نویسنده : سینا نوریخانی

به تاریخ یکشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۵، آیین رونمایی رسمی از تانک کرار  (به معنی سخت حمله کننده از القاب مولای متقیان حضرت علی (ع) ) صورت پذیرفت. پیش از آنکه به بررسی این تانک بپردازیم بد نیست به برخی حواشی و مسائل تاریخی پیرامون تانک تی ۷۲ و حضور آن در ایران نگاهی داشته باشیم. تانک تی ۷۲ در سال های پایانی دهه شصت در اتحاد جماهیر شوروی طراحی شد و تا سال ۱۹۷۳ به خدمت یگان های زرهی این کشور درآمد. با تولید در تعدادی بیش از ۲۵۰۰۰ دستگاه که علاوه بر شوروی در کشورهای دیگری نیز به صورت تحت لیسانس صورت پذیرفت و ایضا با صادرات به بیش از ۳۰ کشور دنیا ، تانک تی ۷۲ موفق ترین تانک نسل دومی شوروی در زمینه صادرات است. تی ۷۲ از دهه هشتاد میلادی تا امروز در جنگ های مختلفی مورد استفاده قرار گرفته و البته در بسیاری از آن ها کارنامه قابل قبولی ارائه نکرده از جمله در نبرد نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا با کشور عراق تحت حکومت صدام حسین. عراق در سال ۱۹۷۹ (مصادف با انقلاب ایران) برای اولین بار تانک تی ۷۲ را در تعداد ۵۰ دستگاه از شوروی تحویل گرفت. تحویل این تانک ها به عراق در حدود ۲ سال پیش از شروع جنگ با ایران بود. در ۳۱ شهریور سال ۱۳۵۹ با یورش ارتش عراق ، جنگی هشت ساله با ایران آغاز شد. در این جنگ در ابتدای کار یگان هایی از زرهی عراق وارد عمل شدند که عمدتا از تانک هایی همچون تی ۵۵/۵۴ یا تی ۶۲ بهره میبردند. در حدود یک سال پس از جنگ و در سال ۱۳۶۰ اولین تقابل تانک های تی ۷۲ عراقی با نیروهای ایرانی روی داد. عراق تانک تی ۷۲ را در مدل های اورال ، ام  و ام ۱ از شوروی تحویل گرفت و اولین مدلی که به نبرد با نیروهای ایرانی وارد شد مدل اورال بود.

تانک تی ۷۲ اورال غنیمتی عراق در اختیار سپاه پاسداران

البته در طول جنگ عراق به تعداد محدودی تانک ام ۸۴ (نمونه تولیدی تی ۷۲ در یوگسلاوی) نیز دست یافت. تمامی مدل های تی ۷۲ عراق در طول جنگ به دست رزمندگان ایرانی به غنیمت درآمدند و بعضا پس از مدتی در واحد های زرهی سپاه پاسداران مورد استفاده قرار گرفته و بخشی از استعداد تجهیزاتی یگان های زرهی سپاه در طول جنگ را تامین کردند. در حقیقت اولین آشنایی ایرانی ها با تی ۷۲ در جنگ تحمیلی صورت گرفت و مصائب مقابله با این تانک که از حفاظت بهتری به نسبت دیگر تانک های عراقی برخوردار بود ، خاطره ای ناخوشایند از آن در ذهن ایرانی ها بر جای گذاشت. در مرداد ماه سال ۱۳۶۷ (ماه اوت سال ۱۹۸۸) جنگ تحمیلی عراق به ایران پس از حدود ۸ سال نبرد خونین پایان پذیرفت. پس از پایان جنگ و با آغاز دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی ، روند بازسازی آسیب های ناشی از جنگ آغاز شد. در جریان بازسازی کشور یکی از مهمترین مواردی که مد نظر مسئولین قرار گرفت بازیابی توان نیروهای مسلح و دوباره تجهیز آن ها بود. در دوره هاشمی ، روابط با شوروی بهبود یافته و مسئولین گزینه خرید تجهیزات از این کشور را مد نظر قرار دادند.در نهایت به منظور تجهیز نیروهای مسلح ، مذاکراتی در اواخر دهه شصت با شوروی صورت پذیرفت که در نهایت با موافقت طرف روس ، خرید هایی از سوی ایران انجام شد. یکی از گزینه های مطرح ایران برای تقویت نیروهای مسلح ، خرید تانک و ادوات زرهی جهت دوباره تجهیز یگان های زرهی کشور بود که در طول جنگ خسارت های فراوانی دیده بودند. در طول جنگ سپاه از طریق کمک ارتش و تجهیزات غنیمتی عراق ، واحد های زرهی خود را شکل داده بود اما با پایان جنگ این ارگان نیز تقویت و گسترش یگان های زرهی خود را مد نظر داشت و این مسئله نیازمند خرید تجهیزات جدید بود. در حوزه زرهی سنگین ، پیشنهاد و خرید ایران از شوروی متاثر از پیش زمینه ذهنی بود که در جنگ برای رزمندگان و فرماندهان ایرانی ایجاد شده بود و این پیش زمینه چیزی نبود به جز مقابله دشوار با تانک های تی ۷۲ عراقی. در نهایت تی ۷۲ به عنوان گزینه مطرح ایران جهت تجهیز مجدد واحد های زرهی انتخاب شد. در اوایل دهه نود میلادی قراردادی ۲٫۲ میلیارد دلاری مابین ایران و شوروی به امضا رسید که بخشی از آن شامل تولید تحت لیسانس حدود ۱۰۰۰ دستگاه تانک تی ۷۲ اس (مدل صادراتی تانک تی ۷۲ بی) بود. به منظور اجرای این قرارداد با همکاری روس ها ، صنایعی در شهرستان دورود لرستان تاسیس شد. با فروپاشی شوروی و روی کار آمدن دولت بوریس یلتسین در روسیه و پس از آن اعمال فشار های غرب بر دولت وی جهت لغو قرارداد های نظامی با ایران ، روس ها از تعهدات خود در میانه قرارداد سر باز زدند که در نتیجه قرارداد منتاژ تحت لیسانس تی ۷۲ در ایران نیز به صورت نیمه کاره باقی ماند. در نهایت از ۱۰۰۰ دستگاه سفارش اولیه در حدود ۱۰۰ دستگاه به صورت مستقیم تحویل و حدود ۳۰۰ دستگاه با ارسال قطعات در صنایع بنی هاشم دورود منتاژ شدند و پس از آن خط منتاژ تی ۷۲ در این صنایع بسته شد. در مجموع در جریان اجرای قرارداد خرید زرهی از شوروی ، ایران تعداد ۴۲۲ دستگاه تانک تی ۷۲ به دست آورد که مابین یگان های زرهی ارتش و سپاه تقسیم شد.

تصویر ماهواره ای از صنایع بنی هاشم دورود

با اجرای قرارداد منتاژ تی ۷۲ در ایران توان فنی مطلوبی در زمینه ساخت و نگهداری این تانک به دست آمد و بسیاری از قطعات مورد نیاز آن پس از مدتی توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تولید شد. سپاه پس از پایان جنگ به دنبال بازیابی بخشی از تجهیزات زرهی آسیب دیده و بلا استفاده جهت عملیاتی سازی دوباره و تجهیز یگان های زرهی خود بود. پس از مدتی با دستیابی به توان فنی لازم و ایضا تولید قطعات توسط وزارت دفاع ، سپاه برنامه بازسازی تانک های تی ۷۲ را کلید زد که این برنامه توسط صنایع کارگاهی زرهی سپاه همچون موسسه شهید زین الدین (زیر مجموعه قرارگاه خاتم الانبیا) صورت پذیرفت و تعدادی تانک تی ۷۲ بازیابی شده و به خدمت عملیاتی یگان های زرهی سپاه درآمدند. با در نظر گرفتن تانک های تی ۷۲ تحویل و منتاژ شده در کنار موارد غنیمتی و بازسازی شده میتوان گفت که ایران در حال حاضر تعدادی در حدود ۶۰۰ دستگاه تی ۷۲ را در اختیار دارد که به صورت مشترک توسط نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کاربری میشوند.

شاسی تانک های تی ۷۲ در انتظار بازسازی (موسسه شهید زین الدین)

در حال حاضر بیش از سه دهه است که ایران تانک تی ۷۲ را در اختیار دارد (از اولین غنیمت ها در جنگ تا به امروز). تانک تی ۷۲ در دوره خود به عنوان یک تانک اصلی میدان نبرد یا MBT ارائه شد اما اکنون فاقد ویژگی ها و قابلیت های لازم جهت ایفای چنین نقشی برای کشور ما است. پیشرفته ترین نمونه تی ۷۲ در ایران مدل تی ۷۲ اس (T-72S) است که نمونه صادراتی از تانک T-72B محسوب میشود. پس از این مدل نیز مدلی همچون T-72M1 قرار میگیرد.تاکنون به روزرسانی های محدودی بر روی تانک های تی ۷۲ ایرانی انجام شده از جمله نصب سیستم کنترل آتش KAT-72 (یا همان EFCS-3 ساخت اسلوونی) بر روی تانک های تی ۷۲ ام ۱ سپاه یا نصب اخلالگر فروسرخ بر روی تانک های تی ۷۲ اس ارتش. این به روزرسانی های جزئی و محدود قطعا پاسخگوی نیاز کشور ما به تانک اصلی میدان نبرد منطبق با شرایط روز نیستند.

تانک تی ۷۲ ام ۱ ارتقا یافته سپاه مجهز به سیستم کنترل آتش KAT-72 (یا همان EFCS-3)

چندی پیش از زبان فرمانده نیروی زمینی امیر پوردستان ، صحبت هایی مبنی بر تمایل به خرید و به کارگیری تانک تی ۹۰ روسی شنیده شد و پس از آن نیز سردار دهقان وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح از ارائه تانکی با قابلیت رقابت با تی ۹۰ روسی و بهتر از آن صحبت به میان آورد. جهاد خودکفایی نیروی زمینی از دهه هفتاد شمسی پروژه تانک ذوالفقار را دنبال کرده و چندین نمونه آزمایش از آن نیز ارائه کرد با اینحال این تانک سال ها در انتظار تایید ستاد کل نیروهای مسلح و تولید انبوه باقی ماند و در نهایت به یکی از طرح های آزمایشی و بی سرانجام جهاد خودکفایی تبدیل شد که عمده کاربرد آن نمایش در رژه نیروهای مسلح بود. با توجه به نیاز نیروهای مسلح جهت به کارگیری تانک جدید و به روز ، پروژه ای در وزارت دفاع کلید خورد که با گذشت سه سال از توسعه آن در نهایت در قالب محصولی با نام تانک “کرار” چندی پیش رونمایی شد. وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در حوزه زرهی  دارای دو زیر مجموعه عمده شامل صنایع شهید کلاهدوز و صنایع بنی هاشم دورود است. صنایع بنی هاشم دورود به عنوان منتاژ کار زرهی سنگین (مشخصا تانک های تی ۷۲) پس از منتاژ اخرین کیت های موجود از تی ۷۲ اس ، سال ها به انجام کارهای جنبی و نه چندان مرتبط میپرداخت تا انکه با مطرح شدن پروژه کرار ، این صنایع  به عنوان تنها منتاژ کار تی ۷۲ در ایران که امکان اجرای گسترده به روزرسانی این تانک را نیز دارد انتخاب شد و مجددا به کار اصلی خود (در حوزه زرهی سنگین) بازگشت.

شاسی تانک های تی ۷۲ در جریان ارتقا به استاندارد کرار در صنایع بنی هاشم دورود (تاکنون ۱۰ دستگاه از تانک کرار به صورت کامل آماده شده)

انتخاب تی ۷۲ ، الگوی به روزرسانی و شباهت به T-90MS روسیه

در حال حاضر بهترین تانک موجود در زرادخانه نیروهای مسلح ایران تانک تی ۷۲ اس است و به طور کلی ستون فقرات زرهی ایران را در شرایط فعلی تانک های سری تی ۷۲ تشکیل میدهند در نتیجه انتخاب این تانک به عنوان پایه به روزرسانی و ارائه تانکی ارتقا یافته امری منطقی و بدیهی به نظر میرسد. ایران چند صد دستگاه تانک تی ۷۲ در چندین مدل در اختیار دارد که همین مسئله ارتقای آن را از جنبه های اقتصادی و …….. توجیه پذیر میسازد.در به روزرسانی تانک های تی ۷۲ ایران به استاندارد “کرار” ، مشخصا از طرح تانک T-90MS الگوبرداری شده. تانک تی ۹۰ در حقیقت نمونه ای بهبود یافته از تانک تی ۷۲ است و در شاخه توسعه آن قرار گرفته. تانک تی ۹۰ در ابتدا با نام T-72BU نام گذاری شده بود که بنا بر برخی دلایل از جمله کارنامه ضعیف تی ۷۲ در جنگ خلیج فارس و در نتیجه بدنامی این تانک ، روس ها تصمیم بر تغییر نام آن به تی ۹۰ گرفتند.

تانک T-72BU که بعد ها به T-90 تغییر نام یافت

تانک تی ۹۰ تاکنون در مدل های مختلفی ارائه شده که بهترین آن مدل MS یا نمونه مدرنیزه شده مدل اس است. تانک T-90MS شامل به روزرسانی های همه جانبه و گسترده بر روی تانک تی ۹۰ است که قابلیت های آن را تا سطح قابل توجهی افزایش میدهد.امروزه در دنیا استاندارد های ارتقای متنوعی برای تی ۷۲ از سوی کشورهای مختلف ارائه شده. در این میان یکی از گزینه های موجود ، ارتقا به استاندارد تی ۹۰ است. با توجه به شباهت تی ۷۲ و تی ۹۰ از جهات مختلف ، میتوان شماری از سیستم ها و تجهیزات نصب شده بر روی تی ۹۰ را در تانک تی ۷۲ به کار گرفت. ایران نیز به روش خود از استاندارد ارتقای T-90MS جهت ارائه به روزرسانی داخلی تانک های تی ۷۲ خود بهره گرفته. در حقیقت ایران از طرح کلی تانک روسی بهره برده و شایعه استفاده از کیت ارتقای T-90MS جهت ساخت کرار یا خرید این تانک توسط ایران از بیخ و بن مردود است. قسمت مهم و عمده الگو برداری کرار از T-90MS نیز در بخش طراحی حفاظتی تانک و نحوه پوشش زره آن در بخش های مختلف شاسی و برجک و در نهایت نحوه ذخیره سازی مهمات در محفظه عقب برجک است.

شباهت طرح کرار به طراحی تانک T-90MS

بخش های مشابه شاسی در تانک تی ۷۲ و تانک کرار

به روزرسانی های اجرا شده و تفاوت های آن

در جریان پانزدهمین نمایشگاه بین المللی لوازم و تجهیزات، پلیسی، ایمنی و امنیتی تهران (موسوم به ایپاس) کلیپی به نمایش درامد که در بخش هایی از آن روند به روزرسانی تانک تی ۷۲ اس به استاندارد کرار به نمایش درامده بود. با توجه به تصاویر رویت شده از این کلیپ میتوان گفت که نمونه نخست کرار ارتقای مستقیم تانک تی ۷۲ اس (T-72S) بوده که در آن با تغییر نقاط اتصال زره ، تغییراتی نیز جهت نصب تجهیزات نظارتی و …… جدید بر روی برجک اعمال شده.

تانک کرار در نمونه اولیه (ارتقای مستقیم تی ۷۲)

در کلیپی که در جریان رونمایی از کرار پخش شد مراحل ساخت برجکی جدید برای این تانک در معرض دید قرار گرفت. تانک تی ۷۲ دارای برجک ریخته گری شده (Casted) است. این برجک به جهت زوایایی که دارد برای نصب بلوک های زره اضافه شونده از نوع واکنشگر انفجاری (ERA) مشکلاتی ایجاد میکند و ممکن است بلوک ها به صورت منظم بر روی برجک قرار نگرفته و نقاط بدون پوششی ایجاد شود. برای برطرف کردن این مسئله متخصصین ایرانی برجک جدیدی برای کرار طراحی کرده اند که از ساختار جوش کاری شده (Welded) برخوردار است. برجک های جوش کاری شده ، حجمی چند ضلعی با سطوح صاف ایجاد میکنند که امکان نصب منظم بلوک های زره واکنشگر را فراهم می آورد.

برجک جوش کاری شده جدیدی که برای تانک کرار ساخته شده ، محفظه های جلویی برجک محل قرارگیری بلوک زره کامپوزیتی (ترکیبی) هستند

مسئله مورد اشاره پیشتر در مورد تانک های T-90 هند روی داده و تانک های تی ۹۰ این کشور دارای دو نمونه برجک جوش کاری شده و ریخته گری شده هستند که در هر کدام نحوه نصب و پوشش زره واکنشگر کنتاکت ۵ متفاوت است. مشخصا تانک های تی ۹۰ هند با برجک جوشکاری شده سطح پوشش بهتری داشته و نقاط بدون حفاظت کمتری دارند. به جز موارد اشاره شده تفاوت های دیگری نیز در نمونه اولیه و نمونه رونمایی شده تانک کرار وجود دارد که شامل اضافه شدن یکسری از سیستم و تغییر در برخی اجزای تانک از جمله جایگاه تسلیحاتی کنترل از راه دور آن است. تانک کرار در نمونه نخست فاقد سیستم تصویربرداری تلویزیونی جلونگر و عقب نگر برای راننده است یا جایگاه تسلیحاتی متفاوتی دارد.
بخش های مختلف به روزرسانی :


۱-حفاظت

تانک های تی ۷۲ اس ایران به عنوان بهترین نمونه موجود از تی ۷۲ در کشور ما از بالاترین سطح حفاظت در میان تانک های عملیاتی در نیروهای مسلح ایران برخوردارند. تی ۷۲ اس همانگونه که پیشتر نیز عنوان شده در حقیقت نمونه ای صادراتی از تانک تی ۷۲ بی مورد استفاده یگان های زرهی شوروی است. تانک T-72B پس از تانک T-72A  دومین نقطه عطف در ارتقای سطح حفاظت تانک های سری تی ۷۲ بود. این تانک با افزایش ۲۰ میلیمتری قطر پوسته فولادی بخش های جلویی بدنه از زره کامپوزیتی تقویت شده با نامگذاری امریکایی Super Dolly Parton برخوردار بود که صفحات این زره داخل محفظه های جلوی برجک قرار میگرفتند. کلیت برجک تانک T-72B از طریق ریخته گری ساخته میشد با این تفاوت که در ریخته گری برجک دو محفظه خالی در بخش جلویی در نظر گرفته میشد که در این دو محفظه دو بلوک از زره کامپوزیتی (چند لایه) قرار میگرفت. افزایش قطر پوسته فولادی بدنه در کنار ارتقای سطح زره کامپوزیتی ، مقاومت زرهی تانک های T-72B مجهز به زره های واکنشگر کنتاکت ۱ را در بخش برجک و شاسی به میزان ۹۰۰ تا ۹۵۰ میلیمتر در برابر مهمات انرژی شیمیایی (پرتابه های مجهز به سر جنگی خرج گود) و ۴۸۰ تا ۵۴۰ میلیمتر در برابر مهمات انرژی جنبشی میرساند. این ارقام با نصب زره واکنشگر کنتاکت ۵ به میزان قابلت توجهی افزایش یافته و مقاومت زره تانک در برابر تهدیدات انرژی شیمیایی به بیش از ۱۱۰۰ میلیمتر نیز میرسید. جهت حفظ قابلیت رقابتی تانک تی ۷۲ اس در بازار صادرات ، شوروی این تانک را با ویژگی های حفاظتی نزدیک به مدل “بی” ارائه کرد و تغییر سطح قابل توجهی در آن اعمال نکرد. از این رو میتوان گفت که تانک های تی ۷۲ اس ایرانی از جهت حفاظت به مدل T-72B شباهت دارند.

نمایی از برجک تانک T-72B ، دو محفظه زره کامپوزیتی جلوی برجک مشخص هستند

بلوک زره کامپوزیتی تانک T-72B (مشابه این بلوک در تانک های تی ۷۲ اس ایران نیز وجود دارد)

در ساخت تانک کرار در بخش حفاظت دو مسئله اساسی مطرح است :
۱-نمونه اولیه که ارتقای مستقیم تی ۷۲ اس است و دارای صفحات زرهی کامپوزیتی این تانک + بلوک های زره واکنشگر و …….. است
۲-نمونه های تولیدی با برجک جدید ، برجک جوش کاری شده این مدل ها همچون برجک ریخته گری شده تانک تی ۷۲ اس دارای دو محفظه جهت قرارگیری بلوک های زره کامپوزیتی است. با توجه به تغییر طراحی برجک دو مسئله مطرح میشود یکی اینکه از بلوک کامپوزیتی تی ۷۲ اس در برجک جدید استفاده شده باشد دوم اینکه در بلوک کامپوزیتی نیز تغییراتی اعمال شده باشد که در نتیجه آن میتوان گفت که چنانچه در دو بلوک کامپوزیتی بخش جلویی زره نیز تغییرات اعمال شده باشد سطح حفاظت زره کامپوزیتی نیز تغییر خواهد داشت (افزایش پیدا خواهد کرد). در نهایت این مسئله یک احتمال است و هیچ قطعیتی در آن وجود ندارد.
_در تانک کرار حفاظت دارای چندین بخش است که عبارتند از :
۱-دو بلوک زره کامپوزیتی جلوی برجک و صفحات چندلایه جلوی شاسی
۲- بلوک های زره واکنشگر انفجاری (ERA) نصب شده بر روی بخش جلویی برجک و شاسی و نیمه جلویی بخش فوقانی برجک (سقف برجک).  در نگاه نخست به بلوک های نصب شد هبر روی برجک این مسئله به ذهن متبادر میشود که این بلوک ها به بلوک های زره رلیکت روسی شباهت دارند و یحتمل ساخت روسیه باشند. با اینحال به دقت در ابعاد و طراحی بلوک های واکنشگر نصب شده بر روی بخش جلویی شاسی (سینه تانک) میتوان دریافت که زره واکنشگر انفجاری نصب شده بر روی کرار نمونه داخلی است که صرفا در بخش برجک از زره روسی در طراحی الگو برداری شده.

بلوک های زره واکنشگر نصب شده در بخش جلویی برجک تانک (پیشانی تانک) کرار

بلوک های زره رلیکت نصب شده در بخش جلویی برجک تانک T-90MS (به شباهت طراحی بلوک ها و نحوه نصب بلوک ها با تانک کرار توجه کنید)

نمایی از بخش جلویی برجک (پیشانی تانک) تانک کرار و نحوه چینش بلوک های زره واکنشگر بر روی آن

۳-زره قفسی که در کناره عقبی شاسی و کناره و عقب بخش عقبی برجک نصب شده و جهت محافظت در برابر پرتابه های ضد زره نظیر آر پی جی ۷ مورد استفاده قرار میگیرد. البته قسمت عقبی بخش انتهایی شاسی به جهت حفظ قابلیت نصب مخازن سوخت خارجی فاقد زره قفسی است ضمن اینکه معمولا به جهت آسیب دیدگی زره قفسی بخش عقبی شاسی در جریان عبور تانک از موانع (با تغییر زاویه عقب شاسی و گیر کردن زره قفسی به زمین و موانع آن) ، از نصب این نوع زره در بخش مورد اشاره خودداری میشود. البته برای این مشکل هم راه حلی وجود دارد و استفاده از زره قفسی با اتصالات و ساختار منعطف است.

زره قفسی نصب شده در بخش عقبی برجک و شاسی کرار

نمونه ای از زره قفسی با ساختار منعطف که در بخش عقبی شاسی تانک چلنجر ۲ مگاترون تعبیه شده

۴-صفحات چند لایه محافظ کناره شاسی که از طریق اتصالات خاصی با فاصله از کناره شاسی نصب شده اند و به عنوان یک زره فاصله دار یا Spaced Armor  عمل میکنند. عمده قابلیت این زره در دفع جت خرج گود حاصل از سر جنگی پرتابه های ضد تانک همچون آر پی جی است. فاصله ای که زره فاصله دار ایجاد میکند و از آن به عنوان فاصله هوایی یا Air Gap نام برده میشود موجبات برهم خوردن تمرکز جت خرج گود شکافنده زره شده و قابلیت نفوذ آن را کاهش داده یا از بین میبرد. البته لازم به ذکر است که زره فاصله دار کناره تانک در برابر اصابت مهمات انرژِ جنبشی کالیبر متوسط نیز میتواند موثر باشد. در مقابله با این نوع مهمات ، با ایجاد شوک گرمایی در مرمی (حاصل از اصابت به صفحه فاصله دار و سپس قرار گرفتن در فضای هوایی مابین آن) ، مرمی شکافنده در اصابت به زره جانبی اصلی شاسی دچار شکست ساختاری و عدم توانایی در نفوذ میشود.

زره چند لایه جانبی شاسی تانک کرار که با استفاده از اصل زره فاصله دار یا Spaced Armor در کناره شاسی نصب شده

نمای فوقانی از تانک کرار ، به فاصله زره چند لایه محافظ کناره شاسی و زره قفسی کناره عقبی شاسی از بدنه تانک توجه کنید

۴-پوشش اختفای حرارتی که تانک را از دید سیستم های تصویربردار حرارتی مخفی میکند. این پوشش ها امروزه بخشی از حفاظت تانک را تامین میکنند. پیشتر تانک ذوالفقار به چنین پوششی تجهیز شده بود و امروز شاهد آن هستیم که تانک کرار نیز از این پوشش برخوردار خواهد بود. دیدن و دیده نشدن و شلیک اول (پیش از دشمن) از جمله مزیت هایی است که یک پوشش اختفای حرارتی میتواند در طول نبرد شبانه برای شما فراهم کند.

کرار مجهز به پوشش اختفای حرارتی

۵- یکی از موارد حفاظتی تانک کرار تجهیز به سیستم هشدار قفل لیزری ساخت صنایع الکترونیک ایران است. این سیستم با آشکار سازی پرتو لیزر تابیده شده به تانک و هشدار به خدمه ، آن ها را از قفل لیزری پرتابگرهای موشک ضد تانک یا پرتو لیزری تابیده شده از مسافت یاب های لیزری سیستم های کنترل آتش ادوات زرهی و جهت آن آگاه میکند ضمن اینکه با فعال سازی نارنجک های دودزا ، پرده دود استتاری جهت اخلال در هدایت موشک ایجاد میکند.

سیستم هشدار دهنده قفل لیزری ساخت صنایع الکترونیک ایران که بر روی کرار نصب شده

نقطه قرارگیری سیستم هشدار دهنده قفل لیزری در تانک کرار

مسئله مهم در حفاظت کرار ، سطح پوشش آن است. الگوی حفاظتی تانک کرار همانگونه که پیشتر عنوان شد تانک T-90MSروسی است. البته کرار در مبحث حفاظت با وجود الگوبرداری از این تانک تفاوت هایی نیز دارد. بخش جلویی شاسی (سینه تانک) در تانک کرار توسط حدود ۴۵ بلوک زره واکنشگر پوشش داده شده که پوشش کاملی برای این بخش ایجاد کرده اند. البته بخش زیرین قسمت جلویی شاسی همچنان فاقد پوشش حفاظتی باقی مانده. در این نقطه تیغه خود سنگر سازی یا Self-entrenching قرار گرفته که مانعی برای پوشش این بخش از تانک است. البته میتوان با بهره گیری از یک پرده لاستیکی قطور این بخش را تو حدودی پوشش داد. این پرده لاستیکی به عنوان یک صفحه زره فاصله دار عمل کرده و سرجنگی پرتابه را پیش از اصابت به زره اصلی تانک فعال میکند که همین مسئله سطح نفوذ سر جنگی را کاهش میدهد. در نمونه های مختلفی از تانک های تی ۷۲ ارتقا یافته از این پرده محافظ بهره گرفته شده.

نمای نزدیک از بلوک های زره واکنشگر انفجاری نصب شده بر بخش جلویی شاسی تانک کرار

بخش زیرین قسمت جلویی شاسی در تانک کرار که نقطه ای آسیب پذیر است هر چند احتمال اصابت پایینی دارد

پرده لاستیکی محافظ در بخش زیرین قسمت جلویی شاسی تانک T-72AG(ارتقای تی ۷۲ توسط اوکراین)

در بخش برجک تانک چندین بلوک واکنشگر با طراحی متفاوت در نظر گرفته شده که پوشش کاملی برای بخش جلویی برجک و نیمه جلویی بخش فوقانی برجک (سقف برجک) ایجاد میکند. بلوک توپ نیز دارای یک پوشش محافظ جلو آمده است که بخش های انتهایی توپ را محافظت میکند. در اصابت پرتابه به جلوی برجک ، ترکش ها و اثرات انفجاری به این بخش از توپ ممکن است آسیب وارد کنند که با پوشش آن در تانک کرار این مشکل مرتفع شده.

پوشش محافظ توپ در تانک کرار

ضعف پوشش زره واکنشگر در برجک تانک کرار در نیمه عقبی سقف برجک رخ داده که دریچه های فرمانده و توپچی را نیز شامل میشود. در جایی که تهدیدات فوقانی همچون انواع ریزمهمات قابل پرتاب توسط مهمات توپخانه یا موشک هایی با مکانیزم حمله از بالا وجود دارند عدم پوشش کامل بخش فوقانی برجک یک ضعف حفاظتی است (مشابه این ضعف در تانک T-90MS روسیه نیز دیده میشود).

نمای فوقانی تانک کرار ، همانطور که دیده میشود نیمی از سقف برجک فاقد حفاظت است از جمله دریچه فرمانده و توپچی

مورد دیگری که در تانک کرار جای سوال و ابهام دارد مسئله تجهیز به صفحه محافظت تحتانی شاسی است که جهت مقابله با تهدید انفجاری مین و بمب های کنار جاده ای به کار میرود ، دو تهدیدی که در حال حاضر از مهمترین تهدیدات بر علیه زرهی هستند. لازم به ذکر است که در تانک T-90MS از صفحه یکپارچه تحتانی در بخش زیرین شاسی استفاده شده که مقاومت در برابر انفجار را افزایش میدهد. در بخش کناره برجک (یکی از نقاط ضعف حفاظتی تانک های روسی از جمله تی ۷۲)  ، تانک کرار با زره واکنشگر توکار (built in) تقویت شده که توسط یک صفحه یکپارچه پوشش داده شده و از دید مخفی شده اند.

بلوک های زره واکنشگر کناره برجک تانک کرار

صفحه پوشش دهنده زره های واکنشگر در کناره برجک تانک کرار

_تغییر در نحوه ذخیره سازی مهمات و افزایش حفاظت تانک :
یکی از مشکلات حفاظتی تانک تی ۷۲ مرتبط با چگونگی ذخیره سازی مهمات  است که به صورت پراکنده و غیر ایمن در داخل تانک ذخیره میشوند. در تانک کرار با تغییر در طراحی برجک ، محفظه ای در انتهای آن تعبیه شده که میتوان این احتمال را مطرح کرد که تعبیه آن برای تغییر در نحوه ذخیره سازی مهمات و انتقال مهمات به عقب برجک باشد. به عنوان مثال یکی از محفظه های ذخیره سازی مهمات در تانک تی ۷۲ در حقیقت بخشی از مخزن سوخت داخلی تانک هم هست. ترکیب مهمات در کنار سوخت مشخصا به یک تهدید حرارتی برای انهدام تانک نیاز دارد.در تانک T-90MS نیز چنین طرحی اعمال شده و مهمات ذخیره در محفظه ای ایزوله در عقب برجک نگهداری میشوند.

بخشی که به احتمال زیاد محفظه مهمات ذخیره در عقب برجک تانک کرار است.

محفظه مهمات ذخیره در عقب برجک تانک T-90MS روسیه

البته با وجود چنین تغییری در تانک کرار همچنان یک مشکل حفاظتی بزرگ باقی خواهد بود و آن مهمات ذخیره شده در سیستم بارگذار چرخ و فلکی این تانک هستند. با توجه به تصاویر منتشر شده کرار از بارگذار چرخ فلکی تی ۷۲ بهره میبرد و تغییری در سیستم بارگذاری آن اعمال نشده. هر چند سطوح حفاظتی شاسی به میزان قابل توجهی افزایش یافته اما این مسئله نیز باعث حذف عیب حفاظتی ذاتی بارگذار چرخ و فلکی تی ۷۲ در تانک کرار نمیشود و برخورداری از این نوع از بارگذار همچنان نقطه ضعف کرار باقی خواهد ماند. لازم به ذکر است که صنایع موروزوف خارکف اوکراین نمونه ای ارتقا یافته از تانک تی ۷۲ موسوم به T-72-120 مجهز به سیستم بارگذار زنجیری در عقب برجک را ارائه کرده که میتوانست الگوی خوبی برای ما باشد.

بیرون انداختن ته خرج توسط مکانیزم بیرون انداز ته خرج (Stub Case Ejector) از مکانیزم های سیستم بارگذار خودکار تانک تی ۷۲

عکسی که اثبات کننده استفاده از بارگذار خودکار چرخ فلکی تانک تی ۷۲ در تانک کرار است (البته تصاویر بیشتری جهت اثبات موجود است)

تانک T-72-120 اوکراین مجهز به بارگذار زنجیری در عقب برجک

_ سیستم حفاظت فعال حلقه مفقوده در حفاظت تانک کرار :

یکی از مهمترین خبرها که در جریان نمایشگاه ایپاس سال جاری منتشر شد ، خبر طراحی و توسعه سیستم حفاظت فعال برای نصب بر روی تانک های ایرانی است که مجموعه الکترونیکی آن (بخش راداری و ………..) توسط شرکت صنایع الکترونیک ایران (صا ایران) ساخته میشود. تجهیز به سیستم حفاظت فعال یکی از الزاماتی است که امروزه به هر میزان که میگذرد از اهمیت بیشتری برخوردار میشود و کشورهای بیشتری به دنبال آن میروند. با توسعه روزافزون تسلیحات ضد زره و محدودیت هایی که برای افزایش سطح حفاظت زرهی ادوات زرهی همچون تانک ها وجود دارد ، نصب سیستم حفاظت فعال به گزینه ای گریز ناپذیر مبدل شده. مشخصا پروژه ساخت این سیستم در ایران پروژه جوانی است و همچنان تا حصول نتیجه و ارائه عملیاتی فاصله دارد اما بدون شک یکی از نیازهای تانک کرار خواهد بود و میبایست در این زمینه قدمی برداشته شود. در صورت تجهیز به سیستم حفاظت فعال ، سطح حفاظت این تانک خصوصا در برابر موشک ها و پرتابه های ضد زره به میزان قابل توجهی افزایش خواهد یافت.

۲- کنترل آتش ، نظارت و آگاهی محیطی

تانک T-72B و مشتقات آن (از جمله مدل صادراتی S که ایران دریافت کرده) دارای سیستم کنترل آتش ۱A40-1 هستند که شامل دو سیستم نظارت در روز (و ایضا مسافت یاب لیزری) مدل TPD-K1M و نظارت و هدفگیری در شب ۱K13-49 است. در تانک کرار مشخصا سیستم نظارت و هدفگیری در روز TPD-K1M حذف و با نمونه ای جدید ساخت صنایع الکترونیک ایران جایگزین شده است اما سیستم دید در شب ۱K13-49 که ایضا جهت هدایت موشک های توپ پرتاب تا برد ۴۰۰۰ متر نیز مورد استفاده قرار میگیرد بر روی تانک باقی مانده. یکی از مهمات مورد استفاده در تانک تی ۷۲ ، موشک های توپ پرتاب (GLATGM) هستند که توسط کانال هدایت لیزری سیستم ۱K13-49 به سمت هدف هدایت میشوند. مشخصا سیستم نظارت و هدفگیری ساخت ایران که بر روی کرار نصب شده فاقد قابلیت هدایت لیزری این موشک های توپ پرتاب بوده در نتیجه سیستم ۱K13-49 بر روی تانک حفظ شده است.

شماره ۱ سیستم نظارت و هدفگیری ساخت صاایران ، شماره ۲ سیستم نظارت و هدفگیری در شب ۱K13-49 روسیه

نمای نزدیک از سیستم نظارت و هدفگیری اصلی توپچی کرار (سمت چپ ، مجهز به درب محافظ در حالت باز شده) و سایت روسی ۱K13-49 در سمت راست (مجهز به درب محافظ در حالت بسته). وجود یا عدم وجود درب محافظ سایت اصلی یکی از تفاوت های مدل های ساخته شده از کرار است.

شلیک موشک توپ پرتاب تندر از تانک کرار ، هدایت این موشک دلیل اصلی باقی ماندن سایت ۱K13-49 تانک تی ۷۲ بر روی کرار است.

در تانک کرار سیستم نظارت و هدفگیری دید وسیع (پانورامیک) فرمانده آنگونه که در تانک های غربی شاهد آن هستیم وجود ندارد اما میتوان در مورد آن به گمانه زنی هایی پرداخت. جایگاه تسلیحاتی کنترل از راه دور نصب شده بر تانک کرار دارای یک سیستم نظارت و هدفگیری الکترواپتیکال چند کاناله است که ضمن برخورداری از مسافت یاب لیزری ، سیستم تصویربرداری تلویزیونی و حرارتی ، به صورت مستقل از تیربار تثبیت شده در نتیجه تمام گزینه های لازم جهت استفاده به عنوان سیستم نظارت و هدفگیری دید وسیع فرمانده را دارد. البته این مسئله را میتوان به صورت یک احتمال مطرح کرد و هیچ قطعیتی ندارد. در صورت صحت این مسئله تانک کرار دارای سیستم کنترل آتش دو کاناله (با دو سیستم نظارت و هدفگیری مستقل برای فرمانده و توپچی خواهد بود) که قابلیت شکارچی-قاتل (Hunter-Killer) را برای تانک فراهم میکند. با این قابلیت فرمانده و توپچی کرار امکان جستجو ، کشف و هدفگیری مستقل اهداف را خواهند داشت که نرخ مقابله با اهداف را افزایش میدهد در ضمن اینکه آگاهی محیطی خدمه به دلیل وجود دو سامانه نظارتی مجزا بالاتر خواهد رفت. تانک کرار مجهز به سیستم کنترل آتش کامپیوتری نسل سوم است که همچون نمونه های پیشرفته غربی و شرقی به نمایشگرهای چند منظوره برای فرمانده و توپچی مجهز است. تانک T-72S با برخورداری از سیستم کنترل آتش ۱A40-1 از امکان شلیک دقیق به سمت هدف در فاصله ۱۲۰۰ متری آن هم در حالت سکون (برای تانک) برخوردار بود ، اکنون با تجهیز به سیستم کنترل آتش جدید کرار از دقت اتش بهتری برخوردار بوده و میتواند در حالت هایی همچون ثابت-متحرک و متحرک-متحرک برای تانک و هدف با دقت و احتمالا در برد بیشتر اجرای آتش نماید.

نمای نزدیک از سیستم اپتیکی جایگاه تسلیحاتی نصب شده بر روی تانک کرار

کرار و شلیک به هدف ثابت (در حالت ثابت-ثابت برای تانک و هدف)

کرار و شلیک به هدف در حال حرکت (حالت متحرک-ثابت برای تانک و هدف). در این تصویر نمایشگر سیستم نظارت و هدفگیری توپچی نیز قابل رویت است.

البته سیستم کنترل آتش کرار کمبود هایی نیز دارد.یکی از تجهیزاتی که میبایست در ساخت این تانک مد نظر قرار میگرفت (و نگرفته) ، سیستم مرجع دهانه توپ (Muzzle Reference System) بود. این سیستم جهت تعیین زاویه و میزان خمیدگی احتمالی لوله توپ و تصحیح آتش با توجه به آن مورد استفاده قرار میگیرد (در حقیقت سیستمی است برای افزایش دقت در اجرای آتش). این سامانه شامل دو جزء است که ارسال کننده سیگنال رادیویی و بازتاب دهنده سیگنال (نصب شده بر روی دهانه توپ) را شامل میشود. از این سامانه در عمده تانک های مدرن امروزی نظیر لئوپارد ۲ ، چلنجر ۲ ، ابرامز و …… استفاده شده است. این سیستم میتوانست در افزایش دقت آتش تانک کرار موثر واقع شود.

یکی از تغییرات تانک کرار که در جهت بهبود سطح نظارت خدمه صورت گرفته ، تغییر در طراحی دریچه فرمانده و بلوک نظارتی آن و تعبیه پریسکوپ ها به صورت تمام جهت است. در بخش دریچه فرمانده تانک تی ۷۲ دو پریسکوپ TNP-165 و یک پریسکوپ دو چشمی  TKN-3 تعبیه شده که بر روی یک حلقه گردان قرار گرفته اند. این مورد در تانک کرار به پریسکوپ های تمام جهت تبدیل شده. از مشکلات این نوع طراحی برای دریچه برجک تانک تی ۷۲ آن است که در صورت هرگونه آسیب دیدگی حلقه دریچه ، تجهیزات نظارتی نصب شده بر روی آن امکان گردش نخواهند داشت و در یک جهت ثابت خواهند شد.

تغییر در طراحی دریچه فرمانده و بلوک نظارتی آن و تعبیه پریسکوپ ها به صورت تمام جهت است

در بخش دریچه فرمانده تانک تی ۷۲ دو پریسکوپ TNP-165 و یک پریسکوپ دو چشمی TKN-3 تعبیه شده که بر روی یک حلقه گردان قرار گرفته اند. این مورد در تانک کرار به پریسکوپ های تمام جهت تبدیل شده.

یکی از تغییراتی که بر روی کرار اعمال شده نصب بلوک تصویربرداری تلویزیونی برای راننده تانک است که به دو صورت جلونگر و عقب نگر در تانک تعبیه شده است. بلوک نظارتی اصلی راننده در تانک های تی ۷۲ ، پریسکوپ سری  TNPO-168 است که به صورت رو به جلو نصب شده. البته بر روی دریچه راننده چندین پریسکوپ کوچکتر  TNPA-65 نیز نصب شده است. یکی از مزیت های نصب سیستم تصویربرداری تلویزیونی برای راننده که در تانک کرار صورت گرفته گسترش زاویه دید نسبت به پریسکوپ است. خروجی دو سیستم تصویربردار تعبیه شده برای راننده تانک کرار ، در نمایشگری که در دهلیز راننده نصب شده به نمایش در می آید. استفاده از سیستم تصویربرداری جلونگر یا عقب نگر برای راننده از جمله مواردی است که در تانک های امروزی مورد توجه قرار میگیرد و در این زمینه میتوان تانکی همچون لئوپارد ۲A7 آلمان را مثال زد.

سیستم تصویربرداری جلونگر راننده در تانک کرار

سیستم تصویربرداری جلونگر راننده در تانک لئوپارد ۲A7

سیستم تصویربرداری عقب نگر تانک کرار ، در این تصویر مخازن سوخت خارجی تانک نیز به خوبی دیده میشوند.

۳-تحرک

تحرک سومین بخش اساسی در ارتقای تجهیزات زرهی سنگین همچون تانک ها است. در این مورد میتوان به ارتقای توان پیشرانه ، تعبیه بسته قدرت یکپارچه (با قابلیت تعویض سریع) و … اشاره کرد. این مسئله که در تانک کرار تغییراتی در پیشرانه به وجود آمده و از نمونه ای قوی تر استفاده شده به صورت قطعی مشخص نیست خصوصا که تغییر محسوس و قابل توجهی در محفظه پیشرانه نیز ایجاد نشده. در خصوص مبحث تحرک این تانک دو نکته وجود دارد که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت :

۱-تعویض شنی با نمونه جدیدتر و مجهز به کفشک های لاستیکی ، شنی های دارای کفشک لاستیکی حرکت نرم تر و کم صداتری نسبت به شنی های قدیمی تانک تی ۷۲ فراهم کرده و در زمان حرکت در مسیرهای آسفالته از ایجاد آسیب به مسیر جلوگیری میکنند.

سمت راست شنی تانک T72S ایران،سمت چپ شنی تانک کرار مجهز به کفشک های لاستیکی

۲-عدم برخورداری کرار از جعبه دنده سیاره ای با مکانیزم معکوس کننده ، جعبه دنده سیاره ای با مکانیزم معکوس کننده قابلیت معکوس کردن گردش شنی در زمان چرخش تانک به دور خود و گردش دو شنی در خلاف جهت هم را ایجاد میکند. چنین قابلیتی در تانک کرار دیده نمیشود چرا که در جریان نمایش های میدانی ، کرار با قفل یک شنی به دور خود میچرخید (در حالی که در صورت وجود جعبه دنده سیاره ای مجهز به معکوس کننده دو نشی میبایست در خلاف جهت حرکت هم به حرکت درمیامدند)

شیب پیمایی کرار ، با وجود افزایش سطح حفاظت و در نتیجه افزایش وزن تانک ، در جریان شیب پیمایی به نمایش درامده از تانک کرار حرکت تانک بر روی شیب به صورت قابل قبولی صورت پذیرفت که این مورد مسئله شک برانگیز ارتقای پیشرانه آن را مطرح میکند.

بر روی تانک کرار دو مخزن سوخت خارجی رویت میشود که البته اجزای خاصی نیستند و تانک تی ۷۲ به صورت پایه ای از قابلیت نصب مخازن سوخت خارجی برخوردار است و این امر از طریق اتصالات خاصی که بر روی تانک نصب میشوند صورت میگیرد. تمامی مدل های تانک تی ۷۲ از ظرفیت ذخیره سازی داخلی سوخت به میزان ۷۰۵ لیتر برخوردار هستند. این میزان سوخت در ۹ مخزن داخلی ذخیره میشود. دو مخزن تطبیقی (conformal) در جلوی شاسی و دو طرف محفظه راننده قرار گرفته (شماره ۱) . مخزن شماره ۲ در حقیقت قفسه مهمات ذخیره/مخزن سوخت است. مخزن شماره سه که در پشت بارگذار خودکار تانک واقع شده نیز از نوع قفسه مهمات ذخیره/مخزن سوخت است که علاوه بر ذخیره سازی سوخت در حدود ۹ الی ۱۲ خرج پرتاب مهمات را نیز در خود نگه داری میکند. به جز چهار مخزن ذکر شده ،تعداد ۵ مخزن تطبیقی در کناره شاسی (بخش فوقانی شنی تانک) قرار گرفته اند.  تانک تی ۷۲ از امکان نصب و حمل دو مخزن ۲۰۰ لیتری بشکه ای (مخزن خارجی) نیز برخوردار است که ظرفیت سوخت تانک را به ۱۲۰۰ لیتر افزایش میدهند. با برخورداری از مخازن سوخت خارجی برد تانک کرار به میزان قابل توجهی افزایش میابد.

سیستم ذخیره سازی سوخت و سوخت رسانی تانک تی ۷۲

۴-تسلیحات

سلاح اصلی کرار همچون تانک های تی ۷۲ ایران یک قبضه توپ ۱۲۵ میلیمتری بدون خان ۲A46M است که چندین نوع مهمات از جمله موشک توپ پرتاب ، ضد زره انرژی جنبشی ، شدیدالانفجار ضد تانک (HEAT) و مهمات ضد نفر (APERS) شلیک میکند. مسئله اساسی در مورد تانک کرار ضعف مهمات ۱۲۵ میلیمتری مورد استفاده در آن است. مهمات ضد تانکی که هم اکنون در تانک های تی ۷۲ ایرانی مورد استفاده قرار میگیرد و در داخل کشور تولید میشود از قابلیت های لازم (نفوذ در برد مناسب) جهت مقابله با تانک های مدرن امروزی برخوردار نیستند و میبایست مهمات جدیدی برای تانک کرار طراحی و تولید شود در غیر اینصورت این تانک خصوصا در حوزه نبرد زرهی با زرهی دچار مشکلات عمده ای خواهد بود. تانک کرار به جایگاه تسلیحاتی کنترل از راه دور ساخت صنایع الکترونیک ایران مجهز است. این جایگاه تاکنون مجهز به دو تیربار ۱۲٫۷ میلیمتری NSVT و  Kordرویت شده است.

جایگاه تسلیحاتی نصب شده بر تانک کرار

۵-تجهیز به نقشه و سیستم ناوبری

تانک کرار نخستین تانک ایرانی و بلکه نخستین خودروی زرهی عملیاتی ایران خواهد بود که به سامانه ناوبری مجهز است. نمایشگرهای این سامانه در دو جایگاه راننده و فرمانده تعبیه شده اند.

سمت چپ پنل کنترل و نمایشگر سیستم کنترل آتش فرمانده (ایضا جهت کنترل جایگاه تسلیحاتی استفاده میشود) و سمت راست نمایشگر سیستم ناوبری فرمانده تانک کرار

نمایشگر چند منظوره تعبیه شده برای راننده تانک کرار که علاوه بر نمایش اطلاعات موتور ، جهت نمایش اطلاعات سیستم ناوبری نیز مورد استفاده قرار میگیرد.

۶-دیگر تجهیزات

در عقب برجک تانک کرار جزئی دیده میشود که به نظر یک کندانسور یا چگالنده مرتبط با سیستم تهویه مطبوع یا خنک کننده تجهیزات داخلی تانک باشد (گزینه اول محتمل تر است). شرایط کاری نامساعد خدمه یکی از مشکلات تانک های روسی از جمله تی ۷۲ است که میتوان با تجهیز تانک به سیستم هایی همچون تهویه مطبوع تا حدود قابل توجهی آن را برطرف کرد (خصوصا برای تانک هایی که در مناطق گرمسیر جنوبی ایران عملیاتی هستند)

محل قرارگیری کندانسور سیستم تهویه مطبوع (احتمالی)

نتیجه گیری :
در آخر باید گفت که کرار ، استانداردی قابل قبول برای ارتقای تی ۷۲ از جهت حفاظت و مسائلی همچون نظارت و کنترل آتش است که گزینه مناسبی برای ارتقای تانک های تی ۷۲ ایران ارائه میکند با این حال مواردی از این تانک نیز همچنان جای سوال دارد از جمله ساخت مهمات جدید (با توجه به عدم اثر بخشی مهمات موجود برای تی ۷۲) ، اعمال تغییرات در مجموعه تولید و انتقال قدرت تانک (در نظر گرفتن مواردی همچون بسته قدرت یکپارچه و ارتقای پیشرانه با توجه به ارتقای سطح حفاظت و افزایش وزن تانک) ، رعایت یکسری از نکات حفاظتی خاص همچون تعبیه صفحه حفاظتی تحتانی شاسی (جهت مقابله با تهدیدات انفجاری تحتانی) ، بهبود وضعیت ذخیره سازی مهمات و از همه مهمتر مسئله سیستم بارگذار چرخفلکی و معایب حفاظتی ذاتی آن (که حتی با وجود ارتقای سطح حفاظت تانک نیز رفع نمیشوند). البته با وجود تمامی به روزرسانی ها نیز میبایست این نکته را در نظر گرفت که کرار همچنان یکسری از محدودیت های تانک تی ۷۲ را دارد و نمیتوان از آن تانکی در سطح تانک های اصلی میدان نبرد امروزی انتظار داشت با این حال و با وجود برخی از ضعف ها کرار همچنان به روزرسانی مطلوبی برای تانک های تی ۷۲ ایرانی است.

نویسنده : سینا نوریخانی

 

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.