تهیه و تنظیم: رضا نوری (رنو)

چندی است که پس از بیانیه روسیه مبنی بر عدم فروش جنگنده به ایران مجددا بحث خرید جنگنده در بین افراد علاقه مند رونق گرفته است. گذشته از اینکه در شرایط سیاسی فعلی گزینه ای جز خرید از روسیه نداریم بد نیست جنگنده ها روز جهان را از لحاظ مشخصات اصلی فنی و اقتصادی بررسی کنیم در این میان محصولات چینی به لحاظ اینکه عمدتا کپی محصولات روسی است آورده نشده است. در این راستا اینجناب جدولی تهیه کرده ام و پارامترهای مختلف را در کنار هم قرارداده تا برای خوانندگان مقایسه آن آسانتر باشد و اگر اطلاعات دیگری غیر از اطلاعات درج شده در جدول دارند به راحتی بتوانند جدول را با دانسته های خود به روز و نتیجه گیری مورد نظر خود را مجددا انجام دهند. (اعداد جدول رند شده اند)

در این گفتار مولفه های قیمت تمام شده در عمر مفید، حداکثر سرعت و توانایی ابرکروز، میزان حمل سلاح، برد انتقالی و کیفیت رادار مورد بررسی قرار گرفته است.

مولفه های اقتصادی:

با دانستن هزینه خرید اولیه و هزینه هر ساعت پرواز هواپیما و با در نظر گرفتن ۶۰۰۰ ساعت عمر پروازی برای یک هواپیما می توان هزینه نهایی خرید و استفاده از یک جنگنده را در عمر مفید آن بر آورد کرد.

مولفه های فیزیکی:

خصوصیات فیزیکی یک هواپیما تحت تاثیر قدرت موتور و طراحی بدنه آن و قدرت اسکلت است. این خصوصیات را نهایتا در ۳ مولفه حداکثر سرعت و ابر کروز، توان حمل تسلیحات و برد انتقالی یک جنگنده به عنوان فاکتور های اصلی فیزیکی می توان بررسی کرد.

مولفه راداری:

کیفیت سیستم راداری بسیار مهم است ولی در این گفتار فاصله کشف و درگیر شدن با اهداف مورد نظر در کنار نوع رادار مورد توجه قرار گرفته است. قدرت کشف رادار برای سطح مقطع های مختلف نیز عامل بسیار مهمی است ولی چون این بحث به تفصیل در مقاله ” گزینه های پیشنهادی جهت نوسازی ناوگان هوایی ایران”  آورده شده از تکرار آن خودداری می شود.

در خصوص امتیاز دهی به رادار ها موارد زیر در نظر گرفته شده است:

برد کشف رادار: ۷۰ درصد

برای مقایسه عادلانه، برد کشف هر جنگنده در برابر هدفی با سطح مقطع راداری معادل ۱۰ متر مربع ملاک برد کشف راداری قرار گرفته است.

قابلیت نقشه برداری ۲ بعدی: ۱۰ درصد

قابلیت نقشه برداری ۳ بعدی: ۲۰ درصد

ارزش فعال بودن آرایه فازی: ۱۰ درصد (به علت کارایی بهتر و مقاومت بیشتر در برابر جنگ الکترونیک)

لازم به ذکر است که هرکدام از مولفه های ذکر شده علاوه بر کمیت شامل کیفیت نیز می باشد که از سطح تخصص من بالاتر و به درد کارشناسان  نظامی می خورد تا علاقه مندان غیر نظامی. برای مثال در توان نقشه برداری ۲ بعدی اف۱۶ ایی گفته می شود رزولوشن ۶۰ سانتی متر است و برای سوخو۳۵ این مقدار ۳ متر است و یا این رزولوشن برای جنگنده های آمریکایی تا ۳ برابر دقیق تر از نسخه های صادراتی همان جنگنده به کشورهای دیگر است.

یعنی اگر راداری بیشترین برد را در گروه خود داشته باشد ولی آرایه فازی فعال نباشد و توان نقشه برداری نیز نداشته باشد حداکثر ۷۰ امتیاز میگیرد.

عواملی چون میزان سطح مقطع راداری جنگنده ها و قابلیت جنگ شبکه محور نیز با توجه به جدید بودن این سیستمها و عدم استفاده در شرایط واقعی بررسی نمی شود. در انتها باید اضافه کرد که برای شرایط مختلف و نیاز های مختلف کشورها ممکن است اهمیت ۴ مولفه گفته شده یکسان نباشد ولی در این گفتار اهمیت همگی یکسان در نظر گرفته شده و درصد های گفته شده نسبت به بهترین حالت تناسب گرفته شده است.

برای بررسی، جنگنده ها را در ۲ بلوک ارزان قیمت و گران قیمت دسته بندی می کنیم. و برای هر گروه با استفاده از سیستم امتیاز دهی بر مبنای ۱۰۰  و میانگین گیری نهایی جایگاه هر کدام را مشخص می کنیم. امتیاز های هر گروه از گروه دیگر مجزا است مثلا اگر موتور گریپن در گروه اول نمره ۱۰۰ گرفته و موتور سوخو۳۵ در گروه دوم امتیاز ۱۰۰ را به خود اختصاص داده به معنی کارایی یکسان این ۲ موتور نیست بلکه به این معنی است که موتور گریپن از بین ۵ هواپیمای گروه ارزان قیمت بهترین کارایی و موتور سوخو۳۵ در گروه هواپیماهای گران قیمت بهترین کارایی را دارد.

نام اف۳۵ ای اف۱۸ سوپر هورنت اف۱۶ ایی اف۱۵ کا
قیمت (میلیون دلار) ۱۳۰ ۶۵ ۶۰ ۱۰۵
هزینه هر ساعت پرواز (دلار) ۴۳۲۰۰ ۱۳۲۰۰ ۱۲۰۰۰ ۳۲۵۰۰
هزینه برای ۶۰۰۰ ساعت تقریبا عمر مفید ۳۰ سال  (میلیون دلار) ۳۸۹ ۱۴۴ ۱۳۲ ۳۰۰
طول (متر) ۱۵٫۶۷ ۱۸٫۳۱ ۱۵٫۰۶ ۱۹٫۴۳
بلندی  (متر) ۴٫۳۳ ۴٫۸۸ ۴٫۸۸ ۵٫۶۳
وزن خالی (کیلوگرم) ۱۳۲۰۰ ۱۴۵۵۰ ۸۵۰۰ ۱۴۳۰۰
بیشترین وزن (کیلوگرم) ۳۱۸۰۰ ۲۹۹۴۰ ۱۹۲۰۰ ۳۶۷۰۰
نسبت رانش به وزن متوسط
(کمترین و بیشترین وزن)
۰٫۸۷ ۰٫۹ ۱٫۰۶ ۱٫۰۳
قدرت هر موتور با پس سوز (پاوند) ۴۳۰۰۰ ۲۲۰۰۰ ۳۲۵۰۰ ۲۹۰۰۰
بیشترین سرعت (ماخ) ۱٫۶ ۱٫۸ ۲ ۲٫۵
سرعت سوپر کروز (ماخ) ۱٫۲ ماخ برای ۱۵۰ کیلومتر
برد انتقالی (کیلومتر) با سوخت داخلی ۲۲۰۰ کیلومتر با مخزن سوخت خارجی ۳۷۰۰ کیلومتر با سه مخزن سوخت خارجی حدود ۳۹۰۰ کیلومتر با ۵ مخزن سوخت خارجی۴۲۰۰ کیلومتر با ۵ مخزن سوخت خارجی۵۵۰۰ کیلومتر
رادار APG-81 APG-79 APG-80 APG-63 v3
نوع رادار آرایه فازی فعال آرایه فازی فعال آرایه فازی فعال آرایه فازی فعال
برد کشف برای سطح مقطع ۱۰ متر مربع (کیلومتر) ۳۵۰ ۲۳۰ ۲۰۰ ۲۹۰
توان درگیری همزمان ۸ هدف ۸ هدف ۸ هدف ۸ هدف
توان نقشه برداری ۳ بعدی ۲ بعدی ۲ بعدی ۳ بعدی
تسلیحات شش جایگاه خارجی و چهار جایگاه داخلی با مجموع ۸ تن ۱۱ جایگاه و ۸ تن سلاح ۱۱ جایگاه و ۷٫۷ تن سلاح ۲۱ جایگاه و ۱۰ تن سلاح

*****

نام تایفون نسخه ۳ رافال نسخه ۴ گریپن ایی
قیمت (میلیون دلار) ۱۲۵ ۱۱۰ ۸۵
هزینه هر ساعت پرواز (دلار) ۳۲۴۰۰ ۲۸۰۰۰ ۷۸۰۰
هزینه برای ۶۰۰۰ ساعت تقریبا عمر مفید ۳۰ سال  (میلیون دلار) ۳۱۹ ۲۷۸ ۱۳۲
طول (متر) ۱۵٫۹۶ ۱۵٫۲۷ ۱۴٫۱
بلندی  (متر) ۵٫۲۸ ۵٫۳۴ ۴٫۵
وزن خالی (کیلوگرم) ۱۱۰۰۰ ۱۰۳۰۰ ۶۸۰۰
بیشترین وزن (کیلوگرم) ۲۳۵۰۰ ۲۴۵۰۰ ۱۶۰۰۰
نسبت رانش به وزن متوسط
(کمترین و بیشترین وزن)
۱٫۰۶ ۰٫۸۹ ۰٫۸۷
قدرت هر موتور با پس سوز (پاوند) ۲۰۲۳۰ ۱۷۰۰۰ ۲۲۰۰۰
بیشترین سرعت (ماخ) ۲ ۱٫۸ ۲
سرعت سوپر کروز (ماخ) ۱٫۵ ۱٫۴ ۱٫۲
برد انتقالی (کیلومتر) با سه مخزن خارجی ۳۷۰۰ کیلومتر با پنچ مخزن بیش از ۴۴۰۰ کیلومتر با سه مخزن خارجی ۳۷۰۰ کیلومتر با پنچ مخزن بیش از ۴۴۰۰ کیلومتر با سه مخزن خارجی ۳۲۰۰ کیلومتر
رادار CAESAR RBE 2 ES-05 Raven
نوع رادار آرایه فازی فعال آرایه فازی فعال آرایه فازی فعال
برد کشف برای سطح مقطع ۱۰ متر مربع (کیلومتر) ۳۵۰ ۲۱۰ ۲۸۵
توان درگیری همزمان ۶ هدف ۶ تا ۸ هدف
توان نقشه برداری ۳ بعدی ۳ بعدی  ۲ بعدی
تسلیحات ۱۳ جایگاه و۷٫۵ تن سلاح ۱۴ جایگاه و ۹٫۵ تن سلاح ۹ جایگاه و  ۶٫۵ تن سلاح

****

نام میگ۳۵ سوخو۳۰ سوخو۳۵
قیمت (میلیون دلار) ۵۰ ۴۵ ۶۳
هزینه هر ساعت پرواز (دلار) ۱۵۶۰۰ ۲۴۰۰۰ ۳۶۰۰۰
هزینه برای ۶۰۰۰ ساعت تقریبا عمر مفید ۳۰ سال  (میلیون دلار) ۱۴۴ ۱۸۹ ۲۷۹
طول (متر) ۱۷٫۳ ۲۱٫۰۹ ۲۱٫۹
بلندی  (متر) ۴٫۷۳ ۶٫۳۶ ۵٫۹
وزن خالی (کیلوگرم) ۱۱۰۰۰ ۲۴۹۰۰ ۱۸۴۰۰
بیشترین وزن (کیلوگرم) ۲۲۴۰۰ ۳۴۵۰۰ ۳۴۵۰۰
نسبت رانش به وزن متوسط
(کمترین و بیشترین وزن)
۱٫۰۸ ۰٫۸۴ ۱٫۰۹
قدرت هر موتور با پس سوز (پاوند) ۱۹۸۴۰ ۲۷۶۰۰ ۳۱۹۰۰
بیشترین سرعت (ماخ) ۲٫۲ ۲ ۲٫۲
سرعت سوپر کروز (ماخ) ۱٫۶
برد انتقالی (کیلومتر) با سه مخزن خارجی ۳۰۰۰ کیلومتر ۳۰۰۰ کیلومتر با سوخت داخلی  و ۳۹۰۰ کیلومتر با دو مخزن سوخت خارجی ۳۶۰۰ کیلومتر با سوخت داخلی  و ۴۵۰۰ کیلومتر با دو مخزن سوخت خارجی
رادار Zouk-AE N001 M Bars Irbis
نوع رادار آرایه فازی فعال آرایه فازی غیر فعال آرایه فازی غیر فعال
برد کشف برای سطح مقطع ۱۰ متر مربع (کیلومتر) ۳۵۰ ۲۱۵ ۲۸۵
توان درگیری همزمان ۶ هدف ۴ هدف ۸ هدف
توان نقشه برداری ۲ بعدی ۲ بعدی ۲ بعدی
تسلیحات ۹ جایگاه و  ۵٫۵ تن سلاح ۱۲ جایگاه و ۸ تن سلاح ۱۲ جایگاه و ۸ تن سلاح

گروه ارزان قیمت شامل اف۱۶ ایی، اف۱۸ ایی ، گریپن ، سوخو۳۰ و میگ ۳۵ می باشد. هزینه کلی این هواپیما ها برای ۳۰ سال بین ۱۳۰ تا ۱۹۰ میلیون دلار است. در این بین سوخو۳۰ با هزینه خرید اولیه کمتر و گریپن با هزینه تعمیر و نگهداری بسیار پایین از سایر گزینه ها متمایز شده اند. اف۱۶ نیز که به عنوان یک جنگنده ارزان قیمت طراحی شده بود با به روز کردن سیستمها دیگر نه به لحاظ کارایی و نه قیمت چیزی کمتر از اف۱۸ ایی نیست. البته قسمت عمده افزایش قیمت در نسخه ایی (امارات) مربوط به هزینه های تحقیق و توسعه آن است که امارات پرداخت کرده و در کل قیمت جنگنده با توجه به تیراژ تولید محدود آن بسیار افزایش یافته (تقریبا ۲۳ میلیون به ازای هر هواپیما).

در مورد موتور، میگ۳۵ بیشترین حداکثر سرعت را دارد ولی این گریپن است که با توجه به توانایی ابرکروز بهترین قابلیت موتوری را دارد.

از لحاظ توانایی حمل تسلیحات، گریپن کمترین میزان و اف۱۸ بیشترین میزان حمل سلاح را دارد.

از لحاظ برد انتقالی میگ۳۵ کمترین مقدار و اف۱۶ بیشترین مقدار را دارد.

تمامی این جنگنده ها بجز سوخو۳۰ از رادار ارایه فازی فعال بهره مند بوده و کمابیش قدرت یکسانی در این زمینه دارند. رادار سوخو۳۰ اگرچه بسیار کارا است ولی از نوع آرایه فازی غیر فعال است، البته با توجه به وجود رادار آرایه فازی فعال برای میگ۳۵ و سوخو۵۰ امکان به روز رسانی به این رادار وجود دارد.

نام جنگنده سوخو۳۰ میگ۳۵ گریپن ایی اف۱۸ ایی اف۱۶ ایی
هزینه ۳۰ سال ۵۷ ۹۱ ۱۰۰ ۹۱ ۱۰۰
قابلیت موتور ۸۵ ۹۰ ۱۰۰ ۸۰ ۸۵
توانایی حمل سلاح ۱۰۰ ۶۹ ۸۱ ۱۰۰ ۹۶
برد انتقالی ۹۳ ۷۱ ۷۶ ۹۳ ۱۰۰
قابلیت رادار ۵۳ ۹۰ ۷۷ ۶۶ ۶۰
مجموع امتیاز ۳۸۸ ۴۱۱ ۴۳۴ ۴۳۰ ۴۴۱

با توجه به جدول فوق اف۱۶ ایی  ایی بهترین انتخاب در بین هواپیماهای ارزان قیمت هستند ولی حداکثر اختلاف کارایی این گروه تقریبا ۱۲ درصد است. هرچند امارات تقریبا مبلغ ۳ میلیارد دلار بیشتر از قیمت واقعی جنگنده پرداخت کرده است ولی میتوان نتیجه گیری کرد که این هزینه به لحاظ اقتصادی بیشتر یک سرمایه گذاری در راستای خرید یک جنگنده با کارایی بهتر بوده است.

با در نظر گرفتن بودجه ثابت میتوان مشاهده کرد که با هزینه ۱۵۰ فروند سوخو۳۰ (تقریبا یک اسکادران ۱۲ فروندی برای هر پایگاه هوایی) جهت خرید و تعمیر و نگهداری در مدت ۳۰ سال می توان ۱۹۷ فروند میگ۳۵ خریداری کرد. در این صورت توان دفاعی از نظر تعداد (به لحاظ کیفیت میگ۳۵ از لحاظ رادار و قدرت مانور برتر است ولی این موارد را به حساب نمی آوریم) ۳۱ درصد بیشتر است در حالی که توان تهاجمی از نظر میزان حمل سلاح ۱۰ درصد کمتر است ولی برد مسلح میگ۳۵ بسیار کمتر از سوخو۳۰ است. لذا گرچه به لحاظ اقتصادی صرفه با خرید میگ۳۵ است ولی این کار با توجه به برد کمتر میگ۳۵ به هیچ وجه توصیه نمی شود. گزینه بهتر تهیه هر ۲ جنگنده است. با پول ۱۵۰ فروند سوخو۳۰ بهتر است ۸۵ فروند سوخو۳۰ برای ۶ پایگاه و ۸۵ فروند میگ۳۵ برای ۶ پایگاه دیگر تهیه کرد. در این صورت توان دفاعی ۱۳ درصد بیشتر شده در حالی که توان تهاجمی ۴ درصد کمتر می شود. در کل نیز تعداد ۲۰ فروند هواپیمای بیشتر تهیه می شود. سناریو فوق برای حداقل نوسازی ناوگان هوایی است که ایران در حال حاضر به دنبال آن است. در صورتی که بودجه بیشتری در اختیار باشد میتوان از میگ۳۵ و سوخو۳۵ به صورت همزمان استفاده کرد.

گروه جنگنده های گران قیمت شامل سوخو۳۵، تایفون۳، رافال۴ ، اف۱۵ کا و اف۳۵ ای می باشد. در این گروه سوخو۳۵ ارزان ترین گزینه از لحاظ قیمت اولیه و هزینه کلی است و اف۳۵ گران ترین گزینه.

از لحاظ موتور، سوخو۳۵ بهترین کارکرد را دارد و اف۳۵ ضعیف ترین کارکرد را به نمایش گذاشته است حتی توانایی ابرکروز اف۳۵ نیز به ۱۵۰ کیلومتر محدود می شود.

از نظر حمل تسلیحات، اف۱۵ کا بهترین و تایفون کمترین قابلیت را دارد.

از لحاظ برد انتقالی، اف۱۵ کا بهترین جایگاه و اف۳۵ پایین ترین جایگاه را دارد.

از نظر رادار نیز سوخو۳۵ رادار آرایه فازی غیر فعال و سایر جنگنده ها رادار آرایه فازی فعال داردند.

نام جنگنده سوخو۳۵ تایفون ۳ رافال ۴ اف۳۵ ای اف۱۵ کا
هزینه ۳۰ سال ۱۰۰ ۸۶ ۹۹ ۶۲ ۹۳
قابلیت موتور ۱۰۰ ۹۰ ۸۰ ۷۰ ۸۰
توانایی حمل سلاح ۸۰ ۷۵ ۹۵ ۸۰ ۱۰۰
برد انتقالی ۸۵ ۸۷ ۸۷ ۶۷ ۱۰۰
قابلیت رادار ۶۷ ۱۰۰ ۷۲ ۸۷ ۸۸
مجموع امتیاز ۴۳۲ ۴۳۸ ۴۳۳ ۳۶۶ ۴۶۱

باتوجه به امتیازهای جدول بالا اف۳۵ پایین ترین رتبه را دارد ولی با در نظر گرفتن این نکته که فاکتورهای بسیار زیادی در راستای پنهانکار بودن این جنگنده قربانی شده اند هیچ کدام از جنگنده های بالا در شرایط جنگی حتی اگر از سلاح های یکسان استفاده شود (و برتری سلاح های مخصوص اف۳۵ در نظر گرفته نشوند)، رقیبی برای اف۳۵ به حساب نمی آیند. از بین سایر جنگنده ها، کارا ترین جنگنده اف۱۵ کا می باشد. این گروه نیز در کل اختلاف چندانی از نظر کارایی با یکدیگر ندارند (در حدود ۶ درصد).

البته باید در نظر داشت که قیمت این جنگنده ها برای تولید کننده بسیار کمتر است و دلیل اینک تولید کنندگان تایفون یا فرانسه، اف۱۵ کا را خریداری نمی کنند این است که جنگندهای تولیدی خودشان تقریبا با نصف قیمت ذکر شده در جدول تولید می شود و هزینه پرداختی صرف ایجاد اشتغال و گردش مالی در کشورهای خودشان می شود، در ضمن استقلال نظامی خود را حفظ می کنند وگرنه برای کشورهای دیگر چندان فرقی از لحاظ قیمت نهایی و کارایی وجود ندارد. در نهایت احتمالا با توجه به هزینه بالای اف۳۵ کشور های متحد آمریکا به تعداد محدود از این جنگنده خریداری کرده و برای عملیاتهای تهاجمی استفاده خواهند کرد درحالی که برای گشت هوایی و تامین امنیت مرزها از جنگنده های ارزان تر استفاده می کنند این گزینه ای است که اخیرا استرالیا مد نظر قرار داده و بجای خرید ۱۰۰ فروند اف۳۵ در حال بررسی خرید ۲۴ فروند اف۳۵ و جایگزینی اف۱۸ های قدیمی با اف۱۸ سوپر هورنت است.

در انتها از تمامی دوستانی که قصد دارند نظرات خود را مطرح کنند تقاضا دارم چند نکته را رعایت کنند.

۱: ابتدا نظرات قبلی را مطالعه کنید شاید سوال مد نظرشان قبلا پرسیده شده و جواب داده شده باشد.

۲: مقاله مربوط به جنگنده ها است لطفا سوالات مربوط موشک، قایق های تندرو، هواپیماهای بی سرنشین و سایر سیستم ها را در مقاله های مربوطه مطرح کنید.

۳: اطلاعات مربوط به هزینه های خرید با توجه به ورژن جنگنده ها و سفارش خریدار و همچنین زمان تحویل، متغیر است و ممکن است تا ۲۰ درصد در منابع مختلف اختلاف دیده شود. این مورد در خصوص هزینه های هر ساعت پرواز با توجه به قیمت سوخت و هزینه نیروی انسانی تفاوت بیشتری دارد اگر اعداد دیگری در منابع مختلف که بیشتر مورد تایید شما است، در نظر دارید می توانید جدول مخصوص برای خودتان تهیه و نتیجه گیری کنید نهایتا خلاصه آن را در قالب نظر مطرح نمایید.

درباره

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.