معرفی سامانه دفاع هوایی کورکوت ساخت ترکیه (KORKUT)

سامانه ضدهوایی خودکششی کورکوت (KORKUT) ساخت شرکت ترکیب آسلسان (Aselsan)، پاسخی مدرن به تهدیدات امروزی آسمان است. در جنگ‌های نوین، پهپادها، موشک‌های کروز و جنگنده‌های کم‌پرواز، خطر بزرگی برای نیروهای زمینی و دریایی هستند. کورکوت یک توپ ضدهوایی ۳۵ میلی‌متری است که جایگزین سامانه‌های قدیمی مثل M42A1 Duster شده است. این سامانه با استفاده از مهمات هوشمند، رادارهای سه‌بعدی و شبکه‌های ارتباطی، استانداردهای جدیدی در پدافند کوتاه‌برد تعریف کرده است.

قبل از ورود کورکوت، ارتش ترکیه برای دفاع هوایی کوتاه‌برد از سامانه‌های قدیمی و ناکارآمد استفاده می‌کرد. این سامانه‌ها در برابر جنگنده‌های کم‌ارتفاع، موشک‌های کروز و پهپادهای کوچک ضعیف بودند. به همین دلیل، در اوایل دهه ۲۰۱۰، ترکیه پروژه کورکوت را آغاز کرد. هدف، ساخت یک سامانه تمام‌وقت، متحرک، با برد ۴ کیلومتر و قابل اتصال به شبکه پدافندی بود. شرکت آسلسان طراحی و یکپارچه‌سازی را انجام داد و شرکت اف‌ان‌اس‌اس (FNSS) شاسی زرهی را تأمین کرد. نخستین نمونه‌ها اواخر دهه ۲۰۱۰ رونمایی شد و از سال ۲۰۲۱ وارد ارتش ترکیه شد.

شاسی خودروی حامل سامانه کورکوت، FNSS ACV-30 نام دارد که توسط شرکت ترکیب FNSS طراحی و ساخته شده است. این شاسی یک خودروی زرهی ردیابی‌شده است که به طور اختصاصی برای حمل سامانه‌های سنگین مانند رادارهای بزرگ، توپخانه خودکششی و سامانه‌های پدافند هوایی توسعه یافته است. از نظر ابعاد و توان، این پلتفرم حدود ۲۹.۵ تن وزن دارد و طول آن ۷.۰۷ متر، عرض آن ۳.۹۰ متر و ارتفاع کلی آن با احتساب برجک ۳.۶۲۵ متر است و خدمه آن را سه نفر شامل راننده تشکیل می‌دهند. این شاسی به یک موتور دیزلی با قدرت ۶۰۰ اسب بخار مجهز است که به یک گیربکس کاملاً اتوماتیک متصل می‌شود و حداکثر سرعت آن در جاده ۶۵ کیلومتر بر ساعت با برد عملیاتی ۵۰۰ کیلومتر است. مهم‌ترین ویژگی متمایزکننده این شاسی، قابلیت آبی-خاکی (شناوری) آن است که با سرعت ۶ کیلومتر بر ساعت در آب حرکت می‌کند و همچنین قابلیت عبور از شیب ۶۰ درصد، شیب جانبی ۳۰ درصد، خندق ۲ متری و موانع عمودی ۰.۹ متری را دارد.

بدنه آن از یک سیستم زرهی لایه‌ای منحصربه‌فرد (ترکیب فولاد و آلومینیوم) ساخته شده که سطح حفاظتی STANAG 4569 Level 4 را در برابر تهدیدات جنبشی (گلوله) و سطح STANAG 4569 Level 2a را در برابر انفجار مین ارائه می‌دهد و به سیستم NBC (حفاظت در برابر سلاح‌های هسته‌ای، بیولوژیکی و شیمیایی)، تهویه مطبوع، سیستم اطفاء حریق خودکار و دید در شب نیز مجهز است. شاسی ACV-30 به کورکوت این توانایی را می‌دهد که با سرعت و چابکی بالا در کنار یگان‌های زرهی سنگین حرکت کند و قابلیت شناوری آن یک مزیت تاکتیکی منحصربه‌فرد است که امکان عبور از رودخانه‌ها و موانع آبی را فراهم می‌کند و همچنین توانایی شلیک در حین حرکت را برای سامانه کورکوت ممکن می‌سازد.

با وجود این خود سیستم اشت به شکل برجک میتواند روی شاسی هر خودروی زرهی نصب شود. برای نمونه برخی از نمونه های به نمایش در امده روی شاسی 8 چرخ نصب بوده است

این رایج‌ترین نسخه چرخ‌داری است که در نمایشگاه‌ها دیده می‌شود. ARMA II یک خودروی زرهی چرخ‌دار 8×8 ساخت Otokar ترکیه است که وزن پایه آن بدون برجک از 29 تن بیشتر نیست و حداکثر وزن آن 40 تن است. پس از نصب برجک KORKUT، وزن آن حداقل حدود 35 تن تخمین زده می‌شود. Aselsan در ژوئن 2024 در نمایشگاه Eurosatory پاریس برای نخستین بار نسخه 8×8 را در خارج از کشور به نمایش گذاشت و هدف آن ارائه گزینه‌ای سبک‌تر و سریع‌تر نسبت به نسخه شنی‌دار برای پاسخگویی به نیازهای عملیاتی مختلف بود. در سپتامبر 2026، Aselsan در میدان تیراندازی قره‌پینار در قونیه شلیک واقعی انجام داد و در حضور نمایندگان 12 کشور، KORKUT 8×8 توانایی شلیک دقیق در حین حرکت خودرو و هدف را به نمایش گذاشت و اهداف پهپادی بال ثابت و بال دلتا را با موفقیت رهگیری کرد

هر آتش‌بار (باتری) کامل کورکوت از یک خودروی فرماندهی و کنترل و سه خودروی سلاح تشکیل شده است. همه خودروها روی شاسی زرهی ردیابی FNSS ACV-30 ساخته شده‌اند. این شاسی در برابر گلوله و ترکش مقاوم است و قابلیت شناوری در آب را نیز دارد.این خودرو «فرمانده ای» سامانه است. یک رادار جستجوی سه‌بعدی با برد ۷۰ کیلومتر و پوشش ۳۶۰ درجه دارد که اهداف را در هر شرایط جوی پیدا می‌کند. سیستم کنترل آتش آن، تهدیدات را بر اساس سرعت، ارتفاع و فاصله اولویت‌بندی می‌کند و به خودروهای سلاح می‌گوید که با کدام هدف درگیر شوند. همچنین به سیستم شناسایی دوست از دشمن (IFF) برای جلوگیری از آتش خودی و لینک داده ۱۶ (Link 16) برای ارتباط با مراکز فرماندهی و سایر سامانه‌ها مجهز است.

در خودروی حاوی توپ (SSA) سامانه ضدهوایی خودکششی کورکوت، «واحد کشف و درگیری » آن یک دستگاه واحد نیست، بلکه یک سامانه تشخیص یکپارچه متشکل از رادار کنترل آتش و حسگرهای الکترواپتیکال/فروسرخ (EO/IR) است. این سامانه در هماهنگی با رادار جستجوی دوربرد خودروی فرماندهی (KKA)، یک شبکه تشخیص و ردیابی چندلایه را تشکیل می‌دهد. رادار کنترل آتش (Fire-Control Radar): هر خودروی سلاح به یک رادار کنترل آتش مستقل مجهز شده است که وظیفه قفل کردن دقیق و ردیابی هدف در فاصله نزدیک و ارائه داده‌های شلیک به توپ را بر عهده دارد. مدل‌های شناخته‌شده شامل رادار کنترل آتش AKREP 100-G است که در باند X کار می‌کند. وظیفه آن ردیابی دقیق اهدافی است که توسط خودروی فرماندهی نشانه‌روی شده یا خودش کشف کرده است و اندازه‌گیری بلادرنگ پارامترهایی مانند فاصله، سرعت و زاویه برای هدایت توپ دوقلوی ۳۵ میلی‌متری جهت شلیک دقیق است. برد ردیابی مؤثر آن حدود ۳۰ کیلومتر است که مکمل مؤثری برای برد جستجوی ۷۰ کیلومتری خودروی فرماندهی محسوب می‌شود.

حسگرهای الکترواپتیکال/فروسرخ (EO/IR Sensors): سامانه الکترواپتیکال به عنوان یک مکمل مهم برای رادار، توان رزمی خودروی سلاح را در محیط‌های پیچیده الکترومغناطیسی تضمین می‌کند. این سامانه معمولاً شامل دوربین روز با وضوح بالا، دوربین حرارتی (برای عملیات شبانه) و فاصله‌یاب لیزری است. حسگرهای الکترواپتیکال قابلیت شناسایی غیرفعال را فراهم می‌کنند تا خودروی سلاح بتواند بدون انتشار امواج راداری (برای جلوگیری از قفل شدن توسط موشک‌های ضدتابش دشمن)، اقدام به شناسایی بصری، ردیابی و فاصله‌یابی هدف کند. این امر زمانی حیاتی است که رادار مختل شده یا نیاز به حفظ سکوت الکترومغناطیسی باشد. این سامانه در همان پلتفرم ردیابی با رادار کنترل آتش یکپارچه شده و می‌تواند به طور خودکار داده‌های هر دو را تغییر مسیر داده یا ادغام کند تا از قفل و ردیابی پایدار هدف در تمام شرایط جوی اطمینان حاصل شود. در مجموع، آرایش حسگرهای خودروی سلاح (SSA) بر استقلال عملیاتی و مقاومت در برابر اخلال تأکید دارد. این خودرو با تکیه بر رادار کنترل آتش کلاس ۳۰ کیلومتری و سامانه الکترواپتیکال یکپارچه، تحت هدایت خودروی فرماندهی، آخرین حلقه از زنجیره تأیید هدف تا ضربه دقیق را تکمیل می‌کند.

توپ اصلی سامانه کورکوت، اورلیکن KDC-02 با کالیبر ۳۵ میلی‌متری است که در ترکیه تحت لیسانس شرکت MKE تولید می‌شود. این توپ در واقع نسخه‌ای از توپ مشهور Oerlikon GDF-003/GDF-005 است که برای نصب روی برجک‌های خودکششی تطبیق داده شده است. از نظر مشخصات فنی، این توپ دارای کالیبر ۳۵ میلی‌متر، طول لوله ۹۰ کالیبر (حدود ۴.۷۴ متر)، وزن حدود ۶۹۵ کیلوگرم و عرض ۳۵۶ میلی‌متر است. نرخ آتش هر لوله ۵۵۰ گلوله در دقیقه است و مجموع دو لوله به ۱٬۱۰۰ گلوله در دقیقه می‌رسد. سرعت اولیه گلوله ۱٬۳۸۵ متر بر ثانیه و برد مؤثر درگیری تا ۴ کیلومتر است. این توپ از فشنگ‌های استاندارد ۳۵×۲۲۸ میلی‌متری استفاده می‌کند و به مکانیزم تغذیه بدون بند (Linkless) مجهز است که امکان بارگذاری همزمان دو نوع مهمات مختلف را فراهم کرده و تعویض نوع مهمات کمتر از ۱۵ ثانیه طول می‌کشد. برگ برنده کورکوت، استفاده از مهمات برنامه‌پذیر ATOM ساخت آسلسان است که قابلیت انفجار در هوا (Airburst) را دارد؛ این گلوله‌ها با فیوز برنامه‌پذیر، در فاصله دقیق مقابل هدف منفجر شده و ابری از ترکش‌های تنگستنی ایجاد می‌کنند. این ترکیب توپ و مهمات، کورکوت را قادر می‌سازد تا با پهپادها (UAV)، موشک‌های کروز، بالگردها و جنگنده‌های تهاجمی مقابله کند و توانایی ثانویه درگیری با اهداف زمینی سبک مانند خودروهای زرهی را نیز دارد. توپ‌ها به طور کامل تثبیت‌شده (Stabilized) هستند و این امکان را فراهم می‌کنند که سامانه کورکوت بتواند در حین حرکت نیز به سمت اهداف شلیک کند.

برگ برنده کورکوت، مهمات اتم ۳۵ میلی‌متری (ATOM) است. این مهمات «هوش‌شکن» در هوا منفجر می‌شود. سیستم کنترل آتش، زمان دقیق انفجار را روی فیوز گلوله تنظیم می‌کند. گلوله کمی قبل از هدف منفجر شده و ابری از هزاران ترکش تنگستنی را به سمت هدف پرتاب می‌کند. این ترکش‌ها به بال‌ها، حسگرها و بدنه هدف آسیب می‌زنند. چون این محاسبات فیزیکی است و به سیگنال خارجی نیاز ندارد، در برابر جنگ الکترونیک دشمن مقاوم است. کورکوت با این مهمات می‌تواند با بالگردها، جنگنده‌های کم‌پرواز، موشک‌های کروز و انواع پهپادها (از بزرگ تا FPV) مقابله کند.

سامانه شناسایی کورکوت شامل رادار جستجوی سه‌بعدی (۷۰ کیلومتر)، رادار رهگیری (۳۰ کیلومتر)، رادار کنترل آتش و ایستگاه‌های اپتیک-الکترونیک (دوربین روز، حرارتی و لیزریاب) است. این ترکیب به کورکوت اجازه می‌دهد در شب، مه، طوفان و حتی وقتی دشمن پارازیت می‌فرستد، هدف را ببیند و رهگیری کند.

نسخه دریایی (KORKUT-D)

آسلسان نسخه دریایی کورکوت را هم ساخته است. این نسخه روی ناوهای جنگی نصب می‌شود و وظیفه دفاع نقطه‌ای نزدیک (CIWS) را بر عهده دارد. کار آن شبیه سامانه‌های آمریکایی فالانکس و هلندی گولکیپر است. این نسخه هم از توپ دوقلوی ۳۵ میلی‌متری با نرخ ۱٬۱۰۰ گلوله در دقیقه استفاده می‌کند و در امواج تا ارتفاع ۴ متر کار می‌کند. وظیفه آن حفاظت از ناو در برابر موشک‌های ضدکشتی و پهپادها است

ژوئن ۲۰۲۵: آسلسان نسخه KORKUT 100/25 SB را رونمایی کرد. این یک سامانه ۲۵ میلی‌متری مخصوص مقابله با پهپاد است که از مهمات ایربرست با هدایت هوش مصنوعی استفاده می‌کند.

ژانویه ۲۰۲۶: نسخه KORKUT 140/35 در آزمایش شلیک، یک پهپاد FPV را سرنگون کرد. پهپادهای FPV کوچک، سریع و مانورپذیر هستند و سرنگونی آنها کار سختی است. این موفقیت نشان داد کورکوت با تهدیدات جدید هم سازگار است.

سامانه پدافندی KORKUT در حال حاضر در وضعیت عملیاتی قرار دارد و به یکی از موفق‌ترین محصولات صادراتی صنایع دفاعی ترکیه تبدیل شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶، این سامانه در ۹ کشور جهان در حال خدمت است و در میدان‌های نبرد واقعی، به‌ویژه اوکراین، عملکرد موفقی داشته است. ترکیه اولین اپراتور و کاربر اصلی این سامانه است. اوکراین رسماً تأیید کرده که یکی از یگان‌هایش به تعداد نامشخصی از سامانه‌های KORKUT مجهز شده و پس از رفع چالش‌های اولیه یکپارچه‌سازی، عملکرد موفقی در مقابله با حملات پهپادی روسیه داشته است. مدیرعامل آسلسان اعلام کرده که بخش عمده مشتریان این سامانه را کشورهای حوزه خلیج فارس و چند کشور اروپای شرقی (علاوه بر اوکراین) تشکیل می‌دهند. در سپتامبر ۲۰۲۶، نیروی هوایی پاکستان نیز سامانه KORKUT را در میان تجهیزات پدافندی خود نمایش داده است. همچنین شرکت آسلسان با گروه دفاعی چکی CSG یک سرمایه‌گذاری مشترک برای تولید KORKUT در جمهوری چک تشکیل داده تا محصولات خود را به بازارهای اروپایی و جهانی عرضه کند. KORKUT تاکنون در میدان نبرد واقعی، به‌ویژه در اوکراین، توانایی خود را اثبات کرده و مدیرعامل آسلسان اعلام کرده که این سامانه در مجموع کاربرانش احتمالاً صدها فروند پهپاد را منهدم کرده است. نیروهای اوکراینی نیز آن را در مقابله با پهپادهای انتحاری روسی بسیار مؤثر توصیف کرده‌اند. یکی از مزیت‌های کلیدی KORKUT، هزینه بسیار پایین انهدام هر هدف است؛ بر اساس گزارش‌ها، هزینه سرنگونی یک پهپاد کامیکازه با این سامانه کمتر از ۱۰٬۰۰۰ دلار است، در حالی که هر گلوله مهمات هوشمند ATOM آن حدود ۱٬۰۰۰ دلار قیمت دارد. این در حالی است که استفاده از موشک‌های پدافندی مانند پاتریوت یا IRIS-T برای انهدام پهپادهای ارزان‌قیمت، هزینه‌ای بین چند صد هزار تا چند میلیون دلار به همراه دارد.