تانک تی  80 در سال 1976 تحت نظر نیکولای پوپوف در در کارخانه کیروف لنینگراد توسعه پیدا کرد. این تانک در واقع نسخه ای یک نسخه ارتقا یافته تی 64 بود.تانک دارای موتور توربین کازی بود .

ساخت تانکی با موتور توربین گازی به سال 1949 بر میگردد ولی در ان زمان به اینگونه موتورها چندان اعتمادی نبود.طی دهه 1960 چندین بار تانک های چون تی62 وتی 64 به موتورهای توربین گازی با توان 530 و 710 اسب بخار مجهز شدند ولی در ان زمان در ارتش سرخ چندان مشتری نیافتند.در سال 1966 با بهسازی موتور GTD-350 با توان 691 اسب بخار قدرت ، موتور بهسازی شده GTD-1000 با توان 746 اسب بخار قدرت بر روی برخی از T64T نصب شود.این موتور در نهایت با تغییراتی موتور استاندارد تی80 شد .

تی 80 تانکی از به وزن 42 تن که شباهت بسیار از نظر ساختار کلی به  تی 64 دارد.تانک دارای  سه خدمه است.رانند  که در جلوی تانک قرار دارد و از طریق دریچه ای در بالا سرخود وارد جایگاه خود  می شود و با کمک سه پیرسکوپ  رو به بیرون دید دارد که می توان پیرسکوپ دید وسطی رو به جلو را به چشمی دید شبانه با کمک نور افکن فروسرخ تجهیز  کرد . فرمانده تانک در سمت راست در برجک قرار می گیرد  که از طریق  یک دریچه در بالا سر خود وارد تانک شده و با کمک یک پیرسکوپ  دید رو به بیرون با توان   7.5 ایکس درشت نمایی   میتواند جلوی تانک را دید بزند . این پیرسکوپ نیز دارای چشمی دید حرارتی  نسل اول است  . پیرسکوپ در بالای  سر فرمانده در جلوی  دریچه بالای سر ان نصب است   . همچنین فرمانده برای  دید  به طرفین دارای چند پیرسکوپ ساده دور دریچه  بالای   سرش است.توپچی در سمت چپ قرار دارد و دارای  دو سایت  یکی برای  نبرد در روز و دیگری برای درگیری شبانه مجهز است .سایت درگیری روزانه از نوع  TPD-2-49 دارای برد درگیر 4000 متر بود اگرچه برد درگیری بهینه زیر 2000 متر است 

تی 80 بی اولین نسخه تولیدی فراگیر تی 80

تی 80 بی اولین نسخه تولیدی فراگیر تی 80

.تانک از توپ بهسازی شده  2 ای 46 ام بهره می برد که در واقع مدل بهسازی شده توپ  تانک  تی72 است. توپ 2 ای 46 برای اولین بار برروی تی 64 نصب شد ولی بعدها بر روی تمامی تانکهای بعد از تی 64 نصب شد.توپ دارای  سامانه گلوله گذاری چرخفلکی  است که به زیر برجک قرار دارد. این یکی از معایب تانک های روسی است که در صورت نفوذ مهمات از جلو تانک و بروخورد ان با مهمات تانک باعث انفجار مهمات و نابودی  کامل تانک می شود. سامانه گلوله گذاری تانک میتواند در هر  دقیقه تا 8  تا  12  گلوله را شلیک کند .(اگرچه توپ تی 80 با تی 72 و تی 90 مشابه است ولی سامانه گلوله گذار تی 64 و تی 80 با تی 72 و تی 90 در برخی سازکارها فرق دارند )

توپ توان حمل و پرتاب انواع  مهمات انرژی جنبشی و خرج گود  را دارد. از جمله مهمات های انرژی جنبشی  این مدل می توان  به مهمات 3 بی ام 44 با توان نفوذ  در 450 م زره صفر درجه در برد 2000 متر و یا مهمات  4 بی ام 44 ام با توان نفوذ در 650 م م زره صفر درجه در برد 2000 متر نام برد. همچنین توان پرتاب مهمات  های خرج گود با توان نفوذ در 750 م م زره را نیز دارد.این توپ توان پرتاب موشک های هدایت رادیویی و لیزری را دارد که بسته به مدل تی 80 فرق دارد . تانک دارای  توان حمل 36 گلوله توپ را در مدل های اولیه و 45 گلوله در نسخه های اخر بود  . به غیر از توپ اصلی یک مسلسل 7.62 م م هماهنگ با توپ  اصلی  و یک مسلسل 12.7 م م بر روی برجک اصلی برای شلیک  فرمانده در اختیار  ان است

توپ دارای  مسافت یاب لیزری است  و از یک سامانه رایانه  ای IA33 در نسخه تی 80 بی برای  اتش دقیق  بهره می برد  که در کنار رایانه   اتش بالستیک  1 وی 517 برای افزیش دقت در اتش غیر مستقیم  پشتیبانی می شود .

تانک در نسخه های قبل از تی 80 یو دارای دو نور افکن فروسرخ  بود . یکی بر روی برجک و یکی در جلوی .نور افکن جلوی برجک برای  تقویت  دید شبانه توپچی و  راننده  بود ولی نورافکن فروسرخ بالای  برجک ، به  بالای دریجه فرمانده وصل شده . این قسمت دریچه (دریچه و صندلی فرمانده که مسلسل سنگین 12.7 م م نیز به ان وصل است) توان گردش 360 در جدا از برجک اصلی را دارد  و  از این رو نورافکن کوچکتر برای دید سایت  فرمانده است.با در نظر گرفتن توان چرخش این قسمت وصل بودن سایت فرمانده به ان، از این رو فرمانده با کمک سایتش  توان دید 360 درجه دارد .برد دید در شب 1300 تا 1500 متر است

تی 80 بی وی. در تصویر به خوبی دو نور افکن فروسرخ دیده میشود

تی 80 بی وی. در تصویر به خوبی دو نور افکن فروسرخ دیده میشود

تی 80 به عنوان تنها تانک روسها با موتور توربین گازی از موتور توربینی گازی 1000 اسب بخاری اس جی 1000 بهره می برد اگرچه بسته به مدل چندین  نوع موتور روی تی 80   نصب شد که به ان اشاره  می شود.

مدل های  تولید شده تی 80

تی 80 ابجکت 219 : اولین نسخه  تولید در سال 1976 که ترکیبی از ویژگی های تی 64 و تی  72 و برخی ویژگی های خود طرح جدید  از جمله موتور توربین گازی جی تی دی 1000 تی با 1000 اسب  بخار را در خود داشت . این نمونه دارای  هشت لوله پرتاب نارنجک انداز در در سمت چپ  و پنچ عدد در سمت  راست بود و از مسافت یاب لیزری   بهره می برد.تی80 دارای  زره فولادی  در ناحیه برجک و بدنه به صورت شیب دار است  و از  روبرو دارای  410  م م در ناحیه   برجک است  این نسخه  در مقدار محدود بین سال 1976 تا 1978 ساخته شد و بعد ها برخی به نسخه بی ارتقا  یافت.

میزان مقاومت زره ای تی 80

نوع مهماتمیزان مقاومت از جلوی برجکمیزان مقاومت در جلوی بالامیزان مقاومت جلو بدنه  پایین
انرژی جنبشی280 تا 450 م م355 م م210 م م
خرج گود330 تا 490 م م420 م م210 م م

 ولی اولین نسخه فراگیر تی 80 نسخه بی بود . این نسخه در سال 1980  وارد خدمت شد  دارای  توپ ارتقاء یافته 2 ای 46 ام 1 بود که دارای  تثبیت کننده ارتقاء برای شلیک در سرعت بالاتر بود . در سری  اولیه تولید  از موتور جی تی دی 1000 با 1000 اسب بخار قدرت بهره می برد  ولی در خط تولید موتور  جی تی دی 1000 اف  نیز بر روی تانک نصب شد که به ان تی 80 بی 1980 نامیدند و همچنین  جی تی دی 1250 با توان 1250 اسب بخار نیز بر روی  ان نصب شد.

دارای مسافت یاب لیزری، رایانه     اتش  بالستیک  1 وی 518 و رایانه  کنترل اتش ia33 بود.این رایانه ها  به تی 80 بی کمک می کرد تا با جمع اوری  تمامی اطلاعات  لازم برای اتش دقیق دست به تنظیم خودکار زاویه لوله توپ بزند. برد اتش در روز  4000 متر و در شب  با کمک نورافکن   فروسرخ  1300 متر بود(اگرچه برد اتش دقیق زیر 2000 تر بود).  برجک  و بدنه طراحی مجدد داشته و از زره کامپوزیت  و سرامیک بهره میبرد   و تلاش شده تا مقاومت در برابر مهمات  انرژی جنبشی بالا رود و میزان مقاومت برابر با 500 م م زره فولادی است  . این نمونه توان  شلیک موشک 125 م م هدایت رادیویی  نیم خودکار ای تی 8 با برد  4000 متر است . این موشک توان نفوذ در 500 م م زره را دارد. موشک را می توان در خشاب چرخ فلکی تانک قرار داد و لود ان خودکار است و حتی  در صورت نیاز میتوان ان را به صورت دستی نیز لود کرد.بر  اساس این مدل تانک فرمانده ای  تی 80 بی کا با رادیویی  دوربرد تر و انتن شلاغی بلند بر روی تانک توسعه  یافت.

میزان مقاومت زره تی 80 بی

نوع مهماتمیزان مقاومت از جلوی برجکمیزان مقاومت در جلوی بالامیزان مقاومت جلو بدنه  پایین
انرژی جنبشی280 تا 500 م م415 م م360 م م
خرج گود450 تا 620 م م490 م م320 م م
تی 80 بی که دارای زره فولادی بود . این اخرین تانک روسها با زره فولادی یک دست بود

تی 80 بی که دارای زره فولادی بود . این اخرین تانک روسها با زره فولادی یک دست بود

تی 80 بی وی نسخه ارتقاء یافته تی 80 بی  .این نمونه از ارتقاء تی 80 بی در سال 1985  به وجود امد که شامل   نصب زره واکنش دهده کنتاکت 1 که بین 20 تا 25 درست میزان مقاومت را  نسبت  به تی 80 بی افزایش داده است. میزان مقاومت برجک در این مدل در برابر مهمان انرژی جنبشی 550 تا 580 م م و در برابر خروج گود 950 تا 1000 م م  است. زره واکنش دهنده کنتاکت 1  در این نمونه در جلوی  بدنه،  جلوی  برجک و کنارهای ان  ، دو طرف بدنه تانک(قسمت جلوی  تانک ) نصب شده است. با وجود نصب زره کنتاکت 1 این زره بیشتر  مقاومت در برابر خرج گود را ایجاد کرده تا مهمات انرژی جنبشی . اکثر نسخه  های بی به نسخه بی وی  ارتقا یافتند  . نسخه ای با نام تی 80 بی و کا  نسخه فرمانده ای نیز در دسترس بود

میزان مقاومت زره تی80 بی وی

نوع مهماتمیزان مقاومت از جلوی برجکمیزان مقاومت در جلوی بالامیزان مقاومت جلو بدنه  پایین
انرژی جنبشی280 تا 530 م م600 م م360 م م
خرج گود950 تا 1040 م م750 م م380 م م
تی 80 بی وی .. صفحه هات  زره واکنش دهنده کنتاکت 1 به خوبی در کناره برجک و جلوی و کنار بدنه مشخص است

تی 80 بی وی .. صفحه هات زره واکنش دهنده کنتاکت 1 به خوبی در کناره برجک و جلوی و کنار بدنه مشخص است

تی 80 ای (T-80A):  تی 80 ای اگرچه باید  بر اساس حرف  الفبا قبل از تی 80 بی باشد  ولی بعد از ان  در سال 1982 عملیاتی شد.این نمونه دارای   موتور قویتر جی تی دی 1000 ام با توان 1200 اسب بخار بود  و می توانست  موشک هدایت لیزری  نیم خودکار ای تی 11 ای را با برد 4000 متر  را از لوله توپ شلیک کند.دارای  سامانه اتش  ارتقا یافته  IG-46 برای توپ چی و سایت دید شبانه جدید TPN-4-49-23 برای توپ چی  بود  و مسافت یاب لیزری  ان برد بیشتری داشت.همچنین در حالی که تی 80 بی 36 گلوله 125 م م حمل می کرد این نسخه 45 گلوله حمل می کرد که افزایش مهمات  چشمگیر  بود. دارای  سایت هدفگیری 1 جی 46  بود  که تی 80 یو به کار رفت. این نمون 2.8  تن سنگین تر از تی 80 بی بود.

تی 80 ای سال 1984: نسخ از تی 80 ای مجهز  به زره واکنش دهنده کنتاکت 1

تی 80 ای کا: نسخه  فرمانده ای این مدل

نسخه بعدی تولید این تانک T80U بود که در سال 1985 تولید شد.این مدل به موتور GTD-1000 اف توربین گازی با توان 1100  اسب بخار مجهزبود .این موتور از مدل قبلی یعنی GTD-1000 پر توانتر ولی مصرف بالاتری داشت در نهایت ارتش سرخ نتوانست با این مسئله که مصرف این گونه موتورها بالاتر از موتورهای دیزلی است  و البته تعمیر و نگهداری بسیار  پیچیده تری دارند کنار بیاید و در طرح های بعدی از یک موتور دیزلی بهره برد شده. تی80 یو  به نسل جدید زره های واکنش دهنده کنتاکت5  مجهز  بود  که مقاومت زره را بین 30 تا 50 % افزایش داده بود . میزان مقاومت این نسخه در ناحیه برجک 780 م م در برابر مهمات  انرژی جنبشی و 1320 م م تا 1350 م م  در برابر خرج گود بود . این تانک در اواخر دهه 1980 تا زمان ورود به خدمت نسخه های جدید لئوپارد 2 بیشترین میزان زره را بین تانک های جهان داشت . دارای  تثبیت کننده لوله 2 جی ایی 42 بود که  توان اتش در سرعت  35  کیلومتر در ساعت را نیز به ان می داد. این نمونه توان شلیک موشک  ضد تانک هدایت شونده لیزری لوله پرتاب ای تی 11 بی   با برد 5000  متر و توان نفوذ  در 900  م م زره را نیز دارد که دقت ان 80 % است . سامانه کنترل اتش جدید به تانک اجازه  میدهد که فرمانده نیز در صورت نیاز دست به کنترل  توپ اصلی و اتش بزند . همچنین  در این نسخه  فرمانده  به یک سامانه نظراتی   با دید  حرارتی  نسل دوم مستقل از نورافکن   فروسرخ مجهز  شده بود که برد ان به 3000 متر می رسید .

میزان مقاومت زره تی 80 یو

نوع مهماتمیزان مقاومت از جلوی برجکمیزان مقاومت در جلوی بالامیزان مقاومت جلو بدنه  پایین
انرژی جنبشی280 تا 580 م م780 م م430 م م
خرج گود950 تا 1450 م م1080 م م500 م م
تی 80 یو

تی 80 یو

 تی 80 یو سال 1992: نسخه ارتقا یافته با موتور قویتر جی تی  دی 1250  با توان 1250 اسب بخار

تی 80 یو کا: نسخه فرمانده ای تی 80 یو مجهز به هشدار دهنده لیزری ، سامانه ناوبری اینرسی تی ان ای 4 ، هشدار دهنده لیزری ،سامانه اختلال گر فروسرخ  شوترا که به صورت دو   نور افکن قرمز رنگ در جلوی  برجک دو طرف لوله توپ نصب شده است و برای ایجاد  اختلال بر روی موشک های هدایت نیم خودکاری مثل تاو و هات  در نظر گرفته شده  . این نمونه دارای  سامانه اتش  دید حرارتی  با برد 2600 متر است. این نسخه را به دلیل داشتن   سه جعبه وصل شده به برجک  در هر سوی در قسمت   عقب برجک قابل تشخیص است

تی 80 یو ایی: نسخه صادراتی  توسعه  یافته در سال 1999 مجهز به سامانه اختلال گر فروسرخ شوترا  و زره کنتاکت 5.

تی 80 یو ام: نسخه مجهز به سامانه دید حرارتی نسل دوم برای توپچی از نوع اگوا (در نسخه تی 80 یو تنها فرمانده دارای دید حرارتی نسل دوم بود) و توپ ارتقا یافته 2 ای 46 ام 4  و سایت  بهبود یافته 1 جی 46 ام برای توپ چی.

تی 80 یو دی

خط تولید تی 80  در مورزو اکرائین نگارش جدید از این تانک با نام T-80UD را تولید کرد که دارای موتور دیزلی بود.موتور 16 سیلندر 6TD دارای توان 1100 اسب بخار بود که مصرف سوختش به طور چشم گیری از مدلهای دیگر تی80 با موتور توربین گازی کمتر بود.این مدل بسیار شبیه T80U بود و بغیر  از تغییر   کوچکی در برجک بدون در نظر گرفتن تعویض موتور تانک چندان تفاوتی با T80U نمی کرد.بین سالهای 1987 تا 1991 اکرائین 500 عراده از این تانکها را ساخت و در هنگام فروپاشی شوروی 300 تانک دیگر در کارخانه در مراحل مختلف تولید بودند که برخی تکمیل وبرخی نیز به صورت لوازم یدکی مورد بهره برداری قرار  گرفتن.تی 80 یو دی  پیشرفته ترین  تانک ارتش اکرائین است. تعدادی از این مدل در روسیه نیز خدمت کرد. بعد ها در ارتقائات دارای رایانه  اتش و بالستیک ارتقا یافته و سایت حرارتی نسل دوم برای فرمانده و توپچی است

تی 80 یو دی

تی 80 یو دی

تاریخچه خدمت

اولین سری این تانک در اواخر دهه 1970 تحویل نیروهای شوروی مستقر در المان شرقی شد.در ان زمان تانک های تی64 و تی80 تبدیل به اصلی ترن تانک ارتش شوروی در اروپای شرقی شدند.در ان زمان این تانک تا ورود تانک های چون لوئپارد2 و ابرامز پیشرفته ترین تانک جهان بود و حضور ان در اروپای شرقی باعث برتری نظامی روسها در نبردهای زرهی بود.تانک دارای تحرک بالایی بود و با وجود اینکه تنها 42تن وزن داشت دارای سرعت قابل قبولی بود.تنها مشکل ان موتور پر درد سر توربین گازی بود هم مصرف بالای داشت و هم سریع داغ می شد از این رو در مناطق جنوبی تر اروپا و یا قفقاز به ندرت این تانک دید شد.بین سالهای 1986 تا 1987 در حدود 2250 تانک T80 در المان شرقی مستقر بود و در هنگام فروپاشی شوروی  در سال 1991 ارتش شوروی دارای 4839 عراده از این تانک بود.بعد از فروپاشی شوروی ، روسیه وارث اصلی تانکهای تی80 باقی مانده از ارتش سرخ شود.البته اکرائین ،بلاروس و قزاقستان نیز از ارث میراث ارتش سرخ بی نصیب نمانده و توانستند تعداد تی80 به دست اورند ولی بزرگترین دارنده همچنان روسیه بود.روسیه ان جای بود که این تانک قدرتمند اولین ازمایش رزمی خود را در ان پس داد. البته در خیابان های مسکو زمانی که یردسین رئیس جمهور وقت روسیه دستور به توپ بستن مجلس روسیه را داد. در دهه 1990 در نبرد چچن شرکت کردن ولی کارای بسیار ضعیف بود که دلیلش به خاطر تاکتیک   اشتباه  روسها در به کار گیری تانک در محیط های شهری بود . روسها در سال 1992 خط تولید تی 80 را متوقف کردن و نسخه ارتقا یافته تی 72 بی یا همان تی 90 را در سال 1995 تولید کردند .در چهار اکتبر 1993 تانک های T80UD با گلولهای ضد زره مجلس را گلوله باران کردند.تا سال 1995 با تولید تانک های بیشتر اکثرا از نوع t80UD در روسیه تعداد این تانک ها در خدمت به 5000 عراده رسیده بود ولی این میزان در سال 1998 ،3500 عراده گزارش شده است.گفته شده در حال حاضر روسیه دارای 3044 عراده از این تانک است که 1456 عراده ان انها در خدمت و باقی به عنوان نیروی ذخیره به کار می رد.در سال 2008 در نهایت تی80 فرصت این را پیدا کرد که در جنگ ازمایش شود و در خدمت ارتش روسیه در جنگ باگرجستان حضور داشت. و در نهایت در سال 2013 میلادی به دلیل موتور پر دردسرش از خدمت خارج و به عنوان تانک ذخیره مورد استفاده قرار میگیرد

تی80 در بازار صادراتی به همان مشکلی روبروی شده که پدرش یعنی تی64.همان طوری که تی64 به دلیل صادرات گسترده تی62 فروش نداشت ،تی80 نیز به دلیل قیمت بالا و البته گسترش فروش تی72 مشتری به دست نیاورد. موتور توربین گازی تی 80 پیچیده بود و هر ارتشی نوان مشکلات ان را نداشت .اکثر کشورهای اروپای شرقی در دهه 1970 برای جایگزینی تانکهای تی55 دست به تولید تی72 زدند و تی80 که کمی دیر وارد خدمت شد نتوانست بازاری برای خود دست پا کند.اگرچه قرار شد لهستان بعد از پایان خط تولید تی72 در داخل کشورش دست به تولیدی تی80 بزند ولی در نهایت با تغییر  سیاست این کشور در سال 1989 این طرح لغو شد.چین نیز در سال 1993 قرار دادی برای تولید تحت امتیاز 200 تانک تی80 با روسیه امضا کرد ولی بعه دلایل نامعلومی این قرار داد یک سال بعد لغو شد.اگرچه تی80 روسی در بازار جهانی کاری از پیش نبرد ولی در عوض برادرش در اکرائین یعنیتی 80 یو دی  توانست در پاکستان بازاری به چنگ اورد.در سال 1993 تا 1995 اکرائین مدل ارتقاءیافته تانک T-80UD را با تجهیزات پیشرفته تر از جمله برجک تانک تی84(تانکی که بر اساس تی80 در اکرائین ساخته شد)را به این کشور پیشنهاد داد و در نهایت پاکستان در سال 1996 طی قرار داد 650 میلیون دلاری خواهان 320 عراده از این تانک شد که تا سال 2002 میلادی تمام انها تحویل این کشور شد.

قبرس اولین مشتری تی80 است.روسیه طی قرار دادی در سال 1996 در مجموعه 41 عراده تی80 شامل 27 عراده T80U و 14 عراده مدل بهسازی شده T-80UK را طی یک قرار داد 174 میلیون دلاری تحویل این کشور داد.

کره جنوبی نیز 33 تانک T-80U و 2 عراده T-80UK را در عوض بدهی های شوروی به کره جنوبی از روسیه دریافت کرد.تمامی تانک ها تا سال 2005 میلادی تحویل این کشور شد.

ترجمه:عبدالحمید تارخ

نامتی 80 ابجکت 219تی 80 بیتی 80  بی ویتی 80 ای (A)تی 80 یوتی 80 یو دی
وزن46 تن42.8 تن43.7 تن51 تن46تن46 تن
طول7 متر

6.98 متر

7 متر

ارتفاع

2.2 متر

توپ اصلی توپ 125 م م 2 ای 46-1

توپ125 م م 2 ای 46 ام-1 (دی-81 تی ام)

مسلسلیک مسلسل هم محور با توپ اصلی  7.62 م م با 1250 گلوله و یک مسلسل 12.7 م م بر روی برجک با 500 گلولهیک مسلسل هم محور با توپ اصلی  7.62 م م با 1250 گلوله و یک مسلسل 12.7 م م بر روی برجک با 450 گلوله
موشک ضد تانکنداردموشک ضد تانک هدایت رادیویی نیم خودکار ای تی 8(شش موشک)

موشک ضد تانک هدایت لیزری نیم خودکار ای تی 11 بی

موتورموتور توربین گازی جی تی دی -1000 تی  با توان 1000 اسب بخارموتور توربین گازی جی تی دی -1000 تی  با توان 1000 اسب بخار در مدلهای تولید بعد از سال 1980 موتور  جی تی دی -1000 تی اف  با 1100 اسب بخار

موتور  جی تی دی -1000 تی اف  با 1100 اسب بخار

موتور توربین گازی جی تی دی 1000 ام با توان 1200 اسب بخار

موتور دیزل 6 سیلندر 1000 اسب بخاری
سرعت70 کیلومتر بر ساعت در جاده  و 48 کیلومتر در خارج از جاده

65 کیلومتر بر ساعت در جاده  و 45 کیلومتر در خارج از جاده

برد

500 کیلومتر در جاده

550 کیلومتر در جاده
رانش به وزن21.7 اسب بخار بر تن23.5 اسب بخار بر تن25.2 اسب بخار بر تن23.1 اسب بخار بر تن21.7 اسب بخار بر تن21.9 اسب بخار بر تن