برنامه ساخت سامانه  پاتریوت به سال 1961 بر میگردد . پروژه ای که سام دی نام داشت و قرار بود در اینده جایگزین سامانه هاوک شود.توان مقابله با اهداف در ارتفاع  بالا و پایین ،بمب افکنهای  و جنگنده های چالاک را داشته باشد. در سال 1967 ریتون به عنوان طراحی سام دی انتخاب شد.اولین شلیک موشک  جدید در سال 1973 انجام شد و در سال 1974 بازنگری  در طرح انجام شد قرار شد موشک به وسیله اطلاعات  که توسط منبع زمینی  به ان داده میشود هدایت شود. در سال 1975 طرح با مشخصات جدید اصلاح شد  و در سال 1976 از نام سام دی به نام  ایکس ام آ ام 104 پاترویت تغییر نام داد.قرار داد خرید در سال 1979 امضا شد و در نهایت پاتریوت  در سال 1984  وارد خدمت شد.

یک سامانه پاتریوت دارای چهار بخش عملیاتی است، واحد  فرمانده ای،واحد ارتباطات  ،نظارت رادار   و هدایت موشک  که هر چهار بخش توسط سامانه رادیویی و یا کابل فیبر نوری  به هم وصل است.می توان هر چهار واحد را در عرض یک ساعت سر هم کرد و هر چهار واحد کاملا متحرک هستند.

رادار:دو نوع رادار اریه فازی غیر فعال از نوع ای پی کیو 53 در پک 1و 2و ای پی کیو 65 در پک 3 نصب شده  است که به مشخصات ان در ادامه مطلب خواهیم پرداخت.رادار بر روی تریلر  ام 860 نصب است .

رادار ام پی کیو 53

رادار ام پی کیو 53

ایستگاه کنترل و درگیری ام اس کیو 104

واحد فرمانده ای سوار شده بر روی کشنده ام927 که شامل رایانه  های پردازنده کل اتش  بار،لینک ارتباط داده،سامانه  های نمایشگر برای پرسنل واحد اتش و یک دکل  بلند برای سامانه های ارتباطی با موشک

واحد کنترل اتش ام اس کیو 104

واحد کنترل اتش ام اس کیو 104

سامانه ارتباطی او ایی 349

سامانه ارتباطی شامل   سوار شده بر روی کشنده ام927 شامل چهار انتن نصب شده  بر روی دو دکل بلند که تا 30متری ارتفاع دارد.این سامانه با دو تقویت  کننده برای  ایجاد شبکه بین اجزای یک گروه در باند یو اچ اف و یا وی اچ اف  برای مواقعی که اتش بارها از واحد کنترل فاصله زیاد دارند

واحد  تامین کننده برق ایی پی پی 3

یک نیروگاه متحرک دیزل  با  دو موتور دیزل تولید کننده برق 150 کیلوات و ژنراتور 3 فاز  برای تامین برق کل سیستم هر موتور دیزل دارای یک مخزن 280 لیتری سوخت  است که میتواند هر کدام  تا 8 ساعت برق تامین  کند. این دو موتور دیزل بر روی یک کامیون  ام977 قرار دارد.

لانچر پرتاب ام 901

شامل  دو تا چهار سیلو  پرتاب موشک بسته به نوع پاتروت سوار شده بر روی یک کامیون شامل  مجموع ای مانند یک کمپرسور برای بلند کوتاه کرد لانچر  پرتاب، ژنراتور  پرتاب و الکترونیک مورد نیاز. این سامانه را میتوان به کمک کابل فیبر نوری و یا امواج رادیوی  وی اچ اف به مرکز اتش  نصب کرد.

واحد ارتباطات

واحد ارتباطات

موشک

موشک سامانه  پاترویت از نوع MIM104 است. چندین نسخه از این موشک  طی سه دهه گذشته به کار رفته  است ونسخه A دارای توان تنها درگیر با جنگنده ها و عدم توان درگیر با موشک های بالستیک  بود . این نسخه  سرعت 3 ماخ و برد 70 کیلومتر  بود ، نسخه بی نسخه  ارتقا یافته  توان بهتر در نبرد  جنگ الکترونیک، نسخه سی اولین نمونه ارتقاع یافته برای درگیر با  موشک های بالستیک که در سامانه پک 2 به کار رفت و دارای  برد 160 کیلومتر و نسخه دی و ایی نسخه ارتقا یافته  با یک سامانه  رادار فعال و سقف پرواز بیشتر

پاتریوت A

MIM104A  نخستین نمونه پاتریوت که در سال 1984 عملیاتی شد و سامانه دارای چهار پرتابگر بر روی خودروی ام 901 بود که تنها هر کدام دارای دو موشک بودند . این نمونه دارای سامانه هدایت  کنترل در خط دید رادار  بود و در تمام طول مسیر امواج هدایت را از مرکز کنترل دریافت میکرد .از یک رادار ارایه فازی غیر فعال ام پی کیو 53  بهره میبرد  که در باند جی و اچ کار می کرد. رادار دارای  برد 170 کیلومتر است که توسط یک تریلر ام 860  یدک کشیده  میشد در حالی که خود بر روی یک شاسی کشش بود ولی نسخه ای سوار بر روی کامیون  نیز در دست راس  است .سطح دیش رادار دارای 5000 عنصر گیرده و فرستند است که توان فلش امواج با سرعت چند هزار بار  در دقیقه   را دارد. رادار توان رهگیری 100 هدف و کنترل 9 موشک را به طرف چهار هدف را دارد.رادار توان جستجوی 360 در جه و همچنین توان جستجوی  0 تا 65 درجه  عمودی را دارد.موشک دارای کلاهک 90کیلویی با چاشنی انفجار مجاورتی است.

MIM104B پک 1: نسخه ارتقاع یافته در اواخر دهه 1980 برای مقابله با موشک  های تاکیتکی  بالستیک  بود . در این  نمونه رادار توان جستجوی اسمان به صورت عمودی تا 90 درجه را داشت  و همچنین الگوی پرواز موشک  تغییر کرده بود . در روش جدید موشک در مرحله اخر نیز اطلاعات به دست  امده توسط هدف را به مرگز کنترل زمینی  می فرستاد  تا بهترین شکل حمله به هدف پردازش و به موشک  توسط خط انتقال داده  ارسال شود.

MIM104C پک 2:در اواخر دهه  1980 مسئله این بود که ایا خود موشک  توان کافی برای رسیدن  و نابودی یک موشک تاکتیکی را دارد.این نمونه دارای  موشک MIM104C بود که دارای یک کلاهک 90 کیلوگرمی  ترکش شونده با ساچمه های از پیش کار گذاشته شده  در داخل کلاهک  بود. این نمونه دارای  برد بیشتر یعنی 160 کیلومتر بود . لانچر دارای چهار موشک بود (در نسخه های قبلی دو موشک )الگوی پرواز موشک  و نحوه درگیر ان برای درگیر با موشک  های بالستیک ارتقا یافت. نحوه  شلیک موشک  طوری تنظیم شده بود که در صورت شلیک دو موشک پشت سرهم ترکش انفجار موشکی اولی موشک دومی را نابود نکند .این موشک در سال 1990 عملیاتی شد و طی جنگ اول خلیج فارس ا موفقیت چشمگیری در برابر  موشک های اسکاد عراقی دست یافت.

پک 2

پک 2

MIM104D پک2 جم

این نسخه دارای فیوز انفجاری ارتقا یافته برای  انفجار در بهترین حالت ممکن برای  افزایش صدمه پذیر بر ضد موشک های بالستیک بود. این نمونه بر اساس تجارب جنگ اول خلیج فارس ساخته شد . همچنین این مدل دارای سامانه درگیری ارتقا یافته جهت درگیر با موشک های کروز ارتفاع پایین و همچنین جنگنده های نسل 5 استیلز بود.این موشک در اواخر دهه 1990 وارد خدمت شد

MIM104F پک3

در حال حاضر اخرین نسخه   عملیاتی  پاترویت پک 3 است. از جمله ارتقائات  این مدل می توان به افزودن  یک لینک 16 ارتباطی برای ارتباط بین واحدهای دیگر موجود در یک منطقه با اتش بار پاتریوت . این واحدها می توانند یک رادار دوربرد و یا ارتفاع بالا و یا یک اواکس باشد که تصاویر رادار را میتواند در اختیار واحد رادار و کنترل پاتریوت بگذارد و یا برعکس تصاویر راداری پاترویت در اختیار  انها قرا بکیرد. این توان در درگیری با موشک های  بالستیک  اهمیت زیادی دارد زیرا اینگونه داده های مختلف جمع شوده از منابع مختلف در اختیار  اتش  بار قرار میگرد تا بهترین روش درگیری انتخاب شود.رادار در این سیستم تعویض  شد. پک 3  از رادار  ام پی کیو 65 بهره می برد.این رادار دارای  روش جدید جستجو و همچنین توان اولویت  بندی هدف و تفاوت قائل شده بین یک بدون سرنشین و یا یک موشک کروز است.

موشک در این مدل  با موشک MIM104F تعویض شده که دارای  موتور کوچکتر ولی قویتر  است. موشک کلاهک کوچکتری دارد (74 کیلوگرم در مقابل 90 کیلوگرم برای مدلهای قبلی) این کاهش وزن کلاهک برای دست راسی به ارتفاع بیشتر انجام  شد . موشک جدید دارای  چالاکی بیشتر بوده و لاکهید مارتین  که در این  ارتقا نقش داشته  مدعی چالاکی بیشتر  تا 50% نسبت به مدل قبلی است . ولی بزرگترین تغییر این موشک  در مدل اف نصب یک جستجو گر رادار فعال برای حرکت فاز نهایی است که اجازه درگیر مستقل در نسخه اخر را به موشک می دهد.همچنین این مدل دارای ارتفاع  عمل  بیشتر (20 کیلومتر) می باشد.گفته شده پاک3 ،پنچ برابر  کارایی بیشتری نسبت به پاک 2 دارد.

در ارتش امریکا هر واحد پاتریوت در یک گردان سازمانده ای شده که معمولا شامل 600 سرباز و 60 خدمه مختلف فنی میشود. هر گردان یک اتش بار شامل  4 تا 6 لانچر پرتاب و متعلقات ان را دارد . وقتی  کل سیستم سر هم شود تنها توسط سه نفر میتواند به کار رود. روش کار اینگونه است زمانی که توسط رادار   هدفی  کشف شد یک سری دادها مانند مسیر حرکت سرعت و ارتفاع  توسط فرمانده اتش  بار بررسی میشود اگر که هدف بیش از حد نزدیک شود و یا وارد منطقه مشخص محافظت شده شود  توسط سامانه شناسایی دوست  از دشمن بررسی می شود .در صورت تشخصی هدف به عنوان دشمن باید صبر کرد تا دشمن  در محدود درگیر موشک قرار بگیرد.رادار بر روی هدف قفل شده اطلاعات هدف پردازش  شده یکی از لانچر ها  جهت شلیک انتخاب شده و موشک  شلیک می شود .رادار به صورت دائم  هدف را تحت نظر دارد مسیر ان را پردازش کرده و دستورات  را از طریق سامانه ارتباطی داده به موشک  ارسال میکند.زمانی که موشک  به نقطه مناسب و نزدیکتر  حالت به هدف رسید چاشنی کلاهک عمل کرده و کلاهک منفجر میشود  و ترکش ها کار هدف را تمام می کنند. در نسخه پک 3 مراحل به همین شکل است ولی زمانی که رادار کوچک موشک هدف را کسب کرد مابقی کار توسط خود موشک  انجام می شود  و دیگر نیاز به هدایت رادار نیست.

اولین نبرد برای پاتریوت نبرد سال 1991 خلیج فارس 1 بود. این موشک در عربستان  و اسرائیل مستقر شد و توانست با موفقیت از 88 موشک  اسکاد شلیک شده 40 موشک (و یا 42 موشک) را در اسمان هدف قرار دهد. این اولین باری بود که در تاریخ سامانه های دفاع هوایی موشک بالستیک شکار میکنند.سامانه به کار رفته پک 2 بود البته چندین  بار نیز موشک های اسکاد و یا الحسین  رهگیر شدند ولی مشکلات مختلف مثل عدم پردازش سریع   باعث شد موشک شلیک شده نتواند اسکاد های عراق را  رهگیری کند که در یک مورد با فورد  موشک  در یکی از پایگاه های  ارتش امریکا در عربستان  28 سرباز کشته شدند.در کل اعلام  شده که 80% موشک های  شلیک شده به طرف عربستان   50% موشک های شلیک شده به طرف اسرائیل نابود  شدند. البته پاتروت میتوانست  تعداد بیشتری  اسکاد شکار کند ولی با در نظر گرفت سازکار پاتریوت که در صورت تشخصی اینکه موشک  شلیک شده بالستیک  در منطقه ای خالی از سکنه  فرود بیاید با ان درگیر نمی شود  تعداد از موشکها نیز رها شدند. با وجود این ارزیابی های انجام شده بر روی لاشه اسکادها حقایق زیادی را نشان داد که اگرچه موفقیت کلی پاتریوت بالای  75% بود(چه موشک های که هدف قرار گرفته شد چه انها که کشف شد ولی به دلیل عدم سقوط در مناطق پر خطر با انها درگیر نشدند) ولی دقت ان 35% بود.بسیاری از موشک ها که در ارتفاع  بالا هدف قرار گرفتند و بعد سقوط کردند  هنوز کلاهکی سالم داشتند  اگرچه کلاهک هیچ کدام عمل نکردند . در واقع معمولا چند ترکش باعث میشد تا موشک  که با سرعت صوت در حال سقوط بود صدمه دیده  از هدف اصلی دور افتاده ویا به صورتی به زمین بخورد که کلاهک منفجر نشود ولی موشک در اسمان انچنان از بین نرفته که خطر ان از بین رود این مسئله باعث ارتقا موشک طی دهه بعدی شد.

پاتریوت  در نسخه پاک2 جم در سال 2003 در عراق حضور داشت و چندین موشک  السمود و ابابیل را نیز سرنگون کرد.

در ۳۱ سپتامبر سال۲۰۱۴ نیز اسراییل از سرنگونی یک فروند سوخوی ۲۴ نیروی هوایی سوریه توسط پاتریوت این ارتش  خبر دادند که  اشتباه وارد خاک اسرائیل شده بود

عربستان  از این موشک بر علیه موشک های که یمنی ها به طرف برخی از پایگاه ها عربستان  شلیک می شد بهره برد و البته موفقیت های را نیز داشته است و بارها موفق به شکار راکت و موشک های یمنیها شده است(بستگی دارد چه شکلی به ان نگاه کنید از دید منابع نظامی واقعی  و یا دید رسانهای داخلی از این رو این بخش اخر را جدی نگرفته و به دل خود رجوع کنید و نه واقعیت)

بنابر اعلام ریتیان، از آغاز سال 2015 تا ماه ژوئن 2017، سیستم پدافند هوایی پاتریوت موفق به رهگیری تقریبا 150 موشک بالستیک در جنگ شده است. ناگفته نماند بیشتر این موشک ها از سوی یمنی ها شلیک شده بودند.

همکنون کشور های المان(پک 3) ، یونان (پک 2 و 3)،هلند(پک 2 و 3)،اسپانیا(پک3)،اسرائیل(پک2 جم)،کویت(پک2 و3)،عربستان(پک2)،امارات(پک3)،مصر(پک3)،تایوان(پک3)،اردن (پک3)،بحرین دارند پاتریوت هستند

پک3

پک3

موشک پاتریوت رقیب اصلی نسخه روسی یعنی اس300 است. هر دو بشدت  در مدلهای مختلف ارتقاء یافتند  اینکه کدام یک بهتر هستند دست کم بر روی کاغذ اس300 در نسخه  های پی ام یو 2 برتر از پک 3 پاتریوت است و همچنین زمان  اماده سازی و عملیات مانده ان در منطقه بیشتر است و برخلاف پاتریوت  که برای مراقب از اهداف ثابت استفاده می شود  اس 300  میدانی تر  است که ان به دلیل سرعت بالای اماده سازی ان است

مشخصات  و قیاسی  بین مدلهای مختلف پاتیروت  و اس 300

نام سیستماس300 پی ام یواس 300پی ام یو 1اس 300 پی ام یو 2اس300 وی امپاتریوت 2پاتریوت3
برد بر ضد یک جنگنده(کیلومتر)5—905—1503—200200 (250)3—16015 -20
برد بر ضد موشک بالستیک (کیلومتر)بیش از 35بیش از 405—40402015—20
ارتفاع بر ضد یک جنگنده(کیلومتر)0,025—270,01—270,01—270,025—300,06—2415
ارتفاع بر ضد موشک بالستیک (کیلومتر)(?)(?)2—251-303—1215(?)
بیشترین سرعت هدف(متر بر ثاینه)130028002800بر علیه یک هدف بالستیک 450022001600
بیشترین سرعت موشک(متر بر ثانیه)2000(?)19002600/17001700(?)
تعداد موشک های قابل هدایت در یک زمان12127248 / 9624(?)
تعداد اهداف قابل درگیری66362488
وزن موشک1400—1600(?)330—1900(?)900312
وزن کلاهک150(?)180(?)9174
مدت زمان پرتاب موشک برای شلیک از یک لانچر(ثانیه)3—53—53

 

ترجمه:عبدالحمید تارخ

دسته بندی شده در: