هواپیمای ترابری ایرباس A-400M اطلس
بروزرسانی :اردیبهشت:1405
در سال 1982 کشور اروپایی طرحی را برای ساخت یک هواپیمای ترابری اغاز کردند که هدف از ان جایگزینی هواپیماهای سی 130 و سی 160 بود که در دهه اینده به پایان عمر خدمتی خود می رسیدند. شرکت لاکهید امریکا ،Aérospatiale فرانسه ام بی بی المان، کاسا اسپانیا و النیای ایتالیا در این طرح مشارکت کردند.
در سال 1985 نیازمندها مشخص شد و دو سال بعد لاکهید ، کاسا و النیا از این پروژه جدا شدند ولی شرکت های باقی مانده کنسرسیون با نام یورو فلگ تاسیس کردند که و قرار شد طرح جدید را که بعدها ای 400 ام نام گرفت را به پیش ببرد. در نهایت مسئولیت ساخت هواپیمای جدید به شرکت ایرباس رسید.با وجود این تا سال 1999 بحث ها در اروپا ادامه داشت. برای نمونه المان می خواست تا ایرباس در طرح اکراینی انتنوف 70 مشارکت کند تا توسعه طرح ارزانتر تمام شود ویا اینکه مدتی به دنبال بررسی سی 17 و سوپر هرکولس بود ولی در نهایت در سال 1999 ساخت هواپیمای جدید به تصویب رسید
در سال 2001 فرانسه، انگلستان، المان و اسپانیا قرار دادی برای تولید 196 فروند ایرباس ای 400 امضا کردند که البته به دلیل محدودیت بودجه در المان ، سفارشات المان از 73 فروند به 60 فروند کاهش یافت و تعداد کل سفارشات به 180 عدد کاهش یافت . در سال 2003 قرار داد نهایی امضا شد و مدتی بعد یک کنسرسیون نیز برای تولید موتور تاسیس شد این در حالی بود که در همان زمان پرات اندویتنی پیشنهاد تولید موتور ایرباس 400 را داده بود
در نهایت اولین نمونه در 11 دسامبر سال 2009 میلادی به پرواز در امد
ایرباس ای 400 که با لقب اطلس شناخته میشود یک هواپیمای ترابری راهبردی است ولی دارای توان کامل تاکتیکی نیز می باشد. این به ان معنا است که نتنها میتواند جای سی 130 و یا سی 160 را بگیرد و حتی در باندهای خاکی ناامده فرود بیاید بلکه میتواند نقش یک هواپیمای ترابری راهبردی چون سی 17 را نیز بازی کند و دست به پرواز بین قاره ای بزند
هواپیما دارای بالی در بالای بدنه و دمی تی شکل است که 30 درصد بدنه از مواد کامپوزیت و مابقی از فلز ساخته شده است . هواپیمای دارای سیستم پرواز دیجیتال با سیم مجهز است و کابین ان شبیه دیگر محصولات ایرباس دارای دسته هدایت به جای فرمان است و دو خلبان دارای شش صفحه نمایش رنگی چند کاره و دو اچ یو دی در جلوی پنل خود هستند. در این میانه دو صفحه نمایش مشترک نیز برای دو خلبان وجود دارد و هر کدام صفحه کلید خود را برای برنامه ریز رایانه های خودرا دارند. سیستم مدیریت پرواز این هواپیما با ایرباس ای 380 مشترک است
در زمان بررسی طرح در مرحله اول قرار بود این هواپیما مجهز به موتور توربوفن باشد ولی بعد تصمیم به جایگزینی موتور ها با موتور توروپراپ گرفته شد . از جمله ویژگی های موتور توربوپراپ مصرف کمتر به میزان 20% ، هزینه عملیات کمتر به میزان 19%، توان نشست و برخاست از باندهای نا اماده خاکی ویا چمنی و کاهش حساسیت موتور نسبت به اشیایی خارجی در زمین و هوا
در نهایت موتوری که برای ایرباس 400 ام ساخت شد موتور اروپایی یوروپراپ تی پی 400-دی 6 بود که برای این هواپیما در کنسرسیون با نام Europrop International توسعه یافت. این موتور توربوپراپ دارای 11000اسب بخار قدرت است و موتور از ملخ هشت تیغه بهره می برد که از جنس مواد ترکیبی و کامپوزیت ساخته شده است. موتور قدرت بسیار بالای دارد و دست کم بیش از دو برابر موتور سوپر هرکولس قدرت فراهم میکند و در جهان به غیر از موتور توپلوف 95 و انتنوف 70 موتور توربوپراپی با چنین قدرتی وجود ندارد . موتور توسط یک رایانه دیجیتال هدایت می شود که در BAE سیستم انگلستان طرحی شده . موتورهای 1 و 3 جهت عقربه های ساعت و دو موتور دیگر بر خلاف انها می چرخند تا از هوایی ایجاد شده بیشترین بهره برداری انجام شود و گشتاور نیز خنثی شود
هواپیما از سامانه هشدار دهنده رادار و فروسرخ ، پرتاب کننده شراره و پوشاله، سامانه مکان یاب جهانی GPS ، سامانه خودکار فرود بهره می برد
اطلس دارای درب بارگیری عقب است. در بخش عقب دو درب وجود دارد که یکی به طرف بالا و دیگری پایین باز می شود. میتوان انواع خودرو ها را از درب عقب که شکل سکوی شیب دار است سوار کرد. بخش بار 17.7 متر طول،4متر پهنا و 3.85 متر ارتفاع دارد . میتواند تا 116 سرباز را درون خود حمل کند که در دو طرف هواپیما روی صندلی های جمع شونده ای قرار می گیرند ولی میتوان با نصب صندلی در کف هواپیما تا 320 نفر را نیز با ان جابه جا کرد. در حالت عادی میتوان 66 برانکارد را نیز درون ان جا داد
هواپیما میتواند تا 37 تن بار را حمل کند که 17 تن بیشتر از سی 130 است ولی دست کم 13 تا 23 تن کمتر از انواع مختلف ایلوشین 76 ویا 43 تن کمتر از سی 17 . برای نمونه میتواند برای حمل نقل تجهیزات سنکین شامل دو بالگرد اپاچی ویا تایگر ویا دو کامیون بزرگ و یا یک بالگرد ان اچ و یا سه نفربر ام113 ویا دو خودروی زرهی پوما باشد
بیشترین برد اطلس بدون بار 8700 کیلومتر است ولی برد ان با 37 تن بار 3100 کیلومتر و با 20 تن بار تا برد 6400 کیلومتر برد دارد. بیشترین سرعت قابل دستراسی برای اطلس 781 کیلومتر بر ساعت است . این هواپیما عملا با 20 تن بار دو برابر سوپر هرکولس برد دارد و از این رو اطلس از نظر برد و بار چیزی میان سوپر هرکولس و سی 17 است
هواپیما دارای لوله سوختگیری هوایی در بالای سر کابین است و می توان در بخش بار هواپیما دو مخزن سوخت قرار داد و در زیر بال هواپیما نیز غلاف سوخت رسان نصب کرد.این غلاف مشابه ان غلافی است که بر روی هواپیمای سوخت رسان دیگر ایرباس مانند ایرباس ای 310 و ای 330 نصب شده است. تمامی نمونه های تولید به راحتی با تجهیز به غلاف سوخت رسانی هوایی تبدیل به سوخت رسان هوایی می شود
همان طور که گفته شد اولین پیش نمونه در سال 2009 پرواز کرد. پیش نمونه دوم در 22 مه سال 2012 به ازمایشات پیوست و در سال 2013 برای اولین بار دست به سوختگیری هوایی زد.
اولین فروند تولید در 1 اوت در سال 2013 میلادی تحویل ارتش فرانسه شد. همکنون اطلس 174 سفارش قطعی دارد که شامل 53 فروند المان، 27 فروند فرانسه ،22 فروند انگلستان،10 فروند ترکیه، 7 فروند بلژیک، یک فروند لوگزانبورگ و چهار فروند مالزی است
A400M «اطلس» تنها یک شکل ثابت ندارد، بلکه از طریق کیت‌های مأموریت (Mission Kit) و به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری میتواند به‌سرعت نقش خود را تغییر دهد و به یک پلتفرم چندمنظوره تبدیل شود.
نسخه پایه ترابری تاکتیکی
این پیکربندی پایه A400M است و پیش‌نیاز تمام تغییرات مأموریتی بعدی محسوب میشود. این هواپیما دارای یک محفظه بار عریض (عرض ۴ متر و ارتفاع ۴ متر) است که میتواند بالگردهای NH90 یا CH-47، دو خودروی زرهی Stryker یا یک کامیون نیمه‌تریلر ۲۵ تنی را حمل کند. ارابه فرود اصلی ۱۲ چرخ آن به‌طور ویژه برای برخاست و فرود از باندهای سنگی، شنی یا بدون آسفالت طراحی شده است و توانایی تاکتیکی بالایی دارد. نیروی هوایی آلمان در ششمین فروند A400M خود از «پیکربندی تاکتیکی پایه» جدیدی استفاده کرده که توانایی عملیات در محیط‌های مورد مناقشه را تقویت میکند، از جمله پرواز در ارتفاع بسیار پایین تا ۱۵۰ فوت (روز) یا ۳۰۰ فوت (شب).
نسخه سوخترسان هوایی
A400M از ابتدا برای سوخت‌رسانی هوایی طراحی شده و تنها با نصب سریع کیت اختیاری سوخت‌رسانی به یک تانکر تبدیل میشود. در داخل بدنه میتوان دو مخزن سوخت محفظه بار اضافه کرد که مجموع سوخت قابل حمل را به‌شدت افزایش می‌دهد. این هواپیما توانایی منحصربه‌فردی در سوخت‌رسانی به جنگنده‌های رافائل و حتی بالگردها دارد. اولین A400M فرانسه با قابلیت سوخت‌رسانی هوایی توانست به ناوگان رافائل این کشور پشتیبانی برساند.
نسخه تخلیه پزشکی
با نصب کیت پزشکی پالتی‌شده، A400M میتواند در حدود ۹۰ دقیقه به یک «بخش مراقبت‌های ویژه پرنده» تبدیل شود. این پیکربندی میتواند حداکثر ۴ بیمار بدحال روی برانکارد را در خود جای دهد و به تجهیزات کامل مراقبت‌های ویژه مجهز است. نیروهای مسلح آلمان از آن به عنوان پلتفرم «تخلیه پزشکی هوایی مراقبت‌های ویژه» (ICAE) استفاده می‌کنند.
نسخه آتش‌نشانی
کیت آتش‌نشانی roll-on/roll-off A400M آن را به یک هواپیمای بزرگ آتش‌نشانی تبدیل میکند. این کیت از طریق دریچه بار عقب و با نیروی جاذبه، مواد آتش‌نشانی را رها میکند و در هر نوبت تا ۲۰٬۰۰۰ لیتر آب یا ماده ضدحریق را آزاد میکند که معادل ظرفیت سه فروند هواپیمای آتش‌نشانی CL-415 کانادایی است.
نسخه مادر پهپاد و ضربه دوربرد
این یکی از آینده‌نگرانه‌ترین نقش‌های A400M است. ایرباس قصد دارد تا سال ۲۰۲۹ نسخه مفهومی «مادر» را معرفی کند که از محفظه بار عریض خود برای پرتاب و هماهنگی گروه‌های پهپاد در هوا استفاده میکند. پیکربندی مادر میان‌رده میتواند حدود ۵۰ پهپاد کوچک یا ۱۲ پهپاد بزرگ را حمل کند. همزمان، فرانسه پروژه تبدیل ۲۰ فروند A400M به حامل موشک‌های کروز و پهپاد را آغاز کرده تا به توان ضربه دقیق دوربرد دست یابد.
ارتقاء آینده: نسخه ۴۰ تنی
ایرباس در حال بازاریابی یک طرح ارتقاء فقط با به‌روزرسانی نرم‌افزاری برای بازار عربستان است. این طرح با نام «نسخه لجستیکی فوق‌سنگین» ظرفیت تاکتیکی A400M را از ۳۷ تن به ۴۰ تن افزایش می‌دهد تا بتواند تانک‌های اصلی نبرد و اجزای سامانه پدافندی پاتریوت را حمل کند. این ارتقاء برای سال‌های ۲۰۲۸ تا ۲۰۲۹ برنامه‌ریزی شده است.
دارندگان و سفارش‌دهندگان هواپیمای ترابری Airbus A400M Atlas تا این لحظه به شرح زیر هستند. در مجموع ۱۷۸ فروند سفارش ثبت شده و ۱۳۹ فروند تحویل داده شده است.
مشتریان
بلژیک
سفارش: ۷ فروند (۲۷ مه ۲۰۰۳)
تحویل: ۷ فروند
ورود به خدمت: دسامبر ۲۰۲۰
آخرین تحویل: ژانویه ۲۰۲۴
فرانسه
سفارش: ۵۰ فروند
تحویل: ۲۵ فروند
ورود به خدمت: اوت ۲۰۱۳
بیست و پنجمین فروند در ژانویه ۲۰۲۶ تحویل داده شد.
آلمان
سفارش: ۵۳ فروند
تحویل: ۵۳ فروند
ورود به خدمت: دسامبر ۲۰۱۴
سفارش اولیه از ۶۰ به ۵۳ فروند کاهش یافت و گزینه خرید ۷ فروند دیگر وجود دارد. آخرین فروند در آوریل ۲۰۲۶ تحویل شد.
لوکزامبورگ
سفارش: ۱ فروند
تحویل: ۱ فروند
ورود به خدمت: اکتبر ۲۰۲۰
این هواپیما در بلژیک و به عنوان بخشی از ناوگان دوجانبه مستقر است.
اسپانیا
سفارش: ۲۷ فروند
تحویل: ۱۴ فروند
ورود به خدمت: نوامبر ۲۰۱۶
بودجه اولیه ۳.۴۵۳ میلیارد یورو به ۵.۴۹۳ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۰ افزایش یافت. تحویل ۱۳ فروند باقی‌مانده به ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ موکول شده است.
ترکیه
سفارش: ۱۰ فروند
تحویل: ۱۰ فروند
ورود به خدمت: آوریل ۲۰۱۴
بریتانیا
سفارش: ۲۲ فروند
تحویل: ۲۲ فروند
ورود به خدمت: نوامبر ۲۰۱۴
سفارش اولیه از ۲۵ به ۲۲ فروند کاهش یافت. خرید هواپیماهای بیشتر در اواخر دهه ۲۰۲۰ برنامه‌ریزی شده است.
اندونزی
سفارش: ۲ فروند (۱۸ نوامبر ۲۰۲۱)
تحویل: ۲ فروند
ورود به خدمت: نوامبر ۲۰۲۵
دو فروند در پیکربندی MRTT سفارش داده شد. یک نامه قصد برای ۴ فروند دیگر نیز وجود دارد. نخستین A400M MRTT در ۳ نوامبر ۲۰۲۵ تحویل داده شد.
قزاقستان
سفارش: ۲ فروند (۱ سپتامبر ۲۰۲۱)
تحویل: ۱ فروند
ورود به خدمت: دسامبر ۲۰۲۴
مالزی
سفارش: ۴ فروند (۸ دسامبر ۲۰۰۵)
تحویل: ۴ فروند
ورود به خدمت: مارس ۲۰۱۵
مالزی نخستین کشور غیرعضو ناتو بود که A400M خریداری کرد. آخرین فروند در مارس ۲۰۱۷ تحویل داده شد.
مشخصات
طول:45.1 متر
ارتفاع:14.7 متر
وزن خالی:76.5 تن
بیشترین وزن برخاستن:141 تن
موتور: چهار موتور توربوپراپ یوروپراپ تی پی 400 با توان 11000 اسب بخار
بیشترین سرعت:781 کیلومتر بر ساعت
سرعت پرواز با بار:550 کیلومتر بر ساعت
سقف پرواز:12200 متر
برد پروازی بدون بار: 8700 کیلومتر
برد با 37 تن بار: 3100 کیلومتر
دارای توان حمل 37 تن بار ویا 116 سرباز و یا 66 برانکارد
ترجمه: عبدالحمید تارخ
منابع: http://www.military-today.com/aircraft/airbus_a400m.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Airbus_A400M_Atlas
