ارتش ها

رويايى با ظاهرى شيرين ، درونى تلخ !(نگاهی به وضعیت نیروی هوایی روسی قسمت اول)

– تحليلى بر اوضاع كيفى ناوگان جنگنده هاى تحت خدمت نيروى هوايى روسيه همراه با ريشه يابى در شوروى سابق

نوشته : حسين.ص ( ارتشبان )

نيروى هوايى روسيه ، نيرويى رويايى است با ظاهرى شيرين ، زيبا ، آراسته و نمايش هاى هوايى بسيار اعجاب انگيز در نگاه ملت ها كه به جرات بگويم ميتواند نفس ها را در سينه حبس كند ، ولى در باطن و عمق ماجرا ، شما نيروى هوايى روسيه را بسيار خسته ، تشكيل شده از ناوگان جنگنده هايى با عمر عملياتى بسيار بالا كه از شوروى سابق براى روسيه به يادگار مانده اند و همچنين كلاسيك ماندن حجم بالايى از اين جنگنده ها ، بدون ارتقا مناسب و نوسازى اساسى ميبينيد .

در يک ريشه يابى تاريخى وقتى به دوران زوال و پايان اتحاد جماهير سوسياليستى شوروى ميرسيم ، ميبينيم با ريخته شدن ديوار برلين ، قدرت نظامى شوروى و همچنين در آينده آن جمهورى فدرال روسيه نيز با همان هيبت ديوار برلين گونه اشان فرو ميريزند ؛ كشور و حكومتى كه با مشكلات عظيم اقتصادى و سياسى دست و پنجه نرم ميكنند و دوران سياهى از تغييرات بسيار عظيم را پشت سر ميگذارند و بطور كاملا مستقيم به نيروى نظامى خود نيز ضرباتى ناخواسته وارد ميكنند ؛ مشكلات اقتصادى شوروى كه در نتيجه سياست گذارىهاى اشتباه اقتصادى رخ ميدهد ، گريبانگير نيروهاى مسلح اين كشور نيز ميشود و در اين بين برنامه هاى عظيم شوروى در بحث هوايى را به چالش ميكشد ؛ برنامه هاى هوايى اعم از طراحى و توليداتى كه كنار گذاشته شدند و در دوران جمهورى فدرال روسيه و تقويت نسبتى توان اقتصادى روس ها ادامه پيدا كردند .

جنگنده هاى رهگير Mig-31 فاكسهاوند شوروى

اما شوروى هميشه در مشكلات اقتصادى كه به سر نميبرده است ؛ شوروى در دوران جنگ سرد و قبل از آن از نيروى هوايى بسيار گسترده اى از هر نظر بهره ميبرد : برنامه هايى عظيم جهت توليدات بيشتر هواگردهاى خود ، طراحى و توليد هواگردهاى جديدتر ( كه در زمان روسيه از سر گرفته شدند ) ، برنامه هاى جهت توسعه توان هوايى در بخش دفاع هوايى شوروى (PVO) و … ، همچنين شوروى از حجم زيادى از هواگردها نيز بهره ميبرد ، بصورتى كه در دهه 90 ميلادى نيروى دفاع هوايى و نيروى هوايى شوروى در مجموع بيش از 4000 فروند جنگنده در اختيار داشتند كه بطور مثال ميتوان به بيش از 550 فروند جنگنده Mig-29 Falcrum ، حدود 560 فروند Mig-31 Foxhound ، در حدود 300 فروند جنگنده Su-27 Flanker و 500 فروند Su-15 Flagon ، ناوگان بمب افكن هاى كلاس متوسط ( Tu-16 ، Tu-22 و Tu-22M ) با بيش از 200 هواپيما ، ناوگان بمب افكن هاى استراتژيک سنگين شامل Tu-160 بلک جک و بمب افكن Tu-95 بير با حدود بيش از 200 فروند و همچنين ناوگان جنگنده هاى تهاجمى با بيش از هزاران فروند اشاره كرد .( لازم به ذكر است كه بيشتر اين هواگردها در اختيار نيروهاى دفاع هوايى شوروى بوده است تا نيروى هوايى شوروى )

اين حجم بالاى جنگنده هاى شوروى علاوه بر مزيت هايى كه داشت داراى معايبى نيز بود ؛ همچون خرج بسيار سنگين نگهدارى و پشتيبانى از آنها ، هزينه هاى هر پرواز اين هواپيماها و مخصوصا در بعد از دهه 80 كه فشارهاى اقتصادى بر شوروى فزونى داشت . شوروى خوب يا بد همچو ديوار برلين فرو ريخت و در جمهورى هاى مختلف تقسيم شد و در اين بين روسيه ماند و هزاران مشكل كه بايد با آنها دست و پنجه نرم ميكرد . وقتى روسيه بعنوان اصليترين جمهورى مستقل بعد از شوروى به روى آمد ، شوروى بيش از 65% از توان هوايى و منابع انسانى خود را از دست داده بود و اين منابع و نيروهاى در بين جمهورى هاى تازه تاسيس تقسيم شده بودند . در اين بين بعضى از تجهيزات و تسليحات همچو بمب افكن هاى استراتژيك سنگين شوروى همچو Tu-160 ها در اكراين بودند كه تعدادى از آنها به روسيه برگردانده شدند ( و نمونه هايى ديگر ) تا نيروى هوايى و نيروى دفاع هوايى روسيه اين ميراث دار شوروى بتواند قدرت مطلق هوايى منطقه باقى بماند .

بمب افكن استراتژيک Tu-95 Bear اصلى ترين بمب افكن استراتژيک شوروى بعد از Tu-160 بلک جك
تصويرى از خلبان شوروى آماده براى پرواز با جنگنده تهاجمى Su-17 كه اصلى ترين جنگنده تهاجمى شوروى با در حدود 600 فروند بود .
اصلى ترين بمب افكن استراتژيک شوروى ؛ بمب افكن Tu-160 بلک جك اگرچه پرتعداد ترین ان نبود
جنگنده Mig-23 در زمان شوروى بر روى باند پروازى كه يكى از اصلى ترين جنگنده ها رهگير نيروى دفاع هوايى شوروى ( PVO ) بوده است .

روسيه بعد از شوروى ميراث دار مشكلات مالى سر سام آور شوروى نيز بود ، انگار كه مشكلات و فشارهاى اقتصادى با شوروى و روسيه هم قسم شده بود كه آنها را هيچگاه تنها نگذارد . روسيه شروع تلخى در بحث هوايى داشت ، مشكلات اقتصادى نيروهاى مسلح روسيه را بسيار شكننده كرده بود ، از اين بين مشكلات در نيروى هوايى اين كشور بيشتر احساس ميشد ؛ توان هوايى روسيه به نيمى از قدرت هوايى شوروى رسيده بود ( بلكه كمتر ) ، نيروهاى انسانى بدليل مشكلات ماهى تا ماه ها حقوق نميگرفتند و اين مشكلات هر روز بزرگتر و جدىتر ميشد . اين مشكلات بر روى توان فنى هواگردها و پايگاه هاى هوايى نيز تاثير بسيار منفى گذاشته بود بطوريكه هواپيماهاى نيروى هوايى روسيه بعضا زمينگير بودند و از توان رزمى كامل خود برخوردار نبودند و حدود 50% از زيرساخت هاى پايگاه هاى هوايى نياز به تعميرات داشتند . اين مشكلات تا پايان دهه 90 هر روز بدتر ميشد تا در سال 1997 بوريس يلتسين رييس جمهور روسيه دستور ادغام نيروى هوايى روسيه و نيروى دفاع هوايى را صادر كرد ؛ انجام اين كار تاثيرات خوبى در زمينه مالى بر روى نيروى هوايى روسيه گذاشت و باعث صرفه جويى هايى شد تا فشارهاى اقتصادى آن دوران كمتر احساس شود .

در اين سالها روسيه 2بار با چچن در دو نبرد “اول و دوم چچن” نيز روبرو شد كه فعلا در اين نوشته به آن نميپردازيم .

روسيه بعد از پشت سر گذاشتن دوران سياه مشكلات اقتصادى بعد از شوروى در بعد از سال 2000 و مخصوصا بعد از 2002 و پايان نبرد دوم چچن تازه توانست نفسى بگيرد و بهتر در جهت بازسازى اقتصادى خود برآيد ولى همچنان اوضاع توان هوايى روسيه بر وفق مراد نبود . همچنان مشكلاتى زيرساختى در نيروى هوايى روسيه مشهود بود ، خلبان از سطح آموزشى پايينى بهره ميبردند و بدليل مشكلات مالى ساعت هاى پروازى خلبانان از سطوح استانداردشان پايينتر آمده بود ؛ اما بالاخره باد اقبال بر بادبان نيروى هوايى روسيه نيز ميخواست بنشيند . در سال 2007 با دستورات و اقدامات ولاديمير پوتين نيروى هوايى روسيه كم كم توان خود را بازيابى كرد ، پروازهاى بمب افكن هاى استراتژيك خود و تقويت و بازسازى زير ساخت هاى پايگاه هاى هوايى را شروع كرد .

بازسازى نيروى هوايى روسيه تا به امروز بخوبى پيش رفته است و نشان از برنامه ريزى و تخصيص منابع مناسب مالى براى اين بخش دارد ، نيروى هوايى روسيه علاوه بر بازسازى خود توانست سطوح كيفيتى خلبانان خود را نيز تقويت كند و حتى وارد نبردى جديد در سوريه با تروريست هاى سورى شود ؛ ارتقا تجهيزات و تسليحات ، طراحى و توسعه جنگنده ها و تسليحات و تجهيزات نسل جديد و … نيز بخشى از برنامه روس ها تا با الان بوده است .

تصويرى از جنگنده هاى Mig-29A/UB بلغارستان در زمانى كه ارتش سرخ و حذب كمونيست در اين كشور حاكم بود .
تصويرى از يک ستون از ناوگان بمب افكن هاى متوسط Tu-16 نيروى هوايى شوروى
جنگنده هاى Mig-23 فلاگر نيروى هوايى آلمان شرقى

اما در اين بين آيا روسيه توانسته است توان هوايى خود را به سطوح بالاترى از ناتو متشكل از ايالات متحده و متحدانش همچو كشورهاى اروپايى برساند ؟!

جواب اين سوال بطور صريح “خير” است !

نيروى هوايى روسيه با اقدامات مناسب توانسته است بخش زيادى از توان خود را بازيابى كند ، ولى هرگز نتوانسته است در جهان به سطح كيفيت بالايى از ايالات متحده و اروپا برسد ؛ از لحاظ فنى و تكنولوژى نيروى هوايى روسيه بصورت فجيعى از وجود هواگردهايى با تكنولوژى دهه 80 شوروى بهره ميبردند ؛ در حالى كه بطور مثال توان هوايى كشورى همچو بريتانيا از اعضا ناتو با نزديك به 90 فروند جنگنده تهاجم سطحى پاناويا تورنادو ( بصورت عملياتى ) با آخرين ارتقا و استاندارد شركت BAE Systems به نام GR.4 با طيف بسيار متنوع تسليحات و تجهيزات اعم از انواع بمب هاى هدايت ليزرى ( تجهيز بمب هاى سقوط آزاد معمولى با كيت هاى ليزرى ) ، موشک هاى ضد سطحى ، موشک هاى هوا به هوا و … و همچنين 140 فروند جنگنده چند منظوره يوروفايتر تايفون در مدلهاى ارتقا يافته به FGR.4 ( برترين گونه تايفون در جهان ) و T3 ( ارتقا تايفون هاى T1 ) با تنوع تسليحاتى بسيار بالا براى عمليات هاى مختلف از لحاظ كيفى در پله اى بسيار بالاتر از نيروى هوايى رسويه قرار ميگيرد ، البته در نظر بگيريد كه بريتانيا در حدود 138 فروند F-35B نيز در طى قراردادى سفارش داده است كه با احتساب اين جنگنده نسل پنجم بسيار توانمند ، نيروى هوايى بريتانيا به تنهايى توان بسيار بالاترى از نيروى هوايى روسيه از لحاظ كيفى خواهد داشت . ( لازم به ذكر است كه هواپيما نسل پنج روسها هنوز در واحدهاى رزمى عملياتى نشده است )

تورنادو نسخه GR.4 بريتانيايى كه توانايى گسترده اى در مقوله تهاجم سطحى دارد .
تصويرى فوق العاده از يوروفايتر تايفون بريتانيايى مجهز به بمب هاى ليزرى
تصويرى ديگر از تايفون بريتانيايى مجهز به بمب هاى ليزرى ، موشک هاى برايمستون و موشک هاى هوا به هواى AIM-132 آسرام و متئور و مخزن هاى حمل سوخت

همانطور كه گفته شد بخش زيادى از توان هوايى روسها به هواگردهاى دهه 80 ميلادى برميگردد ، جنگنده هايى همچون MIG-29 ، SU-27 و MIG-31 كه ستون فقرات نيروى هوايى روسيه را در درگيرى هوايى و دفاع هوايى را تشكيل ميدهند ؛ كه جمعا با يكديگر 37 اسكادران از هواپيماهاى جنگنده نيروى هوايى روسيه را تشكيل ميدهند . از اين بين اصلى ترين جنگنده اين اسكادران ها با بيشترين ميزان پراكندگى در ميان پايگاه هاى هوايى جنگنده رهگير MIG-31 فاسكهاوند با 11 اسكادران فعال است . اين جنگنده با وظيفه اصلى رهگيرى ( Interceptor ) جنگنده هاى متخاصم و متجاوز به آسمان روسيه بخش زيادى از زنجيره توان دفاع هوايى روسيه را تشكيل ميدهد . اين جنگنده محصول تكنولوژى دهه 70 و اوايل 80 شوروى و توسعه پروژه MIG-25 بود كه در آن برهه زمانى يكى از برترين رهگيرها با موشک هاى برد بلند نيمه فعال رادارى R-33 بود ، همچنين اين رهگير افتخار دارا بودن اولين رادار آرايه فازى “غيرفعال” نصب شده بر روى يک جنگنده نيز به يدک ميكشد كه تركيب تمامى اين موارد باعث شد اين رهگير در دوره اى يكى از برترين رهگيرهاى تاريخ هوانوردى باشد . اين افتخارات و برترىها با ورود به بعد از سالهاى 2010 دوان زيادى نداشت . البته لازم به ذكر است كه در اواخر دهه 80 اولين ارتقا فاكسهاوند با مشخصه MIG-31B صورت گرفت شامل ارتقا الكترونيكى ، تقويت توان جنگ الكترونيک شروع و روند ارتقا گسترده از 1990 شروع شد . ولى اصلىترين ارتقا بر روى MiG-31 ارتقا BM بود كه شامل ارتقا گسترده الكترونيكى ، تعويض رادار با رادار نسخه جديد يعنى Zaslon-M با كارايى بيشتر ، ارتقا تجهيزات داخلى كاكپيت ، سيستم هاى مدرن و جديدتر جنگ الكترونيك و در بخش تسليحاتى نيز حمل موشک سركوب سايت هاى پدافندى ميشد . همچنين اخيرا نشانه هايى از تجهيز اين جنگنده با پايلون هاى جديد AKU174E جهت حمل موشک رادار فعال R-77 نيز مشاهده شده است .

ولى اصليترين نقطه ضعف اين ناوگان چيست ؟! طبق آخرين آمار ارائه شده از منابع داخلى و خارجى روسيه از 11 اسكادران MIG-31 كه در حدود 250 فروند را شامل ميشود بسيار كمتر از نيمى از اين ناوگان به استاندارد BM ارتقا پيدا داده شده اند ! اين بدين معناست كه در حدود بيش از 50% ( در بهترين حالت ممكن ) از ناوگان رهگيرهاى MIG-31 روسيه با همان تكنولوژى دهه 80 ميلادى شوروى به ميدان رزم ميروند و در تمام اين دوران تنها دوره هاى نوسازى و تعميرات سنگين را پشت سر گذاشته اند ؛اين آمار و ارقام براى نيروى هوايى روسيه بسيار فاجعه وار است ، براى همين ميتوان توان قليلى از اين ناوگان را براى نبردهاى هوايى با رقيبان بسيار توانا در ناتو را نظر گرفت .

رهگير Mig-31 شوروى
كاكپيت جنگنده/رهگير Mig-31 عملياتى نيروى هوايى روسيه كه همينطور كه مشاهده ميفرماييد همان ساختار كلاسيک خود را حفظ كرده است .
سوختگيرى هوايى Mig-31 روسى
رهگير Mig-31 مجهز به ٤ تير موشک دوربرد R-33 ( هدايت نيمه فعال رادارى )
جنگنده Su-27 فلنكر در كنار هورنت استراليايى

بعد از جنگنده رهگير MIG-31 كه شاه مهره دفاع هوايى روسيه به شمار ميرود ، پر حجم ترين جنگنده در حال حاظر روس ها جنگنده Su-27 فلانكر با پراكندگى در 13 تا 15 اسكادران رزمى است . در تعداد فلانكرها شك و شبهه زياد است . آمار و ارقام بصورت دقيق اعلام نميشوند ولى براى بررسى دقيق تر برخى از آمارها از زمان شوروى را در ادامه اين نوشته دنبال ميكنيم . شروع روند تحويل Su-27 در اغاز با شروع توليد نسخه ها P و S شروع شد و اولين واحد دريافت كننده آن به احتمال زياد بخش هوايى نيروى دريايى شوروى بود ، بعد از نيروى دريايى تا اوايل سال 1990 و اواخر 1991 يعنى سرنگونى نظام كمونيستى شوروى و تجزيه آن نيروى هوايى و نيروهاى دفاع هوايى شوروى در حدود 600 فروند Su-27 در اختيار داشتند كه از اين آمار در حدود 367 فروند از آنها طبق اطلاعات تا سال 1990 در منطقه اروپايى شوروى مستقر بوده اند كه شامل مدل هاى توليدى براى نيروى هوايى نزديك به 138 فروند و دفاع هوايى شوروى با 229 فروند بوده است . ( نسخه هاى P ، PU ، S ، UB )

تا پايان انحلال شوروى ( 1991 ) طبق منابع مختلف ، شوروى داراى 600 فروند جنگنده Su-27 فلنكر بوده است ؛ ولى بعد از انحلال شوروى بخش نسبتا زيادى از اين جنگنده ( و بسيارى هواپيماهاى ديگر ) در خارج از مرزهاى روسيه و در جمهورىهاى تازه تاسيس پس از شوروى مانده بود كه باعث شد تمهيداتى جهت بازگردانى آنها به روسيه صورت گيرد . براى مثال در حدود 130 فروند از اين Su-27 ها در تابستان 1996 فقط از لهستان به روسيه بازگردانده شدند . ( بخشى از ناوگان فلنكرها از “بلاروس” و “اكراين” نيز بازگردانده شدند )

در نهايت روسيه با هرگونه مشكلى كه بود توانست بخش زيادى از اين فلنكرها را پس بگيرد و به سرزمين خود بياورد ؛ در حال حاظر روسيه در حدود 360 فروند Su-27 فلنكر دارد . ( منابع مختلفى پيرامون اين موضوع بود ، براى مثال از 250 فروند تا 400 فروند ولى 360 فروند محكمترين رقم در بين بقيه ارقام در منابع مختلف بود )

فلنكر در زمان خود طى پروژه TPFI به عنوان رقيبى براى پروژه F-X امريكا ارائه شده بود كه نتيجه طرح سنگين F-X به F-15 ايگل و TPFI نيز كه به دفتر طراحى سوخوى ارائه شده بود و به نام T-10 مطرح شد منتهى شدند . پروژه TPFI كه نتيجه اش بايد يک رهگير سنگين براى گشت هاى هوايى با مداومت پروازى نسبتا بالا و توانايى درگيرى گسترده ميشد . طرح توسط شركت سوخوى طراحى و پيش نمونه ها توليد شدند؛ اين پيش نمونه ها شامل مدل هاى مختلفى همچون T-10-10/13/21/17/33 ميشدند . در نهايت پيش نمونه T-10S كه همان T-10-21 ميشد تحت نام  Su-27S وارد توليد و انبوه سازى نهايى شد .

اين جنگنده كه در زمان خود يكى از رهگيرهاى نسبتا پيشرفته بود از رادار پالس داپلر N001 ( در شروع و نسخه هاى شوروى كه حجم بسيار زيادى را نيز شامل ميشدند تنها توان درگيرى با هوايى را داشت ) بهره ميبرد . اين جنگنده براى درگيرى با اهداف هوايى از تسليحاتى چون موشک نيمه فعال رادارى R-27R و نسخه فروسرخ آن R-27T و همچنين موشک فروسرخ برد كوتاه R-73 و همچنين يک توپ Gsh-301 كه با حدود 150 فشنگ تغذيه ميشد استفاده ميكرد . ( اطلاعات بيشتر از Su-27 فلنكر ) توان اين جنگنده بعد از ورود به دهه 90 و در اصل اواخر دهه 80 و انحلال شوروى در سال 1991 شروع به تحليل رفتن در برابر رقباى غربى خود كرد .اين جنگنده داراى تكنولوژى طراحى و پردازش دهه 70 شوروى بود و در برابر رقيب اصلى غربى خود يعنى F-15 ايگل حرفى براى گفتن نداشت . جنگنده F-15 نيز زاييده تكنولوژى هاى دهه 70 بود ،درست است ! نكته اى كه بسيار در اين موضوع مهم است آينده نگرى در توسعه و ارتقا اين جنگنده بود كه آن را نسبت به Su-27 پيشرفته تر كرده بود . در اصل آمريكا حتى در زمانى كه نسخه A ايگل در حال توليد بود برنامه تست و عملياتى كردن F-15C را نيز داشت . جنگنده هاى F-15C/D در سال 1979 و تنها 3 سال بعد از عملياتى شدن F-15A/B وارد خط توليد شدند و در زمان خود جزء پيشرفته ترين جنگنده هاى جهان بود . ( نسبت به رادار و الكترونيک ، پيشرانه و سيستم هاى پروازى ، تسليحات و … )

نمونه T-10-17 در تست پرواز
موک آپ نمونه T-10-21 يا همان T-10S در تونل باد كه تحت نام Su-27 وارد توليد شد .
رادار N001 برو روى Su-27
كاكپيت Su-27P
٢ رقيب در كنار هم

با اين حال در بعد از دهه 80 و ورود به 90 از توان فلنكر بسيار كاسته شده بود و توان رويارويى با رقيب غربى خود يعنى F-15C و D را كه داراى تسليحات ، رادار و الكترونيک پيشرفته تر بودند را نداشت . جالب است بدانيد در اواخر دهه 80 پلتفرم جنگنده F-15D با توان تهاجمى بسيار بالا و تقويت توان هوايى تحت نام F-15E استرايک ايگل عملياتى شد و هنوز در اين زمان فلنكر با ساختار كلاسيک خود همچنان در برابر رقيب خود به معناى واقعى كلمه عقب نشسته بود .

در سال 1991 شوروى از هم گستته شد و جمهورى فدرال روسيه به روى كار آمد و زمام حكومت را در دست گرفت . اوضاع ضعيف مالى به شدت عرصه را براى نيروى هوايى تنگ كرده بود و مشكلات زيادى بوجود آمده بود . فلنكرها نيز طبق آمارى كه در اوايل شروع بحث Su-27 نگاشتم از نقاط مختلف شوروى در حال كوچ به روسيه بودند . اوضاع براى فلنكر سخت تر و سخت تر ميشد تا در نهايت در سال 2001 شروع ارتقا اين جنگنده تحت نام SM كليد خورد و اين جنگنده اولين ارتقا اساسى را با نزديک به دو دهه خدمت در نيروى هوايى شوروى و روسيه به خود ديد . اساس اين ارتقا توجه به ارتقا الكترونيک و طيف تسليحاتى Su-27 بود ؛ تجهيز به تسليحات هوا به هوا نسل جديد همچو موشک هدايت فعال رادارى  R-77 ، موشک هاى هدايت اپتيكى و موشک هايى چون Kh-31 ( نمونه ضد كشتى ) و افزايش برد و تقويت توان رادار N001 نيز برخى از ارتقاهاى اعمال شده بر روى اين جنگنده بود . همانطور كه ذكر شد اين ارتقا در سال 2001 شروع شد و در سال 2004 اولين فروند از Su-27SM تحويل نيروى هوايى روسيه شد ؛ در اين ميان جالب است بدانيد برنامه ارتقا SM و روند نوسازى فلنكرها ابتدا در سال 1994 شروع شده بود ولى بخاطر دلايل مالى كه در بخش اول مقاله و كمى قبل تر نيز ذكر شد ، روسيه نتوانست تا سال 2001 اين ارتقا را شروع كند .( روند رسمى پروژه بطور دقيق اواخر 2000 و اوايل 2001 شروع و در سال 2004 اولين فروند از Su-27SM تحويل داده شد )

تسليحات قابل حمل در استاندارد SM
تصويرى ديگر از Su-27SM
تصويرى از ستون Su-27 هاى شوروى
تصويرى از Su-27SM نيروى هوايى روسيه

بعد از استاندارد SM نيروى هوايى روسيه به دليل اعلام نياز به تعريف استانداردهاى بالاتر از سطح SM بر آن شد تا سطوح بالاترى از ارتقا را براى فلانكرهاى خود اعمال كند براى همين به سراغ ارتقا SM2 رفت ،ارتقايى كامل و فراتر از SM در اكثر نقاط و مخصوصا بخش الكترونيک و رادار كه به سطح بالايى ارتقا پيدا كرده بودند ؛ استفاده از رادار Irbis-E و ارتقا و تغيير معمارى كاكپيت از بارزترين تغييرات و مشخصه هاى اين ارتقا هستند . اين ارتقا با اينكه بسيار توان Su-27 را در بخش الكترونيک و رادارى تحت الشعاع قرار داد ولى ارتقايى گسترده نبود و تعداد بسيار محدودى از ناوگان فلنكرها به اين بسته ارتقايى مجهز شدند . طبق آمار و گزارشات از سال 2004 كه اولين فروند از Su-27SM تحويل داده شد تا سال 2011 در حدود 48 فروند Su-27SM به نيروى هوايى روسيه تحويل داده شده است ؛ طبق گزارشات از سالهاى 2010 تا 2016 نيز تا حدود 70 تا 100 فروند از بقيه فلانكرها نيز به استاندارد SM ( و SM2 مجموعا بعلاوه SM هاى تحويلى از 2004 تا 2011 ) ارتقا پيدا كردند و در حال حاظر از 10 اسكادران فعال Su-27 در نيروى هوايى روسيه در حدود 4 يا 5 اسكادران فعال از Su-27 با استاندارد SM و SM2 وجود دارد ، همچنين ارتقايى ديگر نيز با نام SM3 هم براى Su-27 اعمال شد كه تنها 1 اسكادران از فلانكرها به اين ارتقا دست يافته اند كه شامل ارتقا رادار به N001VP و الكترونيك بهبود داده شده است . بعد از بررسى ناوگان فلانكرها نيز به نتيجه اى كاملا واضح و برابر با بررسى ناوگان فاكسبت هاى روسيه ميرسيم ! ناوگانى كاملا قديمى و ارتقا نيافته و بدون رسيدن به سطوح استاندارد هوانوردى نظامى مدرن در جهان كه بسيار بسيار ميتواند در نتيجه نبردها مهم باشد . ناوگان بسيار عظيم Su-27 هاى روسيه نيمى از توان خود را در دهه 70 و اواسط 80 ميلادى نگه داشته است و تنها بخشى از ناوگان خود را به سطوح استانداردهاى مورد نياز در يک صحنه نبرد تمام عيار ارتقا داده است. اين ناوگان با ارتقا تنها كمتر از نيمى از 15 اسكادران همچنان بخش بسيار عظيمى از ارثيه شوروى با همان تكنولوژى منسوخ را به دوش ميكشد در صورتى كه ايالات متحده آمريكا و ناتو بخش زيادى از جنگنده هاى قديمى ناوگان نظامى خود را بازنشسته و يا به سطوح بسيار بالايى ارتقا داده اند و يا حتى برنامه هايى جهت تعريف بروزرسانى هاى بسيار عظيم ترى براى ناوگان خود دارند .

تصويرى از تيک اف Su-27SM3
تصويرى از Su-27SM3 مجهز به پادهاى راكت انداز B-8M1 با راكت هاى 80 ميليمترى S-8
تصويرى زيبا از Su-27SM
تصويرى از Su-27P يكى از قديمى ترين نسخه هاى Su-27 فلانكر كه هنوز در تعداد بسيار زياد در حال خدمت در كنار تعداد اندک ترى Su-27SM/SM2/SM3 است .

در ادامه بررسى وقتش هم باشد وقت رسيدن به MIG-29 است ؛ جنگنده اى با تيراژ بالا و با سابقه ، كه در نيروى هوايى شوروى و اكنون در نيروى هوايى روسيه در حال خدمت است . اين جنگنده در حال حاظر يكى از پر تيراژ ترين جنگنده هاى در حال حاظر نيروى هوايى روسيه با حدود 8 يا 9 اسكادران فعال است كه طبق منابع مختلف از 200 تا 250 فروند را شامل ميشود. ( همچنين يكى از هواگردهاى پر تيراژ در زمينه صادرات شوروى و روسيه )

فالكروم يک جنگنده نسل ٤ تك منظوره با نقش دفاع نقطه اى و تنها درگيرى هوايى بود كه در واكنش به پروژه F-X ( شامل ٢ طرح سبک F-16 و سنگين F-15 بود كه فالكروم واكنش به پروژه سبک بود ) طراحى و پرداخته شده بود . اين جنگنده داراى تكنولوژى دهه 70 شوروى بود كه در كنار Su-27 جز اولين جنگنده هاى نسل 4 در شوروى بودند . فالكروم در زمان خود و عملياتى شدن از توانايى هاى محدودى برخوردار بود ؛ مواردى چون رادار بسيار ضعيف N019A ، برد بسيار كم و ناتوانى بارز اين جنگنده در برابر جنگ الكترونيک و … براى اثبات توان عملياتى پايين اين جنگنده كافى بود . به دنبال ورود به دهه 80 و بروز بيشتر مشكلات فنى و ايرادات فراوان فالكروم شركت ميگ بر آن شد تا پروژه بروزرسانى فالكروم ها را كليد بزند و اولين بروزرسانى فالكروم هاى شوروى را تحت پروژه Mig-29S شروع شد و در حدود كمتر از 50 فروند از فالكروم هاى شوروى به اين استاندارد رسيدند . استاندارد S شامل ارتقا سيستم هاى الكترونيكى ، سيستم پردازشى ، ارتقا رادار به N019M ، توسعه توان ضد سطحى و حمل موشک رادار فعال R-77 آدر ميشد كه بخش بسيار محدودى از فالكروم هاى شوروى به اين سطح رسيدند .

بعد از نسخه S جنگنده Mig-29 ارتقاهاى بسيارى به خود ديد و به كشورهاى بسيارى صادر شد . ولى اصلىترين ارتقا صورت گرفته بر روى اين جنگنده كه باعث باز توليد آن و جايگزين فالكروم هاى قديمى روسيه شد Mig-29SMT بود . اين نسخه از فالكروم داراى برد رزمى بيشتر ، رادار قدرتمندتر N019MP ، پيشرانه هاى جديدتر و بهينه سازى شده ( RD-43 ) ، توان ضد سطحى بهبود يافته ، الكترونيک ارتقايافته و … بود كه به عنوان يک تحول در خانواده فالكروم ها در نظر گرفته ميشود . اين نسخه از فالكروم علاوه بر نيروى هوايى روسيه به كشورهاى ديگر نيز صادر شده و عملكرد نسبتا خوبى را پشت سر گذاشته است . متاسفانه اين نسخه نيز مانند ديگر نسخه هاى پيشرفته از جنگنده هاى نيروى هوايى روسيه در تعداد كم توليد شده و طبق منابع مختلف بين 2 تا 3 اسكادران از اين جنگنده نوين به نيروى هوايى روسيه تحويل داده شده است. روند توليد اين جنگنده و تحويل آن يک پروسه بسيار لاک پشت وار بوده است بصورتى كه در ٢ سال گذشته تنها كمتر از 20 فروند از اين جنگنده به نيروى هوايى روسيه تحويل داده شده است ؛ البته لازم به ذكر است كه از سال 2008 تا 2015 روند تحويل بسيار بهتر بوده است و تقريبا در هر سال در حدود 8 تا 9 فروند فالكروم SMT به نيروى هوايى روسيه تحويل داده شده است . ولى نكته مهم در اين باره اين است كه طبق آمار اكثر فالكروم هاى روسى از همان تكنولوژى دهه 80 شوروى ( ارتقا S ) و 70 شوروى استفاده ميكنند و تعداد كمى از فالكروم ها به استاندارد SMT رسيده اند . ( نسبت به فالكروم هاى ارتقا نيافته ) در حال حاظر روسيه قصد دارد تا حجم عظيمى از فالكروم هاى خود را به پرچمدار جديد شركت ميگ يعنى Mig-35 جايگزين كند . اين نسخه بسيار پيشرفته تر از حتى اخرين نسخه خانواده فالكروم است كه با اين حال روند جايگزينى Mig-35 نيز بسيار روند كندى را پيش رو دارد. روسيه قصد دارد به 37 فروند از اين جنگنده چند منظوره تا سال 2020 برسد و بعد از برنامه اى جهت سفارش بيش از 150 فروند از Mig-35 را دارد .

تصويرى از Mig-29UB شوروى
تصويرى از Mig-29A در شوروى كه اولين نسخه با كارايى بسيار سطح پايين بود .
تصويرى ديگر از اين فالكروم در حال پرواز
تصويرى از Mig-29A متعلق به شوروى در آلمان شرقى ؛ اين فالكروم جز هواپيماهايى بود كه بعد از سقوط شوروى ، روسيه بر صدد بازگشت آنها به روسيه شد و توانست بخشى از آنها را برگرداند.
(تصوير متعلق به 1994 است)
از آخرين تصاوير Mig-29SMT روسيه اى در سال جارى

همانطور كه مشاهده كرديد با بررسى 3 جنگنده اصلى نيروى هوايى روسيه به نتايج جالبى رسيديم ؛ نيروى هوايى روسيه از يک مشكل بنيادين رنج ميبرد و آن مشكل چيزى جز كميت بسيار بالاي جنگنده هاي نسل قديم و ميراث فرسوده شوروى نيست . جنگنده هايى كه روند به روزرسانى بسيار كندى را پشت سر ميگذارند و تا جايگزينى كامل آنها توسط جنگنده هاى جديدتر و نسخه هاى بروزرسانى شده عملياتى ماندن جنگنده هاى قديمى را بسيار طولانى خواهد كرد . البته روسيه اين مشكلات را تا حد مناسبى توانسته است حل كند ولي با اين حال توان هوايى روسيه تا رسيدن جنگنده هاى تازه نفس دچار چالش هاى فروانى است ؛ مشكلاتى كه تا ساليان سال ميتواند دست از سر نيروى هوايى روسيه برندارد . هم اكنون روسيه برنامه هاى زيادى جهت بروزرسانى اساسى نيروى هوايى خود اعم از ؛ برنامه هايى جهت بروزرسانى تسليحاتى ، توسعه تسليحات هواپايه ( سطحى و درگيرى هوايى ) ، توسعه جنگنده نسل پنج خود كه انتظار ميرود تا چند سال آينده عملياتى شود و بروزرسانى جنگنده هاى قديمى و لازنشسته كردن حجم زيادى از آنها دارد ، ولى به دليل مشكلات مالى و هزينه هايى كه بر گردن نيروى هوايى روسيه است انتظار ميرود اين روند بصورت بسيار آرام به پيش برود .

مقالات مشابه:

بررسی تجهیزات نیروی هوایی امریکا و نیروی هوایی روسیه

نوشته های مشابه

بستن