گرداوری: علی محمدی

سوخت گیری و سوخت رسانی هوایی یک متد بسیار مفید و کارآمد برای افزایش کارایی جنگنده ها در رزم هوایی است. همانطور که می دانید میزان سوخت قابل حمل توسط هر هواگرد محدود به مخازن سوخت داخلی و احیانا تانک های حمل سوخت خارجی است. هر هواگرد یک حداکثر سوخت قابل حمل دارد و با این میزان حمل سوخت ، شعاع عملیاتی مشخصی دارد. حال اگر بخواهیم هواگرد در فاصله ای بیشتر از شعاع عملیاتی خود به انجام ماموریت بپردازد ، ساده ترین راه این است که در آسمان به آن هواگرد سوخترسانی شود تا بتواند در شعاع عملیاتی دورتری ماموریت خود را به انجام برساند.

همچنین هر جنگنده دارای حداکثر وزن برخاست یا همان Maximum Take Off Weight مشخصی است. بدین معنا که بیشترین وزنی که یک جنگنده در آن وزن قادر به برخاستن از زمین است. مثلا وزن خالی رافال ۱۰٫۲ تن و حداکثر وزن برخاست آن ۲۴٫۸ تن است. یعنی رافال می تواند حداکثر ۱۴٫۶ تن محموله (شامل سوخت و تسلیحات) را با خود حمل و با آن از زمین بلند شود و اگر مثلا ۱۷ تن محموله بر آن بارگذاری شود ، دیگر قادر به برخواستن نخواهد بود.

حمل سوخت بیشتر بر روی جنگنده به معنای افزایش برد آن است. اما در عوض میزان تسلیحات قابل حمل را کاهش می دهد. و بالعکس حمل تسلیحات بیشتر باعث افزایش توان تهاجمی جنگنده میشود. اما در مقابل از برد آن کاسته میشود.

در این وضعیت تنها راه ایجاد تعادل بین حمل سوخت و تسلیحات این است که جنگنده با حداکثر تسلیحات و حداقل سوخت از زمین برخواسته و سوخت مورد نیاز خود را در آسمان و از سوخترسان های هوایی دریافت کند.
هواپیماهای سوخترسان به دو روش به هواگردها سوخترسانی می کنند که در اینجا به آن اشاره می کنیم.

روش سوخترسانی با بوم یا Flying boom

در این روش تانکر سوخترسان هوایی در قسمت انتهای بدنه خود دارای یک بوم است. بوم شامل یک لوله با انعطاف پذیری محدود است که حالت تلسکوپی دارد. هر زمان تانکر سوخترسان قصد سوخترسانی به هواگردی را داشته باشد ، این بوم به صورت تلسکوپی باز شده و از بدنه تانکر خارج می شود و پس از پایان سوخت رسانی هم به صورت تلسکوپی در داخل بدنه تانکر جمع می شود. در قسمت نوک این لوله یک نازل تزریق سوخت قرار گرفته است و در کنار آن دو بالچه تعادل وجود دارد.

همچنین در انتهای بدنه تانکر ، یک کابین مخصوص استقرار افسر کنترل بوم قرار گرفته است. این کابین دارای دید بصری رو به پشت تانکر است.

طریقه سوخترسانی در این روش بدین صورت است که هواپیمای تحویل گیرنده سوخت بنابه درخواست افسر کنترل بوم ، در قسمت پشت تانکر و با اختلاف ارتفاع حدود ده متر مستقر می شود و بدون حرکت باقی می ماند. سپس افسر کنترل بوم ، بوم سوخترسانی را به صورت تلسکوپی از بدنه تانکر خارج می کند و با استفاده از دو بالچه کنترل ، نازل بوم را به سمت دریچه تحویل سوخت هواپیمای مقصد هدایت می کند و پس از قرار گرفتن نازل تانکر در درون دریچه ، عملیات انتقال سوخت آغاز میشود. در طی عملیات انتقال سوخت هم تانکر سوخترسان و هم هواپیمای تحویل گیرنده سوخت می بایست کاملا بی حرکت باقی بمانند و هر دو با سرعت و ارتفاع کاملا ثابت و یکنواخت به پرواز خود ادامه دهند. نازل مجهز به سامانه سرد کننده مخصوص است تا در صورت بروز هرگونه حادثه و آتش سوزی بلافاصله آتش را خاموش کند. اوپراتور کنترل بوم قادر است در صورت بروز هر گونه مشکل و ایراد ، بلافاصله نازل بوم را از دریچه خارج کرده و به درون تانکر جمع کند.

اپراتور کنترل کننده بوم

اپراتور کنترل کننده بوم

سوخت رسانی کی سی 10 به بوم به یک اف16

سوخت رسانی کی سی ۱۰ به بوم به یک اف۱۶

مهم ترین محاسن این روش سوخترسانی هوایی از این قرار است:

اول اینکه در این روش حجم بسیار بالایی از سوخت در زمانی کمتر به هواپیمای گیرنده سوخت منتقل میشود. به عنوان مثال تانکر سوخترسان KC-135R استراتوتانکر قادر است در هر دقیقه تا ۴۵۰۰ لیتر سوخت را به هواپیماهای گیرنده تحویل دهد. سرعت انتقال سوخت در این روش بیش از چهار برابر روش های دیگر است.

دوم اینکه امنیت سوخت رسانی هوایی بیشتر تامین میشود. در این روش کل پروسه سوخت گیری و سوخت رسانی توسط اپراتور بوم کنترل میشود. اپراتور بوم درقسمت انتهایی تانکر مستقر میشود و دید مستقیمی به بیرون و محوطه انجام سوختگیری دارد. در صورت بروز هرگونه خطر ، اپراتور بوم قادر است در کمتر از یک ثانیه بوم را جمع آوری کند.
سوم اینکه جنگنده ها و هواپیماهای دریافت کننده سوخت نیازی به در اختیار داشتن سیستم ها و لوله های سوختگیر (که گاها ساختار پیچیده ای دارند) ندارند.
چهارم اینکه این روش سوختگیری ، تنها روش مطمئن و عملی سوخترسانی به هواپیماهای بزرگ مثل بمب افکن های استراتژیک می باشد. مثلا تانکر سوخترسان KC-10 اکستندر قادر است در مدت تقریبی سه الی چهار دقیقه ، یک بمب افکن استراتژیک مثل B-52استراتوفورترس و یا در مدت تقریبی پنج الی شش دقیقه یک هواپیمای ترابری C-5 گلکسی را به طور کامل سوخترسانی کند.
پنجم اینکه روش سوخترسانی با بوم را می توان به سادگی در شرایط نامساعد جوی نیز انجام داد. در حالیکه در دیگر روشهای سوخترسانی در شرایط جوی نامساعد امکان سوخترسانی هوایی وجود ندارد.
اما این روش سوخترسانی معایبی هم دارد که مهم ترین آنها عبارتند از:
اول اینکه در روش سوخت رسانی با بوم ، تانکر سوخترسان در یک زمان تنها می تواند به یک هواگرد سوخترسانی کند.
دوم اینکه در این روش امکان سوخترسانی به بالگردها وجود ندارد.
سوم اینکه طراحی و ساخت تانکرهای سوخترسانی مجهز به بوم نسبت به دیگر تانکرها پیچیده تر است.
چهارم اینکه نیاز به یک افسر مخصوص کنترل بوم و سوخترسانی دارد. یعنی علاوه بر پرسنل کادر پروازی ، نیاز به حداقل یک نفر در نقش اوپراتور بوم می باشد.
پنجم اینکه این تانکرها که به وسیله بوم سوخترسانی می کنند ، دارای قیمتی گران و هزینه های نگهداری سنگینی هستند..

سرعت سوختگیری از جمله در مواردی که پایی یک هواپیمای بزرگ در میان است از جمله ویژگی های روش سوختگیری با بوم است

سرعت سوختگیری از جمله در مواردی که پایی یک هواپیمای بزرگ در میان است از جمله ویژگی های روش سوختگیری با بوم است

روش سوخترسانی به وسیله Probe-and-drogue یا روش سبدی یا روش شیلنگی.

در این روش هواپیمای سوخترسان در انتهای بدنه خود و یا در زیر بالها دارای یک یا چند پاد است. در درون این پاد یک قرقره وجود دارد که شیلنگ مخصوص سوخترسانی به دور آن جمع میشود. زمانی که هواپیما قصد سوخترسانی در آسمان را داشته باشد ، با چرخاندن این قرقره در درون پاد ، شیلنگ سوخترسانی را آزاد می کند و به سمت بیرون و پشت سر خود هدایت می کند. در قسمت سر شیلنگ سوخترسانی یک سبد کوچک به شکل یک توپ بدمینتون قرار گرفته است. این سبد با ایجاد کمی مقاومت در برابر جریان هوا باعث میشود شیلنگ به سمت عقب هواپیما حرکت کرده و تقریبا بی حرکت باقی بماند..
سپس هواپیمای گیرنده سوخت ، لوله دریافت کننده سوخت خود را آماده می کند و آرام آرام خود را به سمت سبد شیلنگ می رساند و در نهایت به گونه ای پرواز می کند که نوک لوله دریافت کننده خود را در درون سبد شیلنگ سوخترسانی قرار دهد. زمانی که لوله دریافت کننده سوخت در درون سبد قرار گرفت ، به طور خودکار نازل سوخترسانی را آزاد می کند.پس از چفت شدن لوله دریافت کننده سوخت در درون سبد سر شیلنگ ، عملیات انتقال سوخت آغاز میشود. پس از پایان عملیات سوخترسانی ، انتقال سوخت از شیلنگ متوقف میشود و جنگنده به آرامی با کاهش سرعت ، لوله دریافت کننده سوخت خود را از درون نازل سبد بیرون می کشد و عملیات سوخترسانی به پایان می رسد. در این روش هم می بایست هر دو هواپیمای سوخترسان و سوختگیر در حین سوخترسانی ثابت باقی بمانند. هرچند در این روش به نسبت روش سوخترسانی بوسیله بوم هواپیماها آزادی بیشتری دارند.

سوخت رسانی ایلیوشین 78 ارتش هند به سوخو30

سوخت رسانی ایلیوشین ۷۸ ارتش هند به سوخو۳۰

تصویری از سبک سوختگیری و شلنگ ان

تصویری از سبد سوختگیری و شلنگ ان

محاسن و معایب این روش سوختگیری دقیقا عکس روش سوخترسانی با بوم است

محاسن این روش سوخترسانی بدین ترتیب است:

اول اینکه در این روش می توان به بالگردها نیز سوخترسانی کرد. در واقع تنها روش سوخترسانی به بالگردها همین روش سوخترسانی شیلنگی است. دوم اینکه امکان سوخترسانی همزمان به چند هواگرد وجود دارد. مثلا تانکر سوخترسان هوایی IL-78 قادر است به طور همزمان به سه هواگرد در اندازه یک جنگنده سوخترسانی کند. سوم اینکه طراحی و ساخت تانکر سوخت رسان شیلنگی بسیار ساده تر از دیگر تانکرهاست. مثلا می توان با نصب چند پاد مجهز به شیلنگ سوخترسانی در زیر بالها و بدنه یک هواپیمای ترابری و همچنین قرار دادن مخازن حمل سوخت در درون هواپیما ، آنرا به راحتی تبدیل به یک تانکر سوخترسان نمود. چهارم اینکه نیازی به پرسنل مخصوص سوخترسانی وجود ندارد. پنجم اینکه هزینه های سرویس و نگهداری این قبیل تانکرها نسبتا پایین است.

اما معایب این روش سوخترسانی بدین قرار است:
اول اینکه به خاطر محدودیت قطر شیلنگ های سوخترسان ، حجم سوخت ارسالی به هواپیماهای دریافت کننده سوخت بسیار کمتر از روش سوخترسانی با بوم است. تانکرهای سوخترسان مجهز به این مکانیسم دارای سرعت انتقال سوخت ۶۵۰ الی ۲۰۰۰ لیتر در دقیقه بسته به شرایط هستند که بسیار کمتر از تانکرهای سوخترسان با بوم است. دوم اینکه امکان سوخترسانی در شرایط جوی نامساعد وجود ندارد. سوم اینکه این روش به نسبت روش های دیگر دارای خطر بیشتری است. بارها اتفاق افتاده است که هواپیمای سوخت گیر در حین سوختگیری هوایی در اثر اتفاقات مختلف دچار مشکل شده اند و یا سبد شیلنگ کنده شده است. چهارم اینکه این روش برای هواپیماهای سنگین کاربردی ندارد. پنجم اینکه هواپیماهای دریافت کننده سوخت حتما می بایست به منظور دریافت سوخت ، مجهز به لوله مخصوص دریافت سوخت از پراب باشند که طراحی آن برای جنگنده ها مشکلات خاص خود را دارد.
با دو روش اصلی سوخترسانی آشنا شدید. تانکرهای بزرگ سوخترسان قادرند حجم زیادی سوخت حمل کنند و به تعداد زیادی هواگرد سوخترسانی کنند. اما این تانکرها اندازه بسیار بزرگی دارند و نمی توان از آنها در مناطق پرخطر و یا مناطقی که تحت آتش دشمن هستند ، استفاده کرد. در برخی دیگر از موارد کشورها نیاز چندانی به تانکرهای بزرگ (و عمدتا گرانقیمت) سوخترسان ندارند. به همین دلیل از روش ارزانتری برای سوخترسانی استفاده می کنند. همانطور که در معرفی روش سوخترسانی شیلنگی گفته شد ، تانکر سوخترسان در زیر بالها و بدنه خود دارای دو یا چند پاد به همراه شیلنگ سوخترسانی می باشند. می توان یک جنگنده را به چند تانکر سوخت در زیر بالها مجهز کرد و جنگنده بدون حمل سلاح با حداکثر وزن برخاست خود با حداکثر میزان سوخت قابل حمل از زمین بلند شود. در قسمت بدنه جنگنده نیز یک پاد سوخترسانی شلنگی نصب کرد. بدین ترتیب با استفاده از جنگنده ها می توان بدین طریق به سادگی به جنگنده های دیگر سوخترسانی کرد. این روش سوخترسانی که با نام Buddy Refueling شناخته میشود ، یک روش آسان و نسبتا کم هزینه است و مناسب برای انجام عملیات سوخترسانی در مناطق تحت آتش و عمق خاک دشمن می باشد.
هم اکنون سوپرهورنت های نیروی دریایی ایالات متحده که بر روی ناوهای هواپیمابر این کشور مستقر هستند ، از این روش سوخترسانی برای افزایش برد عملیاتی خود استفاده میکنند. پس از بازنشسته شدن هواپیماهای KA-6D و KS-3A,B ، سوپرهورنت در حال حاضر سوخترسان استاندارد نیروی دریایی ایالات متحده میباشد که می تواند با این روش شعاع عملیاتی هواپیماهای ناو را افزایش دهد. بمب افکن های SU-24 و Mig-29K هم میتوانند به پاد سوخترسانی UPAZ-M مجهز شوند و به همدیگر سوخترسانی کنند. این پاد سوخترسانی همان پاد سوخترسان نصب شده روی تانکرهای ایلوشین IL-78 است. جنگنده های رافال و J-15 نیز دارای پاد سوخترسانی هستند.

سوختگیری یار به یار میگ29 کا به میگ35

سوختگیری یار به یار میگ۲۹ کا به میگ۳۵

سوخت رسانی کی سی 130 ارتش اسرائیل به سی استالیون این ارتش

سوخت رسانی کی سی ۱۳۰ ارتش اسرائیل به سی استالیون این ارتش

تا بدین جا با اصول سوخترسانی هوایی آشنا شدید. در اینجا به چند نکته و دانستنی های مختلف و مفید درباره سوخترسانی هوایی اشاره میشود:

تقریبا تمامی تانکرهای سوخترسان شامل بدنه یک هواپیمای ترابری یا مسافربری هستند. مثلا تانکر سوخترسان KC-10 اکستندر شامل بدنه دی سی ۱۰ و یا تانکر IL-78 شامل هواپیمای ترابری IL-76 می باشد.

در داخل بدنه هواپیماهای سوخترسان تعدادی تانکر حمل سوخت وجود دارد. البته خود هواپیمای سوخترسان دارای مخازن سوخت داخلی مخصوص به خود می باشد که مربوط به خودش است. در قسمت باز فضای حمل بار هواپیما تعدادی تانکر برای حمل سوخت قرار داده می شود تا هواپیمای سوخترسان بتواند حداکثر میزان سوخت قابل حمل را با خود جابجا کند.

تمامی تانکرهای حمل سوخت هواپیماهای سوخترسان به یکدیگر متصل هستند و سوخت حمل شده در داخل این هواپیماها به یکدیگر متصل هستند. بدین ترتیب هواپیماهای حمل سوخت را می توان دوربرد ترین هواپیماهای جهان دانست. تمامی هواپیماهای سوخترسان در واقع سوخت پروازی خود را به دیگر هواپیماها تحویل میدهند.هواپیماهای سوخترسان امروزی قادرند به طور متوسط تا ۱۱۰ تن سوخت حمل کنند که این میزان سوخت برای یکبار سوخترسانی کامل به ده جنگنده F-15 ایگل یا دو بمب افکن B-52 استراتوفورترس و یا یک هواپیمای ترابری C-5 گلکسی کافی است.

تقریبا تمامی هواپیماهای سوخترسان علاوه بر سوخترسانی ، خود نیز دارای سامانه های دریافت کننده سوخت در آسمان هستند. قابلیت سوختگیری هواپیماهای سوخترسان یک ویژگی بسیار مهم و ضروری به شمار می رود. چون هواپیماهای سوخترسان را قادر می سازد تا در برد بیشتری به سایر هواپیماها سوخترسانی کنند. مثلا تانکر سوخترسان KC-135 استراتوتانکر در حالت حمل حداکثری سوخت دارای ۲۴۰۰km شعاع عملیاتی است. می توان پنج فروند استراتوتانکر را به ماموریت اعزام کرد. وقتی این پنج فروند استراتوتانکر به حداکثر شعاع عملیاتی خود رسیدند ، توسط پنج فروند استراتوتانکر دیگر سوخترسانی میشوند. در این حالت پنج استراتوتانکر اولی پس از سوختگیری هوایی مجددا دارای ۲۴۰۰km شعاع عملیاتی میشوند و در مجموع دارای بیش از ۴۸۰۰km شعاع عملیاتی خواهند شد. و در نهایت پس از بازگشت از ماموریت ، مجددا در همان مکان قبلی سوختگیری می کنند و خود را به پایگاه می رسانند.این روش یک روش بسیار متداول و رایج برای افزایش برد تانکرهای سوخترسان و در نتیجه افزایش توان سوخترسانی آنها به دیگر هواپیماها می باشد. در جریان جنگ فالکلند فاصله جزایر فالکلند تا خاک انگلستان ۱۱۵۰۰km بود. بمب افکن های استراتژیک Avro Vulcan با حداکثر تسلیحات از خاک انگلستان برمیخواستند و تانکرهای سوخترسان Handley Page Victor به همین طریق طی چند مرحله به بمب افکن های ولکان سوخترسانی می کردند و بدین ترتیب بمب افکن های ولکان می توانستند این مسیر طولانی را بدون توقف طی کرده و پس از انجام بمباران ، مجددا به پایگاه خود باز میگشتند. بمب افکن ها و یا هواپیماهای ترابری آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس نیز به همین شیوه خود را به عراق و عربستان می رساندند.

تانکرهای سوخترسان هوایی به نسبت کارآیی که دارند ، قیمت بسیار گرانی دارند. به همین دلیل طراحان این تانکرهای سوخترسان ، آنها را به گونه ای طراحی می کنند که علاوه بر سوخترسانی ، در امور دیگر نیز بشود از آن بهره برد. مثلا تانکر KC-135 استراتوتانکر توانایی حمل ۲۵ تن بار یا ۳۷ سرباز کاملا مسلح را در درون بدنه و بالای مخازن سوخت دارا میباشد. همچنین استراتوتانکر این قابلیت را دارد که مخازن سوخت را از داخل بدنه بیرون کشیده و از هواپیما در نقش هواپیمای ترابری سنگین تاکتیکی و استراتژیک استفاده نمود که در این حالت توانایی حمل ۱۴۰ سرباز کاملا مسلح و یا ۷۰ تن محموله را دارا می باشد. سایر تانکرهای سوخت رسان آمریکایی و اروپایی هم این ویژگی را دارند و کاملا چند منظوره هستند.

تصویری از یک فروند کی سی 135 و درب بارگیری ان

تصویری از یک فروند کی سی ۱۳۵ و درب بارگیری ان

تصویر بخش بار یک ایلیوشین 78... میتوان برای حمل بار و یا سرباز نیز از این نسخه افتاده کرد

تصویر بخش بار یک ایلیوشین ۷۸… میتوان برای حمل بار و یا سرباز نیز از این نسخه افتاده کرد

برخلاف تصور همگان ، وظیفه تانکرهای سوخترسان تنها سوخترسانی در آسمان نیست. تمامی تانکرهای سوخترسان این قابلیت را دارند که بر روی زمین به هواگردهای روی زمین نیز سوخترسانی کنند. گاهی اوقات به دلایل مختلف ، سوخترسانی زمینی به پایگاه های هوایی دشوار میشود. در این وضعیت تانکر های سوخترسان خود را به پایگاه هوایی رسانده و پس از سوخترسانی به هواپیماهای پایگاه ، مجددا به پایگاه خودشان باز میگردند. تانکرهای سوخترسان بر روی زمین معمولا قادرند تا به پنج هواپیما به صورت همزمان سوخترسانی کنند.

همانطور که گفتیم تانکرهای سوخترسان به دو روش بوم و شیلنگی سوخت را به هواپیمای مقابل منتقل می سازند. هیچ یک از این روش ها برتری کامل و مطلق به دیگری ندارد. بلکه هر کدام کارایی خودشان را دارند. بهترین روش استفاده از هر دو روش و در اختیار داشتن دو دسته تانکر است که هم از روش پراب و هم از روش بوم برای سوخترسانی استفاده کنند. کشورهای غربی و اعضای ناتو از نظر بکار گیری تانکرهای سوخترسان هوایی پیشرو هستند. کشورهای غربی از هر دو نمونه سوخترسان نیز در اختیار دارند. به عنوان مثال برخی از مدلهای KC-135 در قسمت پشت خود دارای بوم و در زیر بالهای خود دارای شیلنگ سوخترسانی هستند و می توانند به هر دو روش سوخترسانی کنند. روش سوخترسانی با بوم یک روش مناسب برای هواپیماهای بزرگ است. در واقع روش سوخترسانی شیلنگی برای هواپیماهای بزرگ نامناسب است.

آمریکا با در اختیار داشتن بیش از ۵۵۰ فروند تانکر سوخترسان بزرگترین کاربر این تانکرهای سوخت در جهان به شمار می رود. جالب اینجاست که تعداد هواپیماهای سوخترسان آمریکا به تنهایی از تمام تانکرهای دیگر کشورها نیز بیشتر است. این کشور از تانکرهای سوخترسان KC-135 استراتوتانکر ، KC-10 اکستندر ، KC-130 تانکر هرکولس برای سوخترسانی استفاده می کند.
انگلیس و فرانسه و روسیه از دیگر کاربران تانکرهای سوخترسان هستند. جالب اینجاست روسیه ، تنها دارای ۱۹ فروند تانکر سوخترسان IL-78 میداس میباشد که این موضوع ضعف جدی این کشور در انجام عملیات دور از خانه را به وضوح آشکار می کند. ضعف روسیه در این زمینه وقتی پررنگ تر می شود که بدانیم این کشور تاکنون هرگز یک تانکر سوخترسان با مکانیسم بوم را طراحی و عملیاتی نکرده است و تمامی تانکرهای سوخترسان این کشور دارای مکانیسم سوخترسانی شیلنگی هستند. این ضعف وقتی آشکارتر می شود که تانکر سوخترسان IL-78 بخواهد به بمب افکن های استراتژیک این کشور سوخترسانی کند. از آنجایی که این تانکر از روش شیلنگی برای سوخترسانی استفاده می کند و با توجه به سرعت انتقال پایین این روش ، مثلا برای سوخترسانی کامل به یک توپولف TU-95 نیاز به ۳۰ دقیقه زمان است. و یا برای سوخترسانی کامل به یک SU-34 فولبک به ده دقیقه زمان نیاز است. برای مقایسه بد نیست بدانید که تانکر KC-10 اکستندر قادر است یک بمب افکن B-52 را در مدت کمتر از پنج دقیقه و یک جنگنده استرایک ایگل را در کمتر از ۸۰ ثانیه به طور کامل سوخترسانی کند. روسیه در زمینه تانکرهای سوخترسان هوایی ضعف های جدی و بسیار بزرگی دارد.

امروزه تانکرهای سوخترسان جزء اصلی ترین اجزای توان تهاجمی هر کشور محسوب میشوند و از معیارهای سنجش توان تهاجمی هر کشور محسوب میشوند. داشتن تعداد بالای جنگنده یا بمب افکن و یا حتی بمب افکن استراتژیک بدون در اختیار داشتن تعداد مناسب و کافی تانکر سوخترسان ، هیچگاه نمی تواند توان تهاجمی ناوگان هوایی یک کشور را تضمین کند.

800px-IIAF_Boeing_707_refuels_IIAF_Boeing_747

کی سی 130 و سوخت رسانی به بالگرد ام اچ 60

48+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.