بعد از پایان جنگ جهامی دوم شوروی دکتورین نظامی  پدافندی  خود را ایجاد کرد. بر اساس این دکترین باید با حملات بمب افکنهای اتمی امریکا در ارتفاع بالا مقابله شود  از این رو سامانه های ارتفاع بالای مثل سام ۱ و سام ۲ ساخته شد.ولی جنگ کره نشان داد که تمام جنگ،  جنگ اتمی نیست و خطر بمب باران های  متعارف ارتفاع پایین بسیار بیشتر از حملات بمب افکنهای اتمی در ارتفاع بالا است. از این شوروی دست به طراحی سامانه های ارتفاع متوسط و پایینی چون چون  ۳ و سام۶ و ۸  و شیلیکا زد.

همچنین در دهه ۱۹۶۰ خطر بالگرد های مسلح شده و جت های پشتیبانی   هوایی نزدیک  برای نیروی زمینی بسیار بزرگ به نظر می امد (البته واقعا بزرگ بود و است ) و از طرفی شوروی اطلاع یافته بود که امریکا موشک  پدافندی شانه پرتاب FIM-43  رد ای را برای نیرو های پیاده خود توسعه داده است . از این رو در سال ۱۹۶۴ کمپانی او کی وی شوروی شروع به کار روی سامانه شانه پرتاب پدافندی کرد. در مرحله نخست  مشکلاتی وجود داشت برای نمون  شوروی برای کوچک کردن کاونده فروسرخ  ، انقدر که بر روی موشک  اینچنین کوچک نصب شود دچار مشکل بود ولی در نهایت  موشک جدید در سال ۱۹۶۸ وارد خدمت شد.

موشک جدید  در شوروی ۹ کا ۳۲ استرالا۲ نامیده شد و ناتو به ان نام سام ۷ گرایل  داد.

سام ۷ یک سامانه لوله پرتاب و سوخت  جامد هدایت شونده است. لانچر پرتاب  شامل    یک موشک در درون خود،  باتری حرارتی  استوانه ای  از نوع ۹ بی ۱۷  که زیر لوله قرار میگرفت. موشک با لانچر تولید می شد  ولی میشد  لانچر را تا ۵ بار دیگر پر کرد و  استفاده کرد.

موشک دارای سامانه هدایت فروسرخ است.کاونده در سر موشک قرار دارد. در زمان درگیری  کار بر سر موشک را(یا سر لانچر پرتاب را)به طرف هدف گرفته که بهتر است  این کار زمانی انجام شود که پشت جنگنده به شماست(خروجی موتور در دید مستقیم است) ویا اینکه  از پهلو ان را نشان گرفت.کاربر یک بار ماشه را تا نیمه می فشارد   ولی در این مرحله موشک شلیک نمی شود و در واقع تنها این کاونده موشک است که به دنبال هدف می گردد. اگر موشک هدف را کسب کند یک صدای بوق و یک چراغ سبز روی لانچر  به کاربر نشان میدهد که هدف کسب شده و باید موشک را شلیک کرد و کاربر با کشیدن ماشه موشک را شلیک میکند یک روش دیگر نیز برای استفاده بر علیه اهداف سریع  وجود دارد  که شامل کشیدن ماشه و نگهداشتن ان در مرحله نخست و  شلیک موشک  بدون قفل به طرف هدف است و بعد از شلیک کاونده موشک  به دنبال هدف در اسمان گشته تا بتواند ان را پیدا کند.

زمان قفل کاونده بر روی هدف بین ۴ تا ۶ ثانیه است. باتری که برای  فعال کردن کاونده در لانچر کار گذاشته شده  برای  ۴۰  ثانیه   شارژ دارد. از این رو باید در بهترین حالت  ممکنه دست به هدفگیری  و اتش زد . برای  یک کاربر حرفه ای به کار انداختن  کل  سیستم و  اتش  ۶ تا ۱۰ ثاینه وقت لازم است

لانچر پرتاب موشک سام7. در این تصویر به خوبی در درون لوله روپوش شیشه ای کاونده فروسرخ و در زیر لوله باتری لانچر قابل دیدن است

لانچر پرتاب موشک سام۷٫ در این تصویر به خوبی در درون لوله روپوش شیشه ای کاونده فروسرخ و در زیر لوله باتری لانچر قابل دیدن است

 موشک دارای  دو  پیشرانه است، یکی برای پرتاب موشک  از لوله و دیگری  حرکت  به سوی  هدف، موتور  اول  تمامی سوخت خود را در درون لوله پرتاب سوزانه و با ایجاد یک نیروی پرتاب  موشک را از لوله به بیرون پرتاب کرده و زمانی که حدود  ۵۰ متر(زمان ۰٫۳ ثانیه )  از کاربر  دور شد راکت اصلی روشن می شود .بلافاصله  بعد از پرتاب دو  ردیف بالچه  در جلو و عقب موشک به صورت جمع شونده است باز می شود . موتور اصلی  موشک را به سرعت ۴۳۰ متر بر ثاینه رسانده  . موتور اصلی  تنها ۲ ثانیه  می سوزد  ولی همین  میزان برای رساندن موشک تا ارتفاع ۱۵۰۰ متر و برد ۳۷۰۰ متری کافی است .کلاهک موشک  تا زمانی که موشک ۱۲۰ متر از کاربر دور  نشد فعال  نمی شود. در صورتی که ۱۵ تا ۱۷ ثانیه  بعد از پرتاب موشک ، موشک  به هدف برخورد نکرد در اسمان دست به خودکشی  میزند.

کاونده فروسرخ  موشک توان جستجوی  یک  زایه ۱۷  درجه را دارد.بر روی اولین منبع گرمایی  قوی قفل میکند که حتی ممکن  است  سطح زمین باشد (البته در موشک های قدیمی نه موشک های جدید).

موشک دارای یک کلاهک ۱٫۱۵ کیلوگرمی  با فیوز برخورد مستقیم بود و در صورت رد شدن از  کنار هدف نیز اثری نداشت  الا که مستقیم به ان برخورد می کرد . کلاهک از نمونه  انفجار شدید  اچ ایی بود

نسخه اولین  یا همان سام ۷ ای این سلاح بسیار  نا کارامد  بود و تنها می شد از ان در برابر اهداف کم سرعت انهم از نیم کره عقبی(جای که خروجی  در دید مستقیم کاربر  است)بهره برد.به شدت تمایل  داشت درمحیط های گرم  به طرف زمین  داغ شیرچه  رود و حتی اگر به هدف نیز می خورد کلاهک کوچک ۱٫۱۵ کیلوگرمی ان توان نابودی هدف را نداشت  که البته اگر برخورد میگرد انقدر خسارت وارد  میکرد که هواگرد دشمن  را مجبور به بازگشت کند.  برد این نسخه ۳۷۰۰ متر و ارتفاع عمل  ۱۵۰۰ متر بود .مشکلات این مدل باعث شد روسها  نسخه جدید استرلا ۲ ام (۹ کا ۳۲ ام) را توسعه دهند که ناتو به ان لقب سام ۷ بی داد.

سام۷ بی با سوخت بیشتر و زمان سوزش موتور بیشتر دارای  برد ۴۲۰۰ متر و ارتفاع عمل ۲۵۰۰ متر بود و توان تعقیب اهداف سریعتر را میداد. این نمونه می تواند  اهداف نزدیک شوند با سرعت ۱۵۰ متر بر ثانیه  و هدف  دور شوند به سرعت ۲۳۰ تا ۲۶۰ متر بر ثانیه  را تعقیب کند. از انجای که کلا خانواده سام۷ تنها می توانستند  تا زمانی که جستجو  گر هدف را در دید خود دارد با ان درگیر شوند از این رو فقط توان تعقیب  هدف را داشت  و شلیک ان از پهلو به هدف که لازمه  توان محاسبه مسیر پیش روی هواپیما بود را نداشت

تصویر از زمان روشن شدن پیشرانه اصلی

تصویر از زمان روشن شدن پیشرانه اصلی

چین و مصر دست به تولید نسخه های بومی این موشک زدند

مصر  سام۷ بی (استرلا۲ ام) را با نام ازنا تولید کرد  که از سال ۱۹۸۹ وارد خدمت شد.این موشک در نسخه اخر ازنا ۳ توان رسیدن به برد ۶۰۰۰ متر و ارتفاع ۳۵۰۰ متر را دارد و دارای  کلاهکی با فیوز انفجار مجاوری و برخورد مستقیم  بود که رد شدن در کنار هدف نیز باعث انفجار موشک میشد

ازنا به پاکستان و مالزی فروخته شد و در پاکستان  طی درگیری گارگیل در سال ۱۹۹۹ توانست یک میگ۲۱ ارتش هند را سرنگون و به یک میگ۲۷ صدمه وارد کند. ازنا از هر جنبه چه کشف و چه قابلیت درگیر از سام۷ برتر است

چین نیز این موشک سام ۷ ای  را  اچ ان ۵  مهندسی  معکوس کردند که ار طریق ویتنام به دست  اورد. عدم رضایت  از اچ ان ۵که در واقع سام۷ ای بود باعث تولید  اچ ان ۵ ای  بر اساس سام۷ بی شد.این نمونه نیز کارایی  کلی برترب نسبت به سام ۷ بی داشت

 سام ۱۴ استرالا ۳

در دهه ۱۹۷۰ با نصب سامانه های پرتاب کننده  شراره  و پوشاله بر روی بالگردها و هواپیما های   مشکلات سام۷ بیشتر شد زیرا کاونده  فروسرخ بشدن تمایل به فریب  خوردن داشت.از این رو مرحله  نسخه با ارتقاء سام۷ بی  سامانه جدید  ۹ کا ۳۴ استرالا ۳ که ناتو ان را سام۱۴  گریملین نامید در سال ۱۹۷۵ عرضه شد و جایگزین  سام ۷ شد. این موشک دارای  یک خنک کننده نیتروژنی برای خنک کردن کاونده استفاده شد  تا بتوان طول موج فروسرخ  بیشتری را رهگیری کند . در حالی که محدود طول موج فروسرخ برای سام ۷ عدد ۲٫۸ میکرومتر بود در سام ۱۴ عدد  ۴ میکرو متر بود.این مسئله باعث توان رهگیر اهداف در برد بیشتر و حتی از  زاویه  بود که خروجی در دید مستقیم نبود.همچنین کاونده در دو طیف  اف ام و ای ام توان جستجو  داشت . کلاهک تفاوتی با سام ۷ نداشت  ولی دارای   یک کلاهک انفجاری  ۲۰ گرمی دوم در پشت مخزن سوخت جامد بود که با منفجر کردن ان  نیز باعث اتش سوزی شود

سوابق عملیاتی سام۷

مصر

این کشور در سال ۱۹۶۹ اولین بار در جهان از سام۷ ای بهره برد. گفته شد اولین پیروزی این موشک در ۱۹  اگوست سال ۱۹۶۹ و سرنگونی یک ای ۴ اچ اسکای هاوک بر فراز کانال سوئز بوده است. مصر در سال ۱۹۷۰ بارها این موشک  را شلیک کرد ولی  سام۷ ای بسیار ناکرامد  و کارایی  کمی در تعقیب جتهای اسرائیلی  داشت . در جنگ سال ۱۹۷۳ به تعداد  زیادی استفاده  ولی این سامانه  های ۲/۳/۶ و شیلکا بودند که از اسرائیل تلفات گرفتن  تا سام۷ .. دست کم کمتر از ۵ جنگنده اسرائیلی بعد از شلیک ده ها  موشک سام  ۷ سرنگون شدند که  همگی ای ۴ اسکای  هاوک بودند که دلیلش شکل خروجی موتور بود که دمای زیادی را منعکس می کرد. بعدها اسرایلیها با کشیده تر کردن این خروجی توانستند  از اسیب پذیری ان بکاهند. همچنین در سال ۲۰۱۴ جبهه النصره در مصر یک میل ۸ این کشور را با سام۷ ویا سام ۱۴ به زیر کشید.

سوریه:

این کشور  نیز در جنگ سال ۱۹۷۳ و ۱۹۸۲ علیه اسرائیل  از سام ۷ استفاده کرد ولی هیچ گذارشی از عملکرد این موشک در دسترس نیست ولی در جریان اشغال  لبنان توسط اسرائیل که فرانسه  و امریکا به عنوان صلح بان مدتی در انجا بودند یک سوپر اتندارد فرانسوی به اتش سام ۷ سرنگون و یک اف ۱۴ صدمه دید .همچنین در یک خمله سراسر ارتش  امریکا برای  سرکوب سامانه های پدافندی سوریه در سال ۱۹۸۴  با شرکت بیش از ۳۰ ، ای۷ و ای۶  دست کم دو فروند  جنگنده امریکای از نوع ای۷ و ای۶ سرنگون شدند.

لبنان

 فلسطین ها  در دهه ۱۹۷۰ و حزب  الله در دهه ۱۹۹۰ از سام ۷ بر ضد هواگردهای اسرائیلی  بهره برد که بین ۲ تا ۶ بالگرد ویا هواپیما را سرنگون کرده است

عراق

عراق از این موشک  علبه هواگرد های ایرانی استفاده کرد  … توانست  چندین اف۴ فانتوم و اف۵ تایگر و چند بالگرد را سرنگون کند ولی عدد دقیق  در  دست نیست.در نبرد خفجی  طی جنگ خلیج فارس ۱در سال ۱۹۹۱  استرلا۲ توانست یک  ای سی ۱۳۰ را سرنگون کند که ۱۴ خدمه ان کشته شد.در سال ۱۹۹۷ نیز یک سوپر کبرای ترکیه به اتش استرالا ۲  کرد های پ کا کا سرنگون شد . همچنین بعد از اشغال عراق چندین بالگرد ائتلاف  توسط استرالا۲ سرنگون شد

ایران نیز ۲۰۰۰ تیره از این موشک را در زمان شاه پهلوی از شوروی دریافت کرد و ۴۰۰ تیره دیگر نیز در اواخر جنگ..این موشک کارایی بسیار بدی داشت و چند مورد با شیرچه رفتن به طرف  تاسیسات زمینی داغ  خودی از جمله در مناطق پالایشگاهی باعث خسارت نیز شد

عربستان

 در سال ۲۰۰۱ یک مرد  عضو  القائده و سودانی اصل در  عربستان یک موشک سام ۷ را به طرف یک اف۱۵ ارتش امریکا در حال برخواستن شلیک کرد که موشک به هدف  برخورد نکرد

پرتاب سام 14

سام ۱۴٫ این عکس بین پایان کار خرج پرتاب و قبل از روشن شدن خرج پرواز گرفته شده

غزه

از سال ۲۰۰۲ چند بار شلیک سام۷ گذارش شده ولی تلفاتی نداشته

ویتنام

از سال ۱۹۷۰ استرالا ۲ و استرالا ۲ ام توسط  ویتنام علیه امریکا به کار رفت.۵۸۹ موشک شلیک شد و بین ۴۰ تا ۵۰ هدف را سرنگون کرد که ار این تعداد حدود ۱۵ فروند کبرا و هیویی بودند . همچنین در  سال ۱۹۸۷ طی دخالت تایلند  در کاموبج ، دو فروند اف۵ توسط  استرالا ۲هدف قرار گرفتند که یکی سرنگون شد .

افغاستان

 طی اشغال افغانستان توسط شوروی  مبارزین افغان تعداد  زیادی سام ۷ بی را از مصر و چین به دست  اوردند که ۴۲ هواگرد شوروی را سرنگون کرد که شامل  سه  فروند میل ۲۴ هایند نیز میشد. از این ۴۲ فروند  تنها ۵ هواپیما در لیست دیده می شود . در کل مبارزین افغان متوجه  شدند که این سلاح بیشتر برای سرنگونی بالگرد ها مناسب است تا هواپیماها

گینه بیسائو

طی دخالت نظامی پرتقال در سال ۱۹۷۳ در گینه بیسائو دو فروند جی ۹۱ فیات  این کشور توسط  سام ۷ سرنگون شد

انگولا

در نبرد انگولا که در یک طرف چند کشور  کمونیستی همچون کوبا  و در طرف دیگر افریقای جنوبی بود سام ۷ توانست   دو جت اموزشی رزمی ام ۳۲۶ ایتالیایی  در خدمت افریقای جنوبی را سرنگون کند

سودان

ارتش ازدی بخش سودان در درگیر های  داخلی این کشور  دستکم  دو بار از  سام ۷ بر علیه هواپیماها تجار استفاده کرد که در یک نوبت  یک فوکر ۲۷ سرنگون شد و ۶۰ نفر کشته شدند

صحرای غربی

طی درگیری  درصحرای غربی بین سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۱ دست کم شش اف۵ و میراژ اف۱ و چندین  بالگرد فرانسوی  ارتش مراکش بر اثر اتش سام ۷ از دست رفت

سام ۷ پر کاربر ترین موشک پدافند هوایی جهان است که اگرچه سه دهه است اولید نمی شود ولی در ۷۰  ارتش  جهان وارد خدمت شد که همچنان در بیش  از ۴۰ کشور در خدمت است. طی امارها موجود دست کم ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سام ۷ طی ۱۰۰ جنگ و درگیر شلیک شده که حدود ۲۵۰ هواگرد را سرنگون و ۵۰۰ فروند صدمه وارد کرده است

سوابق رزمی سام۱۴استرالا۳

در جریان جنگ اول خلیج فارس ۱ در سال ۱۹۹۱   یک اف۱۶ و یک تورنادو جی ار۱ قربانی سام ۱۴ ارتش  غراق شدند و  جریان نبرد  ابخازی  سام۱۴ در سال ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ چند بالگرد  میل و یک سوخوی۲۵ را سرنگون کرده است،در سال ۱۹۹۴ نیز سام ۱۴ یک هارییر ارتش انگلستان را بر فراز بسنی به زیر کشید و طی  جنگ داخلی افغانستان بین طالبان و مخالفان  در دهه ۱۹۹۰  دست کم ۸ میگ۲۱ و سوخوی۲۲  قربانی سام۱۴ شدند.

نام سام۱۴ استرلا ۳ سام ۷ استرلا۲ام
طول ۱٫۴۷ متر ۱٫۴۴ متر
وزن کل سیستم ۱۶ کیلوگرم ۱۵ کیلوگرم
وزن موشک ۱۰٫۳ کیلوگرم ۹٫۸ کیلوگرم
وزن کلاهک ۱٫۱۷ کیلوگرم ۱٫۱۵ کیلوگرم
جستجوگر فروسرخ با توان جستجوی و حساسیت  بین ۲ تا ۴٫۲ میکرومتر فروسرخ یا توان جستجوی  و حساسیت  ۱ تا ۲٫۸ میکرومتر
بیشترین برد ۴۱۰۰ متر ۴۲۰۰ متر
سرعت موشک ۴۱۰ متر بر ثانیه ۴۳۰ متر بر ثانیه
بیشترین سرعت هدف ۳۱۰ متر بر ثانیه ۲۶۰ متر بر ثانیه
ارتفاع عمل ۳۰ تا ۲۳۰۰ متر ۵۰ تا ۲۵۰۰ متر
زمان کارکرد باتری ۵۰ ثانیه ۴۰ ثانیه
اس ای - ان-5 نسخه دریایی سام 7 دارای لانچر پرتاب چند تایی

اس ای – ان-۵ نسخه دریایی سام ۷ دارای لانچر پرتاب چند تایی

17+
دسته بندی شده در:        

12 دیدگاه

  • سلام، فرمودید”خانواده سام۷ تنها می توانستند  تا زمانی که جستجو  گر هدف را در دید خود دارد با ان درگیر شوند از این رو فقط توان تعقیب  هدف را داشت  و شلیک ان از پهلو به هدف که لازمه  توان محاسبه مسیر پیش روی هواپیما بود را نداشت”موشکهای گرمایاب نیازی به محاسبه مسیر احتمالی پرنده ندارند، چون از پهلو گرمای کمتری وجود داره قفل حرارتی مشکل میشه، بنابراین فکر نمیکنم سام ۷ در این زمینه کلا ناتوان باشه فقط تواناییش کمتر میشه

    0
    • سلام چرا موشک های حرارتی مدرن همگی دارای سامانه ای برای محاسبه زاویه حرکت هستند ولی سام ۷ و حتی رد ای چنین توانی نداشتند و البته سام ۷ حتی از پشت سر هم ضعیف بود که کنار که هیچ

      0
  • البته امروزه با سامانه جدید هدف‌گیری و آتشی که  رو جنگنده نسل چهارم و پنجم نصب میشه سام چندان موثر نخواهد بود چون همانطور که در جنگ سوریه مشاهده کردیم نه جنگنده های ائتلاف آمریکا و نه جنگنده های روس در مقابل سامانه های دوش پرتاب ضعفی نداشتن. البته دلیل این امر اینکه این جنگنده در ارتفاع خیلی بالا پرواز میکنن. ولی از نظر من از سام میشه علیه هلیکوپتر و جنگنده پشتیبانی نزدیک مثل تاندلبورت ای ۱۰ یا سوخوی ۲۵ به خوبی بهره برد.در ضمن آقای تارخ از زحماتتان تشکر میکنم 

    1+
    • البته باید دید که اخرین نسخه دوش پرتاب روسیه یعنی وربا در عمل چگونه ظاهر خواهد شد ولی در مورد سام۷ منم با شما موافقم امروزه دیگه بدرد نمیخوره

      1+