پهپاد انتحاری حدید-۱۱۰ (Hadid-110) که در داخل نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام «دالاهو» (Dalahu) نیز شناخته می‌شود، بدون شک یکی از پیشرفته‌ترین، سریع‌ترین و مرگبارترین پهپادهای انتحاری است که تاکنون توسط جمهوری اسلامی ایران طراحی و به تولید انبوه رسیده است. این پرندهٔ بدون سرنشین که توسط نیروی زمینی سپاه پاسداران توسعه یافته، با بهره‌گیری از یک پیشرانش توربوجت (موتور جت) و طراحی بدنه‌ای متمایل به رادارگریز، تحولی بنیادین در استراتژی حملات اشباعی و نفوذ به سامانه‌های پیچیدهٔ پدافند هوایی ایجاد کرده است و در تاریخ ۱۲ فوریه ۲۰۲۵ (۲۳ بهمن ۱۴۰۳) و در خلال برگزاری نمایشگاه توانمندی‌های صنایع دفاعی تحت عنوان «اقتدار ۱۴۰۳» به‌طور رسمی رونمایی گردید، رویدادی که با حضور آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران، و جمعی از فرماندهان ارشد نظامی و متخصصان صنایع دفاعی برگزار شد و در همان بدو امر، توجه بسیاری از کارشناسان نظامی جهانی را به خود جلب کرد.
آنچه حدید-۱۱۰ را از نسل‌های پیشین پهپادهای انتحاری ایران نظیر خانوادهٔ شاهد136 به‌طور کامل متمایز می‌سازد، نخست سرعت فوقالعادهٔ بالای آن است که به حدود ۵۱۰ تا ۵۱۷ کیلومتر بر ساعت می‌رسد و این رقم، آن را به سریع‌ترین پهپاد انتحاری شناخته‌شده در زرادخانهٔ ایران تبدیل کرده است، رقمی که بیش از دو برابر سرعت پهپادهای پیستونی شاهد-۱۳۶ (با سرعت حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت) است و این افزایش چشمگیر سرعت، به شدت زمان واکنش سامانه‌های پدافندی دشمن را کاهش می‌دهد و شانس رهگیری و انهدام آن را به حداقل می‌رساند.
دومین و شاید مهم‌ترین ویژگی این پهپاد، معماری بدنهٔ با سطح مقطعی رادار کم است که با استفاده از سطوح شکسته و چندوجهی و بال‌های مثلثی طراحی شده است تا امواج راداری را در جهات مختلف پراکنده کرده و سطح مقطع راداری (RCS) آن را به شدت کاهش دهد، به‌گونه‌ای که این پرنده را به یک هدف کم پیدا برای رادارهای متعارف و سامانه‌های پدافندی دشمن تبدیل می‌سازد و این ویژگی، همراه با ارتفاع پروازی بسیار بالا (تا ۹ کیلومتر یا ۳۰٬۰۰۰ فوت)، انرا سلاحی موثر کرده است ، زیرا بسیاری از پهپادهای رهگیر و سامانه‌های ضدهوایی کوتاه‌برد قادر به دستیابی به چنین ارتفاعی نیستند یا در آن ارتفاع، کارایی خود را از دست می‌دهند.
از نظر مشخصات فنی دقیق، حدید-۱۱۰ دارای طولی در حدود ۲ متر و پهنای بالی معادل ۲ متر است و وزن خالی آن حدود ۱۰۰ کیلوگرم گزارش شده است، اما مهم‌ترین بخش آن، کلاهک جنگی (Warhead) با وزن تقریباً ۳۰ کیلوگرم از مواد منفجرهٔ قوی است که البته برخی منابع از وجود دو نوع کلاهک با وزن ۲۰ و ۳۰ کیلوگرم خبر داده‌اند و این کلاهک به‌گونه‌ای طراحی شده که می‌تواند تأثیر تخریبی گسترده‌ای بر روی اهداف حساس مانند تأسیسات نظامی، مراکز فرماندهی، انبارهای مهمات و حتی کشتی‌های جنگی بزرگ داشته باشد.
پیشرانش این پهپاد توسط یک موتور توربوجت کوچک تأمین می‌شود که به آن توانایی دستیابی به سرعت کروز ۵۱۰ کیلومتر بر ساعت را می‌دهد و برد عملیاتی آن بسته به نوع کلاهک و مشخصات مأموریت، بین ۳۵۰ تا ۳۵۴ کیلومتر اعلام شده است.
سامانهٔ ناوبری این پهپاد ترکیبی از سیستم ناوبری اینرسیایی (INS) و ناوبری ماهواره‌ای مقاوم در برابر جنگ الکترونیک (GNSS با پوشش ضد پارازیت) است که به آن امکان می‌دهد تا مسیر از پیش تعیین‌شدهٔ خود را با دقت بالا طی کرده و در صورت قطع سیگنال‌های ماهواره‌ای توسط دشمن، همچنان با استفاده از ناوبری اینرسیایی به حرکت خود ادامه دهد و به هدف اصابت کند، ضمن اینکه بدنهٔ سبک و طراحی آیرودینامیک آن، قابلیت مانورپذیری مناسبی را نیز در مراحل پایانی پرواز برای فرار از سامانه‌های دفاع نقطه‌ای فراهم می‌آورد. یکی از نقاط قوت بی‌نظیر حدید-۱۱۰، سازوکار پرتاب آن است که با استفاده از یک موتور سوخت جامد بوستر (Solid-Fuel Booster) انجام می‌شود؛ این بوستر، پهپاد را در لحظات ابتدایی پرتاب به سرعت به ارتفاع و سرعت عملیاتی مورد نیاز برای روشن شدن موتور اصلی توربوجت می‌رساند و این ویژگی، امکان پرتاب این پهپاد را از سکوهای مختلف شامل پرتابگرهای زمینی متحرک، سکوهای ساحلی و حتی از زیردریایی‌ها (در یک اقدام بی‌سابقه که تصاویر آن توسط رسانه‌های ایرانی منتشر شد) فراهم می‌آورد و انعطاف‌پذیری تاکتیکی فوقالعادهای را به فرماندهان می‌دهد.
حدید-۱۱۰ نخستین حضور عملیاتی خود را در اوایل دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴) و در خلال رزمایش پنج‌روزهٔ «سهند-۲۰۲۵» که با حضور ۱۰ کشور عضو سازمان همکاری شانگهای (شامل ایران، روسیه، چین، هند، پاکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان و بلاروس) در استان آذربایجان شرقی برگزار شد، به نمایش گذاشت و این رزمایش که با هدف مبارزه با تروریسم طراحی شده بود، بستر مناسبی برای ارزیابی عملکرد این پهپاد در کنار سایر سامانه‌های پیشرفته فراهم آورد. سرانجام، در تاریخ ۴ مارس ۲۰۲۶ (۱۳ اسفند ۱۴۰۴) و در جریان تشدید درگیری‌های نظامی ایران با ایالات متحده و اسرائیل، سپاه پاسداران برای نخستین بار از این پهپاد در عملیات رزمی واقعی استفاده کرد و رسانه‌های ایرانی گزارش دادند که این حملات در چارچوب پاسخ به عملیات تلافی‌جویانهٔ «خشم حماسی» (Epic Fury) ایالات متحده و «غرش شیر» (Roaring Lion) اسرائیل که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ علیه تأسیسات و مقامات نظامی ایران انجام شده بود، صورت گرفته است و این رویداد، نقطهٔ عطفی در اثبات کارایی رزمی حدید-۱۱۰ در صحنهٔ نبرد واقعی محسوب می‌شود.
از منظر راهبردی، حدید-۱۱۰ نه‌تنها یک پهپاد، بلکه نمادی از تغییر پارادایم در صنایع دفاعی ایران و عبور از پهپادهای نسبتاً آهسته و آسیب‌پذیر شاهد به سمت نسل جدیدی از مهمات دقیق‌زن با سرعت بالا و قابلیت نفوذپذیری استثنایی است و کارشناسان نظامی معتقدند که این پهپاد با ترکیب سرعت، ارتفاع، پنهانکاری و قدرت تخریب، می‌تواند تهدیدی جدی برای پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، ناوهای هواپیمابر و حتی سامانه‌های پدافندی پیشرفته مانند سامانه پاتریوت و تاد ایجاد کند و چالش‌های بی‌سابقهای را برای معادلات دفاعی کشورهای مخالف ایران در خلیج فارس و دریای مدیترانه به وجود آورد.
یکی از جنبه‌های قابل‌تأمل در مورد حدید-۱۱۰، سرعت بالای تولید انبوه آن است، به‌طوری که یوری لیامین، کارشناس ارشد مرکز تحلیل استراتژی‌ها و فناوری‌های روسیه (CAST)، با بررسی تصاویر منتشرشده از بدنهٔ یکی از این پهپادها که شمارهٔ سریال ۲۲ را بر خود داشت، به این نتیجه رسید که این نمونه، بیست‌و‌دومین فروند از یک محمولهٔ تولیدی است که در دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴) ساخته شده است، در حالی که نخستین نمایش عمومی این پهپاد تنها در فوریهٔ ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) انجام شده بود و این فاصلهٔ زمانی بسیار کوتاه، نشان‌دهندهٔ توانایی خارقالعادهٔ صنایع دفاعی ایران در انتقال سریع یک محصول از مرحلهٔ نمونه‌سازی به تولید انبوه و خط تولید صنعتی است و این موفقیت، بیانگر بلوغ کامل اکوسیستم پهپادی ایران و زنجیرهٔ تأمین پیچیدهٔ آن است.
در یک جمع‌بندی جامع، باید گفت که حدید-۱۱۰ فراتر از یک سلاح صرف، یک سامانهٔ پیچیده و هوشمند از خانوادهٔ مهمات هوشمند و پهپادهای انتحاری نسل جدید است که با تکیه بر موتور جت قدرتمند، بدنهٔ رادارگریز با سطوح چندوجهی، سامانهٔ ناوبری اینرسیایی-ماهواره‌ای ضد پارازیت، کلاهک ۳۰ کیلوگرمی، ارتفاع عملیاتی ۹ کیلومتری و سرعت ۵۱۰ کیلومتر بر ساعت، توانسته است به یکی از مرگبارترین و مؤثرترین ابزارهای نیروهای مسلح ایران در مقابل تهدیدات فرامنطقه‌ای تبدیل شود و با وجود اینکه برخی کارشناسان در طبقه‌بندی آن میان «موشک کروز» و «پهپاد انتحاری» تردید دارند، اما واقعیت میدانی نشان داده است که این سامانه در عملیات «وعده صادق ۴» در فوریه و مارس ۲۰۲۶، عملکردی درخشان و تأثیرگذار داشته و توانسته است ضمن نفوذ به لایه‌های مختلف پدافند هوایی دشمن، ضربات مهلکی را به اهداف از پیش تعیین‌شده وارد آورد.
حضور این پهپاد در رزمایش بین‌المللی سهند-۲۰۲۵ و همچنین استقرار آن در یگان‌های عملیاتی نیروی زمینی سپاه، نشان از عزم جدی فرماندهان نظامی ایران برای جایگزینی تدریجی پهپادهای کندتر شاهد با نسل جدیدی از مهمات پرسرعت و پنهانکار دارد و این تحول، معادلات قدرت را در منطقه به نفع ایران تغییر خواهد داد، به‌گونه‌ای که امروز حدید-۱۱۰ نه‌تنها به عنوان یک برگ برنده در جنگ‌های نیابتی و حملات راهبردی، بلکه به عنوان نمادی از خودکفایی دفاعی و پیشرفت تکنولوژیک جمهوری اسلامی ایران در صنعت هوافضا شناخته می‌شود و هر یک از اجزای آن، از موتور توربوجت گرفته تا بدنهٔ چندوجهی و سامانهٔ ناوبری، داستانی از مهندسی معکوس، نوآوری بومی و تلاش بی‌وقفهٔ متخصصان داخلی را روایت می‌کند که توانسته‌اند در کمتر از یک دهه، فاصلهٔ خود را با پیشرفته‌ترین کشورهای صاحب‌این فناوری به حداقل برسانند و در برخی حوزه‌ها مانند ترکیب سرعت و پنهانکاری، حتی از آنها پیشی بگیرند.
عبدالحمید تارخ
مقالات مشابه
