دوازده نیروی هوایی برتر جهان
میناگلرو
مقدمه: قدرت هوایی فقط به تعداد جنگنده‌ها نیست
در دنیای امروز، برتری هوایی یکی از مهمترین عوامل تعیین‌کننده در جنگ‌های مدرن است. کشوری که بتواند آسمان را کنترل کند، علاوه بر برتری در نبردهای هوایی، امکان پشتیبانی از نیروهای زمینی، حمله به اهداف راهبردی، جابه‌جایی سریع نیروها و شناسایی تحرکات دشمن را نیز به دست می‌آورد.
اما برای سنجش قدرت واقعی یک نیروی هوایی، فقط شمردن جنگنده‌ها کافی نیست. هواپیماهای سوخت‌رسان، ترابری راهبردی، آواکس و شناسایی، بالگردهای رزمی و ترابری، سامانه‌های جنگ الکترونیک و جنگنده‌های نسل پنجم همگی در توان عملیاتی یک کشور نقش دارند.
در رتبه‌بندی چندین سایت که به شکل ترکیبی و تلفیق شده ، شاخه‌های مختلف هوانوردی نظامی به‌صورت جداگانه بررسی می‌شوند. در این مقاله، هوانوردی نیروهای مختلف آمریکا را یک قدرت واحد در نظر گرفته‌ایم و سپس سایر کشورها را بر اساس فهرست انتخاب‌شده مرتب کرده‌ایم.
برای مقایسه تعداد هواگردها، از داده‌های سال ۲۰۲۶ منتشرشده بر پایه گزارش World Air Forces مؤسسه FlightGlobal نیز استفاده شده است. اعداد تقریبی‌اند و ممکن است با توجه به روش شمارش، هواگردهای ذخیره و وضعیت آمادگی عملیاتی متفاوت باشند.
تاریخچه تشکیل نیروی هوایی
نیروی هوایی که در برخی از کشورها با نام ارتش هوایی نام برده میشود یک نیروی نظامی جدید در ارتش است که از نظر قدمت و سابقه دارای تاریخ طولانی نمیباشد و قدمت ان به اوایل قرن بیستم برمیگردد ولی بخاطر تائیر راهبردی و اهمیت فوق العاده ای که در جنگها داشته بسرعت تبدیل به مهمترین نیرو و نقطه اتکا در اکثر ارتش های جهان گردیده و در ارتش های مدرن دنیا دارای جایگاهی ویژه و ممتاز میباشد
اولین بار نیروی هوایی در سال 1910 توسط نیروی هوایی ارتش فرانسه معرفی شد.
والبته اولین عملیات رزمی و بمباران مواضع دشمن در سال 1911- در طول جنگ های ایتالیا و ترکیه علیه ترکیه توسط هواپیماهای ایتالیایی انجام شد.
ازان زمان تابحال نیروی هوایی به پای ثابت و تاثیر گذار تمامی جنگ ها و برخوردهای نظامی تبدیل شده و جنگ جهانی دوم را میتوان نقطه عطفی در تاریخ هوانوردی نظامی دانست که در طول جنگ جهانی دوم بسرعت هواپیماهای جنگنده پیشرفته تر و مدرن تر شدند
با اختراع موتور جت توسط دانشمندان المانی و جایگزینی ان بجای موتورهای پیستونی قدیمی بیکباره دنیای هوانوردی نظامی متحول گردید موتور جدید سرعت باورنکردنی و ارتفاع پروازی بالا که تا انزمان دست نیافتنی بود را برای جنگنده های موتور جت به ارمغان اورد از نخستین پرچمداران این دوره میگ -۱۵ روسی و اف ۸۴ تاندرجت را میتوان نام برد
نیروی هوایی با توجه به شرایط و شاخص های ممتاز خود میتواند طیف گسترده ای از ماموریت ها مانند ایجاد برتری هوایی و شرکت در نبردهای هوا به هوا، انجام عملیات پیش اخطار و کنترل مرزها بعنوان یک ایستگاه راداری هوابرد ، انجام ماموریت های تهاجمی در عمق خاک دشمن ، انجام عملیات بمباران استراتژیک، پشتیبانی هوایی از واحدهای زمینی و نیروی دریایی و انجام عملیات شناسایی و جاسوسی ، شنود و جمع اوری فرکانسهای رادیویی دشمن ، سرکوب پدافند ، اسکورت واخدهای هوایی و زمینی و همچنین اسکورت محموله های دریایی مانند اسکورت نفتکش ها ، انجام حمل و نقل و ترابری نیروها و توپخانه در طول زمان جنگ و غیره را برشمرد
تعریف نیروی هوایی
نیروی هوایی به مجموعه ای از هواپیماهای جنگنده ، بالگردهای تهاجمی ، هواپیماهای حمل و نقل و بمب افکن ها و همچنین در سالهای اخیر هواپیماهای بی سرنشین اطلاق میگردد
نیروی هوایی یکی از پیچیده ترین و پر هزینه ترین شاخه نیروهای مسلح میباشد که در عین حال بخاطر تاثیر راهبردی ان اکثر نیروهای نظامی برای به دست آوردن برتری هوایی، سهم بالایی از بودجه نظامی خود را به نیروی هوایی اختصاص می دهند.
تجربه جنگ های نوین نشان داده که در هر جنگی نیروی هوایی مقتدری وجود داشته پیروزی نیز بدست امده و هر کشوری که برتری هوایی خود را از دست داده در واقع برتری خود را در جنگ از دست داده است
بهمین دلیل ما در این مقاله به بررسی نیروهای هوایی کشورهای قدرتمند و معرفی ده نیروی هوایی برتر حال حاضر دنیا میپردازیم
۱.ایالات متحده آمریکا
آمریکا با ترکیب نیروی هوایی امریکا ، هوانوردی نیروی دریایی، هوانوردی تفنگداران دریایی و هوانوردی ارتش، گسترده‌ترین مجموعه هوانوردی نظامی جهان را در اختیار دارد و مزیت اصلی آن فقط تعداد هواپیما نیست، بلکه توان اجرای عملیات در فاصله‌های بسیار دور، پشتیبانی لجستیکی گسترده و فعالیت همزمان از پایگاه‌های زمینی و ناوهای هواپیمابر است. بر اساس برآورد FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی آمریکا حدود ۱۳٬۰۳۲ فروند است که شامل تقریباً ۲٬۷۱۸ هواگرد رزمی، ۹۱۷ هواپیمای ترابری، ۶۱۰ هواپیمای سوخت‌رسان، ۶۱۱ هواگرد مأموریت ویژه و ۵٬۶۵۷ بالگرد میشود و این اعداد مجموع شاخه‌های مختلف نظامی را پوشش می‌دهند، نه صرفاً نیروی هوایی. در بخش جنگنده‌ها، نیروی هوایی حدود ۵۲۵ فروند F-35A، حدود ۸۱۴ فروند F-16C، حدود ۲۰۳ فروند F-15E، حدود ۴۲ فروند F-15C، حدود ۲۷ فروند F-15EX و حدود ۱۸۳ فروند F-22A در خدمت دارد و حدود ۱۷۰ فروند A-10C نیز همچنان در خدمت است. نیروی دریایی و تفنگداران دریایی مجموعاً حدود ۵۶۰ فروند F/A-18 Super Hornet، حدود ۱۸۳ فروند F-35B، حدود ۵۲ فروند F-35C و حدود ۱۲۵ فروند F/A-18 Hornet قدیمی‌تر (در حال بازنشستگی) را در اختیار دارند. در بخش بمب‌افکن‌ها، حدود ۷۵ تا ۷۶ فروند B-52H، حدود ۴۶ فروند B-1B، حدود ۲۰ فروند B-2A و حدود ۲ فروند B-21 (در حال ورود به خدمت) در ناوگان هستند. هواپیماهای ترابری راهبردی و تاکتیکی شامل حدود ۱۹۶ فروند C-17، حدود ۵۲ فروند C-5M، حدود ۱۴۲ فروند C-130J و حدود ۹۱ فروند C-130H است و در بخش سوخت‌رسان نیز حدود ۳۱۴ فروند KC-135 و حدود ۱۰۷ فروند KC-46A در خدمت قرار دارند. هواپیماهای مأموریت ویژه شامل حدود ۱۳ فروند E-3G آواکس، حدود ۲۲ فروند RC-135 شناسایی، حدود ۲۷ فروند U-2S شناسایی ارتفاع بالا و حدود ۴ فروند E-4B فرماندهی هوایی است. ناوگان بالگردی آمریکا نیز شامل خانواده‌های UH-60 Black Hawk، AH-64 Apache و CH-47 Chinook است و مجموع بالگردهای نظامی کشور حدود ۵٬۶۵۷ فروند برآورد میشود که در شاخه‌های مختلف توزیع شده‌اند، به‌طوری که ارتش به تنهایی بیش از ۴٬۰۰۰ هواگرد عمدتاً بالگرد در اختیار دارد. نقطه قوت اصلی آمریکا ترکیب جنگنده‌های پیشرفته، ناوهای هواپیمابر، سوخت‌رسانی هوایی، اطلاعات ماهواره‌ای و شبکه فرماندهی است و هیچ کشور دیگری تمام این ظرفیت‌ها را در همین مقیاس در اختیار ندارد؛ با این حال باید توجه داشت که ارقام بالا بر پایه برآوردهای عمومی منابع مختلف برای سال ۲۰۲۶ است و ممکن است با آمار رسمی هر شاخه یا روش‌های شمارش متفاوت (شامل ذخیره، آمادگی عملیاتی یا شاخه‌های مختلف) اندکی اختلاف داشته باشد.
2- روسیه؛ قدرت بزرگ جنگنده‌ها و بالگردهای رزمی
روسیه یکی از بزرگ‌ترین ناوگان‌های هوانوردی نظامی جهان را دارد و بخش مهمی از توان آن بر جنگنده‌های سنگین، هواپیماهای رهگیر، بمب‌افکن‌ها و بالگردهای رزمی متکی است، اما ارزیابی توان واقعی آن باید با توجه به خسارات جنگ اوکراین، وضعیت تعمیر و نگهداری و آمادگی عملیاتی انجام شود؛ شمارش موجودی به‌تنهایی تصویر کاملی ارائه نمی‌کند. بر اساس برآورد FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی روسیه حدود ۴٬۲۳۷ فروند است که شامل تقریباً ۱٬۵۵۹ هواگرد رزمی، ۱۳۷ هواگرد مأموریت ویژه، ۱۸ هواپیمای سوخت‌رسان، ۴۵۸ هواپیمای ترابری، ۱٬۵۳۵ بالگرد رزمی و ۵۳۰ هواگرد آموزشی میشود . این آمار ممکن است به دلیل دشواری تأیید خسارات و وضعیت برخی هواگردها بیش از توان عملیاتی واقعی باشد و منابع مختلف اعداد متفاوتی ارائه می‌دهند؛ برای مثال IISS تعداد هواگردهای رزمی را حدود ۱٬۲۰۰ فروند برآورد می‌کند .
در بخش جنگنده‌ها و هواپیماهای تهاجمی، بر اساس برآوردهای منابع غربی برای سال ۲۰۲۶، روسیه حدود ۱۱۰ فروند Su-30 (شامل نسخه‌های SM و SM2)، حدود ۱۳۰ فروند Su-35، حدود ۱۴۰ فروند Su-34 (شامل حدود ۵۰ فروند Su-34M)، حدود ۱۲۰ فروند Su-27 (شامل SM3 و UB)، حدود ۱۲۴ فروند MiG-31 (شامل حدود ۱۰۰ رهگیر و ۲۴ فروند MiG-31K حامل موشک کینژال)، حدود ۹۰ فروند MiG-29 و حدود ۶ فروند MiG-35 در خدمت دارد . جنگنده پنهانکار Su-57 نیز در خدمت است، اما تعداد آن با اختلاف زیادی بین منابع گزارش شده و از حدود ۲۱ تا ۴۲ فروند متغیر است . در بخش بمب‌افکن‌های راهبردی، حدود ۵۰ تا ۵۳ فروند Tu-95MS، حدود ۵۰ فروند Tu-22M3 و حدود ۱۴ تا ۱۸ فروند Tu-160 گزارش شده است .
در بخش بالگردها، روسیه حدود ۱٬۵۰۰ بالگرد نظامی در اختیار دارد که دومین ناوگان بزرگ جهان پس از آمریکا محسوب میشود و بر سه طراحی اصلی Mi-8، Ka-52 و Mi-28 استوار است . به‌طور مشخص، حدود ۱۰۰ تا ۱۳۵ فروند Ka-52 و Ka-52M، حدود ۹۰ فروند Mi-28N و Mi-28NM و حدود ۷۸۰ فروند Mi-8 و Mi-17 در خدمت هستند . بالگردهای Mi-8/Mi-17 ستون فقرات ترابری و تهاجمی نیروهای روسیه را تشکیل می‌دهند و نسخه‌های زرهی مانند Mi-8AMTSh می‌توانند حدود ۲۶ سرباز یا ۴ تن بار را حمل کنند . در بخش ترابری راهبردی نیز روسیه حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ فروند Il-76 (شامل نسخه‌های قدیمی‌تر MD و جدیدتر MD-90A) در اختیار دارد که ستون فقرات ترابری هوایی سنگین این کشور را تشکیل می‌دهد . نقطه قوت اصلی روسیه جنگنده‌های سنگین، موشک‌های دوربرد و بالگردهای رزمی قدرتمند است، اما چالش‌های مهم شامل فرسودگی بخشی از ناوگان، فشار ناشی از جنگ، دشواری جایگزینی سریع تجهیزات پیشرفته و کمبود هواپیماهای سوخت‌رسان و آواکس است .
3- چین؛ رقیبی که با سرعت در حال مدرن‌شدن است
چین طی دو دهه گذشته از یک نیروی هوایی متکی بر هواپیماهای قدیمی‌تر به قدرتی تبدیل شده که جنگنده‌های پیشرفته، بمب‌افکن‌ها، سامانه‌های بدون سرنشین و ناوگان دریایی رو به توسعه دارد و یکی از مهمترین ویژگی‌های آن، توانایی تولید داخلی در مقیاس بزرگ است. گزارش FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶ حدود ۳٬۵۲۹ هواگرد برای چین ثبت کرده است که شامل ۱٬۸۱۴ هواگرد رزمی، ۲۸۷ ترابری و ۹۱۳ بالگرد میشود، اما این ارقام با بعضی پایگاه‌های داده دیگر تفاوت دارند زیرا روش شمارش و دامنه شاخه‌های نظامی یکسان نیست؛ برای نمونه، MilitaryDex مجموع هواگردهای چین را حدود ۵٬۲۵۹ فروند برآورد می‌کند که شامل ۲٬۰۷۳ جنگنده، ۲۳۴ بمب‌افکن، ۱٬۲۶۷ بالگرد و ۲۶۳ ترابری است . در بخش جنگنده‌ها، بر اساس برآورد دفترچه دفاعی ژاپن برای سال ۲۰۲۶، چین در مجموع ۱٬۸۳۸ جنگنده نسل چهارم و پنجم در خدمت دارد که شامل ۶۰۸ فروند جی-10، ۳۵۰ فروند جی-16 ، ۳۲۷ فروند سوخو-27/جی-11، ۳۰۸ فروند جی-20، ۱۱۶ فروند جی-15، ۹۷ فروند سوخو-30، ۲۴ فروند سوخو-35 و ۸ فروند جی-35 میشود . با این حال، شمار دقیق هواگردهای نسل پنجم و وضعیت عملیاتی برخی مدل‌های جدید با عدم قطعیت همراه است؛ منابع غربی شمار J-20 را تا اواسط ۲۰۲۶ حدود ۵۰۰ فروند تخمین زده‌اند و برخی تحلیل‌ها شمار J-35 را بیش از ۳۰ فروند (بر اساس شماره‌گذاری سری تولید) یا حتی ۵۰ فروند در حال ورود به خدمت گزارش کرده‌اند . در کنار این‌ها، J-10 و J-16 ستون مهمی از ناوگان رزمی چین را تشکیل می‌دهند و J-16D نسخه جنگ الکترونیک نیز در حال گسترش است . در بخش بمب‌افکن‌ها، چین بیش از ۲۰۰ فروند H-6 در نسخه‌های مختلف (از جمله H-6K، H-6J و H-6N با قابلیت سوخت‌گیری هوایی و حمل موشک هایپرسونیک) در خدمت دارد . در بخش بالگردها، چین از بالگردهای تهاجمی Z-10 (حدود ۲۰۰ فروند) و Z-19 (حدود ۱۷۵ فروند)، بالگردهای ترابری خانواده Z-8 و Z-20 (حدود ۱۵۰ فروند) و هواپیماهای ترابری Y-20 (با نسخه‌های Y-20A، Y-20B و سوخت‌رسان YU-20) بهره می‌برد و هواپیماهای سوخت‌رسان و سامانه‌های هشدار زودهنگام نیز در حال تقویت‌اند . نقطه قوت اصلی چین رشد صنعتی، تولید بومی جنگنده‌ها و موشک‌ها و توسعه توان عملیات در اقیانوس آرام است، اما چالش اصلی آن کسب تجربه عملیاتی گسترده در جنگ هوایی بزرگ و هماهنگی کامل میان همه اجزای نیرو است.
4- هند؛ ناوگانی بزرگ با ترکیبی از شرق و غرب
هند با وسعت جغرافیایی زیاد و مرزهای حساس، به نیروی هوایی قدرتمندی نیاز دارد و همزمان از تجهیزات روسی، فرانسوی و بومی استفاده می‌کند؛ ترکیبی که تنوع توانایی ایجاد می‌کند، اما نگهداری و یکپارچه‌سازی آن را دشوارتر می‌سازد. بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی هند حدود ۲٬۱۸۳ فروند است که شامل تقریباً ۶۰۰ هواگرد رزمی، ۲۷۷ هواپیمای ترابری و ۸۹۴ بالگرد میشود . در بخش جنگنده‌ها، ناوگان هند حول محور حدود ۲۶۰ فروند Su-30MKI (ستون فقرات نیروی هوایی)، ۳۶ فروند رافال و جنگنده بومی Tejas (حدود ۴۰ فروند Mk1 در خدمت، با ۱۸۰ فروند Mk1A سفارش‌داده‌شده که تحویل آن‌ها به دلیل تأخیر موتورهای آمریکایی و یکپارچه‌سازی رادار و تسلیحات تا اکتبر ۲۰۲۶ آغاز نشده است) بنا شده است . در کنار این‌ها، حدود ۴۵ فروند Mirage 2000، سه اسکادران MiG-29UPG و حدود شش اسکادران Jaguar همچنان در خدمت هستند، اما با توجه به تأخیر برنامه Tejas، بازنشستگی این ناوگان قدیمی تا دهه ۲۰۳۰ به تعویق افتاده است . هند در حال حاضر جنگنده نسل پنجم عملیاتی در ناوگان خود ندارد و برنامه جنگنده پیشرفته بومی AMCA برای آینده دنبال میشود، هرچند در ژانویه ۲۰۲۶ وزارت دفاع هند تأیید کرد که مذاکرات برای تولید تحت لیسانس Su-57 به مراحل فنی پیشرفته رسیده است . در بخش بالگردها، خانواده Mi-17 با حدود ۲۲۲ فروند بزرگ‌ترین ناوگان بالگردی هند را تشکیل می‌دهد و پس از آن ۱۱۱ فروند HAL Dhruv و Rudra قرار دارند؛ بالگردهای تهاجمی آپاچی نیز در خدمت هستند . هواپیماهای ترابری شامل C-17 (۱۱ فروند)، C-130J (۱۲ فروند) و Il-76 (حدود ۱۲ فروند) است و هند در حال دریافت C295 برای جایگزینی ناوگان قدیمی An-32 است . نقطه قوت اصلی هند اندازه ناوگان، تجربه کار با سامانه‌های متنوع و توان عملیات در چند جبهه است، اما چالش‌ها شامل کمبود شدید اسکادران‌های جنگنده (۲۹ اسکادران در برابر نیاز ۴۲ اسکادران)، وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی برای موتور و قطعات، و دشواری حفظ آمادگی ناوگانی ناهمگون است .
5- کره جنوبی؛ نیروی هوایی مدرن در برابر تهدید نزدیک
کره جنوبی برای مقابله با تهدیدهای شبه‌جزیره کره، نیروی هوایی بزرگی را توسعه داده است و این نیرو در کنار جنگنده‌های آمریکایی، به‌سرعت در حال افزایش سهم تجهیزات بومی خود است. بر اساس گزارش‌های سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی کره جنوبی بین ۱٬۵۴۰ تا ۱٬۵۷۶ فروند برآورد میشود که شامل حدود ۳۷۴ تا ۳۸۷ هواگرد رزمی، ۴۶ تا ۴۷ هواپیمای ترابری، حدود ۸۵۶ تا ۸۷۰ بالگرد و حدود ۲۳۰ هواگرد آموزشی است . در بخش جنگنده‌ها، کره جنوبی حدود ۴۰ فروند F-35A در خدمت دارد (با سفارش ۲۰ فروند اضافی که مجموع را به ۶۰ فروند خواهد رساند)، حدود ۵۹ تا ۶۰ فروند F-15K Slam Eagle و حدود ۱۶۷ تا ۱۷۰ فروند KF-16 که بزرگ‌ترین ناوگان جنگنده این کشور را تشکیل می‌دهد . جنگنده بومی KF-21 Boramae نیز در سپتامبر ۲۰۲۶ اولین فروند تولید انبوه خود را تحویل گرفت و در اسکادران ۱۵۶ پایگاه هوایی یچئون وارد خدمت شد، اما اعلام عملیاتی رسمی آن برای نیمه دوم ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است . نسخه فعلی KF-21 Block 1 عمدتاً برای برتری هوایی طراحی شده و کره جنوبی برنامه دارد تا سال ۲۰۲۸ مجموعاً ۴۰ فروند از این نسخه را دریافت کند، سپس ۸۰ فروند نسخه Block 2 چندمنظوره (که گاهی نسل ۴.۹ خوانده میشود) تا سال ۲۰۳۲ تحویل داده شود و در نهایت نسخه Block 3 با استاندارد کامل نسل پنجم توسعه یابد . بنابراین نباید KF-21 را به‌طور خودکار جنگنده نسل پنجم عملیاتی محسوب کرد؛ تعریف نسل و وضعیت پیکربندی آن با F-35 متفاوت است. در بخش بالگردها، کره جنوبی حدود ۳۶ فروند AH-64E Apache تهاجمی و حدود ۱۱۳ فروند UH-60 Black Hawk در اختیار دارد و بالگردهای بومی KUH-1 Surion نیز در حال گسترش هستند . در بخش ترابری، ناوگان تاکتیکی کره جنوبی شامل ۱۲ فروند C-130H قدیمی، ۴ فروند C-130J-30 جدیدتر و ۱۸ فروند CN-235 است و کره جنوبی سه فروند C-390 Millennium برزیلی را نیز سفارش داده که اولین فروند آن قرار است در دسامبر ۲۰۲۶ تحویل داده شود . نقطه قوت اصلی کره جنوبی نوسازی سریع، صنعت دفاعی بومی و توان همکاری با آمریکا است، اما چالش آن ضرورت حفظ آمادگی بالا در برابر تهدیدهای موشکی و هوایی نزدیک و تداوم نوسازی ناوگان قدیمی‌تر است.
6- ژاپن؛ کیفیت فناورانه و دفاع هوایی پیشرفته
ژاپن با تمرکز بر دفاع از جزایر، رهگیری هواگردهای مهاجم و همکاری با متحدان، یکی از پیشرفته‌ترین ناوگان‌های منطقه را اداره می‌کند و با وجود محدودیت‌های تاریخی در سیاست دفاعی، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی روی نوسازی و جنگنده‌های پیشرفته انجام داده است. بر اساس گزارش‌های سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی ژاپن بین ۱٬۳۰۱ تا ۱٬۴۲۹ فروند برآورد میشود که شامل حدود ۳۳۱ تا ۳۴۴ هواگرد رزمی، ۹۹ تا ۱۱۳ هواپیمای ترابری و ۴۳۰ تا ۵۸۳ بالگرد است . در بخش جنگنده‌ها، ژاپن حدود ۱۹۹ فروند F-15J/DJ (که برنامه ارتقای آن‌ها به استاندارد «Japan Super Interceptor» با رادار و سامانه جنگ الکترونیک جدید در جریان است)، حدود ۸۵ فروند F-2 و در مجموع ۴۷ فروند F-35 (شامل F-35A و F-35B) در خدمت دارد . ژاپن برنامه خرید ۱۰۵ فروند F-35A و ۴۲ فروند F-35B را دنبال می‌کند که آن را به بزرگ‌ترین کاربر F-35 خارج از آمریکا تبدیل خواهد کرد . اولین اسکادران F-35B ژاپن در فوریه ۲۰۲۶ در پایگاه نیوتابارو در استان میازاکی به‌طور رسمی عملیاتی شد و هشت فروند از این نوع در سال مالی جاری مستقر شدند؛ این جنگنده‌ها قرار است از ناوهای بالگردبر اصلاح‌شده ایزومو و کاگا نیز عملیات کنند . ژاپن جنگنده نسل پنجم بومی عملیاتی ندارد، اما در پروژه توسعه جنگنده نسل بعدی GCAP با بریتانیا و ایتالیا همکاری می‌کند و قرار است جایگزین F-2 شود . در بخش بالگردها، بالگردهای UH-60 و SH-60 برای حمل‌ونقل و عملیات دریایی اهمیت دارند و بالگردهای CH-47 نیز در نقش ترابری استفاده می‌شوند . هواپیماهای ترابری شامل ۱۵ فروند C-2 بومی (با ۴ فروند در حال سفارش)، ۱۴ فروند C-130H و همچنین هواپیماهای سوخت‌رسان KC-767 و KC-46A است که در جابه‌جایی نیرو و تجهیزات و پشتیبانی از عملیات دوربرد نقش دارند . نقطه قوت اصلی ژاپن کیفیت سامانه‌های حسگر، دفاع هوایی، آموزش و همکاری با آمریکا است، اما محدودیت‌های مهم شامل وابستگی به خطوط پشتیبانی خارجی و دشواری عملیات مستقل و طولانی‌مدت در فاصله‌های زیاد است.
۷- فرانسه؛ قدرتی با توان عملیات مستقل و جهانی
فرانسه یکی از معدود کشورهای اروپایی است که توان اجرای عملیات هوایی دوربرد و همچنین عملیات از ناو هواپیمابر را دارد و بخش مهمی از جنگنده‌ها و تجهیزات خود را در داخل تولید می‌کند و برای عملیات در آفریقا، خاورمیانه و سایر مناطق تجربه دارد. بر اساس برآورد FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی فرانسه حدود ۹۷۳ فروند است که شامل ۲۲۳ هواگرد رزمی، ۱۱۸ هواپیمای ترابری و ۴۳۴ بالگرد میشود . با این حال، آمار رسمی ارائه‌شده توسط فرماندهی نیروی هوایی فرانسه در پایان سال ۲۰۲۵ تعداد دقیق‌تری از هواگردهای رزمی ارائه می‌دهد: مجموعاً ۱۸۴ فروند هواگرد رزمی، شامل ۱۱۲ فروند رافال (نسخه‌های مختلف B/C/M)، ۵۰ فروند Mirage 2000D و ۲۲ فروند Mirage 2000-5F . ستون اصلی نیروی رزمی فرانسه جنگنده چندمنظوره رافال است که برای نبرد هوایی، حمله زمینی، شناسایی، مأموریت‌های دریایی و حتی مأموریت‌های بازدارندگی هسته‌ای به کار می‌رود . فرانسه در حال حاضر جنگنده نسل پنجم عملیاتی در ناوگان خود ندارد و مسیر نوسازی بلندمدت آن بر رافال و پروژه نسل بعدی جنگنده اروپایی متمرکز است؛ استاندارد F5 رافال برای دهه ۲۰۳۰ با بهبود پیشرانه، حسگرها و تسلیحات از جمله موشک هسته‌ای ASN4G برنامه‌ریزی شده و جنگنده نسل بعدی ACF نیز برای حدود سال ۲۰۴۰ پیش‌بینی شده است . با این حال، فرانسه با مشکل کمبود تعداد هواگرد مواجه است: فرمانده نیروی هوایی ژنرال بلانژه هشدار داده است که «ما از رافال بیش از حد استفاده می‌کنیم» و در مارس ۲۰۲۶ حدود ۸۰ درصد از هواگردهای رزمی به طور همزمان درگیر عملیات بودند، در حالی که تعداد هواگردهای رزمی فرانسه از یونان (حدود ۲۴۰ فروند) و آلمان (حدود ۲۳۵ فروند) کمتر است . در بخش بالگردها، بالگردهای Tiger (حدود ۶۹ فروند)، NH90 (۶۳ فروند TTH تحویل‌شده و ۱۸ فروند اضافی برای نیروهای ویژه در حال تولید) و H225M Caracal (حدود ۸ فروند) برای مأموریت‌های رزمی، جابه‌جایی نیرو و عملیات ویژه استفاده می‌شوند . هواپیماهای ترابری شامل ۱۸ فروند A400M (فرانسه هفتمین کاربر بزرگ این نوع در ناتو است) و خانواده A330 است که A330 MRTT نیز نقش سوخت‌رسان هوایی را ایفا می‌کند و فرانسه در حال حاضر ۱۵ فروند A330 MRTT Phoenix در اختیار دارد . نقطه قوت اصلی فرانسه استقلال نسبی در طراحی و تولید تسلیحات، جنگنده چندمنظوره پیشرفته و توان عملیات دریایی است، اما محدودیت اصلی اندازه کوچک‌تر ناوگان در مقایسه با آمریکا و نیاز به مدیریت دقیق منابع در عملیات طولانی است.
۸.- بریتانیا؛ قدرت هوایی متکی بر فناوری و همکاری متحدان
بریتانیا ترکیبی از توان هوایی زمینی و دریایی را در اختیار دارد و ناوهای هواپیمابر کلاس Queen Elizabeth به این کشور اجازه می‌دهند هواگردهای رزمی را در خارج از پایگاه‌های زمینی به کار گیرد، در حالی که نیروی هوایی سلطنتی مأموریت‌های دفاع هوایی، حمله، ترابری و پشتیبانی را انجام می‌دهد. بر اساس برآورد FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی بریتانیا حدود ۶۲۵ فروند است که شامل ۱۴۱ هواگرد رزمی، ۳۰ هواپیمای ترابری و ۲۱۵ بالگرد میشود، هرچند برخی آمارها بسته به نحوه محاسبه هواگردهای نیروی دریایی متفاوت‌اند . در بخش جنگنده‌ها، بریتانیا در مجموع ۴۸ فروند F-35B (شامل ۳۵ فروند در خدمت و ۱۳ فروند در حال تحویل) در اختیار دارد که برای ناوهای هواپیمابر این کشور مناسب است و قرار است مجموع آن تا سال ۲۰۲۶ به ۴۸ فروند برسد، هرچند بحث‌هایی درباره افزایش سفارش به ۶۰ تا ۸۰ فروند در جریان است . یوروفایتر تایفون نیز با حدود ۱۳۰ فروند (شامل نسخه‌های Tranche 2 و 3) نقش محوری در دفاع هوایی و مأموریت‌های رزمی دارد و برنامه ارتقای آن به استاندارد «Typhoon EK» برای جنگ الکترونیک در حال پیگیری است . بریتانیا در حال حاضر جنگنده نسل پنجم بومی عملیاتی ندارد، اما در پروژه GCAP با ژاپن و ایتالیا برای جایگزینی تایفون در دهه ۲۰۳۰ همکاری می‌کند . در بخش بالگردها، بالگردهای Apache (حدود ۵۰ فروند AH-64E)، Merlin (حدود ۴۰ فروند) و ویلدکت (حدود ۳۰ فروند) برای مأموریت‌های تهاجمی، ضدزیردریایی و پشتیبانی به کار می‌روند . هواپیماهای ترابری شامل ۲۲ فروند A400M Atlas (با ۲ فروند در حال سفارش) و ۸ فروند C-17 Globemaster است که توان جابه‌جایی نیرو و تجهیزات را فراهم می‌کنند و ناوگان سوخت‌رسان نیز شامل ۱۴ فروند A330 MRTT Voyager است . نقطه قوت اصلی بریتانیا ترکیب F-35B، ناوهای هواپیمابر، جنگنده‌های تایفون و همکاری نزدیک با ناتو است، اما محدودیت مهم آن اندازه نسبتاً کوچک ناوگان و فشار هزینه‌های نگهداری و نوسازی است.
9-اسرائیل؛ ناوگان هوایی کوچک‌تر، اما متکی بر جنگنده‌های پیشرفته
اسرائیل از نظر تعداد هواگرد در مقایسه با قدرت‌های بزرگ جهانی ناوگان کوچک‌تری دارد، اما نیروی هوایی آن بر آمادگی رزمی بالا، جنگنده‌های پیشرفته، شناسایی و حملات دقیق تکیه دارد و تجربه عملیاتی گسترده‌ای در چند جبهه دارد.
بر اساس برآورد FlightGlobal برای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی اسرائیل حدود ۵۹۷ فروند است که شامل تقریباً ۲۸۴ هواگرد رزمی، ۱۴ هواپیمای ترابری، ۱۱۹ بالگرد، ۱۹ هواگرد مأموریت ویژه و ۱۳ هواپیمای سوخت‌رسان میشود . این اعداد مجموع شاخه‌های مختلف هوانوردی نظامی را پوشش می‌دهند و صرفاً به نیروی هوایی محدود نیستند، هرچند منابع مختلف به دلیل روش‌های شمارش متفاوت اعداد نزدیک به هم ارائه می‌دهند؛ برای نمونه MilitaryDex مجموع را حدود ۵۹۲ فروند با ۲۸۷ جنگنده برآورد می‌کند .
در بخش جنگنده‌ها، اسرائیل در حال حاضر حدود ۴۸ فروند F-35I Adir (نسخه سفارشی‌شده F-35A) در خدمت دارد و قرار است دو فروند باقی‌مانده از سفارش اولیه ۵۰ فروندی نیز در سال جاری تحویل داده شود . در مه ۲۰۲۶، اسرائیل خرید یک اسکادران چهارم F-35I را تصویب کرد که مجموع برنامه را به ۱۰۰ فروند افزایش خواهد داد و تحویل آن از سال ۲۰۲۸ آغاز میشود . ناوگان F-15 نیز شامل حدود ۶۶ فروند نسخه‌های قدیمی‌تر A/B/C/D و ۲۵ فروند F-15I Ra’am است و اسرائیل خرید ۲۵ فروند F-15IA (نسخه سفارشی‌شده F-15EX) را با گزینه ۲۵ فروند اضافی تصویب کرده که مجموع برنامه F-15IA را به ۵۰ فروند می‌رساند و تحویل آن از سال ۲۰۳۱ آغاز میشود . هسته عددی ناوگان جنگنده اسرائیل همچنان حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ فروند F-16 است که نسخه‌های F-16C/D Barak و F-16I سوفا را شامل میشود .
در بخش بالگردها، اسرائیل حدود ۴۸ فروند AH-64 Apache (شامل نسخه‌های A و D) و حدود ۴۹ فروند UH-60 Black Hawk در خدمت دارد و خرید ۱۲ فروند AH-64E اضافی نیز ثبت شده است . هواپیماهای مأموریت ویژه و سوخت‌رسان نقش کلیدی در عملیات‌های دوربرد اسرائیل دارند و هواپیماهای سوخت‌رسان در کمپین علیه ایران به عنوان «تنگ‌ترین محدودیت» عملیاتی توصیف شده‌اند و قرار است KC-46A در آینده این خلأ را پر کند . نقطه قوت اصلی اسرائیل پیوند نزدیک میان اطلاعات، شناسایی، جنگ الکترونیک و حملات دقیق است و تجربه عملیاتی مستمر در غزه، لبنان، سوریه و ایران، آمادگی رزمی آن را در سطح بالایی نگه داشته است، اما اندازه محدود ناوگان و وابستگی به تأمین قطعات و تسلیحات خارجی (عمدتاً آمریکا) از چالش‌های آن محسوب میشود.
۱۰- ایتالیا؛ قدرت اروپایی با توان هوایی و دریایی
ایتالیا در مقیاس جهانی ناوگانی کوچک‌تر از قدرت‌های بزرگ دارد، اما ترکیب جنگنده‌های پیشرفته، بالگردهای چندمنظوره، هواگردهای ترابری و توان عملیات از ناوهای هواپیمابر، آن را به یکی از نیروهای مهم اروپا تبدیل کرده است. بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۶، مجموع هواگردهای نظامی ایتالیا بین ۷۱۴ تا ۹۴۴ فروند گزارش شده است که این اختلاف عمدتاً به نحوه شمارش شاخه‌های مختلف (نیروی هوایی، نیروی دریایی، نیروی زمینی و کارابینری) و هواگردهای آموزشی بستگی دارد؛ داده‌های FlightGlobal مجموع را حدود ۷۱۴ فروند با ۱۵۳ هواگرد رزمی، ۳۱ ترابری و ۳۴۸ بالگرد ذکر می‌کند، در حالی که MilitaryDex مجموع را ۹۴۴ فروند با ۱۸۵ جنگنده، ۳۹ ترابری و ۵۶۵ بالگرد برآورد می‌کند . در بخش جنگنده‌ها، نیروی هوایی ایتالیا حدود ۹۳ تا ۹۴ فروند Eurofighter Typhoon (شامل نسخه‌های Tranche 1 تا 3) در خدمت دارد و وزارت دفاع در سال ۲۰۲۶ درخواست خرید ۲۴ فروند اضافی در پیکربندی Tranche 4/5 را برای جایگزینی ناوگان قدیمی Tranche 1 منتشر کرده است . ناوگان F-35 نیز شامل حدود ۴۷ تا ۵۷ فروند (ترکیبی از F-35A و F-35B) است و ایتالیا برنامه دارد مجموعاً ۹۰ فروند از این نوع را در اختیار داشته باشد . نسخه F-35B برای عملیات از ناو هواپیمابر Cavour و باندهای کوتاه مناسب است و نیروی دریایی ایتالیا در حال جایگزینی AV-8B+ هریر خود با ۲۰ فروند F-35B است؛ در حال حاضر حدود ۶ فروند F-35B دریایی و ۹ فروند AV-8B+ باقی‌مانده در خدمت هستند . در بخش بالگردها، بالگردهای تهاجمی AW129 Mangusta (حدود ۳۷ تا ۵۹ فروند بسته به شاخه)، بالگردهای ترابری و چندمنظوره NH90 (حدود ۱۱۶ فروند در مجموع) و AW101 در مأموریت‌های دریایی، ترابری و رزمی نقش دارند . هواپیماهای ترابری شامل C-130J و C-27J و ناوگان سوخت‌رسان نیز شامل A330 MRTT است که ۶ فروند آن در حال سفارش قرار دارد . نقطه قوت اصلی ایتالیا ترکیب جنگنده نسل پنجم (F-35A/B)، ناوگان دریایی با ناو هواپیمابر Cavour و صنعت هوافضای پیشرفته (Leonardo) است، اما محدودیت اصلی، اندازه کمتر ناوگان در مقایسه با قدرت‌های بزرگ و نیاز به تقسیم منابع میان مأموریت‌های ناتو، دفاع ملی و عملیات خارجی است.
نوشته شده برای سایت جنگاوران http://jangaavaran.ir
