گرداوری:تهیه و تنظیم: رضا نوری (رنو)

گزینه های پیشنهادی جهت نوسازی نیروی هوایی ایران

مقدمه:

کشور ایران در منطقه خاور میانه که همواره دچار تنش سیاسی است واقع شده است. از آنجایی که مردم این کشورها هر مناقشه ای را می خواهد با زور حل و فصل کنند و هر کسی خود را شایسته دخالت در امور دیگران میداند، هر چند وقت یک بار جنگهای خانمان سوزی در این منطقه شعله ور می شود. متاسفانه باید اختلافات قومی و مذهبی را نیز به این خودخواهی ها اضافه کرد. به این معنی که پیروان یک مذهب خون افراد دیگر را مباح می دانند و یا یک قوم خود را برتر از اقوام دیگر میداند. در این منطقه پر آشوب وجود منابع نفتی و حکومت های خودکامه باعث افزایش رقابت تسلیحاتی شده است و نیروی هوایی به عنوان لبه پیکان این نبردها از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

بعد از تنش بین ایران و عربستان و اظهارات مقامات عربی در مورد توان نظامی کشورشان، شروع به تحقیق در مورد قدرت نیروی هوایی ایران و کشورهای منطقه کردم. برای من بسیار سخت بود که قبول کنم توان نیروی هوایی امارات حداقل ۳ برابر و عربستان ۹ برابر ایران (با در نظر گرفتن کیفیت) باشد. لذا مقداری در مورد انواع جنگنده ها تحقیق کردم تا تصویر بهتری از شرایط داشته باشم. متاسفانه بیشتر سایتهای ایرانی بسیار ساده انگارانه جنگنده های روسی رو برتر از جنگنده های غربی معرفی می کردند. علاقه مندان (مردم عادی) تجهیزات نظامی در ایران، جنگنده ها را به چشم هواپیماهای عملیات آکروباتیک می بینند و نه در نقش نظامی. درحالی که باید در نظر داشت، هواپیمای جنگنده، فقط یک وسیله انتقال مهمات و اجرای آتش است، چه بر علیه هدفهای هوایی، چه زمینی و چه سطحی.

در مورد هر هواپیما باید موارد زیر رو به ترتیب اولویت در نظر گرفت:

۱: سطح مقطع راداری پایین

۲: توانایی راداری در کشف هداف هوایی و زمینی و یکپارچگی عملکرد با سامانه های راداری زمینی و آواکس

۳: به کارگیری سلاح های هوشمند و دقیق

۴: هزینه و سادگی تعمیر و نگهداری و به روز رسانی تجهیزات

از بین موارد بالا، اهمیت سطح مقطع راداری به قدری زیاد است که کشورهای غربی نسل پنجم جنگنده های خود را بر اساس پایین آوردن هرچه بیشتر این فاکتور توسعه میدهند که به جنگنده های پنهانکار یا رادار گریز معروف شده است. نمونه های بسیار معروف آن در آمریکا اف۲۲ و اف۳۵ است که امروزه در حال پرواز است و کشورهای دیگر از جمله روسیه، چین و سایر کشورهایی که در زمینه تولید جنگنده فعالیت دارند توسعه اینگونه هواپیماها را در دستور کار قرار داده اند.

وضعیت ایران و کشورهای منطقه:

کشور ما با توجه به شرایط بد اقتصادی، تحریم و مشکلات سیاسی سالها است که امکان خرید تسلیحات سنگین نظامی مخصوصا هواپیماهای جدید را نداشته است. معدود خرید های انجام شده از کشور روسیه بوده است که چون تنها امکان خرید بوده بعضا خرید های مناسبی در بلند مدت نبوده اند. همچنین این گفتار با این فرض تهیه شده که بتوانیم هواپیماهای  لازم را از روسیه تهیه کنیم. اگر روسیه مانند گذشته در ماجرای فروش میگ۲۹ و قطعات لازم یا تحویل سامانه اس۳۰۰ بدقولی کند، احتمالا تنها چاره خرید جی۱۶ (معادل سوخو۳۰ با موتور ضعیف تر) از چین است و اگر این امکان نیز وجود نداشته باشد، خرید جی۱۰ از چین ویا جی‌اف۱۷ از پاکستان آخرین راهکار می باشد. این هواپیماها به هیچ وجه بازدارندگی یا برتری هوایی را نمیتواند ایجاد کند ولی به هر حال از هواپیماهای زمینگیر فعلی بهتر است.

با توجه به اخبار منتشر شده در خصوص خرید سوخو۳۰ این سوال پیش می آید که آیا این خرید امکان برتری هوایی ویا بازدارندگی هوایی را برای ایران فراهم می کند. یا مجددا به عنوان تنها گزینه موجود اقدام به این خرید خواهیم کرد. از آنجا که این هواپیما ها برای دوره خدمت حدود ۳۰ سال در ناوگان هوایی ایران باقی می مانند و هزینه زیادی صرف خرید، آموزش خلبان، توسعه زیر ساختهای لازم و … می شود این موضوع اهمیت بسیار زیادی دارد.

نکته اصلی در بحث قدرت هوایی این است که بدانیم توان کشورهای منطقه از لحاظ کمیت و کیفیت، در چه حد است و مطابق آن نیروی هوایی را به نحو مناسب تجهیز کنیم. به این منظور، در این گفتار با توجه به اهمیت ویژه سطح مقطع راداری و توان کشف رادار، تنها این فاکتورها بررسی خواهند شد. هواپیماهای آموزشی، پشتیبانی، ترابری ، آواکس، پهباد و انواع هلیکوپتر خارج از این گفتار هستند.

هواپیماهای در خدمت کشورهای همسایه به این شرح هستند: (فقط هواپیماهای نسل ۴ به بعد چرا که نسل ۳ ارزش رزمی در جنگ بین کشورها وقتی کشور رقیب مجهز به نسل جدید باشد ندارد و همگی به سرعت از بین خواهند رفت)

  • ترکیه:. اف۱۶سی: ۲۳۰ فروند. (سفارش اف۳۵ در حدود ۱۰۰ فروند جهت جایگزینی اف۴ و احتمال افزایش تا تعداد ۲۰۰ فروند جهت جایگزینی اف۱۶ ها پس از اتمام عمر سرویس آنها. بعضا تا ۳۰۰ فروند نیز گفته اند که خیلی معتبر نیست)
  • عربستان:. اف۱۵ : ۷۶ فروند (با ۸۴ فروند اف۱۵ اس.ای جایگزین خواهد شد). اف۱۵ ایی: ۷۰ فروند (به بلوک اس.ای ارتقا خواهند یافت). تورنادو: ۸۰ فروند (با همین تعداد تایفون جدید جایگزین خواهد شد). تایفون: ۷۲ فروند. مجموعا ۲۹۶ فروند
  • امارات:. میراژ۲۰۰۰ :۷۰ فروند (با همین تعداد رافال جایگزین می شود)، اف۱۶ ایی: ۸۰ فروند. مجموعا ۱۵۰ فروند
  • پاکستان:. اف۱۶ ای: ۴۵ فروند، اف۱۶ سی: ۱۵ فروند، جی.اف۱۷ : ۱۰۰ فروند. مجموعا حدود ۱۶۰ فروند
  • ایران:. اف۱۴ ای : حداکثر ۴۰ فروند، میگ۲۹ ای : ۲۴ فروند. مجموعا کمتر از ۶۴ فروند. (کل تعداد هواپیماهای ایران شامل نسل ۲، ۳ و ۴ تقریبا ۲۷۰ فروند است که ممکن است تا نصف آن عملیاتی نباشند.)

سایر کشورها رقیب منطقه ای که احتمال جنگ با آنها وجود ندارد در نظر گرفته نمی شوند. با نگاه به لیست فوق و در نظر گرفتن اینکه هواپیماهای ایران بسیار فرسوده هستند و از کمبود تسلیحات و قطعات یدکی رنج می برند باید گفت بدون شک ایران ضعیف ترین نیروی هوایی را در بین این کشورهای همسایه دارد.

از بین هواپیماهای فوق اف۳۵ با سطح مقطع راداری ۰٫۰۰۱ مترمربع، کمترین مقدار را دارد که ایران توان دفاع در برابر تکنولوژی ان را با روشهای موجود ندارد. (به شرط اینکه جنگنده هایی که به ترکیه تحویل می شود همین سطح از پنهانکاری را داشته باشند.). تایفون با ۰٫۵ متر مربع سطح مقطع راداری، در مکان دوم قرار دارد که عربستان ۷۲ فروند از آن در اختیار دارد و اف۱۶ سی، با ۱٫۲ متر مربع سطح مقطع راداری در مکان سوم است که ترکیه ۲۳۰ فروند، امارات ۸۰ فروند و پاکستان حدود ۱۵ فروند از آن در اختیار دارد.

شایعاتی در خصوص نسخه های مختلف اف۳۵ و سطح پنهانکاری آنها وجود دارد که به شرح زیر است. بازه سطح مقطع جنگندههای سایلنت مانند سری جدید اف۱۵ اس.ایی یا اف۱۸ ادونس(Low Observable)  بین ۰٫۱ الی ۰٫۰۱ متر مربع و بازه سطح مقطع  جنگندهای پنهانکار مانند اف۲۲ و اف۳۵ (Very ‌Low Observable)  کمتر از ۰٫۰۱ متر مربع است. گفته می شود (به صورت تایید نشده) سطح مقطع راداری کمتر از ۰٫۱ متر مربع را دولت آمریکا به عنوان حد پنهانکاری مجاز برای صادرات در نظر گرفته است. نسخه های تحویلی اف۳۵ به کشورهای عضو ناتو  سطح مقطع ۰٫۱ متر مربع را دارند ولی بدون استفاده از مواد جاذب امواج راداری خاص. این سری از خانواده اف۳۵ (موسوم به سطح ۳) که تجهیزات و سنسورهای ضعیف تری دارد در نسخه پایه از سال ۲۰۲۰ به بعد با قیمت تقریبی ۷۵ میلیون دلار فروخته می شود (بنا به پیشبینی شرکت سازنده). نسخه های تحویلی به متحدان اصلی (انگلیس، کانادا و استرالیا)، در این هواپیماها سطح مقطع راداری با استفاده از مواد جاذب رادار به ۰٫۰۱  الی ۰٫۰۵ متر مربع کاهش می یابد (موسوم به سطح ۲ که به آن نسخه انگلیسی نیز می گویند). این پوشش پس از مدتی پرواز از بین میرود و هزینه ترمیم آن بسیار بالا است همچنین در صورت پرواز، کشورهای رقیب از جمله روسیه قادر به توسعه رادارهای مناسب کشف آن خواهند بود. لذا متحدان اصلی آمریکا، تعدادی از اف۳۵ ها را به صورت رزرو با این پوشش نگهداری می کنند و بقیه ناوگان در صورت نیاز به این پوشش مجهز می شوند. این سری از اف۳۵ ها با رادار های بهتر با پوشش مواد ضد رادار در حدود ۱۳۰ میلیون دلار قیمت خواهند داشت. گفته می شود قسمت عمده اف۳۵ های آمریکا نیز از نسخه انگلیسی (سطح ۲) خواهند بود. اف۳۵ های تاکتیکی آمریکا سطح مقطع راداری معادل ۰٫۰۰۱ متر مربع دارند که با استفاده از پوشش جاذب مواد رادار به این مقدار کاهش می یابد و از آخرین تکنولوژی های راداری بهره خواهند و مانند اف۲۲ تعداد بسیار محدودی از آنها تولید خواهد شد.

سطح مقطع راداری هواپیماهای مطرح موجود به شرح زیر است. باید در نظر داشت سطح مقطع راداری از جهت های مختلف متفاوت بوده و جزء اسرار هر هواپیما محسوب می شوند و ممکن است رقم های متفاوتی در منابع مختلف ذکر شده باشد. ارقام ذکر شده برای هواپیما بدون سلاح است، بسته به مقدار سلاح برای هواپیماهایی که مانند اف۲۲ و اف۳۵ محفظه حمل داخلی سلاح ندارند (یا اف۱۵ سایلنت ایگل و اف۱۸ ادونس که هنوز عملیاتی نشده اند)، این ارقام به شدت افزایش می یابد.

گمان بر این است که سطح مقطع راداری سوخو۳۰ در یک لود سنگین تا ۲۰ متر مربع افزایش مییابد. همچنین گفته شده است که سطح مقطع میگ۲۹ با ۴ موشک کوتاه برد و ۲ موشک برد بلند تا ۳٫۸ متر مربع افزایش می یابد که میتوان به ازای هر موشک هوا به هوای برد کوتاه ۰٫۵ متر مربع و به ازای  هر موشک برد بلند ۰٫۹ متر مربع در نظر گرفت. با در نظر گرفتن این نکته، سطح مقطع راداری کمتر از ۱ متر مربع حتی برای هواپیماهای شکاری مزیتی نخواهد بود ولی با توجه به اینکه میتوان هواپیماها را به غلاف پنهان کردن تسلیحات مجهز کرد، ویا در آینده ممکن است موشکها دارای پوشش مواد جاذب رادار باشند، در این گفتار سطح مقطع خود هواپیما در نظر گرفته خواهد شد.

3

در خصوص رادار نیز باید در نظر داشت که تا ۱۵ سال آینده، تایفون به رادار CAESAR  (رادار تایفون ورژن ۳) ، اف۱۵ به رادار APG-63 V4 (که هم اکنون روی اف۱۵ های سری اس نصب شده اند) و اف۱۶ ها به رادار APG-80 (رادار اف۱۶ ایی)، ارتقا خواهند یافت. توان تشخیص رادارهای مطرح مطابق نمودار و جدول زیر است.

2

1

توان تشخیص رادارهای روسی تقریبی است.

دلایل انتخاب سوخو۳۰ و میگ۳۵ جهت نوسازی

سطح مقطع سوخو۳۰ که ایران برای خرید در نظر دارد حدود ۴ متر مربع است، می توان نتیجه گیری کرد که وضعیت تشخیص سوخو ۳۰ برای جنگنده های مطرح شده، به شرح زیر خواهد بود.

ردیف فاصله  رهگیری سوخو۳۰ توسط
جنگنده با رادار فعلی (کیلومتر)
فاصله  رهگیری سوخو۳۰ توسط
جنگنده با رادار ارتقا یافته  (کیلومتر)
اف۳۵ ۱۸۵ ۳۰۰+
تایفون ۱۸۵ ۳۰۰+
اف۱۶ ای ۱۷۰
اف۱۶ سی ۵۵ ۱۷۰
اف۱۶ ایی ۱۷۰ ۱۷۰
اف۱۵ ۹۰ ۲۴۵

توان رهگیری هواپیماهای روسی به شرح زیرخواهد بود:

فاصله  رهگیری با رادار فعلی بارس سوخو۳۰
(کیلومتر)
با رادار ایربیس سوخو۳۵ و میگ۳۵ (کیلومتر)
اف۳۵ کمتر از ۲۰ کمتر از ۳۰
تایفون ۱۰۰ ۱۳۵
اف۱۶ ای ۱۸۰ ۲۴۰
اف۱۶ سی ۱۳۰ ۱۷۰
اف۱۶ ایی ۱۳۰ ۱۷۰
اف۱۵ ۲۱۰+ ۲۳۰+

آنالیز اطلاعات:

اف۱۵ها از لحاظ رهگیری خطری برای سوخو۳۰ محسوب نمی شوند ولی تعداد و تسلیحات زیادی دارند.

اف۱۶ ها پس از ارتقا، برد کشف معادل سوخو۳۰ خواهند داشت و مساله آنها تعداد خیلی زیاد اف۱۶ در منطقه است ترکیه ۲۳۰ فروند و امارات ۸۰ فروند اف۱۶ در اختیار دارد.

اف۳۵ با سطح مقطع ۰٫۰۰۱ هیچ رقیب روسی ندارد و نظریه پردازی در مورد مقابله با آن بی اساس است.

تایفون: در مورد تایفون وضعیت کاملا متفاوت است. در حالت قبل از ارتقا راداری، ۸۵ کیلومتر زود تر و پس از ارتقا راداری، ۱۶۵ کیلومتر زود تر میتواند سوخو۳۰ را کشف کند، ولی خوشبختانه در حال حاضر تنها عربستان این هواپیما را به تعداد ۷۲ فروند در اختیار دارد. رهگیری شدن زود تر یک هواپیما لزوما به معنی از بین رفتن آن در درگیری هوایی نیست، خصوصا با توجه به اینکه این رهگیری خارج از برد موشکهای هوا به هوا صورت میگیرد. ولی هواپیمای مهاجم فرصت بیشتری برای تصمیم گیری و احتمالا استفاده از جنگ الکترونیک را برای کور کردن رادار هواپیمای دیگر دارد. لذا در صورت درگیری هوایی بین سوخو۳۰ و تایفون، با توجه دقت بهتر سلاح های غربی، احتمال نابودی سوخو۳۰ بیشتر است.

با توجه به اینکه سطح مقطع راداری سوخو۳۵ برابر ۲ متر مربع است، سوخو۳۵ نیز در فاصله ۱۴۵ کیلومتری قبل از ارتقاء رادار و ۲۳۵ کیلومتری پس از ارتقاء راداری توسط تایفون شناسایی خواهد شد. سوخو۳۵ میتواند تایفون را از فاصله ۱۶۵ کیلومتری رهگیری کند. لذا سوخو۳۵ نیز شانس بیشتری نسبت به سوخو۳۰ (پس از ارتقاء رادار تایفون) در رویارویی هوایی برابر تایفون نخواهد داشت.

خوشبختانه امکان تهیه هواپیمای مشابه از بین تولیدات روسیه برای ایران وجود دارد. اگر به جدول سطح مقطع هواپیماها توجه کنیم میگ۳۵ با سطح مقطع معادل ۰٫۳ متر مربع رقیب بسیار مناسبی برای تایفون خواهد بود. به این ترتیب که میگ۳۵ از فاصله ۱۵۰ کیلومتری توسط رادار تایفون رهگیری می شود درحالی که از فاصله ۱۶۵ کیلومتری توان رهگیری تایفون را دارد. در این صورت می توان گفت میگ۳۵ در نبرد هوایی با تایفون شرایط برابر دارد، گرچه تایفون قابلیت حمل سلاح های خیلی بیشتری در حملات زمینی دارد.

مزیتهای خرید میگ۳۵ در کنار سوخو۳۰ برای ایران به این شرح است:

  • روسیه به شدت نیازمند سفارش خارجی برای راه انداختن خط تولید آن است و لذا برای فروش آن انگیزه بیشتری دارد.
  • در صورت سفارش هواپیما از ۲ سازنده مختلف، زمان تحویل کل ناوگان کوتاه تر خواهد بود.
  • در شرایط فعلی که قطع نامه های سازمان ملل فروش سلاح تهاجمی را به ایران ممنوع کرده است، از آنجا که میگ۳۵ یک جنگ افزار دفاعی است تهیه آن با مشکلات سیاسی کمتری روبرو است.
  • علت ترجیح میگ۳۵ بر سوخو۳۰ ، قیمت پایین تر و تکنولوژی جدید تر است، همچنین توانایی دفاع هوایی بر توانایی هجومی در مرحله اول ارجحیت دارد. جنگنده دور پرواز تر مانند سوخو۳۰ و سوخو۳۵، برای کشورهایی که فاصله آنها تا مرز کشور متخاصم زیاد است کاربرد بیشتری دارند نه برای ایران که تقریبا تمام شهر های مهم کشورهای همسایه در شعاع ۶۰۰ کیلومتر ما قرار دارند.
  • هر اف۳۵ معادل ۲ فروند میگ۳۵ یا سوخو۳۵ ویا ۴ فروند سوخو۳۰ در نظر گرفته می شود.
  • هر فروند تایفون، رافال و اف۱۵ اس.ای معادل یک فروند میگ۳۵ یا سوخو۳۵ ویا ۲ فروند سوخو ۳۰ در نظر گرفته می شود
  • عدد برابری ۴ فروند سوخو۳۰ با ۱ فروند اف۳۵ ، ادعای کمپانی لاکهید مارتین است. این عدد باید به صورت واقع بینانه توسط ارتش هر کشور با توجه به سایر تجهیزات آن کشور از جمله سلاح های در اختیار هواپیما، رادار های زمینی، آواکس و پدافند که در دفاع هوایی باید یکپارچه عمل کنند و عمق استراتژیک و نقاط حساس هر کشور محاسبه شود. شاید برای ایران این عدد ۳ فروند باشد ویا در صورت وجود پوشش راداری مناسب به تعداد کمتری کاهش یابد. این قسمت از تخصص اینجناب خارج است.

500&1000&1500 Km radius from airbases of iran

محدوده قرمز فاصله به شعاع ۵۰۰ کیلومتر از پایگاههای هوایی ایران است.

محدوده آبی فاصله به شعاع ۱۰۰۰ کیلومتر از پایگاههای هوایی ایران است.

محدوده بنفش فاصله به شعاع ۱۵۰۰ کیلومتر از پایگاههای هوایی ایران است.

نام جنگنده قیمت خرید (میلیون دلار) تعمیر نگهداری
(به ازای هر ساعت)
عمر سازه (ساعت) هزینه خرید و تعمیر نگهداری سالانه

(میلیون دلار)

برد دفاعی

(کیلومتر)

برد هجومی

(کیلومتر)

سوخو۳۰ ۴۵ ۲۴۰۰۰ ۶۰۰۰ ۹٫۵ ۱۰۰۰ ۸۵۰
میگ۳۵ ۵۰ ۱۵۴۰۰ ۸۰۰۰ ۶٫۵ ۱۰۰۰ ۶۰۰
سوخو۳۵ ۶۵ ۳۶۰۰۰ ۸۰۰۰ ۱۳٫۲ ۱۹۰۰ ۱۳۰۰
سوخو۵۰ ۱۳۰ ۴۰۰۰۰ ۸۰۰۰ ۱۶٫۹ ۱۳۰۰ ۱۰۰۰

نکته ۱: برد شکاری میگ۳۵ با ۶ موشک و سوخو با ۸ موشک است

نکته ۲: برد هجومی با ۲ تن بمب و ۴ موشک هوا به هوا است

نکته ۳: برد سوخو۳۰ بدون مخزن سوخت خارجی است، در آینده اگر امکان حمل مخزن را داشته باشد، این اعداد افزایش می یابد.

نکته ۴: برد سوخو۵۰ بدون مخزن سوخت خارجی در نظر گرفته می شود.

نکته ۵: برای هر جنگنده ۳۰۰ ساعت پرواز در سال در نظر گرفته شده است.

نتیجه گیری:

۱: برای دفاع هوایی کشور با توجه به حضور تایفون و احتمالا رافائل در آینده از دیدگاه سطح مقطع راداری، باید جنگنده میگ۳۵ در کنار سوخو۳۰ در ناوگان هوایی ایران حضور داشته باشد (سوخو۵۰ به دلیل اینکه محفظه داخلی حمل سلاح دارد بسیار بهتر است خصوصا با توجه به اینکه اف۳۵ ترکیه و اف۱۵ سایلنت، که عربستان درپی تهیه آن هستند نیز محفظه حمل سلاح داخلی دارند. گرچه بعضی شایعات درخصوص تحویل این هواپیما به ایران وجود دارد، ولی به احتمال زیاد روسیه از فروش آن به ایران خودداری میکند تا اسرار نظامی خود را حفظ کند. در غیر این صورت توازن هوایی با کشورهای منطقه به وجود نخواهد آمد. وجود پدافند اس۳۰۰ تا حدی ضعف نبود جنگنده مدرن را کاهش میدهد ولی هیچوقت نمیتواند جایگزین جنگنده باشد.

۲: برای پوشش راداری فضای کشور حتما باید آواکس تهیه شود.  سطح مقطع جانبی اکثر هواپیماها بسیار بیشتر از سطح مقطع آنها از روبرو است (مثلا اف۲۲ و اف۳۵ تقریبا ۱۰ برابر است ولی این نسبت برای هواپیماهای نسل ۴ به این مقدار نیست). بنابراین وجود آواکس در شرایط جنگی که میتواند با توجه به قابلیت پرواز در موقعیت مناسب قرار گیرد توان تشخیص هواپیماهای مهاجم را بالا می برد. به شرایط فوق باید کوهستانی بودن ایران و وجود مناطق کور راداری زیاد را نیز اضافه کرد.

توان هوایی حداقل:

برای بدست آوردن توان هوایی حداقل، ایران میباید ۱۵۰ فروند میگ۳۵ خریداری کند.

به نظر اینجناب حداقل تعداد جنگنده مورد نیاز ایران، ۱۵۰ فروند است که معادل یک اسکادران برای تمان پایگاههای هوایی است و نباید کمتر از این تعداد تهیه شود. با توجه به هزینه های هر هواپیما در صورتی که بودجه کم باشد باید میگ۳۵ تهیه شود. هزینه ۱۵۰ فروند آن سالانه ۱ میلیارد دلار خواهد بود. درصورتی که بودجه کمی بیشتر باشد بهتر است سوخو۳۰ تهیه شود که سالانه ۱٫۵ میلیارد هزینه خواهد داشت. گرچه در دفاع هوایی قابلیت کمتری دارد ولی قابلیت هجومی آن بیشتر است. در این صورت توانایی ایران تقریبا با امارات و پاکستان برابر خواهد بود گرچه به لحاظ تسلیحات این ۲ کشور برتر هستند.

توان هوایی بازدارنده (تا سال ۲۰۳۰):

برای بدست آوردن توان هوایی بازدارنده، ایران میباید ۱۵۰ فروند میگ۳۵ و ۱۵۰ فروند سوخو۳۰ خریداری کند.

هزینه خرید، تعمیر، نگهداری این تعداد هواپیما تقریبا ۲٫۵ میلیارد دلار در سال خواهد بود.  یعنی یک اسکادران شکاری و ۱ اسکادران چند منظوره، برای کلیه پایگاه های هوایی کشور و معادل تعداد کل جنگنده های نسل ۳ و ۴ فعلی ایران. در صورت وجود بودجه بیشتر، میتوان ۱۵۰ فروند سوخو۳۵ به خدمت گرفت که بودجه مورد نیاز آن ۳ میلیارد دلار خواهد بود. این تعداد گرچه توازن قوا بین ایران و یا ترکیه (پس از در اختیار گرفتن ۱۰۰ فروند اف۳۵) را برقرار نمیکند ولی معادل از عربستان است. این ناوگان گرچه توانایی هجومی عربستان را ندارد، ولی به اندازه ای قدرتمند هست که قدرتهای منطقه ای تصور حمله به ایران را نداشته باشند. (در صورت به خدمت گرفتن سوخو۳۵ به جای سوخو۳۰ توان هجومی به لحاظ برد نیز معادل عربستان خواهد بود و هزینه آن ۳ میلیارد دلار خواهد بود).

توان هوایی برابر:

به منظور حفظ برابری قدرت هوایی، ایران باید حداقل ۱۵۰ فروند میگ۳۵ و ۱۵۰ فروند سوخو۳۰ و ۱۲۰ فروند سوخو۳۵ تهیه کند.

در این حالت هزینه خرید، تعمیر و نگهداری معادل ۴ میلیارد دلار خواهد بود. با ورود اف۳۵ به کشور های منطقه ایجاد برابری هوایی بدون داشتن هواپیمای نسل پنجم بسیار هزینه بر خواهد بود. در صورت امکان، باید سوخو۵۰ تهیه شود. و در صورت تهیه ۶۰ فروند سوخو۵۰ بجای ۱۲۰ فروند سوخو۳۵ ، هزینه ناوگان ۳٫۵ میلیارد دلار خواهد بود.). این ترکیب ها حتی پس از جایگزین شدن ۱۰۰ فروند اف۳۵ جدید با اف۱۶ هانیز برابری هوایی ایجاد می کند.

برتری هوایی:

بدست آوردن برابری یا برتری هوایی برای ایران با این شرایط اقتصادی و هم پیمانان سیاسی امکان پذیر نیست.

در صورتی که ایران بتواند برابری هوایی را در منطقه ایجاد کند، این امر موجب افزایش رقابت تسلیحاتی در منطقه خواهد شد. از آنجا که کشورهای عربی خلیج فارس از لحاظ اقتصادی قدرتمند تر هستند، این برابری زمان زیادی طول نخواهد کشید. مثلا عربستان به سرعت می تواند با خرید ۱۰۰ فروند تایفون و ۱۰۰ فروند رافائل به قیمت تقریبی ۲۴ میلیارد دلار این فاصله را از بین برده و دست برتر را طی مدت ۴ سال مجددا بدست آورد (ویا معادل این تعداد هواپیما را از آمریکا با خلبان و پشتیبانی در قالب یک قرارداد پایگاه هوایی اجاره کند). درحالی که به مدت ۴ سال سالانه ۶ میلیارد دلار برای آن هزینه کند. این رقم تقریبا یک نهم بودجه نظامی عربستان را تشکیل میدهد (بوجه نظامی عربستان در سال ۲۰۱۳، باربر ۵۷ میلیارد دلار بوده است). یعنی عربستان به تنهایی میتواند ظرف ۴ سال برتری هوایی نسبت به ایران بوجود آورد، ولی ایران با این بودجه دیگر نمیتواند در رقابت شرکت کرده و مجددا به وضعیت برابر برسد.

ترکیه نیز با خرید ۱۰۰ فروند اف۳۵ جدید به قیمت ۸ الی ۱۲ میلیارد دلار و طی مدت ۴ سال می تواند مجددا به تنهایی برتری هوایی معادل عربستان ایجاد کند. مبلغ ۲ میلیارد دلار برای ۴ تا ۸ سال با توجه به بودجه نظامی ۱۸ میلیارد دلاری ترکیه مبلغ زیادی نیست که ترکیه نتواند برای حفظ برتری هوایی در پرداخت کند.

باید درنظر داشت که باتوجه به قرارداد های نظامی کشورهای عربی، در صورت وقوع جنگ، نیروی نظامی سایر کشورها نیز به نفع کشور عربی وارد خواهند شد و به هیچ وجه ایران توان درگیری نظامی با ۲ قدرت عربی مثلا امارات و عربستان را به طور هم زمان ندارد. در خصوص ترکیه نیز چون عضو ناتو است، میتواند روی قدرت نظامی کشورهای عضو حساب کند. به این ترتیب ترکیه و عربستان اصلا نیازی به خرید نظامی مجدد برای ایجاد برتری فردی ندارند.

 

 

گزینه های پیشنهادی دیگر با توجه به شرایط موجود سیاسی و مخالفت غرب با فروش سوخو۳۰ به ایران

سناریو اول راه اندازی خط تولید هواپیما در ایران.

با توجه به شرایط تحریم ایران می تواند سوخو۳۰ را تا سال ۲۰۲۱ نمیتواند تحویل بگیرد. به این ترتیب روسیه طی ۵ سال آینده میتواند در قالب وام، برای ایران میگ۳۵ یا سوخو۳۰ تولید کند و هواپیما های ساخته شده به تعداد تقریبی ۱۰۰ الی ۱۲۰ فروند را در پایگاههای خود نگهداری کند. بهتر است اول نسخه های آموزشی ساخته شود و پرسنل نظامی شامل خلبان ها و تعمیر و نگهداری برای آموزش به روسیه فرستاده شوند و پس از پایان تحریم هواپیماها و پرسنل آموزش دیده به ایران منتقل شوند. اگر اراده بر ساخت خط تولید باشد نیز می توان در همین ۵ سال کارخانه را ساخت و پرسنل لازم را آموزش داد و سپس اقدام به تولید مابقی ناوگان مورد نیاز در داخل ایران اقدام کرد. البته هزینه ساخت نسخه های داخلی با توجه به تعداد مورد نیاز ایران قطعا گران تر خواهند بود ولی دانش و تخصص لازم به ایران منتقل خواهد شد. در این راستا با توجه به امکان توسعه پلتفرم سوخو۳۰ انتخاب خوبی خواهد بود چرا که بر اساس آن می توان سوخو۳۵ و یا سوخو۵۰ را در آینده تولید کرد.

سناریو دوم خرید از چین:

نکته اول اینکه چین تا به حال از کلاس سوخو جنگنده به جایی صادر نکرده چرا که باید از روسها مجوز داشته باشد. تنها گزینه صادراتی چین، جی۱۰ بوده که آنهم پاکستان با راه اندازی خط تولید به نام جی.اف۱۷ در نسخه ضعیف تر تولید می کند و ظاهرا پاکستان رضایت کامل از آن ندارد و به دنبال خرید اف۱۶ است. نکته دوم اینکه اگر روسها تحت فشار سیاسی آمریکا از فروش سوخو۳۰ به ایران منصرف شوند، به احتمال قوی چین نیز به ایران هواپیما در کلاس سوخو۳۰ نخواهد فروخت.

در خصوص استفاده محصولات چینی بهتر است خلاصه ای از این تولیدات بیان شود تا شرح مساله آسان تر باشد. چین ابتدا شروع به مونتاژ هواپیما از خانواده میگ برای دفاع هوایی خود کرد. در این راستا هواپیماهای جی۲ (میگ۱۵)، جی۵ (میگ۱۷)، جی۶ (میگ۱۹) و جی۷ (میگ۲۱) که همگی نسل دوم بودند تولید شد. سپس دست به توسعه نسخه چند منظوره بر پایه میگ۲۱ با نام جی۸ زدند که به عنوان یک جنگنده نسل ۳ تا سطح فانتوم با الکترونیک بهتر ارتقا یافت، ولی چون پایه شکاری (میگ) داشت خیلی موفق نبود. بعد از آن دست به توسعه جنگنده چند منظوره نسل ۴ با نام جی۱۰ زدند و از طرح اسرائیلی لاوی استفاده کردند که خود تلفیقی از میراژ و اف۱۶ بود. جی۱۰ یک جنگنده سبک برای دفاع هوایی است و چین نیاز به یک جنگنده دور برد داشت، لذا پس از آن جنگنده جی۱۱ که در واقع همان سوخو۲۷ بود به عنوان نسل ۴ مونتاژ و سپس تولید داخلی شد. در ادامه جی۱۵ بر پایه سوخو۳۳ (ناو نشین) و جی۱۶ بر پایه سوخو۳۰ به عنوان جنگنده نسل ۴٫۵ تولید شدند. در آخر نیز جی۲۰ بر پایه میگ۴۲ (میگ۴۲ تاکنون تولید نشده ولی برای مقابله با اف۲۲ طراحی شده بود) و جی۳۱ بر پایه شکل ظاهری اف۳۵ به عنوان جنگنده چندمنظوره نسل ۵ در حال توسعه هستند (ظاهرا چین توانسته با نفوذ به کامپیوترهای لاکهید مارتین مقداری از اطلاعات اف۳۵ را بدست آورد).

لذا باید گفت، معادل میگ۳۵ در محصولات چینی وجود ندارد و جی۲۰ که برتر از آن است هنوز به نیروی هوایی چین نیز وارد نشده و در صورت وارد شدن نیز بعید است به کشوری فروخته شود. با توجه به نکات فوق گزینه پیشنهادی خرید جی۱۶ است البته در صورتی که چین حاضر به فروش آن به ایران باشد در غیر این صورت تنها انتخاب جی۱۰ است.

سناریو سوم:

درصورتی که نتوانیم سوخو۳۰ یا جی۱۶ تهیه کنیم باید ببینیم که چه هواپیماهایی را چگونه باید جایگزین کنیم و چه هواپیماهایی را احتمالا می توانیم تهیه کنیم. به احتمال زیاد با خرید یاک۱۳۰ به عنوان هواپیمای آموزشی و میگ۲۹ به عنوان هواپیمای دفاعی مخالفتی نخواهد شد. میگ۳۵ نیز گرچه از خانواده شکاری است ولی چون قابلیت حمل سلاح زیادی دارد احتمال فروش آن به ایران زیاد نیست، از طرف دیگر چون برد آن با لود سنگین سلاح کم است شاید مخالفت زیادی نیز با آن وجود نداشته باشد لذا احتمال خرید آن ۵۰-۵۰ است.

ایران تقریبا ۴۰ فروند جی۷ و میراژ اف۱ در اختیار دارد که باید از رده خارج شود. میراژ ها را میتوان برای جنگ با داعش مجددا به عراق پس داد و جی۷ ها را نیز برای کمک به افغانستان به این کشور هدیه کرد. همچنین در حدود ۲۰ فروند انواع هواپیمای آموزشی اف۵ و سیمرغ و … در اختیار ایران است. برای جایگزینی این هواپیماها میتوان ۷۲ فروند یاک۱۳۰ خریداری کرد و تعداد ۶ فروند در هر پایگاه قرار داد تا حداقل خلبان ها بتوانند تاکتیک و تکنیک های پرواز را تمرین کنند. خرید یاک۱۳۰ احتمالا بی درد سر ترین خرید خواهد بود و با توجه به قابلیت های آن کار گشت هوایی را نیز به راحتی می تواند انجام دهد.

در مرحله بعد باید هدف جایگزینی اف۵ و اف۱۴ به عنوان شکاری های اصلی ایران باشد. اف۵ در برابر جنگنده های نسل ۴ بسیار ناکار آمد است و با توجه به سن بالای اف۱۴ و بالا بودن هزینه تعمیر و نگهداری آن، این ۲ پرنده نیز باید از رده خارج شوند. اگر بتوانیم با ارتقاء ۲۴ فروند میگ ۲۹ فعلی به اس.ام.تی (هزینه این ارتقا بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار است و شاید با در نظر گرفتن وضعیت فعلی میگ۲۹ های ایران بهتر باشد هواپیمای جدید خریداری شود) و خرید میگ۲۹ یا میگ۳۵ جدید تعداد این هواپیما را به  ۷۲ فروند میگ۲۹ (شامل ۱۲ فروند نسخه دو سرنشین و ۶۰ فروند نسخه تک سرنشین) برسانیم، می توانیم کلیه اف۵ ها را از رده خارج کرده و در یک پایگاه ذخیره (مثلا کرمان) پارک کنیم در آینده با عملیاتی شدن سایر هواپیما ها می توان تعدادی از آنها را به افغانستان یا عراق یا سوریه با قیمت پایین یا مجانی واگذار کرد.

برای جایگزینی اف۱۴ نیز از ۷۲ فروند میگ۳۵ با همان ترکیب آموزشی و رزمی می توان استفاده کرد البته اگر میگ۳۵ قابل تهیه نباشد باید به میگ۲۹ جدید قناعت کرد. با این ترکیب هر پایگاه هوایی ایران دارای ۶ فروند میگ۲۹ و ۶ فروند میگ۳۵ خواهد بود (البته برای کاهش هزینه های کلی میتوان در یک پایگاه ۱۲ فروند میگ۲۹ و پایگاه دیگر ۱۲ فروند میگ۳۵ با توجه به میزان خطر نگهداری کرد).

با خرید های فوق گرچه توان دفاعی به شدت نسبت به اکنون بالا خواهد رفت ولی توان تهاجمی بسیار کمی خواهیم داشت. تعداد تقریبی ۶۰ فروند اف۴ در نقش چند منظوره و ۳۶ فروند سوخو۲۴ در نقش بمب افکن در حال حاضر وجود دارد که نمی توان آنها را با میگ جایگزین کرد. و تنها جایگزین آنها خانواده سوخو۳۰ یا مشابه آن می باشد. متاسفانه در این میان اف۴ تنها پرنده غربی خواهد بود و عمر بسیار بالایی دارد، لذا مشکلات زیادی در خصوص شناسایی دوست از دشمن به وجود خواهد آورد پس بهتر است یک پایگاه ذخیره در مرکز کشور (مثلا کرمان) را کلا برای این پرنده در نظر گرفت و تمام تلاش را برای سرپا نگه داشتن آن تا زمان جایگزینی انجام داد. ۳۶ فروند سوخو۲۴ را نیز بهتر است به روز رسانی کرده و در پایگاههای تهران، اصفهان و شیراز نگهداری کرد چرا که هم ریسک از بین رفتن آنها کمتر است و هم فاصله انها از تمام مرزها تقریبا به یک اندازه است. در آینده با بهبود وضعیت سیاسی می توان اف۴ و سوخو۲۴ ها را با انواع سوخو۳۰ یا سوخو۳۴ یا سوخو۳۵ جایگزین کرد.

سناریو چهارم:

در صورتی که حتی با فروش میگ۲۹ و میگ۳۵ نیز در اثر فشار غرب مخالفت شود، به هر حال باید این ناوگان فعلی را جایگزین کرد چرا که دیگر بسیاری از آنها حتی توان پرواز ندارند چه رسد به دفاع از مرزهای هوایی. لذا یک گزینه باقی مانده پرداخت مبالغ بسیار زیاد به چین یا پاکستان و راه اندازی خط تولید جی۱۰ یا جی.اف۱۷ در ایران است (قیمت خرید جی.اف۱۷ برای بلوک ۱ تقریبا ۲۵ میلیون، بلوک ۲ تقریبا ۲۸ میلیون و بلوک ۳ تقریبا ۳۳ میلیون دلار است). خوشبختانه اقتصاد پاکستان ضعیف است و تجارت آن با دنیا محدود، لذا با یک پیشنهاد مناسب می توان نسبت به انتقال تکنولوژی و تولید جی.اف۱۷ در ایران امید داشت (قبلا نیز نمونه آن در فروش تجهیزات غنی سازی اورانیوم سابقه دارد البته تبعات آن نیز برای ایران بسیار زیاد بوده است).

باید در نظر داشت که در این صورت قیمت تمام شده این هواپیما برای ایران تقریبا برابر یا حتی بیشتر از خرید سوخو۳۰ خواهد بود و در هیچ زمینه ای کارایی آن را ندارد اما چاره ای جز پرداخت این هزینه سنگین وجود ندارد. این امکان نیز وجود دارد که هر زمان که آمریکا اراده کند با جلوگیری از فروش قطعات حساس در قالب تحریمهای یک جانبه، تولید هواپیما را در ایران مختل کند (مانند زمانی که قطعات خودرو سواری را به ایران نفروختند). این هواپیما با توجه به توان هوایی کشورهای منطقه، نه توان کافی دفاعی از مرزهای ایران را دارد و نه قابلیت تهاجمی مناسب، ولی به هر حال از اف۴، اف۵، جی۷، سوخو۲۴ و میراژ های فعلی که تعداد ۲۰۰ فروند از هواپیماهای فعلی را تشکیل می دهند بهتر است. همچنین برای جایگزینی اف۱۴ و میگ۲۹ نیز می توان از این هواپیما استفاده کرد و ناوگان هوایی را نوسازی کرد و زیر ساختها را با طرح بلند مدت در این زمینه تغییر داد. نکته مهم مورد این گزینه این است که راه اندازی خط تولید و تربیت نیروی متخصص و تولید هواپیما به اندازه مورد نیاز بسیار زمان بر بوده و با توجه به اینکه ایران تولید هواپیمای غیر نظامی ندارد در عمر مفید ۳۰ ساله هواپیماها با فرض تولید ۲۴ هواپیما در سال و خرید ۳۶۰ فروند از این هواپیما ۱۵ سال خط تولید بدون استفاده خواهد بود.

سناریو پنجم:

اگر حتی تولید جی۱۰ یا جی.اف۱۷ نیز امکان پذیر نباشد، باید با خرید ۱۰۰ فروند یاک۱۳۰ (یک اسکادران ۸ فروندی برای هر پایگاه) و از رده خارج کردن جی۷، میراژ و اف۵ ها از خدمت اقدام به نوسازی ناوگان هوایی کرد. یاک۱۳۰ گرچه از لحاظ حداکثر سرعت و برد به پای اف۵ نمی رسد ولی به هر حال هواپیمای جدیدی است که هم برای آموزش خلبان ها و هم گشت هوایی و پشتیبانی از نزدیک مناسب است و قیمت پایینی نیز دارد (۱۵ میلیون دلار) در صورت درگیری نیز، سیستم راداری و موشکهای بهتری را نسبت به اف۵ میتواند حمل کند. در این شرایط باید به هر طریق ممکن سایر هواپیما ها به خصوص اف۴ و اف۱۴ همچنین میگ۲۹ و سوخو۲۴ های موجود را برای درگیری های واقعی عملیاتی نگه داشت.

نکته:

در خصوص هزینه تغییر زیر ساخت نیز باید گفت این هزینه تغییر زیر ساخت بسیار زیاد است و گاهی از خرید هواپیما بیشتر خواهد شد. به طور مثال هیچ کدام از جنگنده های نام برده شده از ورودی آشیانه های اف۵ داخل نمی شوند در این صورت باید آشیانه های جدید برای مقابله به بمبهای سنگر کوب جدید ساخت چرا که در صورت نگهداری هواپیما در فضای آزاد احتمال از بین رفتن آنها در حملات غافلگیرانه یا از طریق خرابکاری بسیار زیاد است. همچنین هزینه هماهنگ سازی سیستم راداری و نرم افزاری اتاق کنترل بسیار زیاد و در بعضی موارد در صورت عدم دسترسی به کدهای شناسایی غیر ممکن است. این مساله در زمانی که رادار ساخت یک کشور، سیستم پدافند از یک کشور و جنگنده از کشور دیگر باشد بسیار پیچیده تر است. از طرف دیگر هماهنگ سازی موشک های تولید شده داخل با سیستمهای راداری جنگنده های جدید بسیار سخت است و شاید نیاز به تعویض کل سیستم الکترونیکی آن باشد.

یکی از مباحثی که همواره در مورد هواپیماهای جنگنده وجود دارد، معادل سازی انواع مختلف هواپیما است. این معادل سازی در شرایط واقعی به عوامل بسیاری از جمله پشتیبانی اطلاعاتی توسط رادارهای زمینی و آواکس، وجود پدافند خودی و از همه مهم تر مهارت خلبان و سلاح های در اختیار، بستگی دارد. گذشته از همه این مباحث با توجه به خصوصیات خود جنگنده از قبیل توانایی مانور، قابلیتهای راداری و سطح مقطع؛ جنگنده ها دست به عملیات های مختلف از جمله رزم هوایی، پشتیبانی نزدیک ویا عملیات هجومی میکنند. لذا با توجه به کارایی هواپیما های مختلف (با تکیه بر قابلیت رزم هوایی) سعی شده است که معادل هواپیماهای موجود در خدمت را نسبت به اف۱۶ سی بلوک۴۰ که پر تعداد ترین جنگنده در خدمت است تعیین شود. این معادل سازی، نظر شخصی اینجناب با همفکری تعدای از دوستان علاقه مند به مباحث نیروی هوایی است و ممکن است به دلیل اولویت بندی متفاوت، همخوانی با سایر منابع موجود نداشته باشد.

photo_2016-10-12_12-48-15

مقالات مربوط به موضوع : جنگنده های موجود در نیروی های مسلح جمهوری اسلامی ایران 

281+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar

درباره

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.