جنگنده بمب افکن کفیر

اسرائیل تا دهه 1960 مشتری پروپاقرص تسلیحات ساخت فرانسه بود.میراژ 3 اصلیترین و پیشرفته ترین جت جنگی اسرائیل تا قبل از ورود اف4 فانتوم به خدمت بود. برتری هوایی این ارتش  توسط میراز 3 در جنگ سال 1967 انجام شد.در جنگ سال 1967 از 58 شکار نیروی هوایی اسرائیل 48 فروند توسط میراژ 3 انجام شد.ولی میراژ3 جنگنده تهاجمی  ضیعفی بود و در نقش هوا به زمین  کارایی نداشت . توان حمل محموله  کم  و عدم سامانه موثر هدفگیری  هوا به زمین  مانند مسافت یاب لیزری باعث این ضعف شده بود که البته میراز 3 از روز اول یک شکاری بود و برای این نقش در نظر گرفته نشده بود.در میانه دهه 1960 به درخواست اسرائیل از داسا فرانسه  خواهان توسعه نسخه  تهاجمی میراژ 3 شد که داسا میراژ 5 را توسعه داد. میراژ 5 دارای جایگاه تسلیحاتی بیشتر، سوخت بیشتر و موتور قویتر و کم صرفتر و همچنین مسافت یاب لیزری  و یک رادار داپلر ساده بود.اسرائیل 50 فروند از این نمونه را سفارش داد ولی در سال 1968 فرانسه  در پی تحریم تسلیحاتی اسرائیل برای اغاز جنگ سال 1967 (جنگ شش روزه)از تحویل میراز 5 به این ارتش سرباز زد تا برای همیشه اسرائیل  را با تسلیحات امریکا تنها گذاشت  و بازار  بزرگی را از دست دهد.

در اواخر دهه 1960 اسرائیل از طریق یک شرکت سوئیسی که درگیر برنامه میراژ 5 بود توانست  نقشه های میراز 5 را به دست اورد تا دست به تولید ان بزند. اسرائیل تا قبل از ان میراز 3 را با نام نشر بدون اجازه فرانسه  کپی کرده بود از این  رو تجربه کافی را داشت .نشر طی جنگ فرسایشی با مصر و سوریه بین سال های  1970 تا 1973 حضور داشت و اسرائیل درس های زیادی گرفت  و این منجر به تکمیل جنگنده جدید  با نام کفیر شد.

اولین قدم در طراحی جنگنده جدید موتور بود.موتور اترا 09 سی  میراژ 3 که در نشر نیز به کار رفته بود قدرت لازم را برای جنگنده جدید نداشت  زیرا کفیر سنگین تر از میراژ و نشر بود. از این رو مهندسین  اسرائیل به دنبال موتور دیگر رفتند . دو موتور مد نظر بود موتور توربوفن  اسپی 2 متعلق به اف4 فانتوم نسخه انگلیسی  و دیگری موتور جی 79  اف4 فانتوم امریکایی . از انجای که اسرائیل  از اواخر دهه 1960 دست به خرید اف4 ایی فانتوم زد موتور جی 79 را انتخاب کرد که موتور توربوجت بود و از نسخه انگلیسی  ضعیفتر  و از نظر فناوری عقب تر بود ولی چون امریکا مجوز   ساخت جی 79 را به اسرائیل دادن انها این موتور  را انتخاب کردند.نصب جی 79 باعث کوتاه تر شدن قسمت عقب  شد(در قیاس با نشر)و همچنین ورودی ها بزرگتر شد  زیرا موتور جدید هوایی بیشتری می خواست  و البته  خروجی کشیده تر بود .اولین جنگنده با موتور جی 79 در 12 اوریل 1969 پرواز  کرد که یک میراز 3سی تغییر یافته بود.موتور جی 9 از انجایی که از موتور فرانسوی  اترا قویتر بود باعث افزایش شدید ویژگی های پروازی شد. درسال 1971 یک نشر با موتور جدید پرواز کرد تا ازمون هایی  پروازی که در نهایت به ساخت کفیر شود ادامه یابد.سرانجام در ژوئن 1973 جنگنده جدید با نام کفیر پرواز کرد. جنگنده بزرگتر ،پیچیده تر و توان حمل تسلیحات بیشتری بود.از نسخه سی2 که به صورت کسترده تولید شد داریا کانارد بال دلتا مشابه میراز 5بود و دارای  هفت جایگاه  جنگ افزار    بود که یکی زیر بدنه،و سه عدد زیر هر بال بود.

نسخه های مختلف کفیر

کفیر سی 1

اولین نسخه تولیدی که تنها تفاوتش  با نشر  داشتن موتور جی 79 بود  و فاقد  کانارد بود. این مدل در سال 1973 وارد خط تولید شد و در سال 1975 عملیاتی شد . تنها 27 فروند از این مدل ساخته شد

کفیر سی2

اولین نمونه کاملا کفیر نسخه  سی2 بود که در سال 1976 وارد خدمت شد.دارای  کانارد بر روی ورودی  هوا بود. کانارد باعث افزایش پایدار در ارتفاع پایین و نیروی رو به جلوی مثبت شد و خوش دستی هواپیما را افزایش داد.کانارد باعث افزایش 20 % چالاکی جنگنده  و توان نشست  و برخواست در سرعت ایمن تری شد. این نمونه دارای  صندلی پرتاب شونده مارتین بیکر مارک 10 بود و از سامانه های الکترونیکی  از جمله رادار پالاس داپلر ایی ال /ام 2001  بود که برد کشف ان 50 کیلومتر  ذکر کرده اند ،سامانه تهاجمی  رافال WDNS-141 ، دو رایانه دیجیتال کنترول،سامانه ناوبری ژیرسکوپی چند حالته  و اچ یو دی بود.

در سال 1981 نسخه دو سرنشینه  اموزشی رزمی با نام کفیر تی سی 2 (نسخه اموزشی سی)نیز توسعه یافت که حتی توان تبدیل  به یک هواپیما  جنگ الکترونیک به کمک کابین  عقب را نیز داشت .در سال 1983 تولید نسخه  سی 2 متوقف شد و 183 فروند از این مدل و نسخه اموزشی ان ساخته شد بود . تمامی نسخه های سی1  نیز به نسخه سی2 ارتقا یافتند

از سال 1983 خط تولید کیفر با تولید 220 فروند متوقف شد  و اسرائیل دست به ارتقا  کفیر سی 2 به نسخه سی 7 زد که شامل  نسخه دو رنشینه  تی سی7 نیز می شد.این مدل دارای  موتور پر توان تر جی 79جی ایی 17 ایی با توان 1000 پاوند رانش بیشتر نسبت به نسخه  قبلی،دارای دو جایگاه جنگ افزاری  بیشتر نسبت به مدل قبلی(در مجموع نه عدد ) شد و سوخت بیشتری حمل میکرد و دارای  کابین هوتاس بود.همچنین راداربه نسخه  ایی ال 2001بی ارتقا یافت که شامل توان بهتر در نگاه به پایین  و بالا و توان کشف اهداف دریایی  و سامانه اجتناب از برخورد با زمین بود.سامانه ناوبری جدید البیت سیستم اس 8600 که بعدها این سامانه  نیز با سامانه WDNS-141 ارتقا یافت،یک نمایشگر چند منظوره درون کابیت برای  نشان گیری تسلیحات هدایت لیزری  و تجهیزات جنگ الکترونیک داخلی التا ال 8202 و صندلی صفر صفر جدید.

کفیر  سی 7 در دهه 1980 عملیاتی شد و در نقش  هوا به زمین  به کار رفت . اگرچه در نقش هوا به هوا نیز جنگنده کارایی بود ولی زیر سایه اف15 و اف16 خدمت میکرد و حتی در نقش تهاجمی نیز در رده دوم بعد از این دو قرار داشت.طرحی با نام کفیر سی8 و سی9 نیز داده شد که لغو شد

در اوائل دهه 1990 اسرائیل نسخه صادراتی  را با نام نامر را ارائه کرد که شامل  برخی سامانه های الکترونیکی  جنگنده لاوی و نصب چندین موتور توربوفن مختلف  در صورت سفارش مشتری بود. این طرح به جای نرسید  اگرچه بر اساس ان طرح سی10 توسعه یافت .

کفیر سی10

کفیر C.10 (Kfir C.10) نسخه صادراتی ارتقایافته جنگنده چندمنظوره اسرائیلی کفیر است که توسط صنایع هوافضای اسرائیل (IAI) توسعه یافته و عمدتاً توسط نیروی هوایی کلمبیا استفاده می‌شود و ستون فقرات نیروی هوایی این کشور است. این جنگنده بر پایه Kfir C.7 ارتقا یافته و هسته اصلی آن مجهز شدن به رادار ایی ال 2032 با برد 150 کیلومتر و توان درگیری با چند هدف در یک زمان و نمایشگر نصب‌شده بر کلاه خلبان است که برای نخستین بار به کفیر قابلیت نبرد فراتر از برد دید (BVR) می‌دهد. در پیکربندی تسلیحات، این جنگنده می‌تواند حداکثر ۴ موشک هوا به هوای فعال راداری دربی با برد 50 تا70 کیلومتر یا موشک حرارتی یاب پیتون 3 و 4 را حمل کند و همچنین قابلیت پرتاب بمب‌های هدایت‌شونده لیزری/ماهواره‌ای GBU-12 و GBU-49 را دارد. از نظر عملکرد پروازی، حداکثر سرعت آن حدود ۲۴۰۰ کیلومتر بر ساعت، حداکثر ارتفاع پرواز ۷۵۰۰۰ پا (حدود ۲۲۸۶۰ متر)، شعاع عملیاتی عادی حدود ۷۰۰ کیلومتر و ظرفیت حمل مهمات ۶ تن است. این نسخه دارای لوله سوختگیری هوایی است و در رزم هوایی کارای برابر با اف16 سی بلوک 30 دارد

کفیر در خدمت

کفیر  در سال 1974 در اسکادران شماره 1وارد خدمت ارتش اسرائیل  شد و به زودی دیگر اسکادرانها جنگندهای بیشتری دریافت  کردند. عمر کفیر در نقش  دفاع هوایی کم بود زیرا در سال 1976 با ورود اف15 به خدمت ارتش اسرائیل این نقش  از ان گرفته شد.اولین ماموریت کفیر در سال 1977 بر ضد یک اردوگاه نیروی های فلسطینی در لبنان انجام شد . در سال 1979 طی یک رزم هوایی کیفر سی2 یک میگ21 ارتش سوریه را به زیر کشید.

در سال 1982 در جریان اشغال لبنان توسط اسرائیل در حالی که اف15 و اف16 در نقش برتری هوایی به کار میرفت،  کفیر در حملات هوا به زمین  شرکت داشت.سرانجام در دهه 1990 کفیر بعد از 20 سال از خدمت خرج شد در حالی که در دهه  1980 و 1990  بارها در عملیات در لبنان نقش داشت.

اولین حضور کفیر در خارج از اسرائیل به خدمت در ارتش امریکا به عنوان یک جنگنده  تمرینی بر میگردد.25 فروند کیفر سی1 بین سالهای 1985 تا 1989 در نیروی دریایی و هوایی امریکا جهت شبیه سازی جنگنده های چون میگ23 خدمت کرد و در نهایت با اف15 و اف16 ان  در این نقش جایگزین شد و جنگنده ها به اسرائیل برگردانده  شد .این جنگنده در امریکا  کفیر اف21 ای نامیده میشد.

با موافقت امریکا برای صادرات  کفیر ،  کفیر به چند کشور نیز صادر شد. دلیل نیاز به  موافقت امریکا  استفاده از موتور  امریکایی  بر روی این جنگنده بود.

نیروی هوایی کلمبیا

کلمبیا اولین مشتری خارجی کفیر در سال 1988 12 فروند نسخه سی2 و یک فروند نسخه تی سی2 را سفارش داد.در اوائل دهه 1991  کفیر ها به نسخه سی7 ارتقا یافت و مجهز به لوله سوختگری هوایی شد و با خرید یک بوئینگ707 سوخت رسان  این ارتقا را تکمیل کرد و چندین بار علیه قاچاقچیان  مواد مخدر از ان بهره برد.

در سال 2008 کلمیبا خواهان خرید 13 فروند کیفر دیگر و ارتقاع 11 فروند باقی ماند به نسخه سی 10 شد. اولین سی 10 در سال 2010 تحویل شد . کلمبیا در کنار سفارش کفیر تعداد زیادی موشک  هوا به هوای رادار فعال دربی و موشک فروسرخ پینتون4 و تعدادی   بمب لیزری از اسرائیل خریدار کرد.گفته شده کفیر سی10 کلمبیا توان حمل بمب هدایت ماهواره ای جی دی ای ام را دارد.

امریکا

کفیر اف21 (میراژ اف21)

F-21 کفیر در واقع نامگذاری نیروی دریایی ایالات متحده برای جنگنده چندمنظوره اسرائیلی کفیر است که در دهه ۱۹۸۰ به عنوان “هواپیمای مهاجم” برای تمرین نبرد هوایی اجاره شد و امروزه نیز توسط شرکت خصوصی ATAC برای نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده خدمات آموزشی ارائه می‌دهد. این هواپیما در اصل نسخه اولیه کفیر C.1 بود که بدنه آن از سری Mirage III/5 فرانسه گرفته شده و موتور جت جنرال الکتریک J79 با پس‌سوز و الکترونیک اسرائیلی در آن ادغام شده است . در سال ۱۹۸۵، نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده این هواپیما را با نام F-21A برای شبیه‌سازی تاکتیک‌های جنگنده‌های دشمن در تمرین نبرد هوایی ناهمگون (DACT) به خدمت گرفتند و این هواپیماها تا دهه ۱۹۹۰ در خدمت بودند و سپس بازنشسته شدند .

از نظر مشخصات فنی، داده‌های رسمی ATAC نشان می‌دهد که حداکثر سرعت F-21 Kfir به ماخ ۲.۲ (۷۵۰ گره معادل سرعت هوایی) می‌رسد، حداکثر برد با دو مخزن سوخت خارجی ۱۵۵۰ مایل دریایی است، سقف پرواز ۵۵۰۰۰ پا، حداکثر نرخ صعود بیش از ۳۰۰۰۰ پا در دقیقه، مدت پرواز حدود ۲ ساعت و محدودیت شتاب +۷.۵G/-۳.۵G است . از نظر تسلیحات، Kfir C.1 اولیه مجهز به دو توپ خودکار ۳۰ میلی‌متری DEFA بود و می‌توانست موشک‌های هوا به هوا و بمب‌های هدایت‌شونده حمل کند، اما F-21A که ایالات متحده استفاده می‌کرد معمولاً سلاح‌ها را حذف کرده و صرفاً برای شبیه‌سازی تمرین استفاده می‌شد.

از نظر وضعیت فعلی، ATAC در اواخر ژوئیه ۲۰۲۵ قراردادی به ارزش حداکثر ۵۵۴ میلیون دلار از نیروی دریایی ایالات متحده دریافت کرد که شامل پنج سال خدمات آموزشی با ۶۵۰۰ تا ۷۰۰۰ ساعت پرواز در سال است و ناوگان آن شامل میراژ اف 1 ، کفیر اف21 است  . F-21 کفیر عمدتاً برای شبیه‌سازی اهداف پرسرعت، مهاجمان و تمرین تهدیدات در محیط جنگ الکترونیک استفاده می‌شود و با این روش می‌توان عمر بدنه جنگنده‌های اصلی F/A-18 و EA-18 را حفظ کرد .