جت اموزشی تی-5 عقاب شجاع ساخت تایوان

هواپیمای آموزشی تی-5 «یونگ‌یینگ» (عقاب شجاع) یک هواپیمای جت آموزشی پیشرفته (AJT) است که شرکت صنایع هوافضای هان‌شیانگ تایوان (AIDC) آن را طراحی و توسعه داده است. این هواپیما بر پایه جنگنده دوسرنشین F-CK-1D «جینگ‌گو» ساخته شده و علاوه بر آموزش تاکتیکی پیشرفته، توانایی انجام حملات سبک را نیز دارد. در ادامه، شکل بدنه، مواد سازنده و کابین خلبان آن بررسی می‌شود.

حفظ اصول آیرودینامیکی و بازطراحی هدفمند. طراحی ظاهری تی-5 از ویژگی‌های آیرودینامیکی کم‌مقاومت و قابلیت پرواز با زاویه حمله بالا در مدل دوسرنشین F-CK-1D بهره می‌برد؛ با این حال، بیش از ۸۰ درصد هواپیما به‌روزرسانی شده و ساختار آن از نو طراحی شده است. برای پاسخ‌گویی به نیازهای یک هواپیمای آموزشی، از جمله برخاست و فرودهای مکرر و نزدیک‌شدن به باند با سرعت کم، ضخامت نسبی مقطع بال از ۴ درصد در F-CK-1 به ۵ درصد افزایش یافته است. بخش میانی بدنه، در محل اتصال بال‌ها، اندکی ضخیم‌تر شده و سطح ترمز هوایی در قسمت عقب بدنه نیز افزایش یافته است. این تغییرات با هدف بهبود پایداری هنگام فرود و کاهش سرعت تقرب انجام شده‌اند. در نوک بال‌ها پوشش‌های آیرودینامیکی جدیدی اضافه شده تا مقاومت ناشی از گردابه‌ها کاهش یابد. همچنین خط محیطی بدنه کمی بالاتر رفته که فضای بیشتری برای سوخت داخلی فراهم می‌کند و در نتیجه، ماندگاری پرواز و برد هواپیما افزایش می‌یابد. فاصله عرضی چرخ‌های ارابه فرود اصلی نیز بیشتر شده است تا پایداری جانبی هواپیما هنگام حرکت روی زمین و فرود بهبود یابد و تقرب با سرعت پایین آسان‌تر شود.

افزایش سهم مواد کامپوزیتی به ۳۰ درصد. یکی از ویژگی‌های مهم تی-5 در ساختار بدنه، افزایش سهم مواد کامپوزیتی به ۳۰ درصد کل هواپیما است. این مواد عمدتاً برای کاهش وزن، بهبود عملکرد پروازی و افزایش عمر مفید سازه به کار رفته‌اند. شرکت هان‌شیانگ اعلام کرده است که فناوری‌های مرتبط با این مواد کامپوزیتی را طی سه تا چهار سال اخیر به دست آورده است؛ بنابراین، سطح برخی از فناوری‌های به‌کاررفته در این هواپیما از فناوری‌های مورد استفاده در F-CK-1 پیشرفته‌تر است. اگرچه طراحی کلی هواپیما بر پایه F-CK-1 انجام شده، بخش عقب بدنه به دلیل نصب موتور جدید و تجهیزات جانبی مربوط به آن، مجدداً طراحی شده است.

کابین خلبان تی-5 از طراحی تمام‌شیشه‌ای (Glass Cockpit) بهره می‌برد و به سامانه کنترل پرواز الکتریکی با انتقال فرمان از طریق سیم (Fly-by-Wire) مجهز است. محیط کابین و شیوه کار با تجهیزات عمداً مشابه جنگنده‌های F-16V و جینگ کو مورد استفاده نیروی هوایی تایوان طراحی شده است تا خلبانان پس از پایان دوره آموزشی، بتوانند سریع‌تر با جنگنده‌های عملیاتی اصلی سازگار شوند. نرم‌افزارهای کنترل پرواز و اویونیک دارای قابلیت تنظیم و برنامه‌ریزی هستند و می‌توانند ویژگی‌های پروازی و تاکتیکی انواع مختلف هواپیماها را شبیه‌سازی کنند. به این ترتیب، تی-5 هم برای آموزش پیشرفته و هم برای آموزش مقدماتی تاکتیکی خلبانان جنگنده کاربرد دارد. این هواپیما همچنین برای نخستین بار با سامانه آموزش کمکی زمینی (GBTS) همراه شده است. این سامانه با استفاده از فناوری‌های مجازی و پیوند داده، امکان انجام بخشی از آموزش‌های تبدیلی روی زمین را فراهم می‌کند و هزینه استفاده از هواپیمای واقعی را کاهش می‌دهد. نکته قابل‌توجه اینکه گفته می‌شود نرم‌افزارهای کنترل پرواز و اویونیک این هواپیما به‌طور کامل در داخل توسعه یافته‌اند و حجم کدهای آن‌ها از یک میلیون خط فراتر می‌رود.

هواپیمای آموزشی تایوانی تی-5 به دو موتور توربوفن F124-200TW مجهز شده است که توسط شرکت بین‌المللی موتورهای توربینی (ITEC) تولید می‌شوند؛ این شرکت سرمایه‌گذاری مشترک صنایع هوافضای هان‌شیانگ تایوان و شرکت آمریکایی هانی‌ول است. موتور از نوع توربوفن بدون پس‌سوز بوده و تعداد آن دو دستگاه است؛ رانش هر موتور حدود ۶٬۲۵۰ پوند نیرو (۲۷٫۸ کیلونیوتن) و رانش مجموع دو موتور حدود ۱۲٬۵۰۰ پوند نیرو (۵۵٫۶ کیلونیوتن) است. سامانه کنترل موتور از نوع کنترل دیجیتال تمام‌اختیار (FADEC) دوکاناله بوده و سامانه پایش آن از نوع یکپارچه نظارت بر عملکرد موتور است. به‌کارگیری این موتورهای جدید و تجهیزات جانبی آن‌ها باعث بازطراحی بخش عقب بدنه هواپیما شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، حداکثر سرعت تی-5 به حدود ۰٫۹۷ ماخ می‌رسد، سقف پرواز عملیاتی آن حدود ۴۰ هزار پا و حداکثر برد آن تقریباً 2000 کیلومتر است. موتورهای خانواده F124 فقط برای T-BE5A ساخته نشده‌اند و در هواپیماهایی مانند جت آموزشی پیشرفته ایتالیایی M-346 و هواپیمای رزمی سبک L-159 جمهوری چک نیز استفاده می‌شوند. این خانواده موتور در برنامه‌های قبلی تایوان نیز سابقه داشته است؛ موضوعی که می‌تواند در زمینه نگهداری و پشتیبانی فنی مزیت ایجاد کند. در جمع‌بندی باید گفت دو موتور F124-200TW بدون پس‌سوز، نیروی محرکه تی-5 را تأمین می‌کنند و این هواپیما را برای آموزش پیشرفته خلبانان و آماده‌سازی آن‌ها برای پرواز با جنگنده‌های عملیاتی مناسب می‌سازند.

هواپیمای آموزشی پیشرفته تایوانی تی-5  برخلاف جنگنده‌های عملیاتی، به رادار واقعی رزمی مجهز نیست و تمرکز سامانه‌های الکترونیکی آن بر آموزش خلبانان است.  شبیه‌سازی به‌جای رادار واقعی. ، رادار واقعی دماغه هواپیما حذف شده و سامانه شبیه‌ساز رادار جای آن را گرفته است. این سامانه نمایشگرها و فرایندهای کار با رادار را برای آموزش شبیه‌سازی می‌کند و امکان تمرین سناریوهای تاکتیکی، از جمله حملات فراتر از میدان دید، را فراهم می‌سازد؛ اما داده‌های آن حاصل کشف واقعی اهداف با امواج راداری نیستند. رایانه مأموریت و تجهیزات شناسایی: سامانه‌های الکترونیکی این هواپیما با هدف آموزش پیشرفته طراحی شده‌اند و شامل موارد زیر هستند:

رایانه کنترل آتش برای محاسبات مربوط به تمرین‌های شبیه‌سازی‌شده تسلیحاتی؛ سامانه شناسایی دوست از دشمن (IFF) برای پشتیبانی از فرایندهای شناسایی در آموزش؛ اویونیک و نرم‌افزارهای قابل برنامه‌ریزی برای شبیه‌سازی ویژگی‌های پروازی و تاکتیکی هواپیماهای دیگر، مانند F-16V و جینگ کو ؛ سامانه آموزش زمینی (GBTS) برای تمرین بخشی از فرایندهای آموزشی بدون نیاز به پرواز واقعی. برخی گمانه‌زنی‌ها درباره نسخه احتمالی رزمی یا تهاجمی سبک این هواپیما، به نصب رادار آرایه فازی فعال (AESA) و سامانه‌های جنگ الکترونیک اشاره می‌کنند؛ بااین‌حال، این موارد را نباید با تجهیزات تأییدشده نسخه آموزشی فعلی اشتباه گرفت. تمرکز اصلی تی-5 بر شبیه‌سازی محیط کابین جنگنده و آموزش تاکتیکی است، نه کشف مستقل اهداف با رادار رزمی. جزئیات دقیق تجهیزات باید با منابع رسمی تأیید شوند؛ به‌ویژه ادعای حذف کامل رادار و نبود همه سامانه‌های رزمی، بدون مستندات رسمی قطعی نیست.

هواپیمای آموزشی پیشرفته تایوان، تی-5 «عقاب شجاع» ، با رویکرد «تبدیل‌پذیری در زمان جنگ» طراحی شده است؛ یعنی علاوه بر آموزش خلبانان، امکان توسعه قابلیت‌های تهاجمی سبک نیز برای آن در نظر گرفته شده است.  تعداد دقیق جایگاه‌های حمل تسلیحات و حداکثر وزن محموله خارجی این هواپیما در منابع رسمی عمومی به‌طور قطعی تأیید نشده است زیرا هنور دلیلی برای مسلح سازی ان وجود ندارد . برخی گزارش‌ها به جایگاه‌های زیر بال و نوک بال اشاره دارند، اما اطلاعات منتشرشده درباره تعداد و ظرفیت آن‌ها یکسان نیست.

بر اساس گزارش‌های عمومی، برخی از تسلیحات یا تجهیزات مطرح‌شده برای این هواپیما عبارت‌اند از:

موشک‌های هوا‌به‌هوا فروسرخ رزم هوایی نزدیک  AIM-9 سایدوایندر و موشک بومی تایوانی تیان‌جیانگ ۱ (Sky Sword I)؛ نمونه‌های آموزشی این موشک‌ها در آزمایش‌ها مشاهده شده‌اند. تسلیحات هوا‌به‌زمین مانند موشک AGM-65 ماوریک و سلاح دورایستای وان‌جیان؛ سازگاری عملیاتی کامل آن‌ها تأیید رسمی نشده است. بمب‌های آموزشی سیمانی ۵۰۰ پوندی BDU-50 در آزمایش‌های پروازی و رهاسازی استفاده شده‌اند. برخی فهرست‌ها به بمب‌های عملیاتی Mk 82، Mk 83 و Mk 84 نیز اشاره می‌کنند، اما این موارد را نباید پیکربندی استاندارد تأییدشده دانست.  راکت‌های هواپرتاب Hydra 70 نیز در برخی فهرست‌های غیررسمی مطرح شده‌اند.

جنگنده F-CK-1 که مبنای توسعه این هواپیما بوده، به توپ داخلی مجهز است؛ اما تی-5 با تمرکز بر آموزش طراحی شده و توپ داخلی آن حذف شده است. همچنین بخشی از قابلیت‌های تسلیحاتی مطرح‌شده به آزمایش، شبیه‌سازی یا امکان ارتقای آینده مربوط می‌شوند.  تی-5 در درجه نخست یک جت آموزشی پیشرفته است که برای آشنایی خلبانان با سامانه‌های جنگنده و تمرین مأموریت‌های تاکتیکی طراحی شده است. ظرفیت دقیق حمل تسلیحات و فهرست کامل جنگ‌افزارهای عملیاتی آن، بر اساس اطلاعات عمومی موجود، هنوز به‌طور رسمی روشن نیست.

بر اساس داده‌های عمومی موجود، مشخصات کلیدی تی-5 «عقاب شجاع»  به شرح زیر است. حداکثر سرعت: منابع رسمی و ویکی‌پدیا داده‌های متفاوتی ارائه می‌دهند: حدود ۰٫۸۴ ماخ (۱۰۳۰ کیلومتر بر ساعت) نزدیک به سرعت صوت (۰٫۹۷ ماخ) سرعت کروز  حدود ۰٫۸۳ ماخ (۱۰۱۳ کیلومتر بر ساعت). حداکثر برد  ۱۳۵۰ کیلومتر. یک منبع غیررسمی برد در حالت مسلح را  عدد ۵۵۰ کیلومتر را ذکر کرده است،

تحویل ۶۶ فروند تا سپتامبر ۲۰۲۶. هواپیمای تی-5  برای جایگزینی هواپیماهای آموزشی AT-3 و بخشی از نقش آموزشی F-5E/F است.

برنامه تولید انبوه هواپیمای آموزشی جت پیشرفته تی-5  تایوان در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از حدود ۹ سال توسعه و تولید، با تحویل دو فروند آخر به پایان رسید. این پروژه یکی از مهم‌ترین برنامه‌های بومی‌سازی تجهیزات هوایی تایوان به شمار می‌رود؛ هرچند تأخیرهای تولید، اختلال در زنجیره تأمین و نگرانی‌هایی درباره قابلیت اطمینان تجهیزات، مسیر اجرای آن را با چالش‌هایی روبه‌رو کرد.

تولید انبوه هواپیماها از سال ۲۰۲۱ آغاز شد، اما روند تحویل با برنامه اولیه تفاوت پیدا کرد. بر اساس برنامه سال ۲۰۱۷، قرار بود دو فروند در سال ۲۰۲۱، هشت فروند در سال ۲۰۲۲، هفده فروند در سال ۲۰۲۳، هجده فروند در سال ۲۰۲۴، هجده فروند در سال ۲۰۲۵ و سه فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل شوند. با این حال، از سال ۲۰۲۴ تأخیرها افزایش یافت و در سال ۲۰۲۵ مشکلات تحویل جدی‌تر شد. طبق اطلاعات منتشرشده، تا فوریه ۲۰۲۵ تنها شش فروند از ۲۰ هواپیمای برنامه‌ریزی‌شده برای تحویل در آن مقطع، شامل ۱۸ فروند مربوط به سال ۲۰۲۵ و دو فروند عقب‌مانده از سال قبل، تحویل شده بود. کمبود قطعات کلیدی و سامانه‌های وارداتی در پی اختلال زنجیره تأمین جهانی، همه‌گیری کرونا و تنش‌های بین‌المللی از عوامل مؤثر بر تأخیرها اعلام شدند. برای کاهش وابستگی به واردات، شرکت AIDC با همکاری NCSIST و مؤسسه تحقیقات فناوری صنعتی تایوان تلاش کرد بخشی از قطعات دشوار‌یاب را در داخل توسعه داده و تولید کند.

سرانجام، در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، شرکت AIDC دو فروند آخر با شماره‌های بدنه ۱۱۶۵ و ۱۱۶۶ را تحویل داد و سفارش تولید ۶۶ فروندی تکمیل شد. با این حال، تعداد هواپیماهای موجود در ناوگان نیروی هوایی تایوان کمتر از تعداد تولیدشده است؛ زیرا یک فروند از این هواپیما در ۱۵ فوریه ۲۰۲۵، طبق گزارش‌ها، پس از از کار افتادن هر دو موتور در دریا سقوط کرد. بر همین اساس، تعداد هواپیماهای باقی‌مانده حدود ۶۵ فروند اعلام شده است. «عقاب شجاع» از ۲۹ نوامبر ۲۰۲۱ وارد خدمت شده و مأموریت اصلی آن آموزش پیشرفته خلبانان و آماده‌سازی آنان برای پرواز با هواپیماهای رزمی است.

در کنار تأخیرهای تولید، قابلیت اطمینان تجهیزات نیز به یکی از موضوعات مورد توجه تبدیل شده است. طبق گزارش حسابرسی تایوان در سال ۲۰۲۴، از زمان ورود هواپیما به خدمت تا اکتبر همان سال، ۱۱۲ نوع سامانه یا تجهیز در مجموع ۶۴۸ مورد برای تعمیر ارسال شده بود. در این میان، ۱۰ نوع تجهیز شامل ۱۸ مورد خرابی، بیش از سه بار دچار مشکل شده بودند و تعمیر برخی تجهیزات نیز تا ۷۰۷ روز طول کشیده بود. همچنین، برای موتورهای آمریکایی F124 تعداد ۱۴۸ مورد خرابی گزارش شده است. این آمار نگرانی‌هایی درباره قابلیت اطمینان و تعمیرپذیری تجهیزات ایجاد می‌کند، هرچند برای ارزیابی دقیق عملکرد هواپیما باید نوع خرابی‌ها، ساعات پرواز و شاخص‌های آماری متناسب نیز در نظر گرفته شوند.

با تکمیل ناوگان آموزشی، تایوان به دنبال گسترش نقش عملیاتی این هواپیماست. برنامه‌های مطرح‌شده شامل یکپارچه‌سازی تسلیحات هوا‌به‌هوا و هوا‌به‌زمین است تا «عقاب شجاع» در شرایط جنگی، در صورت تکمیل آزمایش‌ها و تأیید عملیاتی، بتواند در نقش یک هواپیمای تهاجمی سبک نیز به کار گرفته شود. چنین قابلیتی می‌تواند انعطاف عملیاتی ناوگان را افزایش دهد و بخشی از مأموریت‌ها را از دوش جنگنده‌های خط مقدم بردارد؛ با این حال، تحقق این هدف به توسعه و آزمایش سامانه‌های تسلیحاتی، تجهیزات هدف‌گیری و سامانه‌های مأموریتی وابسته است.

در مجموع، تکمیل تولید ۶۶ فروند تی-5  نقطه عطفی در تلاش تایوان برای توسعه صنعت هوافضای بومی و کاهش وابستگی خارجی به شمار می‌رود. با وجود این، پایان سفارش تولید به‌تنهایی به معنای رفع مشکلات فنی یا دستیابی به آمادگی رزمی کامل نیست. میزان موفقیت نهایی این برنامه به قابلیت اطمینان موتورها و تجهیزات، بهبود روند تعمیر و نگهداری و توانایی یکپارچه‌سازی ایمن و مؤثر تسلیحات بستگی خواهد داشت.

مقالات مشابه

محصولات نظامی تایوان

تجهیزات ارتش تایوان 

مقالات مشابه

جت اموزشی L-39 الباتروس جت اموزشی رزمی اسکورپیون هواپیما های اموزشی ساخت ژاپن هواپیماهای اموزشی توربوپراپ پی سی 7 / 9 /21 و تی 6