سامانه دفاع فعال
از زمانی که موشک و راکتهای ضد تانک توسعه یافتند بلای جان تانکها میدان نبرد شدند. سازندگان تانک با کمک فناوری و افزایش شیب و قطر زره تانک و در مرحله بعدی ساخت تانکهای با زره های ترکیبی و واکنش دهند تلاش در مقابله با این سلاح های کردند که البته تا حد زیادی موثر هم افتاد
ولی یکی از راه های که برای مقابله با موشکها در دهه 1970 در همه زمینه ها چه موشک های ضد تانک چه ضد کشتی و یا انواع موشک های دیگر مطرح شد سیستم دفاع فعال بود. سیستم دفاع فعال به شکل موثر اولین بار روی ناو های جنگی برای مقابله با موشک های ضد کشتی سوار شد. در اواخر دهه 1970 شوروی به دنبال ساخت سیستم دفاع فعال برای تانکها شد بدین گونه سیستم دفاع فعال دروزد توسعه یافت
Drozd یک سیستم فعال بود که در دهه 1980 ازمایش شد . این سیستم شامل دو رادار داپلر 24.5 گیگاهارتزی بود که در دو طرف تانک نصب شده بود و زیر هر رادار نیز یک لانچر چهارتایی از پرتاب کننده راکت نصب شده بود. رادار کشف که در دو طرف تانک نصب شده بود پرتابه ضد زره را کشف و انها را با پرتاب یک راکت که دارای خرج انفجار مجاورتی بود در اسمان منفجر میکرد. راکت پرتاب از تانک در نزدیکی پرتابه دشمن منفجر شده و ترکش و موج انفجار به سلاح ضد تانک دشمن اسیب وارد و ان را نابود میکرد
این سیستم توسط رایانه ای به شکل خودکار هدایت می شد و در موقع کشف سلاح دشمن به شکل خودکار راکت 107 م م را به طرف هدف اتش میکرد که معمولا در فاصع 7 متری تانک منفجر می شود . این سیستم به شکل موقت بر روی برخی تی 55 ازمایش شد و در افغانستان 80 درصد از راکتهای شلیک شده به طرف تانکهای که این سیستم رویشان بود را دفع کرد . تعداد محدود از تانک ها شوروی به این سیستم مجهز شد در ان زمان قیمت هر واحد 30 هزار دلار در میامد و شوروی نمی خواست پول کلانی برای این کار خرج کند و در نهایت با ورود زره واکنشی کونتاک5 این طرح رها شد ولی راهگشای اینده شد
در دو دهه بعد کشورهای زیادی به دنبال توسعه چنین سیستمی رفتند. اسرائیل پیش قدم بود زیرا تجارب زیادی در نبرد جنوب لبنان داشت . در نبرد در جنوبی لبنان در دهه 1990 حزب الله موشک ضد تانک مالیوتکا را در خدمت داشت که البته از پس تانک های اسرائیلی با زره واکنشی بر نمی امد ولی اسرائیل میدانست که حزب الله در اینده موشکهای پیشرفته تری دریافت خواهد کرد که این نین نیز شکرد د. از اوائل دهه گذشته اسرائیل به دنبال سیستم دفاع فعال بود ولی تا جنگ سال 2006 که حزب الله توان ضد زره بالای از خود در جنگ نشان داد اسرائیل به شکل قطعی دنبال چنین سیستمی نرفت
در نهایت در سال 2009 اولین تانک های مرکاوا مارک 4 با سیستم دفاع فعال ترفوی تحویل ارتش اسرائیل شدند تا اولین بار در جهان سیستم دفاع فعال به شکل عملیاتی استفاده شود
سیستم دفاع فعال سازکار به نسبت ساده ای دارد . همواره یک رادار وجود دارد که حرکت سلاح دشمن را به طرف تانک کشف میکند. اینکه این رادار چقدر پوشش دارد بستگی به نوع سیستم دارد برای نمونه در سیستم قدمی چون Drozd شوروی تنها 60 درجه در هر سمت تانک از جلو پوشش داشت ولی در تروفی و یا افغانیت تمام 360 درجه پوشش داده می شود. معمولا در این سیستمها یک رادار جستجو کاملا روی برجک قرار دارد که دور تا دور تانک را رصد میکند ویا در چهار طرف تانک یک رادار ارایه فازی وجود دارد
بعد از کشف رایانه اتش به شکل خودکار دستور اتش میدهد. تانک دارای پرتابه برای نابودی سلاح ضد تانک در اسمان است. روش معمول پرتاب ،یک پرتابه به طرف سلاح ضد تانک دشمن و انفجار ان در نزدیکی سلاح ضد تانک است تا در اسمان ان را نابود کند . این روش برای مقابله با سلاح های ضد تانک مانند موشک ، راکت و یا مهمات خرج گود شلیکی از طرف تانکها موثر است ولی نمیتواند مهمات انرژی جنبیش را نبود کند زیرا سرعت بالای دارند که البته این مهماتها از تانک تنها شلیک می شود
هر سیستمی تعداد محدودی بین چهار تا 12 پرتاب برای نابودی موشک دارد ولی همین تعداد هم کافی است زیرا تیر انداز با یک یا دو بار تیر اندازی با موشک ضد تانک محلش احتمال زیاد لو میرود و از طرفی لود دوباره موشک ضد تانک نیز زمان بر است . برخی از این سیستمها همزمان میتواند با چند موشک درگیر شوند ولی برخی به صورت پشت سر هم مثلا چند صدم ثانیه یک بار . در نهایت مهمات شلیکی و توان درگیر در جهت و تعداد اهداف قابل درگیری بسته به نوع سیستم دارد. همچنین رادار های و پرتابگرها در این سامانها گهگاه تا کالیبر 20 م م نیز مقاومت دارند تا نتوان انها را با کمک سلاح های انتی متریال مورد هدف قرارداد
در اینجا به برخی از سیستم های دفاع فعال موجود در جهان می پردازیم
تروفی
این سیستم شامل چهار رادارارایه فازی از نوع EL/M-2133 که در چهار سمت برجک تانک نصب شده است و شامل دو پرتاب گر در هر سمت تانک است که هر یک دارای شش مهمات برای پرتاب ساچمه های (همانند گلوله شاتگان) برای نابودی هدف است. این سیستم در هر ثانیه میتوان دست کنم دو بار شلیک کند و در هر سمت تنها با یک هدف در یک زمان درگیر می شود. این سیستم در سه مدل توسعه یافته که برای نصب روی تانکها تا یک جیپ در دسترس است. نسخه ای که روی تانک نصب می شود 850 کیلوگرم وزن دارد و میتوان ان را بر علیه هر مهماتی غیر مهماتهای انرژی جنبشی شلیک کرد . قیمت هر واحد تروفی سیصد هزار دلار است.غیر مرکاوا مارک4 برخی از ابرامزهای ارتش امریکا در اروپای شرقی هم جدیدا به این سیستم مجهز شده اند
ایرون فست(مشت اهنین)
ایرون فست یک سیستم اسرائیلی دفاع فعال دیگر است که صنایع هوانوردی اسرائیل توسعه یافته است که شامل رادار و پرتاب گر دو تایی ضد موشک است. این سیستم کامل ماژولار است به راحتی روی هر نفربر و تانکی قابل نصب و یا برداشتن است در حالی که تروفی اینچنین نبوده .ایرون فست شامل یک سنسور تصویر ساز حرارتی و رادار است که نزدیک شدن موشک را به شکل فروسرخ هشدار میدهد که به شکلی قرار میگرند که بتوانند دور زره پوشش را پوشش دهد و از دو پرتاب هر یک با دو لوله استفاده میکند که یک پرتاب افنجاری در اسمان را شلیک میکند. این سیستم بر خلاف تروفی اول تلاش میکند با استفاده از جیمینگ فروسرخ در صورت که موشک ، نیم خودکار مانند تاو باشد ان را فریب ددهند د در غیر این صورت موشک را در اسمان مورد هدف قرار میدهد. موشک و راکت دشمن از یک فاصله ای مشخص به تانک نزدیک شود ایرون فست ان را هدف قرار میدهد
سامانه AMAP-ADS(استریک شیلد)
یک سیستم دفاعی ساخت شرکت المانی راین متال و IBD Deisenroth Engineering می باشد که شامل رادار و سنسور تصویر ساز فروسرخ برای کشف و انهدام هدف است .این سامانه بعد از کشف هدف میتواند در عرض 550 میکروثانیه به هدف واکنش نشان دهد و ان را در ده متری تانک هدف قرار دادهد. اینکه چه تعداد پرتاب ضد موشک به روی تانک نفربر و یا خودرو نصب می شود بسته به نوع خودرو و درخواست مشتری دارد ولی هر پرتاب گر دارای یک پرتابه است ولی حتی تا 40 پرتابه نیز روی یک خودرو قابل نصب است . البته شکل پرتابگرها و تعداد پرتابه های روی انها با هم فرق دارد . پرتاب انفجاری این سیستم پیشرانه ندارد و با یک خرج انفجاری است که به طرف سلاح ضد تانک دشمن پرتاب شده تا در اسمان در کنار هدف منفجر شود .
ارنا
روسها بعد از سامانه دوزدو که در نهایت به شکل گسترده عملیاتی نشد سامانه دفاع فعال ارنا را در دهه 1990 توسعه دادند. ارنا قابل نصب روی نفربر و یا تانک است و روی تی 80 و تی 90 و بی ام پی 3 ازمایش شد اگرچه این سیستم نیز به شکل عملیاتی وارد خدمت نشد. ارنا شامل یک رادار پالس داپلر بر روی برجک روی یک پاییه است که 300 درجه را پوشش داد که شامل جلو و دو طرف برجک است و دارای 26 پرتابگر بسته انفجاری است که بعد از کشف هدف توسط رادار در 0.05 ثانیه واکنش داده و یک پرتابه انفجاری را به طرف موشک و راکت ضد زره پرتاب کرده و در حدود 1.5 متر تانک ان را منفجر میکند.این سیستم دارای 1100 کیلوگرم وزن است و میتواند اهدافی تا سرعت 700 متر بر ثانیه را کشف کند
GL5:
یک سیستم دفاع فعال ساخت چین که اولین سامانه عملیاتی این کشور است که به شکل ماژولار طراحی شده و بر روی تانک و نفربر قابل نصب است که دارای چهار پرتابگر سه تایی هر یکی در هر سمت برجک است که هدف را توسط رادار کشف میکند و بر اساس تصاویر دارای چهار انتن رادار نیز در کنار هر پرتابگر در هر سمت است . پرتابگر در واقع شامل راکتهای انفجار مجاورتی هستند که به طرف مهمات دشمن شلیک شده و انها را در اسمان منفجر میکنند . گفته شده این سامانه 360 درجه را پوشش میدهد و در افق نیز میتواند 20 درجه را پوشش دهد .
Iron Curtain (پرده اهنین)
این سیستم توسط یک شرکت خصوص در امریکا توسعه یافته برای مقابله با حملات راکتی و موشکی است. این سیستم شامل یک صفحه روی خودرو زرهی است که دور تا دور ان پرتابگر ضد موشک قرار دارد که رو به پایی نصب است و دور این صفحه نیز رادار و هشدار دهنده تصویر بردار حرارتی نصب است که با نزدیک شدن راکت و رهگیری ان، در فاصله یک متری خودرو ، از لبه صفحه یک پرتابه به طرف راکت پرتاب شده و ان را در اسمان منفجر میکند. این سیستم برای نصب روی خودروی چون هاموی طراحی شده و برای درگیر با راکتهای چون ار پی جی و میتواند 360 درجه را پوشش دهد. اسیب پذیری خودرو های تاکتیکی چون هاموی در برابر ار پی چی باعث ساخت چنین سیستمی در امریکا شده است
LEDS-150
یک سیستم دفاع فعال ساخت افریقای جنوبی و سوئد. این سیستم شامل چهار انتن رادار با توان پوشش 65 درجه در سمت و 15 درجه در ارتفاع در چهار طرف زره پوش است که دو پرتابگر هر یک با شش پرتابه ضد موشک است. این پرتابه ها دو طرف خودرو نصب می شود و قابلیت چرخش به طرف را برای پوشش یک سمت و عقب و جلو را دارد .این سامانه میتواند هدف را در برد 5 تا 15 متری هدف قرار داد
سامانه دفاعی زاسلون
این سامانه دفاع فعال ساخت ترکیه است که شامل یک سیستم کاملا ماژولار شامل یک محفظه جعبه شکل که دارای یک سنسور فروسرخ برای رهگیری نزدیک شدن موشک و یک یک بسته انفجاری که از محفظه بیرون زدن است. موشک وقتی نزدیک تانک شد این بسته انفجاری منفجر شده و ترکشها باعث نابودی راکت و موشک می شود . این بسته در چهار طرف تانک نصب می شود و البته اگر در هر سمت یک بسته باشد تنها یک بار میتواتند در هر سمت تهدید را دفع کند ولی بسته انفجاری به راحتی قابل تعویض است. البته در برخی از خودروی حتی چهار بسته نیز در هر سمت خودرو نصب شده است. این سیستم میتواند با اهدافی با سرعت 1200 متر بر ثانیه درگیر شود و هر بسته بین 50 تا 130 کیلوگرم وزن دارد
PULAT
یک سیستم ساخت ترکیه با همکاری با اکرائین بر اساس زاسلون.این سیستم دارای عملکرد مشابه زاسلون است و روی تانک های ام60 سابرا ارتقا یافته ترکها نصب شده است
KAPS
یک سیستم دفاع فعال ساخت کره جنوبی که برای تانک کا2 بلک پانتر ساخته شد . این سیستم شامل دو رادار در دو طرف تانک در لبه جلوی برجک قرار دارد که جلو و کنار برجک را پوشش میدهد و در بالای سر هر یک نیز یک سنسور فروسرخ برای کشف سلاح پرتابی دشمن است . در بالای برجک (بخش عقبی) یک لانچر پرتاب وجود دارد که با کشف تهدید به طرف ان برگشته و یک نارنجک انفجاری را به طرف ان پرتاب کرده و در نزدیکی هدف منفجر میکند . رادار توان کشف موشک از 150 متری را دارد و میتواند 0.2 تا 0.3 ثانیه نسبت به هدف واکنش نشان دهد . این سیستم 270 درجه را پوشش داده(عقب تانک را پوشش نمیدهد!) و قیمت هر واحد ان 600000 دلار است
AKKOR
یک سیستم دفاع فعال ساخت اسلسان ترکیه برای نصب روی تانک التای و یا خودرو های زرهی دیگر که یک سیستم ماژولار است.این سیستم شامل چند رادار ارایه فازی است که برای پوش هر سمت خودرو یا یک تانک باید یک رادار نصب شود مثلا برای پوشش جلو و دو طرف سه رادار نیاز است. دو پرتاب گر هر یک با دو لانچر پرتاب به شکل روی هم در دو طرف ر خودرو نصب می شوند. این سیستم میتواند از 5 متری با پرتاب یک نارنجک انفجار مجاورتی موشک و یا راکت را نبود کند . هر یک از رادار ها 75 درجه را پوشش میدهد و سیستم را میتوان روی خودرو نصب و یا در صورت عدم نیز جمع کرد
افغانیت
این سامانه دفاع فعال برای تانک ارماتا و خودروی زرهی تی 15 ساخته شده است. این سیستم شامل چهار رادار ارایه فازی فعال در کنار سامانه هشدار دهنده فروسرخ در چهار طرف برجک برای پوشش 360 درجه است و دارای چهار لوله پرتاب کننده بسته انفجاری برای مقابله با مهمات دشمن است. گفته شده این سلاح توان هدف قرار دادن مهمات های با سراعت 1300 تا 1700 متر بر ثانیه را نیز دارد
Quick Kill
یک سیستم امریکایی است که در سال 2006 توسعه یافت. این سیستم شامل چهار رادار اریه فازی برای کشف و رهگیر هدف است و از پرتابگر عمود برای نابود هدف استفاده میکند. این سیستم بسیار پیچیده و جالب است خروج های انفجاری ضد موشک ان عمود درون لانچر خود شلیک می شود .وقتی راکت و یا موشک نزدیک خودروی زرهی شد ، این خرج ها انفجاری که دارای خرج راکتی هستند عمود شلیک شده بلافاصله تغییر مسیر داده و به سمت موقعیتی که سلاح ضد تانک در حال نزدیک شدن هستند می روند و در نزدیکی ان منفجر می شود .این سیستم به شکل ازمایشی در سال 2008 در عراق استفاده شد و کارایی بسیار بالای نیز از خود نشان داد ولی ارتش امریکا به دلیل قیمت پاینتر سامانه اسرائیلی تروفی ، تروفی را انتخاب کرد در حالی که سازنده کویک کیلد یعنی شرکت Raytheon معتقد است این سامانه برتریهای بسیاری بر نسخه اسرائیلی دارد با وجود این ارتش امریکا از سال 2014 روی برخی از زره پوشهای خود این سیستم را نصب کرده است
فیلمی از کویک کیلد
