تعلیف و گردآوری : نوید میرباقری

از جنگ ویتنام اهمیت وجود سامانه های هشدار دهنده خطر در هواپیما های نظامی مشخص شد ، به طوری که دلیل از دست رفتن برخی جنگنده های ساقط شده ویتنامی عدم وجود سامانه هشدار دهنده بود.
در جنگ مصر و اسرائیل نیز این مسئله نمود پیدا میکند به طوری که در سال ۱۹۶۹ یک فروند A-4 نیرو هوایی اسرائیل توسط یک تیر موشک SA-7  ساقط شد و این در حالی بود که خلبان حتی از شلیک شدن موشک اطلاعی نداشت.
این مسئله در جنگ هشت ساله ایران و عراق نیز کاملا مشخص است زیرا که دلیل از دست رفتن تعدادی از فلاگر ها و فیشبد های عراقی عدم وجود یک سامانه هشدار دهنده راداری بوده است.
اما باز هم این مسئله را میتوان در حمله ایالات متحده آمریکا به عراق نیز مشاهده نمود.در سال ۱۹۹۱ یک سرباز عراقی به وسیله موشک استرلا یک فروند AC-130  آمریکایی را ساقط کرد و باعث شد هر ۱۴ نفر کشته شوند. همچنین در همین سال و در طی جنگ خلیج فارس یک فروند F-16 نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا و یک فروند تورنادو بریتانیایی به خاطر هدف گرفته شدن توسط موشک دوش پرتاب ایگلا از بین رفتند و این در حالی بود که خلبان از شلیک شدن موشک زمین هوا بی اطلاع بود.
به همین ترتیب جنگنده ها به سامانه هایی هشدار دهنده مجهز شدند تا خلبان بتواند مانور و آزاد کردن چف و فلر را به موقع انجام دهد.
از اولین این سامانه ها که بر روی فانتوم های نوع D و E در جنگ ویتنام نصب شده بود تا خلبان را از وجود رادار دشمن آگاهی ببخشد سامانه هشدار دهنده راداری AN/ALR-46  میباشد.

بالا: جنگنده پشتیبانی نزدیک هوایی A-10A نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا که در عملیات طوفان صحرا بر اثر برخورد یک تیر موشک ایگلا صدمه دید اما به سلامت به پایگاه برگشت.

بالا: جنگنده پشتیبانی نزدیک هوایی A-10A نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا که در عملیات طوفان صحرا بر اثر برخورد یک تیر موشک ایگلا صدمه دید اما به سلامت به پایگاه برگشت.

در ادامه به برسی هر یک از این سامانه های هشدار دهنده میپردازیم:

RWR:
مخفف “Radar Warning Receiver ” و به معنی “گیرنده هشدار راداری” میباشد. این سامانه شامل۴ جزء اصلی آنتن ، گیرنده ، پردازشگر و دیسپلی ( صفحه نشان دهنده ) میباشد.
آنتن ها معمولا یا حلزونی و یا کروی میباشندتا بتوانند پهنای باند وسیعی را پوشش دهند. سیگنال های راداری توسط ۲ آنتن با بهره های مختلف دریافت شده و در دامنه های مختلف در خروجی آنتن به گیرنده داده میشود  این اختلاف در دامنه سیگنال موقعیت تهدید را بعد از پردازش تعیین میکند.
آنتن سیگنال دریافتی را به گیرنده میدهد و گیرنده علاوه بر شناسایی سیگنال ، آنرا به پردازشگر میفرستد.
پردازنده با بررسی فاز ، قدرت سیگنال و نوع موج دریافت شده و تجزیه و آنالیز مدولاسیون دامنه موج مورد نظر میتواند نوع رادار ، سمت و فاصله آنرا تشخیص داده و به خلبان هشدار های لازمه را بدهد ، همچنین میتواند با استفاده از دریافت تغییرات به وجود آمده در فرکانس رادار مورد نظر ، قفل شدن آن بر روی هواپیما و یا شلیک شدن موشک از آن رادار را نیز تشخیص دهد.
این هشدار ها به صورت صوتی و تصویری میباشند به این طریق که  یک یا چند دیسپلی در کاکپیت تعبیه شده اند و با نشان دادن سمت و اشکال مختلف ، خلبان را آگاه میکند.
لازم به ذکر است که در این میان RWR  های غربی از نمومه های شرقی قوی تر بوده و علاوه بر داشتن توانایی نشان دادن اسم رادار دشمن با دقت بالا ، میتوانند بیش از ۲ رادار را همزمان دنبال کنند.

دیسپلی RWR جنگنده F-4E با نام AN/ALR-46

دیسپلی RWR جنگنده F-4E با نام AN/ALR-46

آنتن های عقبی RWR جنگنده A-10A با نام AN/ALR-69

آنتن های عقبی RWR جنگنده A-10A با نام AN/ALR-69

MAW:
مخفف   ” Missile Approach Warning  ” و به معنی “هشدار دهنده نزدیک شدن موشک” میباشد.

وظیفه این سامانه تشخیص هر موشک شلیک شده ونزدیک شونده و همچنین جهت آن میباشد.این سامانه دارای ۳ نوع اصلی میباشد که در ادامه به بررسی کارکرد و نقاط ضعف و قوت هر نوع میپردازیم:
نوع اول ، موشک نزدیک شونده را به وسیله امواج ماوراء بنفش متصاد شده از موشک شناسایی میکند ( Ultra Violet Based MAW ) و به خلبان نزدیک شدن موشک را اخطار میدهد. در این نوع از MAW  ها به دلیل کار در طول موج solar blind UV  در صورت وجود پارازیت ها امکان خطا بسیار پایین میباشد همچنین میتواند زاویه حمله موشک را تشخیص داده و با کامپیوتر هواپیما همگون گردد تا فلر یا چف به صورت خودکار یا دستی به موقع آزاد گردد.
بزرگترین عیب این نوع از MAW ها این است که حرارت موشک باید در حد سوختن موتور سوخت جامد آن باشد به همین دلیل در درگیری با موشک های برد بلند که در فاز نهایی دارای حرارت کمتری نسبت به فاز اولیه هستند ممکن است دچار خطا گردد به همین دلیل از این نوع بیشتر برای هواگرد هایی استفاده میشود که ماموریت اصلی آنها درگیری با اهداف زمینی می باشد. لازم به ذکر است که این نوع ، ساده ترین و کم هزینه ترین نوع MAW میباشد.

 MAW جنگنده A-10C ( نوک بال ) که به واسطه امواج فرابنفش ، موشک نزدیک شونده را شناسایی میکند.

MAW جنگنده A-10C ( نوک بال ) که به واسطه امواج فرابنفش ، موشک نزدیک شونده را شناسایی میکند.

نوع دوم کار کردی مانند رادار دارد ( Pulse Doppler MAW ) . به این صورت که به فرستادن امواج و برگشت خورده اموج ارسالی توسط بدنه موشک ، خطر را تشخیص داده و به خلبان برای آزاد کردن چف یا فلر و انجام مانور اخطار لازمه را میدهد.
MAW های پالس داپلر به خاطر استفاده از امواج پالس داپلر بر خلاف انواع Ultra Violet نیازی به روشن بودن موتور موشک ندارند.
این نوع از MAW ها به دلیل توانایی در تشخیص فاصله و سرعت موشک نزدیک شونده ، میتوانند زمان برخورد آنرا نیز شناسایی کنند .
از معایب انواع پالس داپلر نیز میتوان به چند مورد اشاره کرد برای مثال اگر فرکانس انتخابی موج ارسالی با دقت تنظیم نگردد ممکن است با امواج رادیویی دیگر اختلال پیدا کرده  و دچار اشتباه گردد . همچنین این نوع ممکن است در مناطق نزدیک به کوه های بلند دچار اشتباه گشته و به خلبان هشدار اشتباه دهد یا اصلا هشدار ندهد.

هشدار دهنده فروسرخ L-802 توپلوف 95

هشدار دهنده فروسرخ L-802 توپلوف ۹۵

نوع سوم ، موشک نزدیک شونده را به توسط امواج فروسرخ متصاعد  شده از موتور آن کشف میکند ( Infra-red Based MAW ) . این نوع از هشدار دهنده نزدیک شدن موشک میتوانند کار کرد بهتری نسبت به انواع Ultra Violet  از خود در ارتفاع های بالا نشان دهند. به این دلیل که امواج فروسرخ دارای طول موج بیشتر و در نتیجه برد بیشتری نسبت به امواج فرابنفش هستند.اما در ارتفاع های پایین تر قضیه کاملا بر عکس میشود. در ارتفاع های پایین امواج فروسرخ خورشید که توسط زمین بازتاب شده اند با امواج فروسرخ ساطع شده از موتور موشک تداخل کرده و باعث به خطا افتادن MAW  میشود.
از دیگر معایب این نوع میتوان به ناتوانی در پیدا کردن مقدار واقعی فاصله موشک دانست به همین دلیل نمیتوان آنرا با کامپیوتر هواپیما برای پرتاب خودکار چف و فلر یکپارچه نمود.

سامانه Infra-red based MAW PIMAWS نصب شده بر روی جنگنده یوروفایتر نیروی هوایی آلمان .

سامانه Infra-red based MAW PIMAWS نصب شده بر روی جنگنده یوروفایتر نیروی هوایی آلمان .

LWR :
مخفف ” Laser Warning Receiver ” به معنی ” دریافت کننده هشدار لیزری ” میباشد و وظیفه آن کشف هر گونه لیزر میباشد که به سمت هواگرد میتابد تا یک سامانه هدایت لیزری را پشتیبانی یا هدایت کند.
تانک ها و زره پوش های نوین به خاطر وجود موشک های ضد زره هدایت لیزری به این نوع از هشدار دهنده مجهز هستند اما با پیشرفت صنعت لیزر ، سامانه های ضد هواگرد هدایت لیزری ماننده سامانه پدافند ضد هواگرد RBS-70 نیز به دنیای تجهیزات نظامی راه پیدا کردند و دلیل نصب و تجهیز شدن هواگرد های نوین نظامی به این نوع از هشدار دهنده ها همین امر میباشد.
کوچک بودن محیط تابش توسط پرتو لیزر باعث شده تا تکنیک های سنجش اختلاف زمان امواج در موقعیت یابی تهدیدات دز این زمینه کاربرد نداشته باشد زیرا در بسیاری از موارد ، تابش لیزرتنها از انعکاس ناشی از بدنه هواپیما در فضا رهگیری میگردد . در این شرایط اطلاعات حاصله ارتباط چندانی با سمت واقعی تابش ندارد همچنین نحوه انکسار نور توسط جو اطراف نیز بسیار مشکل ساز خواد بود.
در مورد لیزر ، استفاده از سامانه های اپتیکی نه تنها موثر نیست بلکه شرایط احتمال رهگیری را مشکل تر میکند . زیرا بسیاری از تهدیدات لیزری ، عرض پرتو بسیار باریک و دارای PRF پایین و یا حتی تک پالسی میباشد.
برای غلبه بر این مشکلا تکنیک های مختلفی به کار گرفته میشود. به عنوان مثال ۴ آشکارساز در مناسبترین نقاط ممکن در اطراف هواپیما نصب میشوند و هر یک محیطی به وسعت ۱٫۶ متر را پوشش میدهند.
تکنیک دوم ، به کارگیری یک آشکارساز مستقیم ( تابش مستقیم ) است که زاویه دید تا ۳۶۰ درجه به طور افقی و از +۱۰ درجه تا -۴۵ درجه در ارتفاع را فراهم میکند.
در بسیاری از موارد ، چندیدن گیرنده نوری که ۳۶۰ درجه محیط اطراف رو بپوشانند و یکی از آنها قوی ترین و حساس ترین پاسخ را به امواج لیزر نشان دهد به کار گرفته میشود.

سامانه دریافت کننده هشدار لیزری نصب شده بر روی دماغه جنگنده یوروفایتر تایفون

سامانه دریافت کننده هشدار لیزری نصب شده بر روی دماغه جنگنده یوروفایتر تایفون

39+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar

40 دیدگاه

  • سلام. چطور در جنگ ویتنام فانتوم هشدار دهنده داشته ولی در جنگ عراق تورنادو نداشته؟

  • ای کاش اشاره ای هم به سیستم های قابل نصب یا نصب شده روی بلگرد ها میکردین

  • سلام با سیستم های حرارت یاب هم میشه قفل انجام داد؟منظورم بدون سیستم اپتیک و غیرست

  • سلام نظرتون درباره  سیستم  یا سامانه سونار  که جدیدا تولید شده  تو شیراز چیه?ایا جوابگو شناورهای زیر سطحی  ما هست و چگونه عمل میکنه?

  • سلام خسته نباشید آقای تارخ بیسیم جنگنده ها تا چه فاصله ای برد داره مثلا چنگنده ای که تا سه هزار کیلومتر رو میره همچنان با مرکز کنترلش ارتباط داره؟

      • نمیشه با ماهواره یا همان لینک ١۶ معروف ارتباط رادیویی برقرار کرد چون بالاخره در دنیای امروز ممکنه به طور مثال عملیات آتش در لحظات آخر لغو بشه؟

  • سلام استاد اطلاعات این سامانه ها هم به عنوان سند روی جعبه سیاه هواپیما ثبت میشه؟کلا چه اطلاعاتی روی جعبه سیاه به جز مکالمات کابین و بیسیم ثبت میشه مثلا موقعیت مکانی در هر لحظه یا چیزهای دیگه …ممنون میشم مقاله هم در مورد جعبه سیاه جنگنده ها هم در سایت قرار بدیندر کل این رویکرد سایت که به زیر سامانه ها در جنگ افزار ها هم میپردازه نگاه جدید  بسیار نیکوییست

    • نویسنده

      سلام اول همه جنگندهای جعبه سیاه ندارن زیرا جعبه سیاه برای جنگندها الزانی نیست و اطلاعاتش هم در داخل جعبه سیاه درج نمیشه ولی با در نظر گرفتن هشدار دهنده صوتی اگر صدای داخل کابین ضبط بشه خوب کمک میکند

      • من نمیدونستم جنگنده ها جعبه سیاه ندارن!ولی فکر میکنم یه چیزی شبیهش باید داشته باشند چون چند وقت پیش تو یه منبع فارسی زبان که فکر میکنم مشرق بود خبر تولید یا بومی سازی همچین چیزی رو برای جنگنده میگ ٢٩ خوندم همچنین یه جای دیگه ای هم خوندم جنگنده هایی که سیستم fly by wire دارن هر چند وقت یک بار نرم افزارشون رو با توجه به داده های پرواز ثبت شده در هواپیما به روز میکنند تا نواقص رفع بشه پس این چیزی که اطلاعات پرواز رو برای استفاده این سیستم و سایر موارد ثبت و ضبط میکنه چیه ؟کلا چرا نیاز به جعبه سیاه در جنگنده ها الزامی نیست؟یه سوال هم الآن به ذهنم رسید اینکه جنگنده هایی که امکان نقشه برداری از سطح زمین رو دارن امکان ارسال زنده رو هم دارند چون ممکنه جنگنده نفوذ کننده هرگز موفق به برگشت نشه و مورد هدف قرار بگیره ! و از چه طریقی این کار رو میکنه مثلا لینک ١۶ آمریکایی یا راه دیگه ای هم هست؟

        • نویسنده

          سلام.. برخی جنگندها از جمله جنگنده های روسی دارند. برخی از جنگنده های که توان نقشه برداری دارند توان ارسال مستقیم دارند ولی برخی نه ولی هواگردی که لینک۱۱ و ۱۶ داره بله میتواند

      • من فکر میکنم در جنگنده ها جعبه سیاه نمیزارن چون ممکنه به دست دشمن بیفته.

        • نویسنده

          سلام جنگنده های روسی همشون جعبه سیه داره و جعبه سیاه غیر مشتی اطلاعات پروازی اطلاعات دیگه ای نمیده که خیلی مهم باشد

        • نویسنده

          سلام وظیفه هر دو لینک تبادل دادهای مختلف بیم واحد های نظامی است از صوت تا تصویر و یا دادها و لینک۱۶ پیشرفته و سریعتر است

  • با سلام خدمت استاد خوب و صادق جناب تارخ عزیز میشه بدون سانسور به من بفهمانید که توی دوران تاریخ چه معاصر چه قدیم ما بیشتر از انگلیس،آمریکا،یا روسیه ضربه خوردیم میشه مثال هایی را هم بزنید چه کشوری بیشتر توانسته کشور ما را تجزیه کنه کدوم کشور توانسته بیشتر مردم ما را قتل عام کنه کدوم کشور تو ۸سال جنگ بیشتر سلاح به عراق داد البته خیلی ببخشید سوالم خارج از بحث بود فقط خواستم واسه خودم روشن بشه کدوم کشور بیشتر تاراج کرده

    • نویسنده

      سلام هر سه این کشورها به ما ضربه زده اند ولی خوب روسیه بیشترین بخش مارا تجزیه کرد و شوروی بیشترین میزان سلاح به عراق داد ولی امریکا و انگلستان هم به وقت ضربه به این کشور زدند

      • خوب معلومه که روسیه اثرگذاری بیشتری داشته . به هر حال ما سابقا زیر شوروی بودیم و بیخ گوشش . طبیعتا نمیتونست نسبت به ما بی تفاوت باشه .این نسبت مثل آمریکاست به کشورهای آمریکای جنوبی که به حیاط خلوت آمریکا تشبیه میشن . شاید اگه آمریکا بالای سر ما بود , مارو قورت داده بود .حزب بعث هم که به شوروی از ابتدای تاسیس نزدیک بوده و طبیعتا از سلاحهای روسی استفاده میکرده .

  • عجب پر و پیمون شد سایتتون. من از اولین بازدید کننده های این سایت هستم. ممنون

  • سلام جناب تارخ . ممنون از وبگاه وزین و آموزنده شما . من امروز عضو شدم . فقط خواستم عرض کنم که مدیریت اعضا و پنل کاربری خیلی ضعیفه در قالب وردپرس . اگر براتون امکان داشته باشه مطالب رو منتقل کنین روی یک هاست وسایت مستقل از خودتون. ممکنه هزینه داشته باشه اما خیلی خیلی امکاناتش بیشتره . بازم از زحماتی که میکشین تشکر می کنم .

  • سلام استاد تاخ ببخشید میدونم سوالم ربطی نداره اما اگه پاسخ بدید ممنون میشم استاد نظرتون راجب بالگرد رزمی شاهد۲۸۵چیه وایا میدانید چ تعداد ساخته شده ؟اصلا به کار رزم واقعی میاد؟؟

  • سلام و ممنون از شما، آیا این سامانه ها بر حسب ماموریت هواپیما و منطقه مورد نظر درگیری و ارتفاع پروازی و در کل شرایط بر روی هواپیما نصب میشوند یا اینکه در هنگام تولید هواپیما ها آنها را به این ادوات تجهیز میکنند و قابلیت تعویض بر حسب ماموریت ندارند؟ 

      • سوال بعدی اینکه هشدار دهنده ها وظیفه اطلاع رسانی به خلبان در مورد تهدید و آزاد کردن چف و فلر را دارند، با فرض اینکه موشک شلیک شده به سمت هواپیما هدایت راداری باشد میتوان این موشک را با اقدامات جنگ الکترونیک هواپیما گمراه کرد، در این صورت کدامیک از این سیستم ها ابتدا عمل می کند؟ ممنون از جنابعالی 

        • نویسنده

          سلام موشک هدایت راداری توسط هشدار دهنده راداری و فروسرخ قابل کشف است و راه موثر نیز جنگ الکترونیک و فلر است

  • سلام استاد یه مقاله کامل در مورد نیرویی دریایی ایران بذار در مورد کمو کاستی های این نیرو  دمتون گرم با این سایت توپتون

    • نویسنده

      سلام ممنون از لطف شما .. سه مقاله دیگر در مورد ایران داریم شامل خودروی های زرهی موجود در ایران، توپخانه موجود در ایران، و بالگردهای موجود در ایران بعد میرسیم به نیروی دریایی

  • سلام استاد ببخشید اگه امکان داره مقاله ایی درباره سامانه های الکترو اپتیکال نصب شده روی جنگنده های مختلف بنویسید

    • سلام اجازه میخوام یه شوخی بکنم و کمی فضارو عوض کنم. اولین باریه میبینم یه خانم به محصولات نظامی علاقه مند میشه بهرحال وقتی برخی از اقایون کفش پاشنه بلند میپوشن باید یکی هم باشه جای اون اقایون رو پر کنه! از وخی گذشته حس میکنم برای تحقیق اومده باشن