ارتش هامقالات ویژه

آشنایی با صنایع دفاعی ترکیه

به نام خدا

بررسی شرکت های مطرح فعال در صنايع دفاع ترکيه

آشنایی با صنایع دفاعی ترکیه

گردآوری و ترجمه:
شهريار شيخی (ارتشبان)

در اين نوشته قصد بررسي اجمالي صنايع دفاعي ترکيه را داريم.بسياري تصور مي کنند ترکيه يک کشور کاملا وابسته به خارج در زمينه ادوات و تجهيزات نظامي است،حال آنکه اين تصور کاملا غلط است و صنايع دفاعي اين کشور با سرعت فزاينده اي در حال رشد و توسعه هستند و دولت و ارتش ترکيه نيز سرمايه گذاري قابل توجهي در اين زمينه کرده اند و با ايجاد يک فضاي رقابتي و تمايل به تسليحات و سيستم هاي داخلي، زمينه حرکت رو به جلو صنايع دفاعي در ترکيه را فراهم نموده اند.
براي شناخت بهتر نسبت به وضعيت کنوني صنعت دفاعي ترکيه بهتر است نگاهي کوتاه به گذشته آن بياندازيم(برای اشنایی کامل تر با برخی از این محصولات اینجا را کلیک کنید ..این مقاله مدتی است به روز شده و تسلیحات بیشتری به ان افزوده شده است ).
ابتدا به بررسي بسيار خلاصه صنايع جنگ افزاري امپراتوري عثماني که ترکيه ميراثدار اصلي آن است مي پردازيم.
در قرن 15 ميلادي اولين توپ عثماني در مصر ساخته شد و سپس امپراتوري عثماني به سرعت شروع به ساخت توپ و نارنجک کرد.سپس يک مهندس مجار توپ هاي مشهور محمد فاتح را براي عثماني ساخت و به وسيله آن سلطان محمد فاتح قسطنطيه را فتح کرده و امپراتوري روم را نابود کرد

photo337324803443764651

ارتش امپراتوري عثماني جزو اولين ارتش هاي جهان بود که يگان تفنگدار داشت، به همين دليل عثماني به امپراتوري باروت هم مشهور شد.
تا زمان جنگ هاي ناپلئوني در اوايل قرن 19 ميلادي (همزمان با سلطنت فتحعلي شاه قاجار) ارتش عثماني يک ارتش پيشرفته و درجه يک در جهان محسوب مي شد و حتي در برخي بازه هاي زماني از لحاظ تکنولوژي چندين دهه از ارتش هاي ديگر اروپا و آسيا جلوتر بودند.
مثلا نوعي توپ ساخته بودند که چندين گلوله شليک مي کرد و در واقع جد جد مسلسل ها محسوب مي شود.

اما پس از جنگ ها ناپلئوني، ارتش امپراتوري عثماني شروع به از دست دادن قدرت خود کرد.
در اروپا ارتش هاي مدرن با شکل و شمايل جديد در حال شکل گيري بود و امپراتوري عثماني هم شروع به اصلاح ارتش خود به سبک اروپايي ها کرد که معايب و محاسن خود را داشت.در اين دوره يني چري (همان جان نثاران) منحل شد، در همين زمان در ايران هم عباس ميرزا با کمک فرانسه دست به اصلاح ارتش زد و قزلباش منحل شد.

photo337324803443764650 (1)
اما مسئله از آن جايي آغاز شد که با رشد بسيار سريع دانش و تکنولوژي در اروپا و آمريکا، عثماني ديگر نتوانست از لحاظ علمي و فناوري با ديگران رقابت کند.به طوري که در اواخر قرن 19 و اوايل قرن 20 ميلادي به شدت وابسته به تسليحات ساخت آلمان، انگلستان و آمريکا بودند و صنايع نظامي آنها ديگر رمق سابق را نداشت و اين رويه تا فروپاشي عثماني ادامه پيدا کرد.
پس از بررسي اوضاع صنايع نظامي عثماني تا فروپاشي آن،به بررسي خلاصه وار وضعيت صنايع دفاعي ترکيه طي بازه هاي زماني مختلف مي پردازيم:
1921-50:
ماشين آلات و صنعت گراني که پس از پايان جنگ جهاني اول از استانبول و اطراف آن به صورت پراکنده منتقل شده بودند،نقش اساسي در مهمترين جنگ تاريخ ترکيه موسوم به “جنگ هاي استقلال” بازي کردند.
کارگاه ها و مجتمع هاي کوچک در آنکارا و اطرافش و ارزروم نه تنها تسليحات و مهمات سبک را تدارک مي ديدند بلکه زمينه را براي ايجاد صنايع دفاعي داخلي ايجاد مي کردند.
اداره کل تاسيسات نظامي در سال 1921 تاسيس شد.ايجاد توانايي توليد سلاح و مهمات براي اولين بار در کنگره اقتصادي ازمير مورد بررسي قرار گرفت.به طبع آن بين سال هاي 1924 تا 1943 چند مجتمع توليدي در آنکارا و اطرف آن ساخته شدند.
همچنين يک مجتمع کوچک خصوصي طي جنگ جهاني دوم اسلحه هاي کمري،خمپاره هاي 81 م م و مهمات آن ها و مواد منفجره را براي ارتش ترکيه تدارک مي ديد.
در سال 1924 کارخانه کشتي سازي Golcuk براي تعمير و نگهداري رزمناو Yavuz و در سال 1941 نيز کارخانه کشتي سازي Taskizak فعال شدند.
صنعت هوانوردي ترکيه با تاسيس شرکت TamTAS (مخفف Tayyare ve Motor Turk AS) در سال 1926 متولد شد.تاسيسات اين شرکت در شهر Kayseri (قيصري،قيصريه) از سال 1928 تا 1939 تعداد 112 هواپيما که 15 فروند Junkers A-20 آلماني،15 فروند جنگنده Hawk آمريکايي و 15 فروند هواپيماي آموزشي Gotha Liaison آلماني نيز در بين آنها ديده مي شوند را مونتاژ کرد.
همچنين 24 فروند هواپيماي Nu-37 و تعداد زيادي گلايدر نيز توسط کارخانه اي که Nuri Demirag در سال 1936 در استانبول تاسيس کرده بود توليد شد.اما اين کارخانه فقط تا 1943 فعاليت داشت.
اولين قدم جدي در صنعت هوايي ترکيه با تاسيس يک کارخانه هواپيماسازي توسط انجمن هوانوردي ترکيه در آنکارا در سال 1941 برداشته شد.اين کارخانه که توليدش از سال 1944 آغاز شد،80 فروند هواپيماي آموزشي Miles Magister،هواپيماي آمبولانس و ترابري سبک THK-10 و 60 فروند هواپيماي آموزشي Ugur و همچنين تعداد زيادي گلايدر را توليد نمود.
اولين مجتمع موتور سازي در سال 1945 در شهر آنکارا تاسيس شد و از 1948 شروع به کار کرد.تعدادي مرکز هم در شهر مالاتيا به منظور تعمير و نگهداري هواپيماهايي که از انگلستان طي جنگ جهاني دوم دريافت شده بود تاسيس شد.
1950-60:
در دهه 50 ميلادي به دليل پيوستن ترکيه به ناتو و شروع کمک هاي خارجي صنايع نظامي ترکيه که در حال رشد بودند مورد بي مهري قرار گرفتند و سفارشات ارتش ترکيه از صنايع داخلي به شدت کاهش يافت.
هر چند در سال 1954 دپارتمان تحقيق و توسعه ايجاد شد ولي همچنان رشد صنايع داخلي با سرعت بسيار کمي مواجه بود.
1960-70:
دهه 60 ميلادي همزمان با درگيري هاي محلي و مسئله قبرس بود.در اين برهه جرقه هاي ايجاد صنايع نظامي مدرن با شروع توليد تحت ليسانس تسليحات مانند توليد G-3 زده شد و لزوم داشتن صنايع داخلي مدرن و کارا باعث شد تا سرمايه گذاري هاي هر چند اندک ولي هدفمندي در صنايع دفاعي شد.
1970-80:
دهه 70 ميلادي يکي از مهم ترين بازه هاي تاريخي براي روابط خارجي و صنايع دفاعي ترکيه بود.اين کشور با دخالت نظامي در قبرس در سال 1974 مورد تحريم تسليحاتي آمريکا قرار گرفت.گرچه اکثر اين تحريم ها پس از چند سال و با توجه به افزايش روز افزون ترکيه در منطقه براي آمريکا لغو شدند ولي اين نکته را به فرماندهان ارتش ترکيه گوشزد کردند که بدون صنايع دفاعي قابل اتکا نمي توان ارتشي قدرتمند و تاثيرگذار شکل داد و صرف خريد تسليحات نمي تواند براي کشوري که هيچ گونه منابع طبيعي در اختيار ندارد و نياز به تسليحات پيشرفته نيز رفته رفته بيشتر مي شود در درازمدت کارساز باشد.به اين ترتيب مقدمه چيني هايي براي سازماندهي و رشد صنايع داخلي انجام شد که در دهه بعدي به ثمر نشست.
1980-85:
قدم اصلي در راستاي توسعه و رشد صنعت دفاعي ترکيه در اين بازه زماني برداشته شد.در سال 1985 معاونت صنايع دفاعي (SSM) در وزارت دفاع ترکيه تشکيل شد که نقطه عطفي در تاريخچه صنعت دفاعي ترکيه محسوب مي شود.
وظيفه نياز سنجي،برگذاري رقابت،خريد تسليحات،تست و آزمايش تسليحات،هماهنگ کردن شرکت هاي داخلي و خارجي و اعطاي قراردادها براي نيروهاي پنج گانه ارتش ترکيه (هوايي،دريايي،زميني،ژاندارمري،گارد ساحلي) و ديگر نيروهاي نظامي و انتظامي اين کشور بر عهده اين معاونت مي باشد که به نظر مي سرد تا کنون اين وظايف را به خوبي انجام داده است.
صنعت دفاعي امروز ترکيه:
پس از حدود 30 سال از تشکيل معاونت صنايع دفاع(SSM)،اين معاونت موفقيت هاي چشمگيري در ساماندهي و توسعه صنايع دفاعي مدرن در ترکيه به دست آورده است.
براي پاسخ دهي به نيازهاي نيروهاي مسلح ترکيه در هر زمينه موسسات تحقيقاتي و شرکت هاي مطرحي تاسيس شده اند که هر کدام نقش مهمي در حوزه خود در اين کشور دارند.
نهايت تلاشSSM کاهش وابستگي نيروهاي مسلح ترکيه به خارج در زمينه تکنولوژي هاي حساس است.به همين منظور سرمايه گذاري هاي کلاني در بخش تحقيق و توسعه انجام شده و تمام دانشگاه ها و موسسات علمي ترکيه درگير پروژه هاي دفاعي به عنوان بخشي از وظيفه تعريف شده برايشان شده اند که وظيفه تامين مالي و لجستيکي اين مراکز بر عهده SSM است.

پس از بررسي مختصري از تاريخچه صنايع نظامي در ترکيه به اصل مطلب يعني صنايع نظامي حال حاضر ترکيه مي رسيم و پرداختن به شرکت هاي فعال در اين زمينه بهترين راه براي شناخت صنايع دفاعي اين کشور است.
شرکت هاي فعال در صنعت دفاعي ترکيه به سه شکل دولتي،خصوصي و مشترک و زيرنظر SSM فعاليت مي کنند.
در ادامه به بررسي اجمالي مطرح ترين کمپاني هاي فعال در زمينه صنايع دفاع مي پردازيم:

photo337324803443764652

ASELSAN
اين شرکت در سال 1975 پس از دخالت نظامي ترکيه در قبرس به سال 1974، به دنبال فضاحت هدف قرار دادن ناوهاي خودي توسط جنگنده هاي نيروي هوايي ترکيه به دليل فقدان سيستم هاي شناسايي دوست از دشمن کارآمد و با هدف تامين سيستم هاي ارتباطي و الکترونيکي براي ارتش ترکيه تاسيس شد.
شرکت ASELSAN در سال هاي اخير پيشرفت زيادي کرده و بسيار گسترش يافته است و حتي در کشورهاي ديگر مانند اردن و مالزي هم تاسيسات توليد دارد.ASELSAN هم اکنون بزرگترين شرکت دفاعي ترکيه است و در رده بندي جهاني نيز در رتبه 60 ام قرار دارد.
اين مجموعه هم اکنون در زمينه طراحي،توسعه و توليد انواع رادارها،نرم افزارها،سيستم هاي جنگ الکترونيک،کامپيوترهاي کنترل آتش،الکترواپتيک،سيستم هاي ارتباطي،سيستم هاي تسليحاتي و راهکارهاي امنيتي فعاليت مي کند.
مهم ترين محصولات و اقدامات ASELSAN:
بسته ارتقا Next Generation براي تانک Leopard 2

photo337324803443764653

خانواده ربات هاي رزمي Kaplan
_قايق گشتي بدون سرنشين Levent
_بالگرد بدون سرنشين ARI-1T
_پهپاد سبک دست پرتاب
_سيستم هاي ارتباط ماهواره اي
_ انواع و اقسام سيستم هاي ارتباطي و راديويي انفرادي،تاکتيکي و تحت شبکه
_نرم افزارها و مراکز کنترل و فرماندهي
_سيستم هاي کنترل کابين و کنترل پرواز
_سيستم هاي مرتبط با هلمت AVCI (هلمت بالگرد ATAK) و هماهنگ کردن آنها با هلمت،بالگرد و تسليحات
_سيستم هدايت اينرسي
_نمايشگرهاي گرافيکي چند منظوره (MFGD)
_نمايشگرهاي رنگي چند کاره بزرگ (SMFD)
_نمايشگرهاي رنگي ويدئويي (VMFD)
_کامپيوتر ماموريتي ماجولار
_ سامانه دفاع هوايي نزديک Zipkin و Atilgan متشکل از 4 تا 8 موشک Stinger (يا بنا به خواست مشتري هر موشک ديگري) بر روي شاسي پلتفرم زميني (شني دار يا چرخ دار)
_سامانه دفاع هوايي برد و ارتفاع کوتاه HISAR-A
_سامانه دفاع هوايي برد و ارتفاع متوسط HISAR-O

photo337324803443764654

کامپيوترهاي کنترل آتش سيستم هاي دفاع هوايي
_اتاق کنترل و فرماندهي و سيستم کنترل آتش توپ هاي پدافندي 35 م.م
_سامانه پدافند هوايي کوتاه برد متحرک 35 م.م Korkut با توان شليک گلوله هاي Airburst (که آن هم محصول ASELSAN است) و خودرو پست فرماندهي سامانه هاي Korkut هر دو بر روي شاسي FNSS AVC-30 ساخته شده است

photo337324803443764655
سامانه ضد هوایی 35 م م Korkut

سامانه کنترل آتش هويتزر
_ سامانه 30 م.م ريموت کنترل Smash
_سامانه 25 م.م ريموت کنترل Claw با همکاري FNSS
_سامانه کنترل آتش توپ هاي دريايي 40 و 76 م.م
_کيت هاي هدايت ماهواره اي HGK و KGK و هدايت ليزري LGK براي بمب هاي سقوط آزاد با همکاري TUBITAK SAGE
_سامانه موشکي برد کوتاه ساحل به دريا LLM

photo337324803443764656
_ تيربار ريموت کنترل STAMP

تيربار ريموت کنترل 12.7 م.م STOP براي پلتفرم هاي دريايي
_پلتفرم ريموت کنترل SARP که بر اساس نياز کاربر مي توان روي آن نارنجک انداز و تيربارهاي 12.7 و 7.62 نصب کرد
_سايت هاي ترمال هماهنگ شده با سلاح AS-10/20
_ رادار ناوبري دريايي ALPER
_مجموعه پشتيباني الکترونيک دريايي ARES-2N
_رادار مراقبت دريايي SERDAR
_رادار روزنه ساختگي (SAR)

photo337324803443764657
_سيستم الکترواپتيکال Falconeye براي پلتفرم هاي زميني
_رادار شناسايي محل شليک خمپاره SERHAT

رادار دفاع هوايي KALKAN

photo337324803443764658
رادار دفاع هوایی

رادار مراقبت زميني ACAR
_رادار کنترل آتش AKR
_رادار جست و جوي MAR
_رادار دريايي SMART-S MK2

photo337324803443764659
_سيستم راداري دريايي چند منظوره برد بلند CAFRAD

سامانه ESM/ELINT زمين پايه
_سامانه جنگ الکترونيک زمين پايه MEAS
_سامانه جنگ الکترونيک زمين پايه KORAL
_سامانه دريافت کننده قفل ليزري LIAS و LIS
_سامانه دريافت کننده قفل ليزري TALUS
_سيستم يکپارچه اقدام متقابل در برابر اژدر ZARGANA براي زيردريايي ها
_اژدرهاي آکوستيک و تله ZOKA براي فريب اژدر
_راکت ضد زيردريايي
_سيستم يکپارچه اقدام متقابل در برابر اژدر HIZIR براي کشتي ها
_سيستم دفاع از خود الکترونيکي HEWS خود براي بالگردها
_سامانه دفاع نزديک ليزري
_سيستم دفاع فعال AKKOR

سامانه دفاع فعال اکار
سامانه دفاع فعال اکار

بسته جنگ الکترونيک دفاع از خود AN/ALQ-178 براي جنگنده ها با مشارکت MIKES
_سامانه هاي تشخيص دوست از دشمن (IFF)
_سيستم يکپارچه دفاع از خود SPREAD براي بالگردها با مشارکت MIKES
_سيستم هاي کنترل آتش سري Volkan براي تانک ها

سيستم هاي کنترل آتش سري Volkan براي تانک ها
سيستم هاي کنترل آتش سري Volkan براي تانک ها

سيستم هاي جمر راديويي SAPAN و GERGEDAN براي خودروهاي سبک
_سيستم جنگ الکترونيک قابل حمل توسط نفر KIRPI
_هلمت پيشرفته AVCI براي بالگردهاي تهاجمي

هلمت پيشرفته AVCI براي بالگردهاي تهاجمي
هلمت پيشرفته AVCI براي بالگردهاي تهاجمي

سامانه شناسايي، مراقبت و امنيت الکترونيکي و اپتيکي
_انواع دوربين هاي ديد در شب
_انواع مسافت ياب هاي ليزري
_انواع نشان گذارهاي ليزري
_انواع دوربين هاي ترمال
_انواع سامانه هاي الکترواپتيکال براي پلفرم هاي زميني،دريايي،زيردريايي و هوايي مانند هليکوپتر ATAK و تانک ALTAY
_سامانه عمق سنج صوتي KULAC
_سامانه تشخيص مين هاي دريايي MATES
_سيستم مديريت داده VKS
_سامانه مديريت نبرد دريايي VATOZ
_پاد شناسایی و هدفگيري هوايي ASELPOD

پاد شناسایی و هدفگيري هوايي ASELPOD
پاد شناسایی و هدفگيري هوايي ASELPOD

سيستم کنترل ناوبري SILYON
و تعداد و انواع زياد ديگري از توليدات در زمينه هاي ارتباطات،الکترونيک،نرم افزار و غيره که از نام بردن آنها صرف نظر مي شود.
با اينکه ASELSAN در سال 1975 تاسيس شد ولي طي 25 سال اول حياتش شرکتي کوچک بود که بيشتر در زمينه ارتباطات و مخابرات فعاليت مي کرد.ولي طي 15 سال گذشته با رشدي باور نکردني خود را در بين شرکت هاي برتر دنيا قرار داده و در برخي زمينه ها هم از شرکت هاي پيشرو است.

TAI
اين مجموعه که در ترکيه با نام مخفف TUSAS شناخته مي شود در زمينه هاي طراحي، توسعه، توليد، مونتاژ، تعمير، ارتقا، تست و فروش پلتفرم هاي هوايي و فضايي و بخش هاي مربوطه به آن ها فعاليت مي کند.
اين شرکت در سال 1984 و در ابتدا با هدف مونتاژ و سپس توليد تحت ليسانس جنگنده F-16 تاسيس شد که 51 درصد آن متعلق به دولت ترکيه، 42 درصد متعلق به شرکت لاکهيد مارتين و 7 درصد آن نيز متعلق به شرکت جنرال الکتريک بود.
بعدها و در سال 2005 سهم هاي لاکهيد مارتين و جنرال الکتريک توسط دولت ترکيه خريداري شد و TAI تماما متعلق به ترکيه شد.TAI دومين شرکت بزرگ دفاعي ترکيه و 78 ام جهان در سال 2015 بود.
ازجمله اقدامات و پروژه هاي TAI مي توان به موارد زير اشاره کرد:
_توليد 262 فروند جنگنده F-16 براي نيروي هوايي ترکيه شامل 35 فروند بلاک30 و 118 فروند بلاک 40 بين سال هاي 1987 تا 1994 و 80 فروند بلاک 50 بين سال هاي 1996 تا 1999 و 30 فروند بلاک 50 بين سال هاي 2011 و 2012
_توليد 46 فروند F-16 بلاک 40 براي نيروي هوايي مصر بين سال هاي 1993 تا 1995 تحت برنامه Peace Vector lV
_ارتقا 147 جنگنده F-16 بلاک 40 و 50 نيروي هوايي ترکيه به استاندارد +50

photo337324803443764664

ارتقا و بهينه سازي 41 فروند F-16 نسخه هاي A/B بلاک 15 به AM/BM نيروي هوايي پاکستان
_ارتقا و بهينه سازي جنگنده هاي F-16 نيروي هوايي اردن
_مشارکت در طراحي و توليد هواپيماي ترابري A-400M
_مشارکت در برنامه JSF که حاصل آن جنگنده F-35 مي باشد.TAI قسمت مرکزي بدنه،پوسته کامپوزيت،درب هاي محفظه سلاح،پايلون هاي هوا به زمين و مجراي هواي کامپوزيتي را توليد مي کند.
_توليد 50 فروند هواپيماي ترابري سبک CN-235 بين سال هاي 1991 تا 1998 براي نيروي هوايي ترکيه به علاوه توليد 6 فروند براي نيروي دريايي و 3 فروند براي گارد ساحلي و توليد بدنه 5 فروند CN-235 فرانسه.
_توليد 30 فروند بالگرد Cougar شامل 10 فروند براي نيروي زميني ترکيه و 20 فروند به منظور جست و جو و نجات(SAR) و جست و جو و نجات مسلح(CSAR) براي نيروي هوايي ترکيه تحت کنسرسيوم EUROTAI متشکل از شرکت Eurocopter (همان Airbus Helicopters فعلي) و TAI
_ارتقا بالگردهاي S-70 ارتش ترکيه به کمک Elbit اسراييل و شروع توليد 109 فروند بالگرد T-70 (نسخه اي از S-70i مخصوص ترکيه) از سال 2016
_ارتقا کابين و الکترونيک هواپيماهاي ترابري C-130 Hercules نيروي هوايي ترکيه
_تبديل 3 فروند هواپيماي بويينگ 737 سري 700 به هواپيماي پيش اخطار و کنترل هوابرد (AEW&C)
_ارتقا جت هاي آموزشي T-38 Talon تحت برنامه Ari (زنبور)
_طراحي، توسعه و توليد بالگرد تهاجمي T-129 ATAK بر اساس A-129 Mangusta با همکاري Agusta ايتاليا
_طراحي، توسعه و توليد هواپيماي آموزشي پايه، تهاجم کم شدت، پشتيباني نزديک هوايي، ضد تروريسم، شناسايي و گشت دريايي Hurkus (پرنده آزاد)

طراحي، توسعه و توليد پهپاد Anka و Anka-2

مشارکت در برنامه پهپاد اروپايي Talarion

طراحي، توسعه و توليد پهپادهاي شناسايي Baykus,Gozcu,Marti و بالگرد شناسايي بدون سرنشين Sivrisinek
_پهپادهاي هدف Turna,Simsek و Kelkik
_برنامه جنگنده پنهانکار نسل پنجم TFX

مشارکت در طراحي، توسعه و ساخت ماهواره هاي مراقبت Gokturk-1/2/3 (ماهواره Gokturk-2 سال 2012 توسط چين در مدار قرار داده شد) و ماهواره مخابراتي Turksat-6A

در اين تصوير نسخه آموزش پايه حورکوش را مشاهده مي کنيد
در اين تصوير نسخه آموزش پايه حورکوش را مشاهده مي کنيد
بالا:نسخه گشت دريایی پايين:نسخه مسلح (پشتيبانی نزديک، تهاجم کم شدن و ضد تروريسم
بالا:نسخه گشت دريایی
پايين:نسخه مسلح (پشتيبانی نزديک، تهاجم کم شدن و ضد تروريسم
photo337324803443764667
پهپاد Anka
پهپاد ANKA-2، مهم ترين تغيير اين پهپاد با سلفش برآمدگی روی بدنه است که محل قرارگيری تجهيزات ارتباط ماهواره ای است
پهپاد ANKA-2، مهم ترين تغيير اين پهپاد با سلفش برآمدگی روی بدنه است که محل قرارگيری تجهيزات ارتباط ماهواره ای است
Talarion
Talarion
طرح های ارايه شده برای اين برنامه را مشاهده مي کنيد به احتمال قوی طرح دو موتوره در پايين انتخاب شود
طرح های ارايه شده برای اين برنامه را مشاهده مي کنيد
به احتمال قوی طرح دو موتوره در پايين انتخاب شود

_مشارکت در برنامه توليد جت هاي منطقه اي TRJ-328 و TRJ-628 (بر اساس جت هاي Dornier-328 و Dornier-628)
و مشارکت در طراحي و يا ساخت انواع و اقسام پروژه هاي نظامي و غيرنظامي ديگر من جمله ساخت اجزا و قسمت هاي مختلف بالگردها و هواپيماهاي تجاري اروپايي و آمريکايي.
همانطور که گفته شد اين مجموعه در ابتدا به منظور مونتاژ و توليد تحت ليسانس جنگنده F-16 بنا شد،ولي هم اکنون به جايگاهي رسيده است که در پروژه هاي بين المللي مشارکت کرده و يا خود اقدام به بهينه سازي،ارتقا و يا حتي طراحي و توليد انواع پلتفرم هاي هوايي و فضايي مي کند.

TEI

شرکت TEI در سال 1985 تاسيس شد.صنايع هوافضاي ترکيه، جنرال الکتريک، نيروي هوايي ترکيه و وقف نيرومندسازي نيروهاي مسلح ترکيه هر يک قسمتي از سهام اين شرکت را در اختيار دارند.
اين شرکت در سال 1987 شروع به توليد موتور و قطعات يدکي موتور هواپيما نمود.
حوزه هاي فعاليت TEI در سه بخش دسته بندي مي شوند که در پايين به آنها اشاره مي کنيم:
1-توليد قطعات يدکي:
هم اکنون TEI براي حدود 40 نوع موتور نظامي و تجاري از جمله F-110 و TP400 قطعات يدکي توليد مي کند و به مشترياني از سراسر عرضه مي کند.
2-مونتاژ، تست و تعمير و نگهداري:
در مجموع تعداد 325 موتور GE F-110 در تاسيسات شرکت TEI براي نيروي هوايي ترکيه، عمان و عربستان سعودي توليد شده است و خدمات پس از فروش و تعميرات سنگين تمام اين موتورها را TEI ارائه مي دهد.
همچنين بحرين نيز تعميرات اساسي موتورهاي GE F-110 خود را به TEI واگذار کرده است.
تعمير و نگهداري و تست تقريبا تمامي موتورهاي هواگردهاي ارتش ترکيه نيز بر عهده TEI است.
تعميرات اساسي موتورهاي TF33-PW-100 آواکس هاي E-3 Sentry ناتو نيز بر عهده TEI است و قرارداد ناتو و اين شرکت در سال 1999 امضا شده و تا 2021 اعتبار دارد.
تا کنون تعميرات اساسي بيش از 100 موتور از اين نوع در تاسيسات TEI انجام شده است.
شرکت TEI به دليل کيفيت بالاي خدماتش در سال هاي 2004، 2008 و 2012 بهترين مرکز تعميرات موتور ناتو انتخاب شده است.
3-طراحي و توسعه:
اين شرکت در سال هاي اخير با سرمايه گذاري مناسب بر روي پروژه هاي داخلي، برنامه هاي زيادي در اين حوزه دارد.
انواع موتورهاي پيستوني، توربوپراپ، توربوجت و توربوفن براي پهپادها و موتور توربوشفت ملي براي استفاده در گونه صادراتي بالگرد ATAK و بالگرد سبک ملي ترکيه از جمله اين پروژه ها هستند.
همچنين TEI عضو کنسرسيوم EuroProp International است و در طراحي، توسعه و ساخت موتور توربوپراپ PT300-D6 هواپيماي ترابري A-400M Atlas مشارکت مي کند.علاوه بر آن در پروژه موتور F-135 جنگنده F-35 نيز نقش دارد.
شرکت TEI در حال حاضر بزرگترين شرکت فعال در زمينه موتور هواگردها در ترکيه است و در آينده پروژه هاي جسورانه تري مانند موتور جنگنده پنهانکار نسل پنج TAI TFX را دنبال خواهد کرد.

MKEK

اين شرکت که در ترکيه با نام MKEK نيز شناخته مي شود در زمينه طراحي،توسعه و توليد انواع اسلحه هاي انفرادي،مهمات،توپ و سيستم هاي توپخانه اي،خمپاره،بمب،مين،نارنجک،شراره(فلير) و پوشاله (چف)،مواد منفجره و راکت فعاليت مي کند.
در باره سال تاسيس اين نهاد اختلاف نظر هايي وجود دارد.
برخي سال 1921،برخي 1950 و خود اين نهاد تاريخ تاسيس خود را 1453 عنوان مي دارد.با اينکه اين نهاد دولتي از زمان امپراتوري عثماني تحت نام هاي متفاوتي فعاليت مي کرده،ولي شرکتي با اين نام رسما سال 1950 تاسيس شده.
شرکت MKE يکي از بزرگترين فعالان صنايع دفاعي ترکيه است و علاوه بر تامين نيازهاي نيروهاي مسلح ترکيه، محصولاتش به بيش از 40 کشور صادر مي شوند.MKE در سراسر ترکيه 12 مجتمع توليدي در اختيار دارد و از ظرفيت بسيار بالايي برخوردار است.مثلا يکي از تاسيسات توليد فشنگ در Kirikkale به نام Gazi توان توليد سالانه 200 ميليون عدد انواع فشنگ و مهمات از گلوله هاي 5.56 م.م گرفته تا نارنجک هاي 40 م.م را دارد.
توليدات MKE را مي توان به 8 بخش عمده تقسيم کرد:
1-تسليحات انفرادي و اسلحه هاي سبک:
_تيربار 7.62م.م MG-3
_نارنجک اندازهاي 40 م.م انفرادي
_تفنگ تهاجمي تهاجمي 7.62م.م G-3 A3/A4
_تفنگ تهاجمي5.56م.م HK-33 E-A2/A3
_تفنگ تهاجمي 5.56م.م MKE T-50
_تفنگ تهاجمي MKE MPT-76 در در نوع 7.62 م.م و 5.56 م.م
_مسلسل دستي 9 م.م MP-5 A2/A3/A4/A5
_مسلسل دستي 9 م.م MP-5 K A4/N
_مسلسل دستي 9م.م MP-5 MTS A2/A3 و MP-5 MTS3 A2/A3
_مسلسل دستي 9 م.م MP-5 MTU
_تفنگ تک تيرانداز 7.62 م.م MKE Bora-12
_تفنگ تک تيرانداز 5.56 م.م MKE T-12

MKEK MPT-76
MKEK MPT-76
MKEK Bora-12
MKEK Bora-12

تسليحات سنگين:
_توپ 20 م.م ضد هوايي و پشتيباني
_توپ اتوماتيک 25 م.م
_توپ ضد هوايي 35 م.م
_نارنجک انداز خودکار 40 م.م
_خمپاره هاي 60، 81 و 120 م.م
_توپ 155 م.م L-39
_توپ 105 م.م M-68 (گونه آمريکايي L-7)
_ارتقا و بهسازي تانک هاي M-48 و Leopard-1
_توپ 155 م.م L-52 هويتزر خود کششي T-155 Firtina
_ هويتزر کششي 155 م.م Panter
_هويتزر کششي 105 م.م
_توپ 120 م.م L-55 براي تانک ALTAY

هويتزر کششی Panter در خدمت ارتش پاکستان
هويتزر کششی Panter در خدمت ارتش پاکستان
هويتزر خودکششی T-155 Firtina ارتش ترکيه
هويتزر خودکششی T-155 Firtina ارتش ترکيه

راکت ها و موشک ها:
_راکت 70 م.م هوا به زمين
_راکت انداز دوش پرتاب 66 م.م HAR
_سيستم هاي مين زداي TAMKAR و TAMGEC
_راکت هاي 107 و 122 م.م
_موشک ضد زره Eryx
مهمات سبک:
_انواع فشنگ هاي 20 م.م
_انواع فشنگ هاي 12.7 م.م
_انواع فشنگ هاي 9م.م
_انواع فشنگ هاي 7.62 م.م ناتو و کلاشنيکوف
_انواع فشنگ هاي 5.56 م.م
_انواع فشنگ هاي 7.65 م.م
_انواع فشنگ هاي 9.65 م.م
مهمات سنگين:
_انواع مهمات 25 م.م
_انواع مهمات 35 م.م
_انواع نارنجک هاي 40 م.م
_گلوله هاي 60، 81 و 120 م.م خمپاره
_مهمات 105 م.م
_مهمات 155 م.م
_مهمات 8 اينچي
_انواع فيوزها
_بمب هاي تمريني هواپرتاب
_بمب هاي سقوط آزاد MK.82 و MK.84
_بمب سنگرشکن NEB
_انواع نارنجک ها و خرج هاي انفجاري

نمای شماتيک بمب سنگرشکن NEB
نمای شماتيک بمب سنگرشکن NEB

پيروتکنيک:
_انواع نارنجک ها و کپسول هاي اشک آور
_انواع کپسول ها و نارنجک هاي دودزا
_ چف و فلير
_انواع دودهاي رنگي
_انواع گلوله هاي علامت دهي
و بسياري محصول پيروتکنيک ديگر.
اسلحه هاي شکاري:
اسلحه هاي نيمه اتوماتيک T-41، T-43 و T-94 که هر کدام چند مدل دارند.
مواد منفجره و سرهاي جنگي:
توليد باروت هاي دو پايه و سه پايه،DNT، TNT، مواد منفجره مقاوم در برابر آب و …..
هم اکنون MKEK بيش از هزار نوع محصول را توليد مي کند که از لحاظ تنوع عدد قابل توجهي است.
همانطور که گفته شد توليدات MKEK علاوه بر تامين نيازهاي نيروهاي مسلح ترکيه،به کشورهاي ديگر نيز صادر مي شوند.
از جمله اين کشورهاي ايالات متحده است که مهمات توليد شده در MKEK با برند ZQI و اسلحه هاي توليدي آن با برند Zenith در حال عرضه در آن کشور است.به تازگي هم MKEK مجوز صدور MPT-76 و Bora-12 را از دولت ايالات متحده دريافت کرده.

FNSS
اين شرکت در سال 1988 با هدف توليد 1698 دستگاه نفربر زرهي ACV-15 تاسيس شد و از سال 1991 شروع به توليد کرد.51 درصد سهام آن متعلق به Nurol ترکيه و 49 درصد متعلق به BAE Systems مي باشد.
شرکت FNSS در زمينه طراحي،توسعه،توليد و ارتقا پلتفرم هاي زميني فعاليت مي کند.
مهم ترين توليدات و اقدامات FNSS به شرح زير است:
_خودروي جنگي پياده نظام ACV-15 بر اساس AIFV آمريکايي

خودروي جنگي پياده نظام ACV-19

ACV-15
ACV-15

_خودروي زره پوش شني دار ACV-30 (پلتفرم سامانه دفاع هوايي توپخانه اي KORKUT)
_خودروي جنگي پياده نظام نسل جديد KAPLAN

خانواده نفربرهاي زرهي Pars در سه نوع 4×4 ،6×6 و 8×8

خودروي پل زن تهاجمي SAMUR

بولدوزر زرهي سبک KUNDUZ
_ارتقا و بهبود نفربرهاي M-113
_برجک تک نفره Keskin Nisanci

KAPLAN IFV
KAPLAN IFV
PARS 4×4
PARS 4×4
PARS 8×8
PARS 8×8
SAMUR AAAB (Armoured Amphibious Assault Bridge)
SAMUR AAAB (Armoured Amphibious Assault Bridge)

_برجک هاي بدون سرنشين PENCE، TEBER و SABER
همانطور که گفته شد اين شرکت با هدف مونتاژ نفربرهاي ACV-15 براي ارتش ترکيه تاسيس شد ولي هم اکنون به شرکتي با قابليت طراحي و توليد انواع پلتفرم هاي زميني تبديل شده است و محصولات آن نيز به چند کشور صادر شده.اين شرکت قراردادي با اندونزي براي توسعه يک تانک سبک بر اساس KAPLAN تحت عنوان LAWC-T به امضا رسانده.
همچنين شرکت مالزيايي DefTech نفربر AV-8 Gempita 8×8 را با همکاري FNSS و بر اساس نفربر زرهي PARS 8×8 براي ارتش مالزي توسعه داده است.
هم اکنون مهم ترين چالش هاي FNSS رقابت هاي نسل جديد خودروهاي زرهي سنگين ارتش ترکيه هستند که FNSS PARS با Otokar ARMA و همچنين FNSS KAPLAN با Otokar TULPAR رقابت مي کنند.

Otokar
شرکت اتوکار يک شرکت خصوصي است که در سال 1963 تاسيس شده و فعاليت در زمينه صنايع دفاعي را در دهه 80 ميلادي آغاز کرده است.
اين شرکت در دو زمينه غير نظامي و نظامي فعاليت مي کند و توليداتش از ميني بوس،اتوبوس و تريلر، تا زره پوش ها و سيستم هاي تسليحاتي را شامل مي شود.
هم اکنون Otokar يکي از بزرگترين تامين کنندگان انواع زره پوش ها در خاورميانه است.
مهم ترين توليدات و اقدامات شرکت Otokar:
_تانک اصلي ميدان نبرد Altay

تانک التی
تانک التی

نفربرهاي زرهي 6×6 و 8×8 Arma

خودروي جنگي پياده نظام Tulpar

خودروهاي زرهي 4×4 Cobra و Cobra ll

خودروي زرهي چند منظوره APV
_امرپ (MRAP) سبک 4×4 KALE

ARMA 8×8
ARMA 8×8

خودروي مقاوم به مين و زره پوش حمل بار و نفرات 4×4 KAYA
_خودروي زرهي 4×4 KAYA II

خودروي زرهي 4×4 Ural

خودروي اعمال قانون ISV در دو گونه نفربر زرهي و آب پاش

خودروي Land Rover Defender 110 با زره سبک
_جايگاه تيرانداز
_جايگاه موشک ضد تانک بدون حفاظ
_جايگاه تيرانداز با محافظ
_جايگاه هاي جنگ افزاري Keskin, Basok و Ucok
_برجک هاي بدون سرنشين Mizrak و Bozok

Cobra ll
Cobra ll
Tulpar IFV
Tulpar IFV
KALE
KALE
KAYA II 4×4
KAYA II 4×4
Ural 4×4
Ural 4×4
ISV (Internal Security Vehicle)
ISV (Internal Security Vehicle)
برجک بدون سرنشين Bozok با توانايی نصب تيربارهای 7.62 و 12.7 و نارنجک انداز 40 م.م بر روی نفربر زرهی Arma 6×6
برجک بدون سرنشين Bozok با توانايی نصب تيربارهای 7.62 و 12.7 و نارنجک انداز 40 م.م بر روی نفربر زرهی Arma 6×6

مهم ترين محصول اين شرکت در بخش نظامي تانک Altay است که با شروع توليد مي توان انتظار مشتري خارجي را نيز براي آن داشت.همچنين نفربرهاي زرهي خانواده Arma و Tulpar اين شرکت درگير رقابتي نزديک با نفربرهاي زرهي خانواده Pars و Kaplan شرکت FNSS براي تامين نفربرهاي زرهي آينده ارتش ترکيه مي باشند.

ASPILSAN
اين شرکت در سال 1981 و با هدف تامين انواع باتري هاي مورد نياز در صنايع نظامي و غير نظامي تاسيس شد.
شرکت ASPILSAN هم اکنون در زمينه طراحي، توسعه و توليد انواع باتري هاي با کاربرد دوگانه فعاليت مي کند.
اين شرکت در حال حاضر تنها توليد کننده باتري هاي نيکل-کادميم (Ni-Cd) مورد استفاده در صنايع مختلف از جمله صنعت هوانوردي در ترکيه مي باشد.
علاوه بر آن اين شرکت توليد کننده انواع باتري هاي قابل حمل، قابل شارژ و شارژرهاي آنها مي باشد.
محصولات ASPILSAN به چندين کشور از جمله ايران صادر مي شوند.

ROKETSAN
اين شرکت در سال 1988 در آنکارا بنا گرديد و کار خود را با مشارکت در توليد موشک هاي FIM-92 Stinger و Rapier آغاز کرد.Roketsan در زمينه طراحي،توسعه و توليد انواع راکت ها و راکت اندازها، فيوزها، موشک هاي دفاع هوايي، موشک هاي دريايي، موشک هاي دقيق، زره و انجام تست هاي محيطي و ميداني فعاليت مي کند.
اين مجموعه بزرگترين توليد کننده راکت و موشک در ترکيه است.
از جمله اقدامات و توليدات Roketsan مي توان به موارد زير اشاره نمود:
_موشک بالستيک تاکتيکي J-600T Yildirim

photo337324803443764690

راکت ها و راکت انداز 107 م.م T-107

_راکت ها و راکت انداز 122 م.م T-122 Sakarya

راکت ها و راکت انداز 300 م.م T-300 Kasirga

راکت انداز ترکيبي 107/112 م.م
_راکت انداز ترکيبي 122/300 م.م

T-122 Sakarya MBRL (Multi Barrel Rocket Launcher)
T-122 Sakarya MBRL (Multi Barrel Rocket Launcher)
T-300 Kasirga MBRL
T-300 Kasirga MBRL
T-122/300 Multi Caliber Rocket Launcher
T-122/300 Multi Caliber Rocket Launcher

پيشرانه راکتي براي مهمات 155 م.م جهت افزايش برد
_پروژه موشک پدافند هوايي درياپايه RIM-162 ESSM
_سيستم کنترل فعال کننده موشک سامانه MIM-104 Patriot
_توسعه موتور براي موشک پدافند هوايي دريا پايه ASPIDE
_توسعه موتور براي موشک ضد کشتي TESEO/Otomat
_موشک سامانه پدافند هوايي برد و ارتفاع پايين HISAR-A

موشک سامانه پدافند هوايي برد و ارتفاع متوسط HISAR-O
_راکت ضد زيردريايي
_لانچر موشک ضد کشتي NSM
_موشک هدايت ليزري Cirit بر پايه راکت 70 م.م Hydra

موشک ضد زره برد متوسط OMTAS يا همان Mizrak

موشک ضد زره برد بلند UMTAS يا همان Mizrak-U

موشک کروز تهاجمي SOM

زره ماجولار RZB-10
_زره قفسي RZK-7
_بلوک زره RZB-20

پروژه مرکز حفاظت زرهي
_زره تانک ALTAY
_انواع فيوزهاي انفجاري
_تست هاي محيطي و ميداني
هم اکنون Roketsan پروژه هاي متعددي در دست اجرا دارد که احتمالا همگي حداکثر تا سال 2020 وارد خدمت خواهند شد.از جمله اين پروژه هاي در دست اجرا مي توان به موشک کروز SOM-J که مخصوص F-35 طراحي شده و با همکاري شرکت Lockheed Martin در حال توسعه است اشاره کرد.
همچنين يک نسخه از موشک SOM با برد بيش از 2500 کيلومتر در دست توسعه است.
از ديگر پروژه هاي در دست اجراي Roketsan مي توان به خانواده موشک هاي کروز Gezgin در دو گونه دريايي (D) و زميني (K) که بسته به مدل از 500 تا بيش از 3000 کيلومتر برد دارند، موشک سامانه پدافندي برد و ارتفاع بلند Hisar-U و موشک کروز ضد کشتي Atmaca (همان NSM) با همکاري ASELSAN را مي توان نام برد.
همچنين در اواخر سال 2015 مقامات ترکيه اعلام کردند که قصد توسعه تسليحات تهاجمي جديدي دارند که اين اقدام موجب برانگيختن حساسيت ناتو و آمريکا شد.گفته مي شود اين سلاح جديد يک موشک بالستيک با برد حدود از 2500 کيلومتر است.

HISAR-A SAM
HISAR-A SAM
Cirit LASER Guided Missile
Cirit LASER Guided Missile
موشک ضد زره برد بلند UMTAS يا همان
موشک ضد زره برد بلند UMTAS يا همان
zrak-U
چهار تير موشک UMTAS (همان Mizrak-U) در کنار محفظه چهار تايی موشک هدايت ليزری Cirit (جيريت) زير بال بالگرد تهاجمی T-129 ATAK
موشک کروز SOM معمولی که هم اکنون عملياتی است در سمت راست و موشک SOM-J که با همکاری لاکهيد مارتين مخصوص F-35 در حال توسعه است
موشک کروز SOM معمولی که هم اکنون عملياتی است در سمت راست و موشک SOM-J که با همکاری لاکهيد مارتين مخصوص F-35 در حال توسعه است

 

NUROL
هولدينگ NUROL در زمينه هاي بسياري فعاليت مي کند که يکي از آنها صنايع دفاع است.اين هولدينگ 4 شرکت فعال در صنايع دفاع دارد که قديمي ترين آن در سال 1976 ايجاد شده است.مهم ترين شرکت زير مجموعه هولدينگ NUROL، شرکت FNSS است که همانطور که قبلا ذکر شد، NUROL صاحب 51 درصد سهام آن است.در اين نوشته از نام بردن بقيه شرکت ها صرف نظر مي شود و به مجموع اقدامات و توليدات آنها پرداخته مي شود:
_خودروي زرهي 4×4 Ejder Yalcin

نفربر زرهي 6×6 Ejder

خودروهاي زرهي مداخله در تجمعات Ejder TOMA

ساخت انواع زره ها مانند زره هاي پيشرفته بورون-کاربيد
_مقاوم سازي ساختمان ها و مراکز مهم مثل نخست وزيري ترکيه و پارلمان عراق
هم اکنون NUROL مهم ترين تامين کننده خودروهاي ضد شورش و تجمعات براي نيروهاي امنيتي ترکيه است.همچنين از مهم ترين تامين کنندگان زره و صفحات زرهي در اين کشور نيز به شمار مي رود.

photo337324803443764701 photo337324803443764700
BMC
شرکت BMC يکي از بزرگترين توليدکنندگان خودروهاي نظامي و غيرنظامي سنگين در خاورميانه است.
اين شرکت محصولات گسترده اي اعم از ميني بوس، اتوبوس و کاميون هاي تجاري و نظامي را توليد مي کند.
مهم ترين توليدات BMC به شرح زير هستند:
_امرپ (خودروي مقاوم به مين) 4×4 و 6×6 Kirpi
کاميون هاي نظامي BMC-185/245/380

خودروی Kirpi 6×6 در سمت راست و Kirpi 4×4 در سمت چپ
خودروی Kirpi 6×6 در سمت راست و Kirpi 4×4 در سمت چپ
کاميون BMC-380 26B ارتش ترکيه
کاميون BMC-380 26B ارتش ترکيه

تانکرهاي مخصوص سوخت هواپيما
_ماشين هاي آتش نشاني مخصوص فرودگاه
_خودروهاي مداخله در تجمعات عمومي و شورش ها
شرکت BMC بيشتر در زمينه لجستيک و ترابري فعاليت مي کند ولي خودروي Kirpi اين شرکت بسيار موفق عمل کرده و با وجود چندين انفجار بمب کنار جاده اي، تا کنون تلفات جاني نداشته است.اين خودرو به تونس نيز صادر شده است.

Baykar Makina
شرکت Baykar Makina در سال 1984 تاسيس شده و در زمينه طراحي، توسعه و توليد پهپادها و سيستم هاي الکترونيکي مربوط به آنها فعاليت مي کند.
مهم ترين توليدات Baykar از قرار زير هستند:
_پهپاد مسلح Bayraktar با همکاري Kale Aviation

photo337324803443764705
پهپاد Bayraktar

ميني پهپاد دست پرتاب Bayraktar Mini
_بالگرد بدون سرنشين Malazgit
_اتاق کنترل و فرماندهي پهپاد
_انواع سيستم هاي الکترونيکي مربوط به پهپادها
هم اکنون تمرکز Baykar بر روي پهپاد مسلح Bayraktar است که توان حمل و پرتاب دو تير موشک Bozok ساخت TUBITAK SAGE را دارد و تا کنون 12 فروند از آن را به ارتش ترکيه تحويل داده است.

Kale Aerospace
شرکت Kale Aerospace در سال 1969 تاسيس شد و در زمينه صنايع هوايي فعاليت مي کند.
اين شرکت در پروژه هاي بين المللي بسياري مشارکت دارد که مهم ترين آنها به شرح زير است:
_مشارکت در برنامه JSF (همان F-35 ) و توليد بيش از 500 قطعه اين جنگنده
_توليد قطعات هواپيماهاي B-737/747/777 و A-320
_توليد قطعات مهم بالگر کره اي KAI KUH-1
_توليد قطعات سامانه راکت انداز GMLRS و موشک هاي ATACMS
_توليد قطعات سامانه يکپارچه AEGIS
شرکت Kale Aerospace يکي از شرکت هاي رو به رشد صنعت هوايي در ترکيه مي باشد و در سالهاي اخير روند گسترش بسيار مناسبي داشته است.

ALP Aviation
شرکت Alp Aviation يک شرکت خصوصي فعال در صنايع هوايي ترکيه است.Alp بيشتر در زمينه ماشين کاري فلزات و توليد قسمت هاي مکانيکي فعاليت دارد.
مهم ترين اقدامات شرکت Alp:
_توليد قسمت هايي مثل روتور دم، سکان عمودي و ارابه فرود بالگردهاي Black Hawk و Sea Hawk
_مشارکت در برنامه JSF (همان F-35) و توليد قسمت هايي از موتور F-135 و ارابه فرود اين جنگنده
_توليد قسمت هايي از موتور F-100 و موتور هواپيماهاي B-787 و A-380
_توليد قسمت هايي از هواپيماي آموزش پايه KT-1T
اين شرکت سومين صادر کننده بزرگ ترکيه در زمينه صنايع هوايي پس از TAI و TEI است و روند رو به رشد مطلوبي دارد.

METEKSAN
شرکت METEKSAN يکي از شرکت هاي زيرمجموعه هلدينگ BILKENT متعلق به دانشگاه BILKENT آنکارا است که در سال 2006 تاسيس شده است.
اين شرکت در زمينه سيستم هاي الکترونيکي، ارتباطي و شبيه سازها فعاليت مي کند.
مهم ترين اقدامات و محصولات METEKSAN:
_مودم ارتباطات آکوستيک زيرآبي
_شبيه سازهاي رزم دريايي
_شبيه سازهاي آتش سوزي و آسيب ناو و هليکوپتر
_توسعه رادار موج ميلي متري MILDAR براي بالگرد T-129 ATAK با حمايت TUBITAK

رادار کنترل آتش موج ميلي متري MILDAR FCR
رادار کنترل آتش موج ميلي متري MILDAR FCR

رادار کنترل آتش موج ميلي متري MILDAR FCR
_رادار SAR/GMIT موج ميلي متري
_انواع پرتکل ها و خطوط ارتباطي و انتقال داده مثل خط انتقال داده امن موشک ها و خط انتقال داده امن واحدهاي نظامي
_اخطار دهنده قفل ليزري
_رادار مراقبت زميني Reintar
_سيستم نشست و برخاست اتوماتيک پهپاد (OKIS)
_سراميک هاي فشار برقي (پيزوالکتريک)
_سونار Yakamoz
و ده ها پروژه بزرگ و کوچک ديگر.
شرکت METEKSAN يک شرکت خصوصي است که بيشتر نقش يک مرکز تحقيق توسعه و علوم پايه را ايفا مي کند تا يک شرکت توليد کننده محصولات نظامي.اما در زمينه توليد محصولات نظامي نيز توفيقات فراواني را کسب کرده است.

HAVELSAN
شرکت HAVELSAN در سال 1982 به وسيله نيروي هوايي ترکيه تاسيس شد و سپس به سازمان موقوفات ارتش ترکيه واگذار شد.اين شرکت در زمينه الکترونيک، شبيه سازها، فناوري اطلاعات، نرم افزار و شبکه هاي ارتباطي فعاليت مي کند.
مهم ترين توليدات و اقدامات شرکت HAVELSAN:
_سيستم جمع آوري و اشتراک داده دريايي SDDS
_شبيه ساز پرواز هليکوپتر HELSIM
_شبيه ساز جنگنده F-4E-2020 Terminator
_شبيه ساز کامل هواپيماي ترابري سبک Cn-235
_شبيه ساز پرواز بالگرد AS-532 Cougar
_شبيه ساز پرواز جت آموزشي T-38 Talon
_شبيه ساز پرواز جنگنده F-16
_شبيه ساز شليک موشک ضد زره ميان برد
_شبيه ساز شليک موشک ضد زره دوربرد
_شبيه ساز عمليات آتشنشاني هوايي
_شبيه ساز زيردريايي U-209
_شبيه ساز شليک توپ
_سيستم مديريت ميدان نبرد
_مشارکت در برنامه هوابرد MELTEB
و چندين پروژه بزرگ و کوچک ديگر.
شرکت HAVELSAN يکي از مهم ترين شرکت هاي فعال در زمينه الکترونيک و نرم افزار در ترکيه و مهم ترين شرکت فعال در زمينه شبيه سازها در اين کشور است.

TUBITAK
نهاد TUBITAK (شوراي تحقيقات علمي و تکنولوژيک ترکيه) در سال 1963 بنا نهاده شد و در زمينه هاي بسياري فعاليت مي کند که يکي از آنها صنايع دفاع است.اين نهاد چندين شرکت فعال در صنايع دفاع از جمله SAGE، MAM، UZAY، UEKAE و BILGEM را در زيرمجموعه خود دارد.مهم ترين پروژه هاي شرکت هاي زيرمجموعه اين نهاد به شکل زير هستند:
_کيت هدايت ماهواره اي HGK با همکاري ASELSAN
_کيت هدايت ليزري LGK با همکاري ASELSAN

کيت هدايت ماهواره ای HGK در جلو و کيت هدايت ليزری LGK در عقب
کيت هدايت ماهواره ای HGK در جلو و کيت هدايت ليزری LGK در عقب

کيت هوشمند KGK با همکاري ASELSAN

موشک ضد زره هواپرتاب Bozok SMM (مخفف Smart Micro Munition) با همکاري ROKETSAN
_بمب سنگرشکن NEB با همکاري MKEK
_مين ياب 3 بعدي
_سرهاي جست و جو گر و هدايت گر موشک هايي مثل SOM و Cirit
_ماهواره مراقبتي RASAT
_پروژه و مرکز تحقيقاتي BALISTIKA که استفاده هاي بسياري از زره تا کمک به شناسايي مجرمان دارد
همانطور که اشاره شد TUBITAK يک شرکت نيست و يک نهاد است که چندين شرکت وابسته به آن در صنايع دفاعي فعال هستند.به همين دليل فقط به برخي پروژه هايي که توسط خود اين شرکت ها اجرا شده اند اشاره شده، چرا که با نگاهي دقيق تر مي توان رد پاي TUBITAK را در اکثر پروژه هاي ريز و درشت صنايع دفاعي ترکيه ديد که آوردن همه آنها در متن تکرار مکررات است.

کيت هوشمند KGK با حداکثر برد 100 کيلومتر
کيت هوشمند KGK با حداکثر برد 100 کيلومتر

SAVORNIK
شرکت Savornik در سال 1986 تاسيس شده و در زمينه سيستم هاي ارتباطي، الکترونيک و اويونيک و سيستم هاي الکتريکي فعاليت مي کند.
مهم ترين محصولات و اقدامات Savornik به ترتيب زير است:
_سيستم ها و لينک هاي انتقال داده
_سيستم هاي کنترل کننده داده هاي هوايي و زميني
_سيستم هاي کنترل آتش
_سيستم امنيت الکترونيک و کنترل داده موشک
_سيستم مديريت انرژي موشک
_سيستم هاي اويونيکي براي انواع پلتفرم هاي هوايي
و بسياري محصولات ريز و درشت ديگر.
هم اکنون Savornik يکي از شرکت هاي مطرح فعال در زمينه الکترونيک در صنايع دفاعي ترکيه مي باشد و عمدتا نياز اين کشور به سيستم هاي مديريت داده و انرژي را تامين مي کند.

ALTAY
شرکت ALTAY در سال 1957 تاسيس شده و يک شرکت نسبتا قديمي در ترکيه به حساب مي آيد.ALTAY در زمينه هاي بسياري از جمله صنعت، انرژي و صنايع دفاع فعاليت مي کند که ما در اينجا به بخش صنايع دفاع آن مي پردازيم.
اقدامات و پروژه هاي ALTAY به صورت زير هستند:
_سيستم جامع امنيتي حفاظت از پايگاه ها و بنادر
_سيستم جامع مديريت نبرد زيردريايي MSI-90U با همکاري Kongsberg نروژ
_مشارکت در برنامه موشک کروز پنهانکار JSM/NSM شرکت Kongsberg

موشک کروز پنهانکار JSM نصب شده زير بال F-35.موشک NSM نسخه ضدکشتی اين موشک است.
موشک کروز پنهانکار JSM نصب شده زير بال F-35.موشک NSM نسخه ضدکشتی اين موشک است.

مشارکت در برنامه موشک ضدکشتي برد کوتاه-متوسط Penguin Mk.2 MOD7
_همکاري با شرکت مطرح L-3 Link در زمينه طراحي و ساخت شبيه سازهاي پروازي (لازم به ذکر است که L-3 Link سازنده شبيه سازهاي هواپيماهاي مطرحي چون B-2، F-22، F-18، F-16، E-3، P-3 و بسياري ديگر است)
_رادار مراقبت دريايي
_ساخت مرکز کنترل فرماندهي، سيستم هاي لانچر و پکيج الکترونيک سيستم دفاع هوايي NASAM II براي شرکت Kongsberg
_سيستم ها و دستگاه هاي مين يابي و خنثي سازي مين
و بسياري پروژه هاي ريز و درشت ديگر.
همانگونه که مشاهده مي شود شرک ALTAY بيشتر يک پل انتقال فناوري از خارج به داخل است تا يک فعال و توليد کننده مطرح محصولات نظامي.

RMK MARINE
شرکت RMK Marine در سال 1978 تاسيس شد.در سال 1997 هلدينگ Koc (کوچ) که Otokar نيز به آن تعلق دارد اين شرکت را تحت تملک خود درآورد و به اين ترتيب RMK Marine به گروه شرکت هاي Koc پيوست.
اين شرکت در زمينه طراحي، توسعه و ساخت انواع پلتفرم هاي تجاري و نظامي دريايي است که ما در اين نوشته به توليدات نظامي اين شرکت اشاره خواهيم کرد.
پروژه ها و توليدات نظامي اين شرکت عبارت اند از:
_کشتي جست و جو و نجات گارد ساحلي CGSRS

photo337324803443764710

کوروت 1600 تني

قايق موشک انداز رزم ساحلي OPV-600
_قايق موشک انداز پرسرعت

ناو آبي-خاکي و بالگردبر ملي

نمای گرافيکی طرح
نمای گرافيکی طرح

طرح ها و پروژه هاي ياد شده مهم ترين محصولات RMK Marine هستند و شامل برخي زير سيستم هاي آنها نيز مي شوند.

STM
شرکت STM در سال 1991 به وسيله وزارت دفاع ترکيه ايجاد شد.اين شرکت با هدف تامين خدمات مديريت پروژه، نرم افزار و سيستم، حمايت تکنيکي و لجستيکي و انتقال و اکتساب تکنولوژي هاي حياتي براي نيروهاي مسلح ترکيه شکل گرفت.
برخي اقدامات و توليدات اين مجموعه به شرح زير هستند:
_اتحاديه حفاظت سايبري اروپا
_سيستم اطلاعاتي و کنترل فرماندهي تانک
_خدمات اطلاعاتي و کنترل فرماندهي هوايي ناتو
_پروژه کوروت ملي MILGEM که حاصل آن ناوهاي کلاس Ada شد

ناو TCG Heybeliada به شماره بدنه 511 از کلاس Ada (جزيره) حاصل پروژه MILGEM
ناو TCG Heybeliada به شماره بدنه 511 از کلاس Ada (جزيره) حاصل پروژه MILGEM

ناوگان تانکر نيروي دريايي پاکستان
_پروژه نسل جديد زيردريايي هاي نيروي دريايي ترکيه (Type-214)
_ارتقا و بهسازي زيردريايي هاي T-209 نيروي دريايي ترکيه
_پروژه کشتي پشتيباني و لجستيکي
_پروژه ناو آبي-خاکي (LPD) ملي به نام Levent

نمای گرافيکی طرح که البته رقابت را به طرح مشترک کنسرسيوم SEDEF-NAVNTIA بر اساس ناو Juan Carlos واگذار کرد
نمای گرافيکی طرح که البته رقابت را به طرح مشترک کنسرسيوم SEDEF-NAVNTIA بر اساس ناو Juan Carlos واگذار کرد
Levent
Levent

تونل باد عمودي
_سيستم موقعيت يابي دقيق HKBS
همانطور که در بالا هم ذکر شد در اينجا فقط برخي از پروژه ها و محصولات معرفي شدند و بسياري پروژه و محصول ريز و درشت ديگر نيز نام برده نشدند.STM بيشتر به عنوان يک شرکت تحقيق و توسعه اي مطرح است.

SEDEF
شرکت SEDEF بزرگترين شرکت خصوصي فعال در صنايع دريايي ترکيه است.همچنين بزرگترين حوضچه خشک ترکيه به ظرفيت 50 هزار تن نيز متعلق به اين شرکت است.اين شرک در زمينه طراحي، توسعه و ساخت انواع و اقسام پلتفرم هاي تجاري و نظامي فعاليت مي کند.SEDEF فعاليت خود را در سال 1972 آغاز کرده است.
اکثر توليدات و پروژه هاي اين شرکت در بخش تجاري هستند.SEDEF در بخش نظامي دو پروژه شاخص دارد که يکي کشتي لجستيکي و آبي خاکي Yb. Kudret Gungor است و ديگري ناو آبي-خاکي بالگردبر TCG Anadolu است.اين ناو در واقع نسخه ترکيه اي کشتي اسپانيايي Juan Carlos است که به وسيله کنسرسيوم SEDEF-NAVANTIA در حال ساخت است.

اردوغان در حال بازديد از ماکت ناو TCG Anadolu در جريان نمايشگاه دفاعی IDEF 2015. ماکت جنگنده F-35 روی عرشه ماکت ناو شايعات خريد F-35B توسط ترکيه را قوت بخشيد
اردوغان در حال بازديد از ماکت ناو TCG Anadolu در جريان نمايشگاه دفاعی IDEF 2015. ماکت جنگنده F-35 روی عرشه ماکت ناو شايعات خريد F-35B توسط ترکيه را قوت بخشيد

YONCA-ONUK
شرکت YONCA-ONUK در سال 1986 با هدف طراحي و توليد قايق هاي تندرو تجاري و نظامي شروع به کار کرد.
اين شرکت هم اکنون در زمينه طراحي، توسعه و توليد قايق هاي تندرو پيشرفته فعاليت مي کند.
پروژه ها و توليدات نظامي شرکت YONCA-ONUK به شرح زير هستند:
_قايق هاي تندرو گارد ساحلي و اعمال قانون MRTP-16/20
_قايق گارد ساحلي MRTP-29
_قايق تندرو مسلح مخصوص عمليات ويژه MRTP-24/U
_قايق تندرو هجومي MRTP-22

قايق تندرو هجومي MRTP-24 FAC
_قايق تندرو هجومي MRTP-33
_قايق تندرو هجومي MRTP-34

قايق تندرو موشک انداز MRTP-36
اين شرکت هم اکنون تمرکز خود را روي قايق هاي تندرو با پروفايل راداري کوچکتر و توان هجومي بيشتر متمرکز کرده چرا که به تکنولوژي ساخت قايق با سرعت 80 نات و بيشتر دست يافته است.

نمای گرافيکی MRTP-34
نمای گرافيکی MRTP-34

photo337324803443764717
ADIK
پيشينه اين شرکت به دهه 50 ميلادي باز مي گردد.در ابتدا اين شرکت تحت نام DIK (شامل سرواژه هاي Deniz Insaat Kollektif) فعاليت مي کرد که در سال 1971 به ADIK (شامل سرواژه هاي Anadolu Deniz Insaat Kizaklari ) تغيير نام داد.ADIK در زمينه طراحي، توسعه و ساخت انواع شناورهاي تجاري و نظامي فعاليت مي کند.
مهم ترين توليدات و پروژه هاي نظامي اين شرکت عبارت اند از:
_ناو آبي-خاکي (LCT)

ناو آبي خاکي (LST)
ناو آبي خاکي (LST)

قايق تندرو موشک انداز

photo337324803443764721
شناور گشتي
اين شرکت يکي از پيشروان ساخت ناوهاي با تناژ بالا براي ترکيه است که بيشتر روي ناوهاي آبي-خاکي تمرکز دارد.
دليل تاکيد زياد نيروي دريايي ترکيه به افزايش توان تهاجمي آبي-خاکي تجربه جنگ 1974 است که با مشکل بسيار جدي براي پياده کردن نيرو در قبرس مواجه بودند.

photo337324803443764722
DEARSAN
شرکت DEARSAN در سال 1980 تاسيس شد و در زمينه طراحي، توليد و ساخت انواع شناورهاي تجاري و نظامي فعاليت مي کند.
توليدات نظامي اين شرکت به ترتيب زير مي باشند:
_قايق گشت دريايي Tuzla

photo337324803443764723

قايق گشت دريايي
_قايق هاي مداخله زودهنگام گارد ساحلي
_قايق هاي مسلح هجومي

photo337324803443764724

ناو آبي-خاکي (LCT)
_ناو آبي-خاکي (LCM)
_کشتي جست و جو و يدک کش RATSHIP
_کشتي جست و جو و نجان SAR
_کشتي هاي تحقيقاتي (احتمالا جاسوسي)
_ناوهاي مين روب و مين ريز
_کشتي هاي گارد ساحلي
_کشتي نجات زيردريايي

photo337324803443764725
همانطور که مشاهده مي کنيد تنوع محصولات شرکت DEARSAN نسبتا بالا است و به طبع آن تعداد محصولات هم بالا است و در اينجا فقط به صورت کلي از محصولات ياد شد.

ARES
شرکت ARES يک شرکت خصوصي فعال در صنعت کشتي سازي است که در سال 2006 تاسيس شده است.اين شرکت در زمينه طراحي، توسعه و ساخت انواع شناورهاي تجاري و نظامي فعاليت مي کند.
توليدات و پروژّ هاي نظامي اين شرکت عبارت اند از:
_توليد تحت ليسانس شناورهاي گشت دريايي SKADI ساخت Rolls-Royce (در صورت وجود مشتري)

photo337324803443764726

قايق تندرو گشت دريايي Hercules
_قايق تندرو گشت دريايي Hector
_قايق تندرو Harpoon

photo337324803443764727

قايق تندرو گشتي FPB
_قايق تندرو گارد ساحلي Ares-53 Ghost Patrol
_قايق تندرو چند منظوره Ares-44 XL
_قايق موشک انداز سريع FAMB

photo337324803443764728
شناور تندرو پشتيباني از نيروهاي ويژه تعارض زيرآبي (SAT) نيروي دريايي ترکيه
_کشتي آبي-خاکي سريع (LST)
_توليد تحت ليسانس شناور هجومي سريع Rolls-Royce 70 Freyja (در صورت وجود مشتري)

photo337324803443764729

شناورهاي آتشنشان Ranger 2000 FIFI و Ranger 4000 FIFI
_قايق آموزش و تمرين غواصي
_قايق هاي آمبولانس ARES-44 XL/55/58
و بسياري پروژه ها و توليدات ديگر.
هم اکنون شرکت ARES بيشتر روي شناورهاي سبک و قايق هاي تندرو متمرکز است و يکي از پيشروان در اين زمينه مي باشد.

ISTANBUL SHIPYARD
شرکت Istanbul Shipyard در سال 1980 تاسيس شده و در سال 2003 به گروه شرکت هاي SRN ترکيه پيوست.
اين شرکت بيشتر در زمينه طراحي و ساخت قايق ها و کشتي هاي نجات و تحقيقاتي فعاليت مي کند.
پروژه ها و توليدات مهم اين شرکت عبارت اند از:
_کشتي بازيابي و نجات کشتي و زيردريايي SRN MOSHIP
_کشتي بازيابي، نجات و يدک کش کشتي و زيردريايي SRN KURYED

photo337324803443764730
قايق تندرو گارد ساحلي SRN-24
_قايق گارد ساحلي SRN-42
_مدرنيزاسيون کشتي هاي جست و جو و نجات SAR-35
_قايق گارد ساحلي SRN-17
_کشتي تحقيقاتي و احتمالا جاسوسي SRV
شرکت Istanbul Shipyard در زمينه کشتي ها و قايق هاي مسلح فعاليت خاصي ندارد و تمرکزش بر روي کشتي هاي لجستيکي و پشتيباني است.

GOLCUK SHIPYARD
در واقع اين حوضچه يک شرکت نيست ولي به دليل فعاليت زياد و نقش مهم آن در صنايع دفاعي ترکيه معرفي آن خالي از لطف نيست.
حوضچه Golcuk يک مجموعه حوضچه خشک در اختيار نيروي دريايي ارتش ترکيه است که در سال 1926 با هدف انجام تعميرات و ساخت کشتي هاي جديد براي نيروي دريايي ساخته شد که شرکت هاي ديگر هم اکثرا کشتي هاي توليدي براي نيروي دريايي ترکيه را در اين حوضچه مي سازند.البته حساب کشتي ها و زيردريايي هاي خارجي جداست چرا که ساخت آنها را نيروي دريايي ترکيه خود به عهده دارد.
از جمله کشتي ها و زيردريايي هاي ساخته شده در اين حوضچه مي توان موارد زير را نام برد:
_داک شناور به ظرفيت 7500 تن
_سوپرتانکر لجستيکي Akar
_دو فروند فريگيت Meko-200 TN Track l
_يک فروند فريگيت Meko-200 TN Track ll-A
_يک فروند فريگيت Meko-200 TN Track ll-B

ناو Kemal Reis با شماره بدنه 247 از کلاس Meko 200 TN Track ll-B که در ترکيه به کلاس Salih Reis معروف است
ناو Kemal Reis با شماره بدنه 247 از کلاس Meko 200 TN Track ll-B که در ترکيه به کلاس Salih Reis معروف است

سه فروند زيردريايي Type-209/1200
_چهار فروند زيردريايي Type-209/T1.1400
_چهار فروند زيردريايي Type-209/T2.1400
و چندين کشتي و قايق رزم ساحلي و گشتي.
همچنين چندين پروژه بزرگ ديگر نيز در دست اجرا هستند که از جمله آنها مي توان به ساخت 6 فروند زيردريايي پيشرفته Type-214 TN مخصوص نيروي دريايي ترکيه با مشارکت 80 درصدي صنايع دفاعي ترکيه و فريگيت دفاع هوايي TF-2000 اشاره کرد.
تا کنون بيش از 500 فروند انواع شناور در Golcuk توليد شده که اين حوضچه را به يکي از مهم ترين و با ارزش ترين مراکز صنعتي و نظامي ترکيه تبديل مي کند.

SARSILMAZ
شرکت Sarsilmaz در سال 1882 تاسيس شده و يکي از قديمي ترين شرکت هاي فعال در زمينه صنايع دفاعي ترکيه است.اين شرک در زمينه طراحي، توسعه و توليد انواع تسليحات انفرادي و اسلحه هاي شکاري و هوانوردي فعاليت مي کند.
توليدات انفرادي اين شرکت به 3 دسته زير تقسيم مي شوند:
1-پيستول ها مانند B6، ST9، ST10، K2 ،K12، Kilinc-2000، P6، P8، SR38، SAR109P و SAR223TP
2-انواع شاتگان هاي نيمه اتوماتيک، پمپ اکشن و دو لول سوار (Over & Under)
3-اسلحه هاي نظامي و اعمال قانون شامل مسلسل هاي دستي و تفنگ هاي تهاجمي
در زمينه هوانوردي هم اين شرکت توليد کننده برخي قطعات و بخش هاي پهپادها، بالگردها و هواپيماهاي مختلف است.
شرکت Sarsilmaz در حال حاضر به 72 کشور جهان صادرات انجام مي دهد و يکي از شرکت هاي پيشرو در زمينه صادرات اسلحه در ترکيه است.
تا اينجا با شرکت ها و محصولات صنايع دفاعي ترکيه به صورت سطحي آشنا شديم و البته تعداي از شرکت هاي مهم مثل MIKES، MILSOFT و VESTEL هم معرفي نشدند چرا که تقريبا محصولاتشان مشابه ديگر شرکت ها بود.
اکنون مشاهده کرديم که صنعت دفاعي ترکيه يک صنعت پويا، فعال و رو به رشد است که هر چه قدر که به پيش مي رويم بيش از پيش گام در مسير خودکفايي منطقي و به دست آوردن بازارهاي صادراتي مي گذارد.
طبق ادعاي ترک ها، حداقل 60 درصد تسليحات ارتش اين کشور ساخت اين کشور هستند و يا حداقل در اين کشور مونتاژ شده اند.البته اين ادعاي چند سال پيش است و امروزه قطعا اين نسبت افزايش يافته و باز هم افزايش خواهد يافت.
بدين ترتيب مي بينيم که بعضي سخنان از روي ناآگاهي يا بعضا از روي غرض برخي ها مبني بر وابسته بودن ترکيه به خارج تا حدود بسيار زيادي نادرست است.کشورهاي صاحب نام نمي توانند 100 درصد نياز خود را از داخل تامين کنند (که البته لزومي هم به اين کار نيست)، ترکيه که بماند.

در آخر از حسن توجه شما به اين نوشته تشکر مي کنم و اميدوارم مفيد فايده واقع شده باشد.

شهريار شيخی (ارتشبان)

مقالات مرتبط: اشنایی با محصولات دفاعی ترکیه

نوشته های مشابه

بستن