بنلی M4 یک شاتگان نیمهخودکار است که توسط شرکت ایتالیایی Benelli Armi SpA تولید میشود و چهارمین و آخرین عضو از خانواده شاتگانهای نیمهخودکار Benelli Super 90 به شمار میآید. این سلاح از سامانه عملکرد اختصاصیای به نام سیستم گازبرگشتی خودتنظیمشونده (ARGO) استفاده میکند؛ سیستمی که بهطور ویژه برای همین مدل طراحی شده است. بنلی M4 در سال ۱۹۹۸ توسعه یافت و بعدها توسط نیروهای مسلح کشورهای مختلفی از جمله ایتالیا، ایالات متحده و بریتانیا به خدمت گرفته شد و در درگیریها و مأموریتهای گوناگون مورد استفاده قرار گرفت.
در تاریخ ۴ مه ۱۹۹۸، مرکز تحقیق، توسعه و مهندسی تسلیحات ارتش ایالات متحده (ARDEC) مستقر در زرادخانه پیکاتینی ایالت نیوجرسی، فراخوانی با شماره DAAE30-98-R-0401 برای دریافت پیشنهاد جهت ساخت یک شاتگان رزمی نیمهخودکار کالیبر ۱۲ مخصوص نیروهای نظامی آمریکا منتشر کرد. در پاسخ به این درخواست، شرکت بنلی آرمی از شهر اوربینو ایتالیا اقدام به طراحی و ساخت شاتگان Benelli M4 Super 90 Combat نمود.
در ۴ اوت ۱۹۹۸، پنج نمونه آزمایشی از این سلاح به میدان آزمایش آبردین در ایالت مریلند ارسال شد و پس از انجام آزمایشهای گسترده و سختگیرانه، بنلی M4 موفق شد در این رقابت برنده شود. اوایل سال ۱۹۹۹، مرکز ARDEC قرارداد شاتگان رزمی مشترک با نام M1014 را به شرکت Heckler & Koch (شعبه آمریکایی) برای واردات بنلی M4 واگذار کرد. نخستین سری شامل ۲۰ هزار قبضه از این سلاح در همان سال به تفنگداران دریایی ایالات متحده تحویل داده شد.
در جریان آزمایشها، نمونه اولیه با نام XM1014 شناخته میشد که مطابق استاندارد نامگذاری ارتش آمریکا بود؛ اما پس از پذیرش رسمی، حرف «X» از نام حذف شد و سلاح با عنوان M1014 بهطور رسمی وارد خدمت گردید.
سلاح شاتگان بنلی ام۴ یک سلاح ساچمهزنی نیمهخودکار با کالیبر ۱۲ است که بر اساس سامانه عملکرد گازی و گلنگدن چرخشی طراحی شده و بهعنوان یکی از نمونههای پیشرفته و قابلاعتماد در رده سلاحهای رزمی و انتظامی شناخته میشود. وزن این سلاح حدود ۳٫۸۲ کیلوگرم است و طول کلی آن در حالت قنداق جمعشده ۸۸۹ میلیمتر و در حالت قنداق بازشده ۱۰۱۰ میلیمتر میباشد، در حالی که طول لوله آن ۴۷۰ میلیمتر معادل ۱۸٫۵ اینچ است. سرعت دهانه گلوله در این شاتگان به حدود ۴۰۸ متر بر ثانیه میرسد که نشاندهنده توان بالای آن در درگیریهای کوتاهبرد است. برد مؤثر آتش این سلاح در حدود ۵۰ متر و حداکثر برد آن هنگام استفاده از گلولههای اسلاگ جامد(تک ساچمه) تا ۱۵۰ متر گزارش شده است. سیستم تغذیه بنلی ام۴ از نوع خشاب لولهای بوده و بسته به نسخه غیرنظامی یا نظامی و انتظامی، ظرفیت آن بهترتیب ۵+۱ یا ۷+۱ فشنگ با پوکههای ۲ و ۳/۴ اینچی میباشد(ان عبارت +1 یعنی یک فشنگ را مستقیم با دست درون جان لوله قرار دهیم). این سلاح به تجهیزات نشانهروی شامل مگسک و شکاف درجه از نوع گوسترینگ مجهز است و همچنین دارای ریل پیکاتینی برای نصب انواع ادوات اپتیکی میباشد که دقت و انعطافپذیری آن را در شرایط عملیاتی مختلف افزایش میدهد.
“”””اصطلاح کالیبر گیج ۱۲ در سلاحهای شاتگان برخلاف سلاحهای گلولهزنی رایج، بر اساس واحد میلیمتر بیان نمیشود، زیرا نظام نامگذاری آن ریشهای تاریخی و سنتی دارد. واژه «گیج» (Gauge) به روشی قدیمی برای تعیین قطر داخلی لوله اشاره میکند که بر مبنای وزن گلولههای سربی همقطر با لوله تعریف شده است. به این معنا که اگر بتوان از یک پوند انگلیسی سرب، تعداد مشخصی گلوله کروی همقطر با قطر داخلی لوله ریخت، آن تعداد نشاندهنده گیج سلاح خواهد بود. در مورد گیج ۱۲، مفهوم آن این است که از یک پوند سرب میتوان ۱۲ گلوله کروی همقطر با قطر داخلی لوله ساخت، بنابراین هرچه عدد گیج کوچکتر باشد، قطر لوله بزرگتر خواهد بود. به همین دلیل شاتگان گیج ۱۲ نسبت به گیجهای بالاتر مانند ۲۰ یا ۲۸، دارای لولهای با قطر بیشتر و توان شلیک مهمات قویتر است. دلیل استفاده نکردن از بیان کالیبر به میلیمتر در شاتگانها نیز به ماهیت عملکرد آنها بازمیگردد، زیرا این سلاحها عمدتاً برای شلیک ساچمه یا گلولههای اسلاگ طراحی شدهاند و قطر واقعی لوله بهتنهایی معیار دقیقی برای توصیف توان و نوع مهمات محسوب نمیشود. با این حال، قطر داخلی لوله شاتگان گیج ۱۲ بهطور تقریبی برابر با ۱۸٫۵ میلیمتر است، اما همچنان بهدلیل رواج تاریخی و استانداردسازی جهانی، از اصطلاح گیج برای معرفی این دسته از سلاحها استفاده میشود.””””
بنلی M4 نخستین شاتگان گازبرگشتی بود که توسط شرکت بنلی تولید شد. سازوکار عملکرد این سلاح بر پایه سامانهای کاملاً نوین با نام سیستم گازبرگشتی خودتنظیمشونده (ARGO) شکل گرفته است. این طراحی با کورس حرکتی کوتاه، از دو پیستون فولادی ضدزنگ و خودتمیزشونده بهره میبرد که درست در جلوی محفظه فشنگ قرار دارند و در جهت مخالف گلنگدن چرخشی عمل میکنند. این شیوه عملکرد، نیاز به سازوکارهای پیچیدهای را که در بسیاری از سلاحهای نیمهخودکار گازبرگشتی دیده میشود، از میان برداشته است. سیستم ARGO تنها از چهار قطعه اصلی تشکیل شده است: دو پوشش متقارن در قسمت جلویی سلاح که هرکدام شامل یک پیستون فولادی کوچک هستند و نیروی خود را مستقیماً به گلنگدن منتقل میکنند.
افزون بر این، سلاح بهصورت خودکار با فشنگهایی با طولها و توانهای متفاوت سازگار میشود. بنلی M4 قادر است فشنگهای ۲٫۷۵ اینچی (۷۰ میلیمتری) و ۳ اینچی (۷۶ میلیمتری) با بارهای پیشران مختلف را بدون نیاز به هیچگونه تنظیم از سوی کاربر و حتی بهصورت ترکیبی شلیک کند. با این حال، مهمات کمتوان مانند فشنگهای غیرکشنده باتومی، باید بهصورت دستی مسلح و تخلیه شوند.
نشانهروی سلاح از نوع حلقهای نظامی (Ghost Ring) است که میتوان آن را در میدان و تنها با استفاده از لبه یک پوکه فشنگ تنظیم کرد. ریل استاندارد MIL-STD-1913 پیکاتینی که بر روی بدنه نصب شده، امکان استفاده از انواع دوربینهای اپتیکی متعارف و تجهیزات دید در شب را فراهم میکند، بدون آنکه کاربری مگسک و درجه آهنی اصلی مختل شود.ساختار ماژولار این شاتگان باعث شده بسیاری از اجزای آن قابل تغییر و پیکربندی مجدد باشند. کاربر میتواند گروههای مختلف قطعات مانند لوله، قنداق، دستگیره جلو و دیگر بخشها را بهسرعت و بدون نیاز به ابزار اضافی تعویض کند.
آزمایشهای اولیه انجامشده روی بنلی M4 نشاندهنده سطح بالایی از اطمینانپذیری آن است. این سلاح قادر است دستکم ۲۵ هزار تیر را بدون نیاز به تعویض قطعات اصلی شلیک کند. قطعات فولادی با پوشش فسفاته مشکی مات و مقاوم در برابر خوردگی پوشانده شدهاند و بخشهای آلومینیومی نیز دارای آنودایز سخت با سطح مات هستند. این پوششها باعث کاهش دیدهشدن سلاح در عملیات شبانه میشوند.
بنلی M4 به نگهداری اندکی نیاز دارد و در شرایط آبوهوایی و اقلیمی مختلف قادر به عملکرد مناسب است.
قنداق بنلی M4 در مدل M4 با کد 11707 و همچنین در نسخه M1014 از نوع تاشونده است. با جمع شدن قنداق، طول کلی سلاح نزدیک به ۲۰۰ میلیمتر کاهش مییابد که این موضوع حملونقل و نگهداری آن را سادهتر میکند. افزون بر این، قنداق تاشونده کنترل و مانورپذیری بهتری را هنگام حرکت در فضاهای تنگ، پیچها و عبور از موانع فراهم میسازد.بنلی M4 همچنین با قنداقهای ثابت در دو نوع دستهتپانچهای کامل و نیمهدستهتپانچهای عرضه میشود و این گزینهها برای مدل M1014 نیز در دسترس هستند.
ریل پیکاتینی که بهصورت یکپارچه در بالای بدنه شاتگان تعبیه شده، امکان نصب تجهیزات متنوعی مانند دوربینهای نشانهروی، نشانگرهای لیزری، سامانههای دید در شب و چراغقوه را فراهم میکند. چنین ساختاری امروزه در اغلب سلاحهای نظامی مدرن دیده میشود. همچنین لوازم جانبی افترمارکت، از جمله دستگیرههای جلویی، وجود دارند که از سامانههای ریل دیگر مانند M-LOK پشتیبانی میکنند.
بنلی تاکتیکال و M4
Benelli Tactical زیرمجموعهای از بخش اجرای قانون (LE) شرکت برتا است و مسئولیت مدیریت فروش تمامی شاتگانهای تاکتیکی بنلی به نیروهای پلیس، سازمانهای دولتی و واحدهای نظامی را بر عهده دارد. شاتگان M4 در سه پیکربندی عرضه میشود:
- M4 Entry با لوله ۱۴ اینچی (۳۶۰ میلیمتر)
- M4 با لوله ۱۸٫۵ اینچی (۴۷۰ میلیمتر)
- M1014 که در اصل همان M4 است اما با نامگذاری M1014 و مخصوص کاربرد نظامی
تمامی شاتگانهای M4 که از طریق بنلی تاکتیکال عرضه میشوند، امکان سفارش با قنداق تاشونده را دارند.
بنلی تاکتیکال و برتا LE بر این باور بودهاند که قنداق تاشونده—با وجود آنکه دیگر در ایالات متحده غیرقانونی محسوب نمیشود—باید صرفاً در اختیار نیروهای دولتی و مجری قانون قرار گیرد؛ به همین دلیل این قنداقها را بهصورت کامل به افراد عادی نمیفروشند. با این حال، قطعه قنداق بهصورت جداگانه برای جایگزینی قنداق دستهتپانچهای عرضه میشود و امکان ارسال آن از ایتالیا بدون محدودیت وجود دارد.
“”””تفاوت Benelli M4 و M1014
Benelli M1014 در واقع نسخه اولیه و نظامی شاتگان Benelli M4 است که برای سپاه تفنگداران دریایی آمریکا توسعه یافت. از نظر مکانیزم داخلی، هر دو سلاح از سامانه گازی ARGO استفاده میکنند و عملکرد تقریباً یکسانی دارند. تفاوت اصلی آنها در نوع قنداق، لوله و چوک است؛ M1014 اولیه دارای قنداق ظاهراً تلسکوپی اما ثابت و چوک غیرقابل تعویض بود، در حالی که M4 معمولاً از چوکهای قابل تعویض و قابلیت نصب قنداق تلسکوپی برخوردار است. همچنین M1014 به دلیل حک پرچم آمریکا و تولید محدود، ارزش کلکسیونی بیشتری نسبت به M4 استاندارد دارد.””””
قیمت و نسخه غیرنظامی
قیمت پیشنهادی نسخه غیرنظامی بنلی M4 در حدود ۱٬۸۹۹ دلار است. تنها برای مدل دارای لوله ۱۴٫۵ اینچی، دریافت مجوز NFA الزامی است، زیرا این نسخه در دسته شاتگانهای لولهکوتاه (SBS) قرار میگیرد.
ظرفیت استاندارد خشاب در نسخه غیرنظامی ۵+۱ تیر است، اما امکان افزایش آن به ۶+۱ وجود دارد و بنلی بههمراه برخی شرکتهای دیگر، لولههای افزایش ظرفیت دو تیر را عرضه میکند. همچنین لولههای افزایش ظرفیت ۹+۱ نیز موجود هستند که در مسابقات تریگان (3-Gun) محبوبیت بالایی دارند. افزون بر این، برخی مدلهای ویژه نیروهای مجری قانون بهصورت محدود از طریق بازار دستدوم در اختیار افراد عادی قرار گرفتهاند.
دارندگان
سلاح شاتگان بنلی ام۴ بهدلیل قابلیت اطمینان بالا و تطبیقپذیری عملیاتی، توسط طیف گستردهای از نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. در استرالیا این سلاح در اختیار برخی یگانها قرار دارد و در بلاروس توسط نیروهای داخلی، یگان ضدشورش اومون، واحد ویژه آلمـاز و گروه آلفای سازمان امنیت دولتی بهکار گرفته شده و در جریان اعتراضات سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ نیز در واحدهای مستقر در مینسک مشاهده شده است، ضمن آنکه استفاده غیرنظامی آن بهعنوان سلاح شکار نیز مجاز میباشد. بلژیک در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۲۳ این شاتگان را برای مأموریتهای مقابله با پهپاد توسط نیروی هوایی خود به خدمت گرفت و دانمارک نیز در سال ۲۰۲۵ آن را با هدف مقابله با تهدید پهپادها وارد سازمان رزم نیروهای مسلح خود کرد. در گرجستان، بنلی ام۴ توسط وزارت امور داخلی و نیروهای ویژه نظامی استفاده میشود و در ایرلند در اختیار یگانهای ویژه نظامی و پلیسی از جمله یگان رنجر ارتش و واحدهای واکنش اضطراری قرار دارد. لیبی پیش از آغاز جنگ داخلی نخست این کشور، سفارش ۱۸۰۰ قبضه از این سلاح را ثبت کرد و پس از آن نیز توسط نیروهای ویژه مورد استفاده قرار گرفت. در مالزی، اداره سلطنتی گمرک از کاربران این شاتگان محسوب میشود و در پرتغال نیز نیروهای مسلح این کشور آن را بهکار گرفتهاند. صربستان، اسلواکی و اسلوونی بهترتیب این سلاح را در یگانهای ضدتروریسم، واحدهای دفاع ویژه و پلیس نظامی نیروهای مسلح خود به خدمت گرفتهاند، در حالی که در اسپانیا تفنگداران دریایی از آن استفاده میکنند. بنلی ام۴ همچنین در اوکراین در ساختار نیروهای نظامی دیده میشود. در بریتانیا، این شاتگان با شناسه L128A1 در نیروهای مسلح مورد استفاده قرار دارد و در ایالات متحده آمریکا نیز با نام سازمانی M1014 در اختیار نیروهای مسلح بوده و علاوه بر آن، توسط برخی نهادهای انتظامی و واحدهای ویژه پلیس از جمله یگانهای سوآت مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.
عبدالحمید تارخ
مقالات مشابه
