ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

نویسنده: سامان عزیزی

 در این مقاله به ناوهای محافظنی کلاس جماران (پروژه موج) خواهیم پرداخت. مطلب مذکور بر اساس اطلاعات رسمی گردآوری شده است و نامشخص بودن برخی موارد به دلیل نبود اطلاعات رسمی می باشد

ناوهای کلاس جماران  به سری ناوهای ایرانی گفته می شود که طی پروژه  ( موج ) و بر اساس ناوهای کلاس الوند ( سام ) ساخت انگلستان توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح  و نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران  طراحی و ساخته شده است .

ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

ناوهای کلاس جماران بر اساس طبقه بندی جهانی در رده فریگت ( frigate ) قرار می گیرد ، با این حال در داخل کشور نوعی دوگانگی در بیان رده این کلاس وجود دارد .

مقامات لشکری و کشوری و رسانه های داخلی از ناوهای کلاس جماران به عنوان ( ناوشکن ) یاد می کنند ، اما در طرف دیگر برخی با پروپاگاندا خواندن استفاده از واژه ناوشکن ، به این کلاس ناوچه می گوبند که می توان گفت هردو واژه ( ناوچه ) و ( ناوشکن ) به یک اندازه اشتباه می باشد چراکه طبقه بندی شناورهای نظامی به ناو و ناوچه اساساً ربطی به فریگیت ، دیسترویر و غیره  ندارد. در اصطلاح نظامی به کلیه شناورهای نظامی بزرگ (با تناژ حدوداً هزار تن به بالا) اعم از رزمی یا پشتیبانی، ناو. و به شناورهای کوچک (تناژهای زیر هزار تن) ناوچه می گویند. بر این اساس بهترین واژه برای ناوهای کلاس جماران و به طور کلی فریگت ها ، واژه ( ناو محافظ ) می باشد .

پیشینه

همانطور که گفته شد مبنای ناوهای کلاس جماران ، ناوهای کلاس الوند ساخت انگلستان می باشد .

در سال 1966 میلادی ،  رژیم گذشته ایران سفارش 4 ناو محافظ  کلاس واسپر ام کا 5 (Vosper Mk 5  ) را به انگلستان داد و ساخت این 4 ناو در کارخانه های  واسپر تورنیکرافت (Vosper Thornycroft  ) و ویکرز (Vickers ) طی سالهای 1967 و 1968 شروع و پس از تکمیل در سالهای 1971 و 1972  و با نام ناوهای کلاس سام ( و به ترتیب سام، زال، رستم و فرامرز ) به خدمت نیروی دریایی ایران در آمدند . پس از پیروزی انقلاب اسلامی نام این ناوها به کلاس الوند ( و به ترتیب الوند ، البرز ، سبلان و سهند ) تغییر کرد و به غیر از سهند جاویدان شده ، 3 ناو دیگر همچنان در حال خدمت می باشند.(برای اشنایی با ناوچه کلاس الوند اینجا را کلیک کنید)

ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

به ترتیب از بالا به پائین : الوند ، البرز ، سبلان جانباز و سهند جاوید

ناو های کلاس الوند 94.5 متر طول و 11.07 متر عرض دارند . حداکثر وزن این ناوها به 1540 تن می رسد .

ناوهای کلاس الوند از سیستم رانشی ترکیبی CODAG، مخفف Combined Diesel and Gas، بهره می برند که شامل دو موتور دیزل Paxman Ventura با قدرت ۳٫۸۰۰ اسب بخار و دو توربین گاز  Rolls Royce Olympus TM-3A با قدرت 46000 اسب بخار است  و هر موتور دیزل و توربین گاز به یک جعبه دنده و شافت و پروانه جداگانه متصل می باشند . در این ترکیب به هنگام دریانوردی در سرعتهای پایین مثلا در هنگام گشت یا دریانوردی عادی، شناور از موتورهای دیزل خود نیرو می گیرد و بدین ترتیب میتواند در مصرف سوخت صرفه جویی کرده و برد دریانوردی خود را افزایش دهد. اما در مواقعی که شناور نیاز دارد سرعت خود را افزایش دهد تا سریعا به محل ماموریت برسد یا از محل دور شود ، در این زمان توربین گاز نیز فعال میشود و به کمک موتورهای دیزل می آید تا سرعت شناور را سریعا افزایش دهد. البته در این حالت علاوه بر افزایش مصرف سوخت و کاهش برد عملیاتی ، باعث افزایش استهلاک سامانه ها می شود .

این سیستم ترکیبی بخصوص در یگانهای فریگیت و اسکورت بسیار مفید و تاحدودی حیاتی است و توان عکس العمل سریع و چابکی مناسبی را در عملیاتهای رزمی به شناور میدهد. ناوهای کلاس الوند با موتور دیزل 31 کیلومتر و با توربین گاز 72 کیلومتر سرعت دارند.

تسلیحات ناوهای کلاس الوند از این قرار می باشد ؛ توپ اصلی این ناوها در ابتدا توپ 4.5 اینچی مارک 5 بوده که دو سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی توپ معروف مارک 8 جایگزین آن شده است .همچنین این ناوها به یک توپ 35 میلی متری  دو لول اورلیکن  و حداقل به  دو قبضه  توپ 20 میلی متری اورلیکن هم مجهز می باشند که علاوه بر کاربرد ضد هوایی ، بر علیه اهداف سطحی نیز به کار گرفته می شوند . برای مقابله با اهداف سطحی این ناوها در ابتدا مجهز به پنج  لانچر موشک ضد کشتی Sea Killer Mark 2 با برد 25 کیلومتر بودند که در دهه 1370 شمسی کنار گذاشته شده و با چهار لانچر موشک ضد کشتی c-802  ساخت چین جایگزین می شوند . این چهار لانچر همچنین توانایی حمل و شلیک نسخه های توسعه یافته ایرانی موشک  C-802 که نور ، قادر و غدیر نامیده می شوند را نیز داشته و به فراخور زمان ورود به خدمت این موشک ها ، روی این ناوها قرار گرفتند . برای دفاع در برابر حملات هوایی ، علاوه بر سامانه های توپخانه ای ، این ناوها مجهز به سامانه پدافند هوایی کوتاه برد سی کت بودند که کارایی پائینی داشته  و بعد از جنگ به طور کامل کنار گذاشته می شوند و بعد از آن ناوهای کلاس الوند فاقد سامانه موشکی پدافند هوایی می باشند   و فقط تعداد نا معلومی سامانه دوشپرتاپ  مانند  میثاق  در اختیار دارند .

در طول هشت سال دفاع مقدس ، ناوهای کلاس الوند  همانند دیگر یگانها های شناور نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران  به حفاظت از آبهای سرزمینی کشور و همچنین اسکورت کشتی های نفتکش حامل نفت ایران برای بازارهای های جهانی و کشتی های باری حامل کالاهای اساسی وارداتی پرداختند ، این روند ادامه داشت تا زمان به روز تلخ 29 فروردین سال 1367 رسید .

بدنبال تشدید جنگ نفتکش ها و تقابل بین ایران و امریکا در خلیج فارس ، این کشور در روز 29 فروردین 67 در طی عملیاتی با نام ( آخوندک ) اقدام به تهاجم  به آب های سرزمینی ایران کرد و در شروع تهاجم خود به سکوهای میدان نفتی سلمان یورش برد و آنها را منهدم کرد  .

اولین یگانی که برای دفاع وارد منطقه شد ، ناوچه موشک انداز جوشن از کلاس کمان بود .

این ناوچه در یک درگیری کاملا نابرابر توسط ناوهای امریکایی  که عملا آن محاصره کرده بودند ، منهدم شد و در اعماق خلیج فارس جاویدان گشت و یازده نفر از خدمه آن نیز به شهادت رسیدند .

اما یگان بعدی که وارد کارزار دفاع از آب های کشور شد ، ناو سهند بود که به منظور درگیری با نیروهای مهاجم از بندرعباس حرکت کرده بود .

سهند در ده مایلی جنوب غرب جزیره لارک توسط هواپیماهای  A-6 Intruder  ردیابی شده و مورد حمله قرار می گیرد ؛ پرسنل غیور سهند نیز با استفاده از تسلیحات ناو اقدام به دفاع می کنند که متاسفانه موفقیت آمیز نبود   .

هواپیماهای A-6 ابتدا دو موشک ضد کشتی هارپون و دو بمب هدایت لیزری ِ ای‌جی‌ام-۱۲۳ اسکیپر به سمت ناو سهند شلیک می کنند و سپس بمب‌های خوشه‌ای راک‌آی پرتاب‌شده توسط یکی از اینترودرها و یک موشک هارپون دیگر از ناوشکن جوزف اشتراوس کار سهند را تمام کرد و این ناو در اعماق خلیج فارس جاویدان گشت و چهل و پنج نفر از خدمه آن نیز به شهادت رسیدند .

ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

بقایای در حال سوختن ناو سهند قبل از به زیر آب رفتن

مهاجمین امریکایی پس ناو سهند جاوید ، به سراغ ناو سبلان رفته و با شلیک بمب هدایت لیزری از جنگنده  اینترودر به  آن حمله کردند ، با این حال به علت دستور مقامات ارشد امریکایی مبنی بر ترک نبرد ، به حملات ادامه ندادند.

بمب هدایت لیزری مستقیم به سبلان اصابت نمی کند و کنار و سمت راست ناو و در زیر آب منفجر می شود و موج انفجار علاوه بر پاره و مچاله کردن صفحات سینه ناو ، کیل ناو که حکم ستون فقرات ناو می باشد را در قسمت انتهای سینه ناو می شکند ، فقط قسمت های اندکی متصل باقی مانده بودند وگرنه سبلان عملا دو تکه می شد .

اما سبلان دو شانس آورد که اولین آن ترک نبرد از سوی مهاجمین بود و دومین آن انجام تمرینات درون یگان پرسنل سبلان در چند روز قبل از 29 فروردین 67 بود که شامل اقدامات مربوط به کنترل صدمات هم می شده و به همین دلیل سطح آمادگی پرسنل سبلان برای مواجه با آسیب ها در وضعیت مناسبی بوده است .

پرسنل برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی و اتصال و آتش سوزی،  برق ناو را قطع می کنند و با بستن بقیه کامپارتمنت ها سبلان را از خطر غرق شدن نجات می دهند  و با آمدن یدک کش ، ناو به سمت بندرعباس برده می شود .

با رسیدن سبلان به تاسیسات شهید باهنر بندرعباس ( پایگاه نیروی دریایی ) و قرار گرفتن ناو بر روی داک ، میزان صدمات وارده خود را تازه نشان می دهد .

بمبی که کنار سبلان خورده بود، هم موجب سوراخ شدن و پارگی بدنه در سمت راست و هم حدود 50 تا 60 متر مربع از بدنه متاثر از موج انفجار بمب، دچار پیچیدگی شده بود.

نواحی نزدیک محل انفجار هم کاملا در اثر موج مثل یک کاغذ مچاله و نواحی دورتر نیز دفرمه شده بود. کیل اصلی کشتی هم شکسته و سینه ناو حدود 35 سانتی متر نشست کرده بوده . به طور کلی میزان آسیب دیدگی سبلان   به ویژه در قسمت سازه و بدنه  را تا 30 درصد برآورد شده است  .

قسمتی از ورق کاملا مچاله شده بدنه که بعنوان یادبود در دفتر فرمانده ناو سبلان نگه داری میشه

انفجار بمب باعث نابودی  و از دست رفتن اتاق جایروی کشتی، خوابگاه 27 نفره و خوابگاه 24 نفره کارکنان ، سوئیچ برد سینه و نیز ژنراتور سینه و محوطه آن ، سرویس های بهداشتی و اماکن زیستی 14 و 12 نفره شده بود .

مراکز مختلف داخلی و خارجی برای امکان سنجی بازسازی و سپس همکاری و مشارکت در عملیات بازسازی ، از سبلان بازدید کردند و حتی مطالبی نیز از بازدید افرادی  متعلق به کارخانه سازنده ( احتمالا Vickers ) وجود دارد  که تائید شده نیست .

بر اساس اطلاعات عمومی و رسمی موجود ، طبق نظر این مراکز سبلان قابلیت بازگشت به شرایط عملیاتی را نداشته و به نیروی دریایی توصیه می شود که بهتر است تجهیزات آن به عنوان قطعات یدکی دو ناو باقی مانده ( الوند و البرز ) تخلیه و سازه اوراق شود .

با این وجود نیروی دریایی که اصرار به بازگرداندن سبلان به خدمت دارد ، تصمیم بازسازی این ناو می گیرد.

شاید دلیل اصرار نداجا با وجود میزان آسیب دیدگی شدید سبلان ، وضعیت آن زمان ناوهای تحت اختیارش بوده باشد .

دو فروند از بهترین ناوهای نیروی دریایی ( جوشن و سهند ) در 29 فرودین 67 از دست رفته بود و در طول دفاع مقدس ناوچه موشک انداز پیکان ( کلاس کمان ) و دو ناو میلانیان و کهنمویی ( کلاس بایندر ) از دست رفته بود ، بزرگترین ناوهای نیروی دریایی یعنی ببر و پلنگ و دماوند ( آرتمیس ) در نیمه دوم جنگ نیز دیگر توانی برای ادامه خدمت نداشته و مدت زمانی بعد به طور کامل از خدمت خارج و اوراق شدند .

وضعیت آینده و امکان بدست آوردن ناو جدید نیز نامشخص بود  و دیدیم به غیر 3 زیردریایی کلاس کیلو ، امکان خرید رزمی دیگری برای نداجا محیا نشد.

می توان اینطور برداشت کرد که نیروی دریایی ارتش در موضوع از دست دادن دارایی های رزمی به آستانه تحمل رسیده بود و از دست دادن یک ناو دیگر ضربه بزرگی و یک فاجعه محسوب می شده .

از طرفی با توجه به وقایع 29 فروردین 67 و همچنین  گسترش نهضت خودکفایی در بخش نظامی ، بازسازی سبلان ، برای نداجا و در کل مجموعه نظام جمهوری اسلامی   مهم  و شاید حیثیتی  بود .

اما  همین تصمیم بازسازی سبلان و اصرار بر روی آن ، مسیری را آغاز می کند که به  ساخت ناوهای کلاس جماران ( موج ) ، در کنار آن ناوچه های موشک انداز کلاس پیکان ( بر مبنای کلاس کمان ) ، طراحی ( و در آینده ساخت ) ناوشکن پروژه لقمان و در کل ایجاد صنعت ساخت ناوهای نظامی به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران می شود .

با شروع عملیات بازسازی سبلان ، متخصصان نیروی دریایی ابتدا به سراغ تراز کردن سازه رفتند  و اولین مشکل نداشتن جکی بود که بتواند وزن 1100 تن ناو را تحمل کند ، لذا یکسری چرخ دنده طراحی می شود که این چرخ دنده‌ها توی هم بازی می‌کردند و به وسیله همین چرخش، ارتفاع پیدا می‌کردند.

هشت عدد از این جک‌ها ساخته می شود و آنها را در قسمت‌های مختلف سینه ناو گذاشته و آرام آرام سینه ناو را بالا می آورند. با استفاده از دستگاه‌های تراز، محور ناو  پیدا شده و سینه ناو با بدنه در یک خط قرار داده می شود و برای حفظ موقعیت ناو ، متخصصان بلاک‌های بتونی را طوری جای دادند که ناو از نظر طولی و عمودی در یک راستا قرار بگیرد و سپس مرحله اصلی بازسازی شروع می شود .

متخصصان  نداجا مجبور می شوند از محل اصابت بمب، 25 متر به راست و 25 متر به چپ را به طور کامل برشکاری کنند . این امر مخاطره آمیز بود چرا که امکان ریزش طبقات فوقانی سازه وجود داشت ، به همین منظور ستون‌های فلزی را از کف حوض خشک به طبقات بالا بکار بردند تا وزن طبقات بالا را حفظ کنند و بعد شروع به برش‌کاری نواحی آسیب دیده کردند که چیزی حدود شش تا هفت ماه طول کشید.

سپس متخصصان نداجا  کیل ناو را که قسمتی از آن را بریده و جدا کرده بودند مجددا نصب می کنند . فریم‌ها نصب شده و بر روی آنها ورق‌های بدنه مونتاژ می گردند. بعد از این مراحل، مخازن بسته شد و پس از آن متخصصان نداجا به سراغ اماکن از دست رفته می روند که ساخت این قسمت ها ، پارتیشن بندی و نصب تجهیزات نزدیک به دو سال طول می کشد .

صفحه ای از آلبوم تصویری کارخانجات نداجا، مربوط به پروژه بازسازی ناو سبلان ، با اینکه تصاویر چندان واضح نیستند اما برخی موارد بیان شده به ویژه میزان برش بدنه قابل تشخیص است .

با موفقیت آمیز بودن عملیات بازسازی ، سبلان در سال 1369 طی مراسمی با حضور فرماندهی کل قوا مجدد به ناوگان ملحق می شود و همچنان در حال خدمت می باشد .

در سالیان اخیر و بعد اوج گیری دزدی دریایی در اقیانوس هند و به ویژه خلیج عدن که موجب آغاز ماموریت های نیروی دریایی به منظور حفاظت از کشتی های باری و نفتکش ایرانی شد ، ناو سبلان نیز به مانند دیگر ناوهای رزمی جمهوری اسلامی ایران در غالب چند ناوگروه به این منطقه اعزام شد تا به مقابله با دززدان دریایی بپردازد .

همچنین در  سال 1391 ،  سبلان در غالب ناو گروه 24 نیروی دریایی در کنار ناو پشتیبانی و بزرگ خارک با دعوت رسمی نیروی دریایی چین به بندر  ژان ژیانگ در جنوب شرق چین سفر کردند .

ناو سبلان در حال دریانوردی در طوفان ( ناوگروه 24 )

همانطور که در بالاتر نیز ذکر شد ، بازسازی سبلان سرآغاز روندی بود که مهمترین نتیجه آن  تا کنون  ناوها کلاس جماران بوده است .

پروژه موج در سال 1376 به دستور فرماندهی معظم کل قوا آغاز شد . با توجه نبود تجربه کافی در حوزه طراحی و ساخت ناو جنگی و احتمالا عدم دسترسی به کمک فنی خارجی ، ناوهای کلاس الوند مبنای پروژه قرار می گیرد چرا که این ناوها بزرگترین و مدرن ترین ناو در اختیار نیروی دریایی بوده ( ناوهای ببر و پلنگ و آرتمیس در ابتدای دهه 70 بازنشست و اوراق شده بودند و به علاوه طراحی آنها متعلق به جنگ جهانی دوم بوده ) و متخصصان نداجا به دلیل تعمیر و نگه داری دو دهه ای این کلاس و همچنین پروژه بازسازی ناو سبلان ، آشنایی و تسلط خوبی نسبت به آن داشتند .

بر اساس اطلاعات رسمی ، یک تیم دوازده نفره اولیه تشکیل می شود که حدود12000 نفر ساعت کار  مطالعاتي و تحقيقاتي برای تعریف ویژگی های ناو موج انجام می دهند .

در تعریف پروژه به غیر از موارد ی مانند ایجاد خود اتکایی و توان ساخت ناو جنگی در داخل کشور ، در ویژگی های ناو موج علاوه بروز تر بودن نسبت به کلاس الوند ، ضعفهایی مانند پدافند هوایی ( با توجه به تجربه تلخ 29 فروردین 67 ) نیز حدالامکان می بایست مرتفع شود ، همچنین با توجه به دستور فرماندهی کل قوا ، ناو می بایست توانایی پذیرش بالگرد نیز داشته باشد .

طرح های سازه پروژه موج

در پروژه موج ، 120 مرکز دانشگاهي و حدود يکهزار متخصص که بيش از يکصد نفر آنها در مرتبه علمي دکترا بودند با مديريت نيروي دريايي ارتش با يکديگر همکاري کرده که پس از کارخانجات نيروي دريايي، دانشگاه دريايي امام خميني(ره) و وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، بيشترين سهم را دارند.

در مجموع بالاي 100 تخصص مختلف در ساخت اين ناو به کار رفته است، از جمله تخصص‌هايي در رابطه با مکانيک، رادار، الکترونيک، سونار، برق، مخابرات و کنترل.

همچنین در زمان ساخت هر مرکز صنعتی داخلی که دارای توانایی بود نیز در پروژه مشارکت می کند.

به عبارتی پروژه موج را می توان بزرگترین پروژه نظامی در کشور حتی به صورت تاریخی  به حساب آورد فارق از کمبودهایی که وجود دارد .

عمایات ساخت بلوک ها و سپس مونتاژ آن ها در حوضچه دلفین تاسیسات بندری باهنر در سال 1380 انجام گرفته و سازه جماران شکل می گیرد و آماده نصب روسازه و تجهیزات می شود که مشکل مهمی پیش می آید .

ناو جماران ( موج 1 ) در زمان ساخت

قبل از نصب روسازه که شامل عرشه ها و پل فرماندهی می شود و آغاز نصب تجهیزات و سامانه ها ،  پیشرانه های ناو باید  در داخل سازه اصلی قرار گرفته و نصب شود ،  سپس دیگر قطعات سازه و  سامانه ها نصب شود .

برای جماران دو موتور از کشور آلمان خریداری می شود ، اما آلمانی ها از  تحویل موتورهای سفارش داده شده امتناع می کنند .

پس از امتناع آلمانی ها ، مسولین امر به سراغ فرانسه رفته و موتورهای مورد نیاز به آنها سفارش می دهند . ، اما فرانسه هم در تحویل موتورها 3 سال تاخیر می اندازد  .

بعد از رسیدن موتورها ، نبود گیربکس و شفت به مشکل بعدی بود  ، مشخص نیست که آیا همراه با سفارش موتورها ، گیربکس و شفت مورد نیاز هم سفارش داده شده و فرانسه از تحویل آن خودداری کرده یا نه ؟!

والبته در رابطه با موتورها هم این نکته وجود دارد که فرماندهان نداجا و افرادی دخیل ، تاکید دارند که موتورها را بدون اعلام کاربری اصلی و واقعی سفارش داده اند و در صورت آشکار شدن استفاده آن در ناو رزمی ، فرانسوی ها از تحویل آنها خودداری می کردند .

بر این اساس ممکن است برای احتیاط بیشتر ، گیربکس و شفت را همراه با موتور سفارش نداده باشند و در فرایندی جدا و از تامین کننده ای متفاوت باز فرانسوی بوده ،  گیربکس و شفت مورد نیاز را سفارش داده باشند که با مشخص شدن کاربری آن ( احتمالا با توجه به ویژگی های اعلامی که بر اساس آن سفارش  باید  ساخته شود ) ، فرانسوی ها از تحویل گیربکس و شفت خودداری کردند و ممکن هم است  که نسبت به ارتباط موتورها با شفت و گیربکس ها هم مشکوک شده باشند اما موتورها قبلا تحویل شده باشد و البته این موارد مطرح شده در حد فرضیه است و از طرفی هم اظهارات فرماندهان نداجا هم مبهم می باشد .

ولی به طور کلی می توان گفت که مشکلی گریبان پروژه موج و ناو جماران را گرفت که یکی از مهم ترین مشکلات کشور به ویژه در بخش نظامی می باشد و آن عدم خودکفایی در ساخت و تامین موتور و وابستگی به خارج می باشد . مشکلی که با تشدید تحریم ها بیش از پیش خود را نشان داده و علارغم اقدامات و تلاشهای صورت گرفته به قوت خود باقی است .

همانطور که گفته شد نبود گیربکس و شفت مشکل بعدی بود که برای پروژه موج پیش آمد و موتورها بدون آنها کاربردی نداشتند. لذا تصمیم تصمیم گرفته می شود که از توان موجود در داخل کشور استفاده شود و به این ترتیب گیربکس و شفت  مورد نیاز در داخل کشور ، توسط صنایع حدید و فولاد آلیاژی وزارت دفاع طراحی و ساخته می شود  .

طراحی و ساخت دو گیربکس و دو شفت ( که طول هرکدام به 26 متر می رسد ) متناسب با 2 موتور وارد شده و مطابقت آن با ناو جماران ، پیچیدگی فنی خاص خودش را داشته و برای اولین بار در کشور انجام می شده و با دست یابی توان فنی در این حوزه ، موجب شد که در موج های بعدی و دیگر طرح دچار مشکل تامین گیربکس و شفت نشویم .

البته گیربکس و شفت جماران که اولین تجربه ما بودن در ابتدا مشکلاتی داشتند که به مرور مرتفع شدند و موجب افزایش تجربیات ما برای طراحی و ساخت کم نقص تر گیربکس ها و شفت های بعدی می شود .

بعد از مرتفع شدن مشکلات پیشرانه و انتقال قدرت ، متخصصان نیروی دریایی نسبت به نصب دیگر سامانه ها و زیر سامانه و تکمیل ناو جماران اقدام می کنند .

سرانجام جماران پس تکمیل و گذراندن برخی آزمایشات در 30 بهمن 1388 در طی مراسمی با حضور فرماندهی معظم کل قوای جمهوری اسلامی ایران ، به صورت رسمی به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ملحق می شود .

الحاق رسمی ناو جماران به نیروی دریایی ارتش ( 30 بهمن 1388 )

البته ناو جماران بعد از ورود به خدمت نیز همچنان در حال آزمایش و رفع ایراد بوده است، چرا که برخی نواقص و ایرادات  در بخشهایی مثل سیستم پیشرانه و انتقال قدرت ( گیربکس و شفت که بالاتر به آن اشاره شد. )  بعد از آغاز خدمت ناو  خود را به مرور نشان داده و رفع شدند .

شلیک موشک نور از ناو جماران

ناوهای جماران ، نقدی و خارک در رژه دریایی

ناو جماران از دید ناو آمریکایی

ناو جماران در اقیانوس هند

ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

ناوهای جماران ، البرز ، نقدی و پنج ناوچه موشک انداز کلاس کمان ( رزمایش دریایی ولایت 94 )

پرونده پروژه موج با تکمیل جماران بسته نشد ، چرا که به دلیل سن بالای ناوگان رزمی در خدمت و لزوم بازنشستگی و جایگزینی آنها در آینده نه چندان دور ( که تا به حال محقق نشده و با توجه به تعمیرات سنگین و بروزرسانی این ناوهای در سالهای اخیر احتمالا تا 10 سال دیگر نیز به خدمت ادامه می دهند ) ، افزایش توان رزمی کشور در دریا با افزایش تعداد ناوها رزمی و ایجاد توان رزمی در دریاچه کاسپین ( خزر ) به منظور دفاع از سهم 20 درصدی ایران ، ساخت ناوهای دیگری تحت عنوان کلاس جماران در دستور کار قرار گرفت . برنامه رسمی و اعلام شده نداجا  ، رساندن تعداد ناوهای کلاس جماران به 7 ناو می باشد که تا کنون 2 ناو ( جماران و دماوند ) وارد خدمت شده اند ، 1 ناو دیگر ( سهند ) در  آستانه الحاق می باشد و 3 یا به قولی 4 سازه در حال ساخت نیز تا به حال شناسایی شده اند  .

خبر ساخت دومین ناو از کلاس جماران ( موج 2 ) ، پیش از ورود رسمی ناو جماران منتشر شد . سازنده این ناو کارخانجات شهید تمجیدی بندر انزلی  ( استان گیلان ) وابسته به وزارت دفاع است و محل  خدمت این ناو دریاچه کاسپین ( خزر ) بزرگترین دریاچه جهان می باشد .

با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ابتدای دهه 1370  شمسی و افزایش تعداد کشورهای ساحلی دریاچه کاسپین از 2 کشور ( ایران و شوروی ) به 5 کشور ( ایران ، روسیه ، قزاقستان ، ترکمنستان و آذربایجان ) و مشخص نبودن مرز آبی کشورها ( معاهداتی که بین ایران و شوروی وجود داشته بر تقسیم حق بهره برداری دو طرف از منابع کاسپین  که همان 50-50 معروف است متمرکز بوده تا تعیین حدود مرز آبی ) و تلاش برخی کشورها  برای تحمیل سهم کمتر از 13 درصد به ایران ( در حالی که ما سهمی که از کاسپین قائل هستیم 20 درصد است ) شرایطی را برای ایران به وجود آورد که برای دفاع از حقوق خود در این دریاچه علاوه برای کانال های سیاسی و دیپلماتیک  که بیش از 2 دهه است که بجایی نرسیده است ، نیاز به استفاده از توان رزمی خود در این دریاچه داشت ، اما مشکل اینجا بود که ایران در کاسپین عملا فاقد ناو رزمی بود و فقط تعدادی قایق کوچک گشتی داشت که مناسب گشت های انتظامی کنار ساحل بودند .

با کشف منابع نفت و گاز جدید در بستر این دریاچه و توجه غرب به این منابع جدید و اقدامات تحریک آمیز رژیم باکو  که تعدادی از یگان های نظامی شوروی را به ارث برده و همینطور از پشتیبانی غرب و رژیم صیهونیستی نیز برخوردار بوده و است  ( اقداماتی نظیر تجاوزات مکرر به محدوده 20 درصد مورد نظر ایران و حتی کارهای اکتشافاتی نفت و گاز در این محدوده ) شرایط را برای ایران بیش از پیش پیچیده کرد .

جمهوری اسلامی ایران به منظور مقابله با اقدامات رژیم باکو ، به غیر از استفاده توان هوایی خود ، به عنوان راه حلی موقت و فوری ، کشتی تفریحی شهسوار ( ساخت هلند ) که متعلق به دوران پهلوی اول بود را با تعمیر و تجهیز به توپ 20 م م و 2 موشک ضد کشتی نور تبدیل به ناوچه حمزه می کند تا راه حل دائم برای موضوع کاسپین اندیشیده و اجرا شود .

ناوچه حمزه امروز ، کشتی تفریحی شهسوار دیروز . با ورود ناوهای رزمی به خدمت نیروی دریایی در کاسپین ( ناوگان شمال ) ، این ناوچه بیشتر در نقش آموزشی به کار می رود .

به منظور ایجاد توان رزمی در کاسپین ، ابتدا تصمیم گرفته می شود که تعدادی از ناوهای مستقر در جنوب کشور از طریق کانال ولگا-دن که تنها مسیر ارتباط دریاچه کاسپین با آب های آزاد است ، به این دریاچه منتقل شود ، اما به دلیل مخالفت روسیه  که کانال ولگا-دن در آن واقع شده است ،  این امر میسر نشد . در این میان گزینه انتقال ناو از راه زمینی نیز فکر می شود که دشوار و پیچیده است ، از طرفی هردو گزینه انتقال دریایی یا زمینی باعث کاهش توان رزمی در جنوب می شده .

سرانجام تصمیم به ساخت ناو در دریاچه کاسپین گرفته می شود ، بر این اساس و تا به حال 3 ناوچه موشک انداز پیکان ، جوشن و درفش بر اساس ناوچه های کلاس کمان تحت برنامه (  سینا ) ساخته و وارد خدمت شده و یک ناوچه دیگر ( سینا 4 ) نیز در حال ساخت می باشد  و طبق اعلام رسمی در دهه فجر 1395 به ناوگان شمال ملحق می شود . قابل ذکر است که دو ناوچه پیکان و جوشن نام و شماره خود را از 2 ناوچه کلاس کمان گرفته اند که در 8 سال دفاع مقدس در خلیج فارس جاویدان شدند ( پیکان در عملیات مروارید و جوشن در تهاجم نیروی دریایی امریکا )

علاوه برای این کلاس ، دومین ناو از کلاس جماران نیز در کاسپین ساخته و وارد خدمت می شود .

ناوهای محافظ کلاس جماران ( پروژه موج )

توان رزمی کنونی ایران در کاسپین از سه ناوچه موشک انداز کلاس پیکان و ناو دماوند تشکیل شده است .

دومین ناو از ناوهای کلاس جماران در ابتدا ( ولایت ) نام داشت و سپس نام آن در رونمایی  ( جماران2 یا جماران 2 پیشرفته )  شد و سرانجام در زمان الحاق نام ( دماوند) به خود گرفت . نام قله دماوند در گذشته بر روی ناوشکن آرتمیس بعد از پیروزی انقلاب گذاشته شده بود .

دلیل این تغییر اسم نامشخص است ، در نام گذاری ناوهای جنگی معمول است برای ناوهای یک کلاس نام هایی انتخاب می شود که مرتبط به هم هستند و یا در یک گروه قرار می گیرند به عنوان مثال و در ایران ،  ناوچه های کلاس کمان نام خود را از اسامی سلاح های سرد ، کروت های کلاس بایندر نام خود را از اسامی شهدای نیروی دریایی در شهریور 1320 ، ناوهای کلاس الوند نام خود را از اسامی قله ها و رشته کوهای فلات ایران و …… گرفته اند. یه این ترتیب و با توجه به نام ( جماران ) که بر روی موج 1 گذاشته شده و یادآور مفاهیم و ارزشهای انقلاب اسلامی می باشد ، استفاده از نام ( ولایت ) برای موج 2 و اسامی از این دست ( مانند حماسه ، شهادت ، بصیرت و …. ) برای ناوهای بعدی این کلاس  منطقی بنظر می رسد و این تغییر رویه در نام گذاری این کلاس از مفاهیم مرتبط با انقلاب اسلامی به اسامی قله ها که مختص کلاس الوند بوده ، نوعی بی نظمی به حساب می آید و جای سوال دارد .

همانطور که پیشتر گفته شد ، خبر ساخت ناو موج 2 پیش از ورود به خدمت ناو جماران ( موج 1 ) منتشر شد . مدتی بعد از ورود به خدمت جماران ، شبکه خبر در گزارش اختصاصی ، سازه در حال تکمیل این ناو را در تاسیسات تمجیدی انزلی نشان می دهد . بعد از آن دیگر خبر خاصی درباره این ناو منتشر نمی شود وفقط به صورت معمول فرماندهان نیروی دریایی در مصاحبه های خود خبر از برنامه نداجا برای ساخت موج ها بیشتر داده از ارائه جزئیات خودداری می کنند ،  تا در سال 1391 اعلام می شود که این ناو تا پایان سال مذکور رونمایی می شود .

ناو دماوند ( موج 2 ) در زمان ساخت

در 27 اسفند 1391 طی مراسمی با حضور محمود احمدی نژاد رئیس جمهور وقت ، از این ناو با عنوان ( جماران 2 پیشرفته ) رونمایی شد ، در حالی که بدون نشانه ای از فعالیت داخلی ( پیشرانه و … ) کنار اسکله قرار داشته و برخی اجزا نیز هنوز نصب نشده بوده است   .

این ناو که سپس و سرانجام دماوند نام گرفت ، حدودا 2 سال دیگر نیز بدون حرکت در کنار اسکله باقی ماند و حتی به داک  منتقل شد و مشخص بود که بروی آن همچنان کار می شود  . احتمال دارد که ناو مشکل خاص و البته مهمی داشته که رفع آن تا 2 سال طول می کشد.

سرانجام دماوند در تیرماه 1393 وارد مرحله تست و آزمایش شده و در 25 و 26 تیرماه 93 برای انجام تست های نهایی به دریا رفته و این موضوع به صورت رسمی اعلام می شود .

دماوند در حال عزیمت به دریا برای انجام انجام تست های نهایی

پس انجام آزمایشات و رفع عیوب باقی مانده، سرانجام دماوند در 18 اسفند ماه 93 به طور رسمی به ناوگان شمال ( کاسپین ) نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ملحق می شود .

ناو دماوند علاوه برای انجام وظایف معمول ، طی سفر ناوگروه نیروی دریایی روسیه به بندر انزلی ، اقدام به انجام تمرین های مشترک با ناوهای روسی کرده است و همچنین به بندر آستاراخان روسیه و بندر باکو جمهوری آذربایجان نیز رفته است که سفر به باکو با توجه به اقدامات و تحرکات گذشته و حال رژیم باکو جالب و البته مهم می باشد .

ناو دماوند در روز الحاق به ناوگان شمال

آغاز سفر ناو دماوند به بندر آستارخان روسیه

ناو دماوند در بندر باکو

بعد از موج 2 ( دماوند ) به موج 3 و 4 می رسیم که اطلاع چندانی از وضعیت آنها در دست نیست ، فقط می دانیم که توسط وزارت دفاع در حال ساخت است ، فقط در جولای و آگوست سال 2013 در تصاویر ماهواره ای  مجتمع کشتی سازی و صنایع فراساحل ایران (  isoico ) در بندرعباس یک سازه موج رویت شد که بنظر می آید متعلق به موج 3 یا 4 باشد .

سازه رویت شده در تاسیسات ایزوایکو

در حالی که خبری از موج 3 و 4 نیست ، موج 5 که توسط خود نداجا در حال ساخت است در سر تیتر خبرهاست و بزودی آماده الحاق به ناوگان نیروی دریایی می شود که نکته تامل بر انگیزی است .

پنجمین ناو از کلاس جماران و در حال حاضر سومین ناوی که تکمیل و به زودی وارد خدمت می شود ، به یاد ناو سهند ( کلاس الوند ) که در تهاجم امریکا ( آخوندک ) منهدم و در اعماق خلیج فارس جاویدان شد ، ( سهند ) نام گذاری شده است .

ناو سهند که با توجه به تغییرات و تفاوتها نسبت به جماران و دماوند ، نسل دوم کلاس جماران نیز محسوب می شود ، در سال 1391 اعلام موجودیت کرده و نیروی دریایی از سازه آن رونمایی کرد .

سازه سهند در مراسم رونمایی ( 7 آذر 1391 )

سهند برعکس جماران و دماوند ، در تمام مدت ساخت در کانون توجه بوده و هر چند وقت یکبار از این ناو خبر و تصاویر به عناوین مختلف منتشر شده است . هم اکنون این ناو در مرحله نهایی تکمیل خود بسر می برد و انتظار می رود که تا پایان سال جاری ( 1395 ) به ناوگان نیروی دریایی ملحق شود .

ناو سهند (موج5) در زمان ساخت

اخرین وضعیت ناو سهند

به غیر از ناو سهند  . تا کنون 3 سازه در حال ساخت از طریق تصاویر ماهواره ای شناسایی شده است  که همگی آنها برای ناوگان جنوب می باشد ، یک سازه  در تاسیسات ایزوایکو و 2 سازه در خرمشهر ،  البته یکی از سازه های خرمشهر حدود 2 تا 3 سال پیش به محلی دیگر منتقل شده .   همچنین سازه چهارمی نیز در بندرعباس درحال ساخت و تکمیل است که متعلق به ناو اطلاعاتی ( شیراز ) می باشد ؛ این شناور با توجه به ماموریت اطلاعاتی که دارد یک زیر شاخه فرعی از ناوهای جماران محسوب می شود و تا کنون هم اطلاعاتی از جزئیات آن منتشر نشده ، به همین دلیل معرفی شیراز به آینده ای نامعلوم ( زمان رونمایی و الحاق ) موکول می شود .

طراحی

همانطور که در ابتدا گفته شد ، ناوهای کلاس جماران بر اساس ناوهای کلاس الوند ساخته شده اند  و از لحاظ ابعاد تفاوتی با سلف خود ندارند ، بدین ترتیب ناوهای کلاس جماران 94 متر طول و 11 متر عرض دارند . برای وزن این ناوها اعداد مختلفی ذکر شده است ، اما به طور کلی بنظر می آید که  وزن این ناوها بیش از 1400 تن ( در حالت بارگیری کامل )  باشد .

سازه اصلی (کاسه یا سوپراستراکچر ) در جماران و دماوند از 29 بلوک مجزا تشکیل شده است . در زمان ساخت ناو این بلوک ها با اتصال به هم ، 3 یلوک بزرگتر را به وجود می آورند و 3 بلوک مذکور نیز بعد از انتقال به حوضچه یا محل عملیات اصلی ساخت ، به هم متصل شده و سازه ناو را تشکیل می دهند . در مرحله بعد روسازه ناو ، پارتیشن بندی داخل و نصب تجهیزات آغاز می شود .

ساختمان روسازه از 3 طبقه تشکیل شده است . در طبقه دوم ، جلوی دیواره پل فرماندهی و به ویژه در قسمت عقب ، پشت دودکش فضایی قرار دارد که محل قرارگیری برخی تسلیحات است . طبقه سوم نیز به ترتیب محل قرارگیری پل فرماندهی ، دکل ، سکوی رادار اصلی و دودکش می باشد . نحوه طراحی طبقات مذکور کاملا مشابه کلاس الوند است و فقط در برخی جزئیات تفاوت هایی وجود دارد که مهم ترین آن دودکش کوچکتر جماران و دماوند نسبت به کلاس الوند می باشد  که موجب افزایش فضای قابل استفاده پشت دودکش برای نصب سلاح شده است ، البته خود جماران و دماوند هم در برخی جزئیات با هم متفاوت می باشند ، به عنوان مثال در حالی سکوی رادار اصلی جماران همانند کلاس الوند به دودکش متصل شده است ، در دماوند بین دودکش و سکوی رادار فاصله وجود داشته و محل اتصال حذف شده است ، این محل در اصل ورودی هوای توربین های ناوهای کلاس الوند بوده است که در جماران علارغم نداشتن توربین حفظ و در دماوند حذف شده است . طراحی این قسمت ها بر مبنای اصول طراحی دهه 60 و 70 میلادی است و خبری اصول طراحی جدید که مهم ترین شاخصه آن تلاش برای کاهش سطح مقطع راداری می باشد ، نیست که دلیل آن را می توان نبود دانش فنی کافی دانست .

اما وضعیت در سهند فرق دارد . این ناو با اینکه در طول و عرض و حتی وزن تفاوت چندانی با جماران ، دماوند و کلاس الوند ندارد ، اما سازه و روسازه آن تغییرات قابل توجهی کرده و طرح آن بروز تر است .

سوپراستراکچر ( سازه اصلی ) سهند از 20 بلوک مجزا تشکیل شده است ، در حالی این عدد در جماران و دماوند 29 بلوک می باشد .

سازه سهند بجای 29 بلوک از 20 بلوک تشکیل شده است که نشان از اصلاحات و تغییرات در طراحی سازه دارد . روسازه آن به طور کلی تغییر کرده است و در طراحی آن از اصول طراحی مدرن پیروی شده که باعث کاهش سطح مقطع راداری ناو سهند نسبت به جماران و دماوند شده است که نکته مهم و مثبتی است و نشان از افزایش دانش فنی کشور ما در طراحی سازه دارد .  در سهند دیوار کناری طبقه ( عرشه ) 1 و 2 بر روی هم و به صورت یکدست می باشد . تمام دیوار های کناری و جلویی روسازه به صورت زاویه دار ( با گوشه های تیز ) ساخته شده است و حتی دودکش نیز به شکل زاویه دار و با گوشه های تیز ساخته شده است ، ( در حالی که دودکش جماران و دماوند استوانه ای شکل می باشند ) و حتی گفته می شود در دودکش از سیستم خنک کننده برای کاهش گرمای خروجی استفاده شده است  ، این مدل طرح زاویه دار به صورت معمول برای منحرف کردن امواج راداری که به ناو برخورد کرده استفاده می شود تا از این طریق ناو پنهان کار تر باشد . به صورت رسمی سطح مقطع راداری سهند تا 30 درصد کمتر از جماران و دماوند اعلام شده شده است .

در سهند به پیروی از اصول طراحی مدرن ، سطح دیواره کناری روسازه یکدست و کل دیواره های کناری و جلویی به صورت زاویه دار ساخته شده است تا با منحرف کردن امواج راداری ناو پنهان کار تر باشد . علارغم رعایت این اصول حتی در طراحی دودکش ، عدم تغییر پوشش توپ 76 م م جای سوال دارد .

ارتفاع کلی روسازه سهند بیشتر از جماران و دماوند است ، اما طول طبقه ( عرشه )  دوم و بلطبع عرشه سوم کمتر می باشد  ، در حالی که در دو موج اول به پیروی از کلاس الوند ، رادار اصلی جدا از بقیه سامانه راداری و اپتیکی و … مستقر در دکل پشت پل فرماندهی  قرار دارد ،  رادار اصلی ناو سهند در کنار دیگر سامانه های راداری و اپتیکی  بر روی دکل ناو نصب می شود .همین کاهش طول و فشرده سازی موجب افزایش فضای  قابل استفاده طبقه دوم در پشت دود کش  شده است که به نیروی دریایی جای مانور بیشتر برای نصب تسلیحات می دهد . البته در طرح و نقشه های اولیه سهند ، دکل جلو تر از محل نهایی خود ، درست پشت پل فرماندهی قرار داشته . در صورتی که طرح اولیه اعمال می شده ، بین دکل و دودکش فضای خالی به وجود می آمده که مانند جماران می توانست محل نصب لانچر ضد کشتی باشد و فضای قابل استفاده طبقه دوم برای نصب تسلیحات دیگر و به ویژه پدافند هوایی بکار برود . اما طرح نهایی دکل موجب ایجاد فضای پرت در پشت پل فرماندهی شده است که استفاده چندانی نمی توان از آن برد

تسلیحات

توپ اصلی ناوهای کلاس جماران ، توپ 76 میلیمتری فجر 27 است که در سینه ناو قرار داشته و  هم کاربرد ضد سطحی و هم کاربرد ضد هوایی دارد . این توپ بر اساس توپ مطرح OTO Melara 76 mm ساخته و در سال 1385 رونمایی شده است . OTO Melara 76 mm ساخت ایتالیا ( 1964 ) یکی از معروف ترین توپ های دریایی جهان است که در ناوهای بیش از 40 کشور در حال خدمت می باشد . تاریخچه ورود این توپ به ایران به پیش از پیروزی انقلاب اسلامی باز می گردد . ایران نخستین بار این توپ را برای نصب بر روی ناوچه های کلاس کمان سفارش داد . همچنین برای ناو پشتیبانی خارک  نیز این توپ سفارش داده شد که همراه با ناو مذکور در میانه جنگ تحویل داده شد  .

با آغاز پروژه های موج و سینا و با توجه به نیازی که وجود داشت ، توپ مذکور با نام فجر 27 بومی سازی می شود و تا کنون برای پروژه های سینا ، موج و بهینه سازی سنگین ناو بایندر استفاده شده است .

توپ 76 میلی متری فجر 27

توپ فجر 27 همانند نسخه ایتالیایی به وسیله رادار و همچنین اپتیک هدایت می شود .   در ابتدا نواخت تیر این توپ را 85 گلوله در دقیقه اعلام کردند که مشابه نمونه قدیمی تر توپ OTO Melara تحویل شده به ایران بوده است ، اما در سالهای اخیر نواخت تیر را 120 گلوله در دقیقه اعلام می کنند که مشابه نسخه جدید OTO Melara است ، بنظر می آید که با نگاه به روند بهسازی نسخه اصلی ، متخصصان داخلی توپ فجر را مورد بهسازی و ارتقا داده باشند  .برد این توپ در برابر اهداف دریایی 17 کیلومتر و در برابر اهداف هوایی 7 کیلومتر می باشد . در رابطه با نوع گلوله های موجود برای توپ فجر و اینکه آیا کشور ما گلوله ترکش شونده ( برای مقابله با اهداف هوایی ) نیز در اختیار دارد ، اطلاعی در دست نیست . ذکر این نکته خالی از لطف نیست که نسخه های کنونی و پیشرفته OTO Melara دارای قابلیت شلیک گلوله های هدایت شونده می باشند .  نکته دیگر نصب توپ فجر بر روی ناو سهند است ، علارغم تلاش برای کاهش سطح مقطع راداری این ناو ، توپ فجر با همان روکش نیم کروی شکل نصب شده که جای سوال دارد .

یک نمونه از توپ OTO Melara 76 mm که برای کاهش سطح مقطع راداری ، بجای پوشش نیم کروی از پوشش چند ضلعی زاویه دار استفاده کرده است .

توپ دوم ناوهای کلاس جماران  ، توپ 40 میلی متری فتح می باشد که در قسمت پاشنه ( قبل از پد بالگرد ) نصب شده است که کاربرد ضد سطحی و ضد هوایی دارد  . این توپ بر مبنای توپ 40  میلی متری بوفورس ساخته شده که سابقه آن به قبل جنگ دوم جهانی می رسد ، البته فتح بر اساس نسخه نصب شده بر روی ناوچه کلاس کمان ساخته شده است . نواخت تیر این توپ 300 تیر بر دقیقه است و برد نهایی آن به 12 کیلومتر می رسد. هدایت توپ بوفورس به صورت چشمی توسط خدمه انجام می گیرد  اما گفته شده برای افزایش دقت توپ فتح از یک سامانه الکترواپتیک استفاده شده است که تا به حال نشانی دال بر وجود این سامانه بر روی این توپ دیده نشده . این توپ حکم سامانه دفاع نزدیک ( CIWS ) ناوهای کلاس جماران را دارد ، اما واقعیت امر این است که به دلیل نواخت تیر پائین و نبود سامانه هدایت خودکار راداری / اپتیکی  نمی تواند از پس ماموریت مذکور بر بیاید . البته با بکار گیری یک سامانه هدایت خودکار راداری / اپتیکی مناسب و استفاده گلوله های ترکش شونده وضعیت این توپ نسبت به قبل بهبود پیدا می کند .

توپ 40 میلی متری فتح

به تازگی مشخص شده که سامانه دفاع نزدیک AK-630   ساخت روسیه یا فن آوری ساخت آن وارد کشور شده است ، این احتمال وجود دارد که این سامانه در آینده جای توپ فتح را در ناو های کلاس جماران بگیرد و تنها جای مناسب برای نصب این سامانه محل کنونی توپ فتح می باشد .

سامانه AK-630 در ایران

به غیر از توپ های فجر و فتح ، ناوهای کلاس جماران به حداقل دو توپ 20 میلی متری اورلیکن  یا نسخه تک لول توپ 23 میلی متری ZU-23   نیز مجهز می باشند که هم کاربرد هوایی و هم کاربرد سطحی دارند . در کشورهای دیگر توپ های مذکور به سامانه هدایت خودکار اپتیکی مجهز شده اند و حتی به  دیگر سامانه ها رزمی و راداری متصل شده اند که موجب افزایش کارایی آنها در برابر اهداف هوایی و سطحی شده است ،  اما این توپ ها در ایران همانند توپ 40 میلی متری فتح ،  فاقد سامانه هدایت می باشند و یک خدمه پشت آن قرار گرفته و آن را به صورت چشمی هدایت و شلیک می کند که به غیر از کارایی کمتر نسبت نمونه های خارجی مشابه مجهز سامانه هدایت خودکار ، عملا در شب و شرایط جوی نامناسب کارایی ندارد . قابل ذکر است که در داخل کشور و توسط شرکت هایی مانند صاایران ، سامانه هدایت اپتیکی مناسب این توپ ها طراحی و ساخته شده است و در دسترس نیروهای مسلح و به ویژه نداجا قرار دارد  .

توپ 20 میلی متری اورلیکن ناو جماران

توپ 20 میلی متری مجهز به سامانه هدایت اپتیکی محصول Nexter Systems فرانسه

برای مقابله با اهداف سطحی ، ناوهای کلاس جماران به 4 موشک از نسخه توسعه یافته در ایران موشک چینی  C-802 مجهز می باشند که به ترتیب زمان رونمایی و ساخت  نور ( با برد 180 کیلومتر ) قادر ( با برد بیش از 200 تا 220 کیلومتر ) و قدیر ( با برد 300 کیلومتر ) نام دارند و در حال حاضر موشک قدیر یا حداقل موشک قادر بر روی این ناوها نصب است(البته برد درگیری موثر به برد رادار بر ضد اهداف بستگی دارد)

موشک ضد کشتی قادر

محل قرار گیری لانچرهای ضد کشتی در دو ناو جماران و دماوند با هم متفاوت است . در ناو جماران لانچرها در عرشه یا طبقه سوم بین دکل و سکوی رادار قرار دارد ، اما در ناو دماوند لانچر ها به عرشه دوم ، پشت دودکش منتقل شده است . با توجه به تصاویر منتشر شده ، محل قرارگیری لانچرهای ضد کشتی ناو سهند همانند دماوند است . دلیل این تغییر محل لانچرهای ضد کشتی که بر محل  سامانه پدافند هوایی نیز تاثیر ( منفی ) گذاشته است ، مشخص نیست.

محل قرارگیر لانچرهای ضد کشتی در ناو جماران و دماوند

در این بین نکته عجیب و سوال برانگیزی وجود دارد که تا به حال پاسخی برای آن پیدا نشده است ، در حالی که بسیاری از ناوهای با ابعاد نزدیک به جماران  و حتی کوچکتر مجهز به 8 موشک ضد کشتی می باشند  و ناوهای بزرگتر به دلیل استفاده از سلول های عمود پرتاب چند منظوره موسوم به vls)   )  تعداد بیشتری موشک ضد کشتی می توانند حمل و شلیک کنند  ، ناوهای کلاس جماران تنها 4 موشک ضد کشتی دارند ، البته این موضوع منحصر به ناوهای کلاس جماران نیست ، بلکه تمام ناوهای رزمی نداجا  هرکدام تنها به 4 موشک ضد کشتی مجهز می باشند .

به طور معمول برای افزایش احتمال هدف قرار گرفتن ناو دشمن ، حداقل 2 موشک باید به سمت آن  شلیک شود و ممکن است همین 2 موشک نیز کافی نباشد و توسط ناو دشمن دفع بشود ، موضوعی که با توجه به توانایی ناوهای کشورهای متخاصم احتمال آن اصلا کم نیست  . بدین ترتیب و در خوشبینانه  ترین حالت ناوهای کلاس جماران با 4 موشک ضد کشتی خود توانایی درگیری با 2 هدف دریایی را دارند. استفاده از 8 موشک ضد کشتی ، حداقل تضمین بیشتری برای درگیری موثر با 2 هدف دریایی فراهم می کند و همانطور که بالاتر هم گفته شد پاسخی برای چرایی بسنده نمودن به 4 موشک پیدا نشده است . آن هم 4  موشک مادون صوت ، در حالی که طرف های متخاصم کشور ما ، ناوهای خود را برای مقابله با موشک ها مافوق صوت آماده کرده و می کنند . موشک های ما هرچه قدر هم در برابر اقدامات جنگال دشمن از خود مقاومت نشان بدهند ، اما سرعت مادون صوت آنها را در برابر سامانه های پدافند ضد موشک دشمن بشدت آسیب پذیر می کند .

برای افزایش توان ضد کشتی ناوهای کلاس جماران علاوه بر ارتقا کمیت از 4 موشک به 8 موشک ، باید کیفیت هم ارتقا داد و از موشک مافوق صوت  استفاده کرد . با وجود برنامه ریزی های برای مقابله با موشک ها  مافوق صوت ، این نوع موشک ها همچنان خطرناک محسوب می شوند . طی یکسال اخیر خبرهای منتشر شده است نشان می دهد که کشورمان بدنبال خرید موشک ( یاخونت ) از روسیه است . در صورت محقق شدن این امر ، ناوهای کلاس جماران و دیگر ناوها نداجا باید به این موشک مجهز بشوند .

برای مقابله با اهداف زیر سطحی ، ناوهای کلاس جماران به دو لانچر 3 تیوپه اژدر مارک 46 ( مجموعا 6 اژدر ) مجهز می باشند که در دو طرف ناو نصب شده است . سرعت این اژدر 74 کیلومتر و برد آن به 11 کیلومتر می رسد . اژدر مذکور در ایران با نام ( کوسه ) بومی سازی شده است .

شلیک اژدر مارک 46 کوسه از ناو جماران

بعد از بررسی تسلیحات توپخانه ، ضد سطحی و ضد زیر سطحی به سامانه پدافند هوایی می رسیم .

پیشتر گفته شد که ناوهای کلاس الوند در زمینه پدافند هوایی ضعیف بودند و این موضوع در حادثه تلخ فروردین 1367 خود را بشدت نشان داد . همچنین گفته شد که یکی از اهداف پروژه موجب ، رفع  مشکل پدافند هوایی بوده است . با این حال تلاش های صورت گرفته به هیچ عنوان رضایت بخش نیست .

سامانه پدافند هوایی جماران تنها از 4 موشک ضد هوایی استاندارد1 / محراب تشکیل شده است که در دو باکس در پشت دودکش ( عرشه 2 ) قرار دارد ، لانچرهایی که بسیار شبیه لانچر سامانه پدافند هوایی استاندارد ناوشکن های ببر و پلنگ است و ممکن است همان لانچرها باشد که بازسازی و مجدد مورد استفاده قرار گرفته شده است . موشک های این سامانه ( محراب ) مشخص نیست که آیا همان موشک های استاندارد است مورد بازسازی و بهسازی گرفته است یا موشکی جدیدی می باشد. البته قطعا می دانید که ایران بر اساس موشک استاندارد ، موشک پدافند هوایی صیاد 2 را ساخته است . موشک استاندارد در اختیار ایران از نوع  SM-1ER است که از مشخصات آن می توان به طول 4.41 متر، قطر 34.3 سانتیمتر، دهانه بال 1.08 متر، جرم 495 کیلوگرم، برد تا 37 کیلومتر، ارتفاع پروازی تا حدود 19000 متر و سرعت دو برابر سرعت صوت(کمتر از 700 متر بر ثانیه) اشاره کرد.. در لانچر های نصب شده بر روی ناو جماران ، در هر باکس یک موشک آماده شلیک و یک موشک در قسمت ذخیره قرار دارد . نکته عجیب و سوال بر انگیز ، نا مشخص بودن سامانه راداری و کنترل آتشی است که این موشک ها باید از طریق آن شلیک شود ، در ادامه ( بخش معرفی سیستم های راداری و کنترل ) خواهید دید که وظایف سامانه های راداری ناو و ارتباط آن به تسلیحات مشخص است ، اما خبری از آنتن بشقابی رادار کنترل آتش سامانه استاندارد ( که بر روی ناوشکن های ببر و پلنگ نصب بوده است و سپس بر روی یکی از ناوچه گرز از کلاس کمان که بجای موشک ضد کشتی به پرتابگرهای پدافند هوایی استاندارد مجهز است دیده شده ) نیست . این موضوع حداقل برای جماران صدق می کند ، در دماوند یک سامانه اضافه ( ثامن که در ادامه معرفی می شود ) نسبت به جماران وجود دارد که شاید وظیفه شلیک و هدایت موشک استاندارد را بر عهده داشته باشد که اگر این فرضیه درست باشد ، ناو جماران که ( فعلا ) فاقد همچین سامانه ای است در تمام طول خدمت خود تا به حال نمی توانسته از موشک های استاندارد/محراب خود استفاده کند . این موضوع زمانی  بیشتر رنگ واقعیت به خودش می گیرد که  توجه کنیم از شلیک تمام سامانه ها تسلیحاتی ناو جماران عکس و فیلم وجود دارد ، اما از شلیک موشک استاندارد خیر . نگارنده در این باره به منابع مختلف رجوع و فرضیه های مختلفی رو تحت بررسی قرار داده است ، اما متاسفانه به جوابی نرسیده است .

لانچرهای پدافند هوای استاندارد/محراب ناو جماران در پشت دودکش قرار دارد و لانچرهای دماوند در جلوی پل فرماندهی . لانچرهای دماوند فاقد بخش ذخیره می باشند و این ناو به طور کلی تنها 2 موشک پدافند هوایی دارد .

بعد از موضوع نامشخص بودن سامانه کنترل آتش ، مهم ترین مشکل سامانه پدافند هوایی ناو جماران کمیت آن است و مواردی که برای کمیت موشک های ضد کشتی عنوان شد برای موشک های پدافند هوایی نیز صادق است . وضعیت برای ناو دماوند از جماران نیز وخیم تر است ، لانچرهای موشک استاندارد/محراب ناو دماوند در جلوی پل فرماندهی نصب شده است و فاقد بخش ذخیره ( مشابه جماران ) است ، به عبارتی دماوند تنها 2 موشک پدافند هوای استاندارد دارد . با توجه به ابعاد ناوهای کلاس جماران ، این ناوها نیاز به حداقل 8 موشک دارند . اما دلیل عدم وجود این تعداد ، ابعاد موشک و نوع لانچر است ، این لانچرها با وجود اشغال بخش قابل توجهی از فضای ناو ، نتواستند حداقل پدافند هوایی کافی را برای آن ایجاد کنند .علارغم در دسترس بودن سامانه های کوتاه بردی  مانند شهاب ثاقب و یا امکان خرید نسخه دریایی سامانه تور ( در برهه ای که نسخه زمینی خریداری شد ) نیروی دریای به سمت این سامانه ها نرفت چرا که بنظر می رسد سیاست آن بر پدافند میانبرد تاکید دارد . با رونمایی از موشک پدافند هوایی صیاد 2 که مبنای آن موشک استاندارد است ، خبرهایی از ساخت نسخه دریایی آن برای  نصب بر روی ناوهای نیروی دریایی و به ویژه کلاس جماران در آینده منتشر شده است که البته این موشک طویل تر از موشک استاندارد است . دلیل دیگر این موضوع نوع طراحی ناوهای کلاس جماران است که موجب به وجود آمدن فضاهای پرتی شده که در صورت تجمیع این فضاها در یک جا ، امکان نصب لانچر بیشتری را به وجود آورد ، البته این موضوع در ناو سهند کمرنگ تر است اما به طور کامل برطرف نشده است . اما دلیل دیگر پد بالگرد و تاکید بر وجود آن است ، اگر پد بالگرد وجود نداشت ، می شد از فضای آن برای نصب لانچرهای پدافند هوایی استفاده کرد . البته می شود برای ایجاد چتر پدافند هوایی دریا پایه یک نسخه خاص از کلاس جماران را توسعه داد که فاقد پد بالگرد بوده و از فضا آن برای نصب لانچرهای پدافند هوایی استفاده کرد  .

ذکر این نکته خالی از لطف نیست که در سطح جهان موشک آمریکایی ریم 162 با برد 50 کیلومتر بهترین گزینه برای کلاس جماران است و هر ناو می تواند حداقل 8 تیر از موشک مذکور را با خود حمل کند ، البته ما به هیچ وجه به این موشک دسترسی نداریم و نمونه مشابه دیگری نیز در سطح جهان به صورت عملیاتی فعلا وجود ندارد . با این حال  یک راه ( می شود گفت تنها راه ) رفتن به سراغ ساخت موشک مشابه است که فارق از پیچیدگی های فنی و تکنولوژی ، هزینه بر خواهد بود ، آنهم در شرایط کنونی که در بحران اقتصادی بسر می بریم و در همین امسال تنها 20 درصد بودجه دفاعی کشور محقق شده است ، در حالی کمتر 4 ماه به پایان سال باقی مانده است . البته نیروهای مسلح که همچین موشکی می تواند نیاز آنها( پدافند دریا پایه ، زمین پایه و حتی هواپایه )  را تامین کند و برخی از این نیروی به صورت جدا در حال بر روی پروژه مشابه ( البته با ابعاد بزرگتر ) می باشند ، اگر بجای موازی کاری  باهم به همکاری کرده و بودجه های خود را متمرکز و تجمیع کنن ، می شود به همچین موشکی دست پیدا کرد .

موشک و لانچر سامانه RIM-162 ESSM ، برای ناوهای کلاس جماران سیستمی مشابه RIM-162 بهترین گزینه است.

به غیر موشک های استاندارد ، ناوهای کلاس جماران به تعداد نا معلومی موشک دوش پرتاب ( میثاق 2 )  نیز مجهز می باشند . میثاق۲ یک موشک زمین به هوا هدایت شونده مادون قرمز قابل حمل توسط نفر و نسل و نسخه بعدی موشک میثاق-۱ است .

برد مؤثر میثاق  ۵۰۰۰ متر ، حداکثر ارتفاع آن  ۳۵۰۰ متر و حداکثر سرعت آن حدود ۲٫۹ ماخ می باشد .

به طور خلاصه ناوهای کلاس جماران در بخش پدافند هوایی توپخانه ای و موشکی ضعیف می باشند و باید در سریع ترین زمان ممکن این مشکل برطرف شود ، وگرنه تجربه تلخ 29 فروردین 1367 مجدد و حتی به شکلی بدتری تکرار خواهد شد ، آن هم برای ناوهایی که ساخت خودمان است .

اقدامات متقابل الکترونیک

ناوهای کلاس جماران به مجموعه سامانه های ارتباطی و مخابراتی ، جنگال و ضد جنگال و شنود مجهز می باشند ، با این حال مشخصات آنها اعلام نشده است ، ولی با توجه به روند رو به رشد کشورمان در زمینه الکترونیک ، اپتیک ، جنگال و …. که مدام در حال پیشرفت است ، می توان اینطور برداشت کرد سیستم های نصب شده بر روی دماوند پیشرفته تر از جماران و همچنین سیستم های سهند  پیشرفته تر از دماوند است .

ناوهای کلاس جماران به لانچر پرتاب چف و فلیر برای انحراف موشک ها مجهز می باشند که در 2 مدل ساخته شده است . مدل نخست یک لانچر 24 تایی است که در جلوی پل فرماندهی ناو جماران نصب شده است و ناوهای کلاس الوند نیز به آن مجهز می باشند . اما مدل دوم برای ناو دماوند ساخته شده ، به دلیل تغییر آرایش لانچرهای موشکی دماوند و انتقال لانچرهای پدافند هوایی به جلوی پل فرماندهی ، دیگر مکان مناسبی برای نصب لانچر 24 تایی ( که بتواند دو طرف ناو را پوشش دهد ) وجود نداشته و به همین دلیل نیروی دریایی یک لانچر کوچکتر 10 تایی ساخته و در هر طرف  ناو دماوند ( در قسمت پاشنه ) یک لانچر نصب کرده است . با توجه به آرایش تسلیحاتی یکسان سهند با دماوند ، در این ناو به احتمال زیاد از نسخه دوم استفاده خواهد شد  .

لانچر 24 تایی چف و فلیر جماران ( تصویر راست ) و یکی از لانچرهای 10 تایی دماوند ( تصویر چپ )

سامانه مدیریت نبرد

در زمان رونمایی ناو دماوند اعلام شد که این ناو مجهز به سامانه مدیریت نبرد بومی است که می تواند بیش از 100 سطحی ، زیر سطحی و هوایی را رهگیری ، تفکیک و اولویت بندی کند . اطلاعات بیشتری از این سامانه منتشر نشده و همچنین مشخص نیست که آیا ناو جماران به سامانه مشابه مجهز شده یا خبر . اما در رابطه با ناو سهند نیز احتمالا به نسخه بهبود یافته این سامانه مجهز شده باشد .

پنل برخی سامانه های ناو جماران(سیستم عامل ویندوز ایک پی)

سامانه های راداری ، اپتیکی و کنترل آتش

رادار اصلی ناوهای کلاس جماران در حال حاضر ، رادار آرایه فازی ( عصر ) می باشد . این رادار نخستین بار بروی ناو دماوند و سپس برای روی ناو جماران نیز نصب و عملیاتی شد . جماران تا پیش از رادار عصر مجهز به رادار بی نامی بود که آنتنی مشابه رادار AWS-1 نصب شده بر روی کلاس الوند داشت . در رابطه با این رادار هیچگاه اطلاع رسانی صورت نگرفت و با ورود رادار عصر هم برچیده و کنار گذاشت شد .

رادار عصر

رادار عصر یک رادار سه بعدی آرایه فازی اکتیو است که در باند S کار می کند . رادار مذکور هم برای کشف اهداف سطحی و هم اهداف هوایی می باشد که توانایی کشف و رهگیری همزمان 100 هدف را دارد و می تواند اهدافی با سطح مقطع 4 متر را در 200 کیلومتری کشف و رهگیری کند .  این رادار از تکنولوژی “سالید استت” و بردهای نیمه هادی برای تولید امواج بهره می برد که باعث میشود توانایی پرش فرکانسی در محدوده 100 مگاهرتز در باند  S (2-4 گیگاهرتز ) را داشته و موجب مقاومت بیشتردر برابر اقدامات جنگال دشمن میشود. در دو ناو جماران و دماوند ، رادار عصر بر روی یک سکو در جلوی دودکش قرار گرفته ، اما در ناو سهند این رادار همراه با دیگر سامانه های راداری بر روی دکل قرار خواهد گرفت . گفته می شود رادار عصر کنونی اولین محصول از پروژه ای است که به همان نام ( عصر ) شناخته می شود و در آینده نمونه های پیشرفته تری تحت این پروژه ارائه خواهد شد که احتمال دارد رادار ناو سهند از این نسخه بهبود یافته باشد . توجه کنید به دلیل توجه کشورمان به بخش راداری ، الکترونیک ، اپتیک و جنگال ، این بخش ها مدام در حال توسعه و ارائه محصولات پیشرفته تر می باشند و به همین دلیل ناو دماوند در زمان الحاق سیستم های پیشرفته تری نسبت به جماران دارد و همین ترتیب ناو سهند هم نسبت به دماوند سیستم هایش پیشرفته تری خواهد داشت .

برای هدایت توپ 76 میلیمتری فجر 27 ، یک رادار کنترل آتش بر روی پل فرماندهی قرار دارد که به سامانه اپتیکی نیز مجهز است

رادار کنترل آتش توپ 76 میلی متری فجر 27

ناوهای کلاس جماران به 2 رادار از رادارهای دریایی خانواده افق نیز مجهز می باشند که یه ویژه وظیفه هدایت موشک های ضد کشتی را بر عهده دارند . این رادارها که ساخت صاایران است دارای دو مدل ( کلی ) باند X  ( که مناسب سامانه های کنترل آتش است ) و باند S می باشد .  با توجه به وجود دو  رادار در هر ناو ، یکی از آنها باند X  و دیگری باند S باید باشد که هردو این رادارها بر روی دکل قرار دارد ( البته نوحه قرار گیری در هر ناو تفاوت هایی دارد )  . این رادارها با رویکردهای جدید طراحی برای افزایش قابلیت های عملکردی و سهولت کاربری توسط انسان ساخته شده اند و از روش های دیجیتالی نرم افزار-پایه برای پردازش سیگنال ها استفاده نموده و در عین حال قابلیت شبکه شدن با سایر سامانه ها را نیز به خوبی دارند.

نسخه باند X رادار افق

یکی از نمونه‌های رادار افق در باند X کار می‌کند که برخی از مشخصات عملکردی آن شامل توان ارسالی 25 کیلووات، سرعت چرخش آنتن 24 یا 42 دور در دقیقه به صورت 360 درجه و برد اسمی 96 مایل دریایی معادل 177.6 کیلومتر است. نمونه باند S رادار افق نیز با همین مشخصات دارای توان خروجی 30 کیلووات و سرعت چرخش 26 یا 45 دور بر دقیقه است. دقت تشخیص این رادارها در برد، معادل 1% اعلام گردیده که در بیشینه برد اسمی آنها در حدود 1.7 کیلومتر خواهد شد.

به غیر سامانه های نام برده شده ، ناو دماوند دارای 2 سامانه ای است که ناو جماران ( فعلا ) از آن بی بهره است که شامل سامانه الکترواپتیک و سامانه کنترل آتش ثامن می شود .

سامانه الکترواپتیک ( فلش قرمز ) و سامانه کنترل آتش ثامن ( فلش سبز )

دکل ناو سهند ، دو رادار افق اولین سیستم هایی می باشند که روی دکل نصب شده اند

درباره نام و مشخصات سامانه اپتیکی ، اطلاعاتی منتشر نشده ، فقط برای نخستین بار در خرداد 1391 طی مراسم رونمایی از چند طرح دفاعی دیده شده است . این سامانه که بر روی دکل ناو دماوند قرار دارد  و می توان گفت که بزرگترین سامانه اپتیکی است که تا به حال در کشور رونمایی شده است . سامانه های این چنینی معمولا دارای دوربین های جلونگر فروسرخ، دوربین های دید در روز و مسافت یاب لیزری می باشند  که برای رصد دقیق اهداف خصوصاً در زمان شدید بودن جنگ الکترونیک دشمن بسیار مفید و حتی لازم است. با این حال محل قرار گیری این سامانه به نحوی است که پشت ناو برای آن نقطه کور محسوب می شود که نکته منفی محسوب می شود و برای حل آن می بایست یک سامانه دومی در پشت دکل نصب گردد .

سامانه اپتیکی مذکور

دیگر سامانه نصب شده بر روی دماوند ، سامانه کنترل آتش ثامن است . مبنای ثامن ، سامانه هلندی WM-28 ناوچه های کلاس کمان است . سامانه ثامن نسبت به WM-28 تفاوتهایی دارد که مهم ترین آن باند کاری از I/J به  X است . در نسخه ایرانی بجای لامپ مگنترون که در نسخه اصلی بوده ، از 2 لامپ T.W.T  استفاده شده که موجب افزایش دقت و قدرت تفکیک در نسخه ایرانی شده است . حداکثر برد سامانه ثامن 22 کیلومتر است و از دیگر قابلیت های اعلام شده آن می توان به قابلیت فشرده سازی پالس، استفاده از تکنیکهای ضدجمینگ و مقابله با تسلیحات ضدتشعشع، ارسال موج پیوسته و پالس داپلر، کد گذاری پالس، قابلیت تغییر متناوب و نامنظم فرکانس و تغییر پولاریزاسیون بمنظور مقابله با اقدامات جنگ الکترونیک، تفکیک در برد 30 متر و دقت در برد 5.7 متر و  قابلیت ESM اشاره کرد .

سامانه کنترل آتش ثامن ، رادوم حامل آنتن های رادار ( تصویر راست ) و پنل های رادار ( تصویر چپ )

همانطور که بالاتر گفته شد احتمال دارد این سامانه به موشک های پدافند هوایی استاندارد ارتباط داشته و به قولی سامانه کنترل آتش آن  باشد .

به غیر از 2 سامانه نام برده شده ، به تازگی بر روی دماوند شی استوانه ای شکلی دیده شده که هیچ اطلاعی از آن در دست نیست .

به منظور کشف اهداف زیر سطحی ، ناوهای کلاس جماران همانند ناوهای کلاس الوند مجهز به سونار می باشند . ناوهای کلاس الوند مجهز به 2 سونار TYPE-170  و TYPE-174  مجهز می باشند . از مشخصات و تعداد سونارهای ناوهای جماران اطلاعی منتشر نشده ، اما به نظر می رسد که به حداقل یک سونار مجهز و محل نصب نیز در قسمت جلوی ناو قرار دارد .

سونار ناو البرز ( کلاس الوند ) ، بنظر می رسد محل نصب سونار ناوهای کلاس جماران نیز مانند کلاس الوند است .

هواگردها

ناوهای کلاس جماران دارای پد بالگرد می باشند ، اما به دلیل نداشتن آشیانه تنها قابلیت نشست و برخواست بالگرد را داشته و نمی توانند آن را با خود حمل کنند . باگردهایی که می توانند بر روی  ناوهای کلاس جماران فرود بیایند شامل بالگرد AB-212 و  Sikorsky SH-3 Sea King است که بالگردهای در حال خدمت هوادریای نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران می باشند.

بالگرد AB-212 بر روی پد بالگرد ناو جماران

همچنین طبق اعلام رسمی ناوهای کلاس جماران مجهز به پهپاد می باشند که احتمالا از نوع پهپاد سایه / یسیر ( نسخه ایرانی پهپاد اسکن ایگل ) است .

نیروی محرکه

در سطور پیشین درباره مشکلات تامین موتور ناو جماران توضیح داده شد .

به دلیل همین مشکل تامین پیشرانه ، ناوهای کلاس جماران داری نیروی محرکه یکسان نیستند و همین تفاوت موجب افزایش هزینه ها و پیچیدگی های فنی چه در بخش نصب و راه اندازی ( به دلیل انجام طراحی مجدد بخش مربوطه ) و چه در بخش تعمیرات شده است .

ناو جماران به دو موتور دیزل فرانسوی که نوع آن نامشخص است .  هرکدام از این موتورها 10 هزار اسب بخار قدرت دارند که مجموعا توانی 20 هزار اسب بخاری به جماران می دهند. هر موتور به وسیله یک شفت و گیربکس به یکی از دو پروانه ناو متصل و آن را به گردش در می آورد . حداکثر سرعت ناو جماران 30 گره دریایی معادل 56 کیلومتر بر ساعت است .

نوع و مبدا پیشرانه دماوند مشخص نیست اما طی نمایشگاه بین المللی دریایی کشورهای اسلامی 1394 ، یکی از مسولین غرفه سازمان صنایع دریایی طی گفتگو با نگارنده مبدا 2 پیشرانه دماوند را کشور چین اعلام کرد . قدرت پیشرانه های دماوند و سرعت آن مشابه جماران است .

اما در ناو سهند بجای استفاده از 2 موتور 10 هزار اسب بخاری ، از 4 موتور 5هزار اسب بخاری بنیان 4 استفاده شده است . موتور بنیان 4 در اصل موتور RK 215 است که توسط شرکت دیزل سنگین ایران ( دسا ) تحت لیسانس MAN  برای کاربری های ریلی ، تولید برق و …. تولید شده است . این موتور در حال حاضر قوی ترین موتور دیزل سنگین تولید شده در کشور است . قدرت RK 215 کمتر از 5 هزار اسب بخار است ، اما قدرتی که برای بنیان 4 اعلام کرده اند دقیقا 5 هزار اسب بخار می باشد که می تواند به دلیل برخی تغییرات و اصلاحات باشد . البته با اعلام سرعت ناو سهند که 34 گره دریایی برابر 64 کیلومتر است احتمال اصلاحات بیشتر و افزایش قدرت موتورها به بیش از 5 هزار اسب بخار نیز وجود دارد .

یکی از چهار موتور RK 215 بنیان 4 ناو سهند

موتور بنیان 4 مشکل تامین پیشرانه ناوهای کلاس جماران در حال ساخت را برطرف می کند و همچنین موجب می شود که این ناوها مانند جماران و دماوند مشکل تفاوت موتور و بلطبع هزینه ها تحمیلی در راه اندازی و نگهداری را نداشته باشند .

سخن پایانی

ناوهای کلاس جماران علارغم ضعف هایی که دارند ، یکی از بزرگترین دستاوردهای دفاعی ما محسوب می شود .

اما ضعف های این ناوها در کمیت و کیفیت تسلیحات غیر قابل چشم پوشی است و باید در سریع ترین زمان ممکن رفع شود .

متاسفانه بحران مالی در روند ساخت ناوهای کلاس جماران و حتی رفع نوافص آنها تاثیر گذاشته است . بر روی کاغذ می توان هر ناو کلاس جماران را طی 2 تا 3 سال ساخت و تجهیز کرد ، اما به دلیل مشکلات مالی این زمان به 5 سال و حتی بیشتر افزایش پیدا کرده است و سازه و سامانه هایی نصب شده بخشی از عمر مفید خود را به این شکل از دست می دهند در حالی که ناو هنوز تکمیل و وارد خدمت نشده است .

امید است با رفع مشکلات فنی و مالی ، ناوهای کلاس جماران با قدرت و تعداد بیشتری به دفاع از کشورمان بپردازند .

مشخصات :

عنوان : ناوهای کلاس جماران ( موج )

سازنده : وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح  و کارخنجات نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

آغاز خدمت : 1388 ( جماران )

رده : ناو محافظت یا frigate

طول : 94 متر

عرض : 11 متر

بارگیری استاندارد ( وزن ) : بیش از 1400 تن

پیشرانه : ۲×۱۰٬۰۰۰hp ( جماران و دماوند )

4×5٬۰۰۰hp ( سهند )

۴ ×۵۵۰kw دیزل ژنراتور

سرعت : ۳۰ نات (۵۶km/h) جماران و دماوند

34 نات (64km/h) سهند

توپخانه : ۱ × توپ ۷۶ میلیمتری فجر ۲۷

۲ × توپ ۲۰ میلیمتری اورلیکن یا 23 میلیمتری zu-23

۱ × توپ ۴۰ میلیمتری فتح

اژدر : ۲ × اژدر سه‌گانه ۳۲۴ میلیمتری مارک 46

تسلیحات ضد کشتی : 4 × موشک ضد کشتی نور / قادر / قدیر

موشک دفاع هوایی ۴ × موشک سطح‌به‌هوا استاندارد/محراب ( جماران )

2 × موشک سطح‌به‌هوا استاندارد/محراب ( دماوند )

سامانه های الکترونیک :  رادار آرایه فازی عصر

رادار افق

رادار کنترل آتش توپ فجر

رادار کنترل آتش ثامن

سامانه اپتیکی ( بی نام )

سونار ( بی نام )

هواگرد :  ۱ × بالگرد AB-212  یا SH-3  و پهپاد

برای پیوستن به کانال تلگرام سایت جنگاوران اینجا را کلیک کنید

منابع

http://www.military.ir/forums/topic/18252-فریگت-های-کلاس-جماران-ایران-،-پروژه-ی-موج/

http://www.military.ir/forums/forum/170-ناوهای-محافظ/

http://www.military.ir/forums/topic/26435-رادار-عصر-چهارشنبه-رونمایی-می-شود/

https://en.wikipedia.org/wiki/Alvand-class_frigate

https://en.wikipedia.org/wiki/Moudge-class_frigate

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13911016000149

http://www.mashreghnews.ir/fa/news/30720/بنا-شد-ز-فولاد-ناوي-بلند

http://www.mashreghnews.ir/fa/news/202090/همه-تغییرات-و-ویژگی‌های-جدیدترین-ناوشکن-ایران-عکس

https://en.wikipedia.org/wiki/OTO_Melara_76_mm

https://en.wikipedia.org/wiki/Bofors_40_mm_gun

https://fa.wikipedia.org/wiki/میثاق-۲

تصاویر از : میلیتاری ، مشرق ، فارس ، تسنیم و ……

 

دسته بندی شده در: