بروزرسانی:خرداد 1405
در سال 1993 توافقی بین یاک روسیه و اروماچی ایتالیا بر سر طراحی یک جت اموزشی رزمی جدید امضا شد. این جت اموزش جدید در سال 1991 برنامه طراحیش در اروماچی ایتالیا اغاز شده بود و قرار بود در خدمت جایگزین جت اموزشی ام بی 339 در ایتالیا و در روسیه جایگزین ال 39 شود که از دهه 1970 در خدمت بود.
نتیجه این همکاری در سال 1996 به پرواز در امد ولی این برنامه مشترک در سال 2000 لغو شد و هر دو کمپانی بر اساس داده های به دست اورده به دنبال یک نسخه مستقل رفتند. روسها دست به طراحی جت اموزشی یاک130 زدند و ایتالیا دست به توسعه ام 346 زد
طرحی مشترکی که در سال 1996 به پرواز در امد YAK/AEM-130 خوانده شد که پدر هر دو طرح بعدی شد . یاک/ای ایی ام130 یک پرنده اموزشی با الگوی دو سرنشین در پشت سر هم بود که از دو دستکاه موتور توروبجت در زیر بدنه بهره می برد و دارای دماغه ای نوک تیز که میتوانست در زیر بال خود سلاح حمل کند.
ایتالیا در سال 2000 با اصلاح روی طرح اصلی نسخه جدید ام 346 را ارائه کرد که اولین پرواز خود را در 15 جولای سال 2004 پرواز کرد.
ام346 یک جت اموزشی رزمی است که عمده بدنه ان از جنس کامپوزیت و مواد ترکیبی است از این رو جنگنده بسیار سبک از اب در امد و دارای رانش به وزن بالای است . جنگنده دارای سامانه هدایت دیجیتال با سیم است و گفته با یک رایانه دیجیتال برای کنترل زاویه حمل تا 40 درجه (حرکت دماغه تا 40 درجه ) بدون از دست رفتن کنترل هواپیما است.
هواپیما دارای بال پهن با ریشه بالی کشیده شدن به زیر کابین عقب بود. هواپیما همانند برادر روسیش یعنی یاک130 دارای دمی در بالای خروجی موتور است ، که در بالای ان سکان عمودی قرار گرفته است و بر روی کمر هواپیما جلوی سکان عمدی ترمز هوایی قرار دارد.
ام346 دارای دو موتور امریکایی هانویل اف 124 می باشد موتور بر اساس موتور غیر نظامی تی اف ایی 713 ساخته شده که بر روی جتهای تجاری کوچک نصب شده بود. اف124 توسط هانویل طی برنامه جنگنده جینگ کو تایوانی مجهز به پس سوز شد تا به عنوان یک موتور نظامی بشود برای رسیده به سرعت صوت از ان استفاده کرد. نسخه ای از این موتور با نام اف124-جی ای-200 فاقد پس سوز با قدرت 6250 پاوند رانش روی ام 346 نصب شده. این موتور به صورت عملیاتی بر روی جت اموزشی ال 159 نیز نصب شده است. موتورهای همانند طرح مشترک با یاک در کنار بدنه نصب شده و دارای ورودی هوایی ان در زیر ریشه بال هواپیما بود
هواپیما دارای بیشترین سرعت پرواز 1.2 ماخ است انهم بدون استفاده از پس سوز موتور . در واقع ام346 در حال حاضر تنها جت اموزیش رزمی جهان است که توان رسیدن به سرعت صوت را بدون استفاده از پس سوز موتور را دارد (به این توان ابرکروز می گویند).
خلبان در کابین های برای اموزش و شبیه سازی جنگنده های نسل 4+ و5 قرار میگیرند. در هر دو کابین دارای سه نمایشگر رنگی چند کاره و هر دو کابین دارای اچ یو دی هستند. کابینها هماهنگ با دوربین دید شبانه هستند و خلبانان بر روی صندلی پرتاب شونده صفر صفر مارتین بیکر مارک 16 بهره میبرند.
هواپیما دارای سامانه ناوبری ژیرسکوپ حلقه لیزری است و از سامانه ناوبری چی پی اس و نقشه خان خودکار بهره می برد و دارای سامانه شناسایی دوست از دشمن است. نسخه در خدمت ارتش ایتالیا رادار ندارد اگرچه شبیه ساز کامل رادار را برای دانشجو دارد ولی میتوان ان را به رادار گریف 7 تجهیز کرد ویا در نسخه صادراتی در صورت سفارش از رادار اسرائیل ایی ال 3032 را روی ان نصب کرد.
مربی پرواز در کابین عقب میتواند انواع شرایط مختلف رزمی را روی رادار و نمایشگر ها شبیه سازی کند و دانشجو بدون اینکه بخواهد سلاح لیزری و یا اپتکی پرتاب کند میتواند بر اساس شبیه سازی های که درون نمایشگر است هدفی را کسب و به طرف انها شلیک کند
ام346 اگرچه یک جت اموزشی است ولی قابلیت رزمی کامل در نقش پشتیبانی هوایی نزدیک و تهاجمی سبک دارد.
ام346 دارای نه جایگاه جنگ افزاری است که یکی در نوک هر بال، سه عدد زیر هر بال و یکی در مرکز بدنه. ام 346 میتواند 3 تن سلاح شامل تا هشت بمب مارک 82،چهار بمب مارک 83 ویا چهار موشک ماوریک ویا همین میزان بمب هدایت لیزری جی بی یو 12 و یا بمب هدایت ماهواره ای جی بی یو38 ، شش راکت انداز 68 م م و یا 70 م م و یا موشک های هوا به هوای سایدواندر ، IRIS-T و یا انواع نسخه های پاینتون اسرائیل در نسخه تحویلی به اسرائیل. همچنین در صورت سفارش میتوان انواع بمب های هدایت ماهواره ای، موشک های ضد رادار و ضد کشتی و یا حتی موشک های هوا به هوای رادار فعالی چون دربی، امرام و یا میکا را روی ان نصب کرد . از انجای که ام346 فاقد توپ داخلی است میتواند در مرکز زیر بدنه غلاف توپ های 20 و یا 30 م م را حمل کند اگرچه همکنون غلاف 30 م م توپ دفا روی این جنگنده نصب میشود.
همچنین در جایگاه مرگزی بدنه میتواند غلاف شناسایی روزانه و شبانه VICON-601 ویا غلاف نشان گذاری لبزری و یا غلاف جنگ الکترونیک ELT-55 را حمل کند.
همچنین ام 346 توان حمل تا سه مخزن سوخت خارجی 630 لیتری خارجی را دارد که برد انتقالی ان با سه مخزن سوخت و بدون مهمات به 2722 کیلومتر می رسد و در حالت مسلح با سه تن سلاح به 600 کیلومتر خواهد رسید .همچنین ام 346 دارای یک لوله سوخت گیری ثابت در سمت راست دماغه خود است
ناوگان جهانی M-346 Master؛ از آموزش پیشرفته تا رزم سبک
هواپیمای آموزشی-رزمی M-346 Master که توسط شرکت ایتالیایی لئوناردو (Leonardo) توسعه یافته، به یکی از موفقترین سکوهای آموزشی نسل جدید و جنگندههای سبک در جهان تبدیل شده است. این هواپیما که بیش از ۱۶۰ فروند از آن در سراسر جهان به خدمت گرفته شده یا سفارش داده شده است، به دلیل قابلیتهای منحصربهفرد خود در شبیهسازی جنگندههای نسل چهارم و پنجم، به عنوان ستون فقرات برنامههای آموزشی پیشرفته نیروهای هوایی مدرن شناخته میشود. در ادامه، به بررسی کاربران فعلی و آینده این سامانه میپردازیم.
یونان (۱۰ فروند در خدمت)
نیروی هوایی یونان ۱۰ فروند از هواپیمای M-346 Block 5+ را با نام محلی **”Silver Hawks”** در اختیار دارد . اولین دو فروند در مه ۲۰۲۳ تحویل داده شدند و تحویل همه آنها تا سپتامبر ۲۰۲۵ کامل شد. این هواپیماها در پایگاه هوایی کالاماتا مستقر هستند و به عنوان مرکز آموزش بینالمللی، خلبانانی از کشورهای مختلف از جمله آلمان و کرواسی را آموزش میدهند . این برنامه به یونان کمک میکند تا به یک قطب منطقهای برای آموزش خلبانی تبدیل شود .
اسرائیل (۳۰ فروند در خدمت)
نیروی هوایی اسرائیل ۳۰ فروند از این هواپیما را با نام محلی **M-346i “Lavi”** (شیر جوان) در اختیار دارد . این هواپیماها که از سال ۲۰۱۴ تحویل داده شدهاند، جایگزین A-4 Skyhawk در نقش آموزش پیشرفته شدهاند . M-346 نقشی محوری در تربیت خلبانان برای جنگندههای مدرنی مانند F-35I Adir، F-15I Ra’am و F-16I Sufa ایفا میکند و به عنوان ابزاری قدرتمند برای شبیهسازی سناریوهای پیچیده جنگی عمل مینماید .
ایتالیا (۲۲ فروند در خدمت، ۲۰ فروند در سفارش)
نیروی هوایی ایتالیا و شرکت لئوناردو در مجموع ۴۲ فروند M-346 را در اختیار دارند. این شامل ۱۸ فروند T-346A برای نیروی هوایی و ۴ فروند برای مدرسه بینالمللی پرواز (IFTS) میشود . علاوه بر این، ۲۰ فروند دیگر سفارش داده شده است که شامل ۵ فروند T-346A برای آموزش و ۱۵ فروند T-346 برای تیم هوایی آکروباتیک **Frecce Tricolori** است که جایگزین هواپیماهای قدیمی MB-339 خواهد شد .
لهستان (۱۶ فروند تحویلی، ۱ فروند سقوطکرده)**
نیروی هوایی لهستان ۱۶ فروند از این هواپیما را با نام **M-346 “Bielik”** (عقاب طلایی) در پایگاه هوایی دِبلین (Dęblin) مستقر کرده است . اولین محمولهها از سال ۲۰۱۶ تحویل داده شدهاند و این ناوگان به عنوان یک اسکادران کامل عمل میکند . یک فروند از این هواپیماها در سال ۲۰۲۴ سقوط کرد . برنامه آموزشی لهستان بر روی M-346 توسط نیروی هوایی ایالات متحده تأیید شده است و به لهستان امکان میدهد خلبانان F-16 و F-35 خود را به طور کامل در داخل کشور تربیت کند .
قطر (۶ فروند در خدمت)
نیروی هوایی قطر ۶ فروند M-346 را در اختیار دارد که همگی تا سال ۲۰۲۴ تحویل داده شدهاند . این هواپیماها به عنوان بخشی از یک توافق با لئوناردو و نیروی هوایی ایتالیا، برای آموزش خلبانان قطری در مدرسه بینالمللی پرواز (IFTS) به کار گرفته میشوند .
سنگاپور (۱۲ فروند در خدمت)
نیروی هوایی سنگاپور ۱۲ فروند از این هواپیما را در اختیار دارد که در پایگاه هوایی کازو (Cazaux) در فرانسه مستقر هستند . این هواپیماها که بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۴ تحویل داده شدهاند، به عنوان بخشی از برنامه آموزشی پیشرفته خلبانی این کشور عمل میکنند و به آنها امکان استفاده از زیرساختهای پروازی در اروپا را میدهند.
ترکمنستان (۶ فروند در خدمت)
نیروی هوایی ترکمنستان ۶ فروند از نسخه رزمی-آموزشی M-346FA و M-346FT را در اختیار دارد . این هواپیماها که با یک طرح دورنگ آبی متمایز شناسایی میشوند ، یکی از اولین نمونههای موفقیت نسخه رزمی سبک این هواپیما هستند که نشاندهنده توانایی آنها در نقشهای شناسایی و پشتیبانی سبک است.
سفارشات قطعی و آینده
اتریش (۱۲ فروند در سفارش، ۱۲ فروند اختیاری)
نیروی هوایی اتریش ۱۲ فروند از نسخه رزمی M-346FA را سفارش داده است . این هواپیماها جایگزین جتهای آموزشی قدیمی ساب ۱۰۵ خواهند شد. این توافق که در چارچوب همکاریهای دولتی با ایتالیا انجام شده، شامل تسلیحات، سامانههای جنگ الکترونیک و شبیهسازها نیز میشود . تحویل آنها از سال ۲۰۲۸ آغاز خواهد شد .
کانادا (۶ فروند در سفارش)
شرکت ITPS کانادا، یک مرکز آموزش خلبانی خصوصی، در می ۲۰۲۶ سفارش ۶ فروند از نسخه آموزشی M-346T Block 20 را با گزینهای برای ۶ فروند دیگر نهایی کرد . این هواپیماها از سال ۲۰۲۹ در مرکز آموزشی بینالمللی تاکتیکی (ITTC) در انتاریو به کار گرفته خواهند شد و خلبانانی از بیش از ۱۰ نیروی هوایی از جمله اعضای ناتو را آموزش خواهند داد .
اندونزی (۱۲ فروند در سفارش)
نیروی هوایی اندونزی در جولای ۲۰۲۶ سفارش ۱۲ فروند از نسخه M-346F Block 20 را نهایی کرد . تحویل این هواپیماها از سال ۲۰۳۰ آغاز خواهد شد و به عنوان یک پلهی پیشرفته برای خلبانان این کشور پیش از پرواز با جنگندههایی مانند F-16 عمل خواهد کرد .
نیجریه (۲۴ فروند در سفارش)
نیروی هوایی نیجریه بزرگترین سفارش نسخه رزمی M-346FA را با ۲۴ فروند ثبت کرده است . این قرارداد که شامل ۱۲ فروند اصلی و ۱۲ فروند اختیاری است، ارزشی بالغ بر ۱.۲ میلیارد دلار داشته و انتظار میرود تحویل آنها از سال ۲۰۲۵ آغاز شود . این هواپیماها برای نقشهای آموزشی و پشتیبانی سبک خریداری شدهاند.
همکنون نیروی هوایی امریکا برای جایگزینی جت اموزشی تی 38 خود به دنبال یک جت اموزشی میگردد . طی این رقابت که تی ایکس نام دارد تمامی شرکت کنندگان خارجی هستند که شامل جت اموزشی رزمی تی 50 گلدن ایگل کره جنوبی،هاوک انگلیسی، ام 346 ایتالیایی و اسکورپین است . ام 346 شانس بالایی دارد ولی باید دید در اینده چه خواهد شد.
برخی از مشخصات ام 346 عبارت اند از طول و ارتفاع 11.49 و 4.76 متر ،وزن خالی 4610 کیلوگرمی ،بیشترین سرعت 1.2 ماخ برابر با 1092 کیلومتر در ساعت ،برد با سه مخزن سوخت کمکی 2722 کیلومتر ،سقف پرواز 14620 متر میباشد.
ترجمه:عبدالحمید تارخ
ترجمه:عبدالحمید تارخ
