هواپیمای ترابری Y-20

بروزرسانی:شهریور 1405

داستان هواپیمای ترابری وای20 که امروزه بزرگترین هواپیمای ترابری ساخت چین است به دهه گذشته بر میگردد زمانی که چین به دنبال خرید بیش از 20 فروند ایلیوشین 76 رفت. سفارش به روسیه داده شد ولی به دلیل مشکلات روسها در تولید این تعداد هواپیما بزرگ برنامه رها شد. بعد از فروپاشی شوروی کارخانه سازندهی ایلیوشین76 در ازبکستان جا ماند و مشکلات تولید زیادی پیش امد از این رو چین تصمیم به ساخت یک نسخه بومی گرفت زیرا امیدی به روسها نبود و خرید از غرب هم ممکن نبود

طرح وای20 به کمپانی Xian داده شد که قبلا هواپیما جی اف-7 را طراحی کرده بود. پرنده مورد نظر در سال 2013 پرواز کرد و در سال 2016 وارد خدمت شد

اطلاعات زیادی از وای20 در دستراس نیست ولی اطلاعات کافی از کارایی کلی ان منتشر شده است. هواپیمای شباهت بسیار به سی 17 امریکایی دارد اگرچه بی شباهت به ایلیوشین 76 نیز نیست. هواپیما دارای بدنه ساخته شده از کائوچو و مواد ترکیبی است. این مواد از سال 2009 در چین تولید می شود تا پیش از این از خارج چین وارد می شود. این مواد در یک شرکت چینی ساخته می شود و باعث کاهش وزن شده است. همچنین وای20 اولین هواپیمای ترابری جهان است که برخی از قطعات ان با چاپ گر سه بعدی چاپ شده است . همچنین در طراحی وای 20 از نرم افزار های سه بعدی استفاده شده تا در طراحی درک بهتری به وجود ایند. در این روش طراحی بال از دو ماه در عرض چند روز انجام شد و از سه ابر کامپیوتر برای محاسبات درستی طراحی تنها طی چند دقیقه انجام شده است

هواپیما دارای بالی در بالای بدنه و دمی تی شکل به سبک ایلیوشین 76 و سی 17 است. هواپیمای دارای سه اربه فرود است که ارابه فرود جلوی دو چرخ و دو ارابه فرودی عقب هر کدام دارای شش چرخ است. ارابه های فرود عقبی در غلافی در کنار بدنه جمع می شوند که سامانه تهویه هواپیما نیز به سبک ایلیوشین 76 در انجا قرار دارد

هواپیمای دارای چهار درب است که یک درب پرش اصلی در جلوی هواپیما در دو طرف و یکی دیگر در عقب هواپیما دو طرف و بر اساس گفته مقامات چینی میتواند از درب برای پرش چتر باز استفاده کرد. همچنین این هواپیما دارای یک درب بارگیری عقب نیز است که شامل یک درب دو لنگه باز شونده رو به بیرون است که دارای یک سطح شیب دار در پشت این دو درب برای سوار کردن خودرو است

موتورهای هواپیمای ترابری Y-20 چین

پیش‌نمونه‌های Y-20 به چهار موتور Soloviev D-30KP-2 ساخت روسیه با رانش ۱۲ تن مجهز بودند که بر روی ایلیوشین 76 نصب است و این هواپیما در سال ۲۰۱۶ با همان موتورها وارد تولید شد، اما همواره برنامه‌هایی برای توسعه جایگزین‌های بومی چینی وجود داشت. آزمایش با موتور Chengdu WS-18 (کپی مهندسی‌معکوس D-30KP-2) احتمالاً تا اواخر ۲۰۱۷ انجام شده بود؛ در مقایسه با D-30، موتور WS-18 حدود ۳۰۰ کیلوگرم سبک‌تر بود (وزن ۲۰۰۰ کیلوگرم)، رانش آن از ۱۲٫۵ به ۱۳٫۲ تن افزایش یافته و مصرف سوخت آن نیز کاهش یافته بود و میانگین زمان بین تعمیرات اساسی آن ۳۰۰۰ ساعت بود. با این حال، چون افزایش رانش در مقایسه با D-30 قابل توجه نبود، WS-18 تنها به‌عنوان یک راه‌حل موقت پیش از آماده شدن موتور مدرن‌تر Shenyang WS-20 در نظر گرفته می‌شد. چینی‌ها همچنین همیشه قصد داشتند D-30KP-2 را با موتور Shenyang WS-20 با رانش ۱۴ تن جایگزین کنند که برای دستیابی Y-20 به حداکثر ظرفیت بار ۶۶ تن ضروری بود. موتور WS-20 از هسته موتور Shenyang WS-10 مشتق شده است که یک توربوفن بومی چینی برای هواپیماهای جنگنده است. آزمایش تک‌موتوره با WS-20 احتمالاً تا فوریه ۲۰۱۹ انجام شده بود. موتور WS-20 نسبت به D-30KP مصرف سوخت بهینه‌تری دارد، رانش بالاتری تولید می‌کند و به Y-20 برد، استقامت و ارتفاع عملیاتی بالاتری می‌دهد. آزمایش چهارموتوره در پرواز احتمالاً تا دسامبر ۲۰۲۰ انجام شد و توسعه موتور تا اواخر ۲۰۲۱ ادامه یافت. در مارس ۲۰۲۳، هواپیماهای Y-20 مجهز به موتورهای Shenyang WS-20 (با نام Y-20B) احتمالاً وارد خدمت نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین شدند و در همان ماه، مدیرعامل شرکت موتور هوانوردی چین (AECC) اعلام کرد که چین «بر تمام تنگناهای فنی» مربوط به موتورهایی مانند WS-20 غلبه کرده است. این تغییر، وابستگی چین به موتورهای روسی را کاهش داد.

کابین کاملا دیجیتال است . در تصویری که از رسانهای چین به نمایش در امد، کابین وی5 دارای پنج نمایشگر بزرگ رنگی است و فاقد فرمان سنتی است و مانند تمامی هواپیمای نوین ایرباس دارای دسته هدایت جو استیک شکل است. هواپیما بر اساس تصاویر دارای هشدار دهنده راداری است و سامانه ناوبری ماهواره ای چینی است

هواپیما توان حمل 66 تن بار را دارد ولی نه با موتور روسی بلکه با موتور چینی در نسخه وای20بی . در نسخه دارای موتور روسی توان حمل بار بین50 تا55 تن است . با توان حمل 66 تن این هواپیما بالاتر از اخرین نسخه ایلیشوین 76 ولی پایین تر از سی 17 قرار میگیرد. این هواپیما دارای بیشترین برد 10000 کیلومتر است و برد ان با بیشترین بار 4500 کیلومتر است.

گونه‌های هواپیمای ترابری Y-20 چین

Y-20 (نسخه اولیه): پیش‌نمونه‌ها و محموله‌های اولیه این هواپیما با موتورهای Soloviev D-30KP-2 روسی و Chengdu WS-18 چینی نیرو می‌گرفتند. این نسخه نخستین گام چین در طراحی و ساخت یک هواپیمای ترابری استراتژیک سنگین‌وزن بود که توانایی حمل بار سنگین و پروازهای دوربرد را داشت. هواپیماهای این نسخه عمدتاً برای آزمایش‌های پروازی و ارزیابی عملکرد اولیه به کار رفتند و پل ورود چین به باشگاه کشورهای سازنده هواپیماهای ترابری سنگین محسوب می‌شوند. تولید این نسخه از سال ۲۰۱۶ آغاز شد و نیروی هوایی چین نخستین فروندهای آن را برای آموزش و ایجاد زیرساخت عملیاتی دریافت کرد.

Y-20A: نسخه پایه و اصلی تولیدی که با موتورهای Chengdu WS-18 مجهز شده است. این نسخه به عنوان استاندارد اولیه عملیاتی Y-20 شناخته می‌شود و در خدمت نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین قرار دارد. موتور WS-18 که یک کپی مهندسی‌معکوس از D-30KP-2 روسی است، نسبت به نسخه اصلی حدود ۳۰۰ کیلوگرم سبک‌تر بوده و رانش آن از ۱۲٫۵ به ۱۳٫۲ تن افزایش یافته است. Y-20A توانایی حمل بار تا حدود ۶۶ تن را دارد و می‌تواند تجهیزات زرهی، نیرو و محموله‌های سنگین را در مسافت‌های طولانی جابه‌جا کند. این نسخه همچنین به عنوان پایه‌ای برای توسعه نسخه‌های تخصصی‌تر مانند تانکر سوخت‌رسانی و هشدار زودهنگام هوایی عمل کرده است.

Y-20B: نسخه ارتقاءیافته با چهار موتور Shenyang WS-20 که پیشرفته‌ترین موتور توربوفن بومی چین برای این هواپیما محسوب می‌شود. موتور WS-20 از هسته موتور WS-10 جنگنده‌های چینی مشتق شده و رانش آن ۱۴ تن است که نسبت به D-30KP-2 افزایش قابل توجهی دارد. این ارتقاء موتور به Y-20B امکان می‌دهد تا حداکثر ظرفیت بار ۶۶ تن را به‌طور کامل محقق کند و برد، استقامت و ارتفاع عملیاتی بالاتری داشته باشد. محفظه بار Y-20B امکان ایفای نقش چندمنظوره تانکر/ترابری (MRTT) را فراهم می‌کند. در مارس ۲۰۲۳، هواپیماهای Y-20B وارد خدمت نیروی هوایی چین شدند و این تغییر وابستگی چین به موتورهای روسی را به‌طور چشمگیری کاهش داد.

YY-20A: نسخه تانکر سوخت‌رسانی هوایی بر پایه Y-20A که قادر به حمل حدود ۹۰ تن سوخت است و نقشی مشابه ایل-۷۸ روسی ایفا می‌کند. این نسخه دارای محفظه‌های چرخ فرود بازطراحی‌شده است و پیش‌تر با نام‌های Y-20U یا YU-20 شناخته می‌شد اما در نهایت با نام YY-20 تأیید شد. تانکرهای YY-20A می‌توانند جنگنده‌های چینی مانند J-20، J-16 و J-10 را در پروازهای دوربرد سوخت‌رسانی کنند و برد عملیاتی نیروی هوایی چین را به‌طور قابل توجهی گسترش دهند. این نسخه گامی مهم در تبدیل شدن چین به یک قدرت هوایی دوربرد محسوب می‌شود و توانایی این کشور را برای اجرای مأموریت‌های خارج از منطقه آسیا-پاسیفیک افزایش می‌دهد.

YY-20B: نسخه تانکر سوخت‌رسانی اختصاصی بر پایه Y-20B که در حدود دسامبر ۲۰۲۴ وارد خدمت شد. این نسخه از موتورهای قوی‌تر WS-20 بهره می‌برد که به آن امکان می‌دهد سوخت بیشتری حمل کرده و در ارتفاع بالاتری عملیات کند. YY-20B به عنوان جدیدترین و پیشرفته‌ترین تانکر سوخت‌رسانی چین، نقش کلیدی در پشتیبانی از ناوگان رو به رشد جنگنده‌های دوربرد این کشور ایفا می‌کند. این نسخه نشان‌دهنده بلوغ فناوری سوخت‌رسانی هوایی چین و توانایی این کشور در طراحی و تولید تانکرهای استراتژیک مدرن است که پیش‌تر در انحصار کشورهایی مانند آمریکا و روسیه بود.

Y-20 AEW (KJ-3000): نسخه هشدار زودهنگام هوایی و کنترل (AEW&C) بر پایه Y-20B که توسط ناظران نظامی با نام KJ-3000 شناخته می‌شود. این نسخه در ۲۷ دسامبر ۲۰۲۴ در حال آزمایش پروازی مشاهده شد و دارای موتورهای توربوفن جدید Shenyang WS-20، کاوشگر سوخت‌گیری در پرواز، رادوم جدید، آنتن‌های اطلاعات ارتباطات (COMINT)، آنتن‌های اطلاعات الکترونیکی (ELINT) و سیستم‌های ارتباط ماهواره‌ای است. KJ-3000 قرار است جایگزین هواپیماهای قدیمی‌تر KJ-2000 و KJ-500 شود و به عنوان یک مرکز فرماندهی و کنترل هوایی پیشرفته، نقش حیاتی در نظارت و رهگیری اهداف هوایی در فواصل دوربرد ایفا کند. این نسخه ترکیبی از توانایی‌های ترابری، سوخت‌رسانی و هشدار زودهنگام را در یک پلتفرم واحد ارائه می‌دهد و نشان‌دهنده پیشرفت چشمگیر صنعت هوانوردی چین در طراحی هواپیماهای نظامی چندمنظوره است.

وضعیت ناوگان Y-20 در نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین

بر اساس گزارش‌های اطلاعاتی منتشرشده در سال ۲۰۲۶، نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین (PLAAF) در مجموع ۹۵ فروند از خانواده هواپیمای ترابری Y-20 را در خدمت دارد که شامل سه نسخه اصلی می‌شود. این ناوگان نشان‌دهنده بلوغ تدریجی برنامه هواپیمای ترابری استراتژیک چین و حرکت این کشور به سمت خودکفایی در زمینه هواپیماهای ترابری سنگین‌وزن است.

۵۵ فروند Y-20 ترابری،۳۰ فروند YY-20A ترابری/تانکر،۱۰ فروند YY-20B ترابری/تانکر

در مجموع، ناوگان ۹۵ فروندی Y-20 در سه نسخه ترابری، تانکر ترکیبی و تانکر اختصاصی، نشان‌دهنده یک برنامه موفق و رو به رشد است که چین را به یکی از معدود کشورهای جهان با توانایی طراحی، تولید و عملیات هواپیمای ترابری استراتژیک سنگین تبدیل کرده است. ترکیب ۵۵ فروند ترابری، ۳۰ فروند تانکر ترکیبی و ۱۰ فروند تانکر پیشرفته، به چین امکان می‌دهد تا هم مأموریت‌های حمل و نقل استراتژیک و هم سوخت‌رسانی هوایی دوربرد را به‌طور همزمان اجرا کند و توانایی‌های نظامی خود را در منطقه آسیا-پاسیفیک و فراتر از آن گسترش دهد.

مشخصات

نام	ایلیوشین76 ام دی -90	سی17	وای-20
طول	46 متر	53 متر	47 متر
بلندی	14.7 متر	16.8 متر	15متر
وزن خالی	92 تن	128 تن	100 تن
بیشترین وزن برخاستن	195 تن	265 تن	220 تن
موتور	چهار موتور توربوفن پی اس 90	چهار موتور توربوفن پرات اندویتنی اف117	چهار موتور توربوفن دبلیو اس 20 (در نسخه اصلی)
توان هر موتور	32000پاوند	40440 پاوند	31000 پاوند
بیشترین سرعت	900 کیلومتر بر ساعت	829 کیلومتر بر ساعت	918 کیلومتر بر ساعت
برد انتقالی	9000 کیلومتر	10390 کیلومتر	10000 کیلومتر
برد با بیشترین بار	4000 کیلومتر	4480 کیلومتر	4500 کیلومتر
ظرفیت	60 تن	77 تن	66 تن بار