جنگنده چند منظوره یورفایتر تایفون

جنگنده چند منظوره یورفایتر تایفون

بروزرسانی:شهریور 1405

در سال 1971 انگلستان کار بر روی یک برنامه برای ساخت یک جنگنده چند منظوره را اغاز کردند. این برنامه درسال 1972 پی 96 نام گرفت با ادامه کار روی طرح جدید در اواخر دهه 1970 این طرح شبیه اف18 هورنت از اب در امد . به دلیل زیاد از جمله فضای کم برای توسعه و احتمال عدم پیروزی دربازار جهانی در برابر هورنت باعث لغو این برنامه شد. در همان زمان المان غربی نیاز بسیار به یک جنگنده چند منظوره داشت . این نیاز المانها باعث پیشنهاد یک طرح مفهومی جدید از سوی انگلیسیها با بالی دلتا کانارد در قسمت جلو بود. قرار بود دارای خروجی متغییر باشد ولی این مورد لغو شد .

درسال 1979 دو شرکت ام بی بی المان و بی ای ایی انگلستان اعلام کردند که یک پروژه مشترک را برای دست یابی به یک جنگنده چند منظوره را اغاز کرده اند که ان را جنگنده اروپایی خواندند.در دسامبر سال 1979 نیز داسا فرانسه برای توسعه این طرح به دو شرکت دیگر پیوست تا طرح جنگنده اروپایی سه ملیتی شود. طی یک سال بعد فرانسه طرحی با نام ایی سی اف را ارایه کرد و انگلستان نیز دو طرح که یکی با نام پی 106 با یک موتور شبیه جنگنده گرپین و دیگری پی 110 با دو موتور . طرح دو موتوره پی 110 بر طرح پی 106 پیروز شد ولی بحث بین انگلستان و فرانسه بالا گرفت.داسا فرانسه سازنده جنگنده های مشهور میراژ خواهان رهبری کل تیم بود و انگلستان چنین چیزی را نمی خواست و همچنین بحث سر موتور جنگنده نیز بود. فرانسه بر روی موتور فرانسوی ام 88 پا فشاری میکردند و انگلستان بر روی اصلاح شده موتور ار بی 199 جنگنده تورنادو . در نهایت در سال 1982 این اتحاد شکننده فرو ریخت تا فرانسه به عنوان یک شریک بیرون بیاید و تنها یک ناظر در پروژه باشد

کنسرسیون پاناویا سازنده جنگنده تورنادو که المان و انگلستان در ان شریک بودند به سرعت طرح پی110 را توسعه داد که شامل یک جنگنده بال دلتا با کانارد در جلو و دو اسکان عمودی وی شکل و دو موتور ار بی 199 جنگنده تورنادو بود.در همان زمان ایتالیا نیز که خود جزء از کنسریون پاناویا بود به طرح جنگنده جدید پیسوت تا تعداد شریکان باز به عدد3 برگردد.

در سال 1983 پروژه با نام ایی اف ای شناخته و اسپانیا و فرانسه نیز به عنوان ناظر وارد پروژه شدند ولی در سال 1985 دوباره فرانسه پروزه را رها کرد و به دنبال طرح بومی رافال رفت و با وجود فشار بر اسپانیا برای الحاق به طرح رافال، اسپانیا  جنگنده اروپایی را انتخاب کرد

طرح به پیش رفت شکل کلی کمی تغییر یافت و جنگنده از دو سکان به یک سکان عمودی رسید و همچنین سال 1986 شرکت مشترک یورجت با همکاری شرکت های رولز رویس انگلستان،ام تی یو المان وفیات ایتالیا برای ساخت موتور جنگنده تاسیس شد.این سه شرکت قبل نیز برای ساخت موتور ار بی 199 جنگنده مشترک تورنادو با هم همکاری داشتند.

در سال 1990 بین شرکا در مورد انتخاب رادار جنگنده بحث پیش امد. انگلستان و اسپانیا خواهان رادار ایی سی ار 90 بودند که در ان زمان در حال توسعه بود و المان خواهان رادار ای پی جی 65 جنگنده اف18 ای و بی هورنت بود که در ان زمان با ارتقاء اف4 ایی فانتوم این ارتش ، بر روی انها نیز نصب شده بود.در نهایت انگلستان این مرحله را برد.

جنگمنده جدید که 27 مارس سال 1994 اولین پرواز خود را انجام داد و 9 سال بعد در سال 2003 میلادی رسما عملیاتی شد.قرار داد تولید در سال 1998 بسته شد که در این میان انگلستان 232 فروند، المان 180 فروند، ایتالیا 121 فروند و اسپانیا 87 فروند بود.سهم تولید نیز مشخص شد که انگلستان 37.42% ، داسا المان(با داسا فرانسه فرق دارد)29.03 % ،ایرایتالیا 19.52 % و کاسا اسپانیا 14.03% بود.

در 2 مارس سال 1998 در نمایشگاه فروانبورگ جنگنده ای جدید یورفایتر و در نسخه صادراتی تایفون نام گرفت.

یورفایتر جنگنده بسیار چالاکی است چه در سرعت فراصوت و چه زیر صوت . جنگنده دارای سامانه هدایت دیچیتال با سیم چهار کاناله است که هدایت ان را بسیار خوش دست کرده و از انجای که یورفایتر جنگنده ای بر مبنای اصل ناپایداری است نمی توان ان را بدون سیستم هدایت دیچیتال با سیم هدایت کرد.برای رفع مشکل زاویه حمله بالای در جنگنده های بال دلتا و کارایی کم در سرعت پایین و ارتفاع کم این جنگنده مجهز به کانارد شد(همچون طرح های نوینی چون گرپین و رافال).همچنین سامانه کنترل پرواز انجام مانورهای غیر مجاز و خطر ناک را برای جنگنده را جلوگیری می کند . هدایت هواپیما در مرحله اول توسط فلاپ های بال انجام میشود. از انجای که در ساخت یورفایتر الویت برتری هوایی و چالاکی بالا بود جنگنده بسیار سبک ساخته شده . در ساخت بدنه از 82% کامپوزیت استفاده شده که در نوع خود کم نظیر است.

هواپیما دارای سامانه ناوبری بر اساس جی پی اس و سامانه اینرسی است و دارای ابزار فورد در اب و هوایی بد است.دارای سامانه هشدار دهنده نزدیک شدن به زمین مشابه تورنادو است و از یک لینک 16 جهت ارتباط با دیگر سنسور های خارجی همچون رادار زمینی ، اواکسها و یا یک جنگنده دیگر است تا بتواند با انها تبادل اطلاعات کنند.

یک سامانه دفاعی یک پارچه  در یورفایتر وجود دارد که Praetorianنام داد. Praetorianیک سامانه با تجهیزات هشدار دهنده و دفاعی با توان اولویت بندی تهدیدات در هوا و زمین است.از جمله زیر مجموع سامانه Praetorianمی توان به هشدار دهنده راداری، هشدار دهنده لیزری ، هشدار دهنده فروسرخ(جهت کشف تهدید نزدیک شدن موشک به هواپیما) و پرتاب کننده شراره و پوشاله (در زیر بال) و سامانه های جنگ الکترونیک است. سامانه Praetorianخد بر اساس هشدارهای دریافتی از سامانه های نام برده تلاش در رفع خطر میکند.همچنین این جنگنده در سال 2014 به سامانه ایجاد پارازیت BriteCloud مجهز شده که توسط جنگنده در منطقه دشمن رها شده و توسط یک کابل دنبال جنگنده کشیده می شد و با ایجاد یک پارازیت خود را به اندازه یک جنگنده نشان داد و رادار دشمن را فریب میدهد

یورفایتر دارای یک کابین شیشه ای بدون هیچ نشانگر انالوگی است.دارای یک نمایشگر سربالایی( اچ یو دی) و سه نمایشگر بزرگ رنگی چند منظوره است. می توان تصاویر سامانه های اپتیکی و فروسرخ را بر روی اچ یو دی دید و همچنین دارای مکانیزمی در کابین برای فعال کرد تسلیحات و میزان جریان سوخت (روشن کردن و خاموش کردم پس سوز) با فرمان صوتی خلبان است.خلبان از یک کلاه با چشمی نمایشگر بر روی ان بهره می برد که تمامی اطلاعات صفحه اچ یو دی را برای خلبان در  جلوی چشمانش به نمایش می گذارد.دارای استیک هدایت در وسط پای خلبان است و خلبان بر روی یک صندلی صفر صفر مارتین بیکر مارک 16 سوار میشود.

رایانه کنترل پرواز این امکان را به خلبان می دهد که در صورت عدم توان هدایت هواپیما توسط خلبان با فشار یک دگه و یا فرمان صوتی جنگنده توسط سامانه کنترل پرواز به حال تعادل در می اید. همچنین در صورت کاهش بیش از حد سرعت و یا افزایش بیش از حد زاویه حمله سامانه کنترل پرواز جلوی از دست رفتن کنترل هواپیما را می گیرد.

سامانه فرمان صوتی کابین توسط صنایع هوا و فضای اسمیت طراحی شده که توان تشخیص صدا و فرمان خلبان را در شرایط بحرانی نیز دارد. 26 تابع برای فرامین(26 فرمان) در نظر گرفته شده است که شامل مدیریت صفحه نمایش، ارتباطات و مدیریت سیستم مختلف پروازی و جنگ افزار است.

 رادارهای نصب‌شده روی یوروفایتر تایفون

جنگنده یوروفایتر تایفون به خانواده‌ای از رادارهای چندحالته به نام یورورادار کپتور (Euroradar CAPTOR) مجهز است که در باند X (۸ تا ۱۲ گیگاهرتز) با قطبش افقی کار می‌کند و توسط کنسرسیوم یورورادار متشکل از لئوناردو (ایتالیا)، ایرباس (آلمان و اسپانیا) و ایندرا (اسپانیا) توسعه یافته است. نخستین نسخه این خانواده کپتور-M نام دارد که یک رادار آرایه اسکن‌شده مکانیکی (MSA) از نوع پالس داپلر چندحالته است. آنتن آن از جنس پلاستیک تقویت‌شده با فیبر کربن و به قطر ۰٫۷ متر است که می‌تواند در ارتفاع ±۶۰ درجه و در آزیموت ±۷۰ درجه چرخانده شود و از چهار سرووموتور دقیق ساماریوم-کبالت با گشتاور بالا برای دستیابی به سرعت اسکن زیاد استفاده می‌کند. توان ارسالی این رادار دو برابر AN/APG-65 است و به‌طور خودکار بین نرخ‌های تکرار پالس پایین، متوسط و بالا (۱۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ پالس در ثانیه) جابه‌جا می‌شود. دقت آن در هم‌راستاسازی کمتر از یک میلی‌رادیان و در برد کمتر از ۱۰ متر است و سیستم شناسایی دوست/دشمن (IFF) به‌صورت یکپارچه و خودکار در آن ادغام شده است. پردازش سیگنال آن از ۶۱ کارت و ۶ واحد قابل‌تعویض تشکیل شده و این رادار نخستین رادار ناتو با سه کانال پردازش است: کانال اول برای جست‌وجوی هدف، کانال دوم برای ردیابی و شناسایی هدف و کانال سوم برای مکانیابی، طبقه‌بندی، غلبه بر اخلال و سرکوب گلبرگ‌های جانبی. کل سیستم ۱۹۳ کیلوگرم وزن دارد و کامپیوترهای آن با مایع و هوا خنک می‌شوند.

برد رادار کپتور-M: برد دقیق این رادار به‌عنوان یک اطلاعات طبقه‌بندی‌شده نظامی رسماً منتشر نمی‌شود، اما بر اساس منابع غیررسمی، برد آن علیه اهداف به اندازه جنگنده حدود ۱۶۰ کیلومتر و در برخی تخمین‌ها تا ۱۸۰ کیلومتر برای اهداف با سطح مقطع راداری ۵ متر مربع گزارش شده است. برد این رادار علیه اهداف بزرگ مانند هواپیماهای ترابری نیز حدود ۳۲۰ کیلومتر ذکر شده است.

نسخه دوم و پیشرفته‌تر، کپتور-E است که یک رادار آرایه اسکن‌شده الکترونیکی فعال (AESA) محسوب می‌شود و از پروژه تحقیقاتی AMSAR و سپس CAESAR نشأت گرفته است. این رادار میدان دیدی بیش از ۱۸۰ درجه دارد و به‌جای آنتن مکانیکی، از ماژول‌های فرستنده/گیرنده (T/R) استفاده می‌کند که امکان عملکرد همزمان رادار، نظارت هوایی، هوا به زمین و کنترل سلاح را فراهم می‌آورد. کپتور-E برد مؤثر موشک‌های هوا به هوای جنگنده را افزایش می‌دهد و شناسایی و ردیابی سریع‌تر و دقیق‌تر چندین هواپیما را با هزینه چرخه عمر کمتر ممکن می‌سازد. این رادار در سه زیرنسخه اصلی توسعه یافته است: ECRS Mk.0 با ماژول‌های GaAs HEMT و میدان دید بیش از ۱۸۰ درجه که روی یک جابه‌جاکننده مکانیکی با دو صفحه چرخان نصب شده و ارتفاع رادار را از −۳۰ تا +۳۰ درجه تغییر می‌دهد؛ ECRS Mk.1 با ماژول‌های GaN HEMT و میدان دید بیش از ۱۸۰ درجه که روی یک محور چرخان نصب شده و قابلیت جنگ الکترونیک و پهن‌باند نیز به آن افزوده شده است؛ و ECRS Mk.2 که ترکیبی از ماژول‌های GaAs و GaN است و امکان چندوظیفگی همزمان ردیابی راداری و جنگ الکترونیک را فراهم می‌کند و روی محوری مشتق‌شده از رادار Raven جنگنده گریپن E نصب شده است.

برد رادار کپتور-E: برای نسخه‌های جدیدتر و AESA، برد دقیق تقریباً یک راز باقی مانده است و مقامات دفاعی به‌جای عدد دقیق، از عباراتی مانند «تغییر گام‌به‌گام در برد کشف» یا «بسیار فراتر از نسخه مکانیکی» استفاده می‌کنند. دلیل این امر، حساسیت بالای این فناوری و همچنین توانایی این رادارها در شناسایی اهدافی با سطح مقطع راداری بسیار پایین (مانند جنگنده‌های نسل پنجم) است که پیش‌تر غیرقابل‌کشف بودند. برد رادارهای جدید ECRS Mk.1 و Mk.2 به‌طور مشخص «بسیار بیشتر» از کپتور-M توصیف شده است، اما عدد دقیقی برای آن منتشر نشده است. هدف اصلی این ارتقا، مقابله با تهدیدات پیچیده‌تر و استفاده کامل از موشک‌های دوربرد مانند «متیور» است.

کپتور-E از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند پردازش تطبیقی فضا-زمان (STAP) برای شناسایی اهداف کم‌سرعت در میان کلاتر و اخلال، نقشه‌برداری اخلال‌گر و صفرگذاری قطعی (Deterministic Nulling) برای حذف اثر اخلال‌گرها، حالت کم‌احتمال‌بودن رهگیری (LPI)، قابلیت جنگ الکترونیک و ماکروویو پرقدرت (HPM) برای انهدام الکترونیک موشک‌های دشمن، و داده‌لینک پرسرعت و قابلیت حمله سایبری بهره می‌برد. این رادار همچنین قادر به عملکرد به‌عنوان رادار دوپایه (Bistatic) با تبادل داده بین دو جنگنده و حتی استفاده از ماهواره به‌عنوان فرستنده است. تاکنون ۵۷۱ فروند تایفون به کپتور-M و ۵۲ فروند به کپتور-E ECRS Mk.0 مجهز شده‌اند و بیش از ۱۵۰ فروند نیز در آینده به نسخه‌های Mk.1 و Mk.2 ارتقاء خواهند یافت.

تایفون از ترانش 1 بلوک 5 به بعد دارای سامانه کاونده تصویر ساز فروسرخ  IRSTدر جلوی شیشه کابین خلبان است بود که اولین بار در سال 2007 میلادی بر روی یورفایتر های ایتالیای نصب شد توان تشخیص اهداف زمینی و هوایی را دارد و کارایی ان را با غلاف لیتینگ برابر می دانند .گفته شده این کاونده با مسافت یاب لیزری خود توان نشان گذاری لیزری را نیز دارد.این سامانه می تواند اهداف هوایی را به صورت غیر فعال رهگیری کند و یا اهداف زمینی و دریایی را به خلبان نشان دهد.این سامانه را می توان به دلیل دارا بود توان دید حرارتی در شب به عنوان یک سامانه ناوبری شبانه استفاده کرد. این سامانه میتواند یک هدف را از پشت از برد 90 و از روبرو در برد 50 کیلومتری کشف کند(برد 160 و 93 کیلومتر نیز در مورد این سامانه  گذارش شده است).این سیستم میتواند تا 150 در چپ و راست و تا 60 درجه به طرف بالا و پایین را جستجو کند

تصاویر این سامانه بر روی اچ یو دی و یا کلاه خلبان قابل دیدن است.این سامانه میتواند تا 200 هدف را به صورت غیر فعال رهگیری کند.

همچنین یورفایتر دارای سامانه مدیریت اطلاعات AIS است که وظیفه مدیریت حجم وسیعی از اطلاعات است که از سنسورهای مختلف از رادار گرفته تا هشدار دهنده های مختلف و حتی منابع خارجی مثل رادار های زمینی ویا یک اواکس را بر عهده دارد. این مدیریت به این شکل است که اطلاعات جمع اوری شده دست بندی شده ،اولویت بندی شده و در زمان مناسب در اختیار  خلبان قرار می گیرد

یورفایتر همچون رافال اگرچه در مرحله اول یک جنگنده استیلز نبودند ولی تلاش بسیاری برای کاهش امواج راداری خود داشتند. برای نمونه تلاش در خفه کردن امواج راداری وارد شده به ورودی هوا برای کاهش امواج بازگشتی در هنگام برخورد به تیغه های فن موتور، استفاده از مواد جذاب امواج رادار در بخش های چون لبه بال ، لبه ورودی هوا و سکان عمودی. گفته شده که سطح امواج برگشتی تایفون یک چهارم رافال است.سطح مقطعی تایفون در برخی منابع 0.5 متر مربع ذکر شده است که در مقام قیاس سطح مقطعی اف16 سی عدد 2 متر مربع و سطح مقطعی اف14 عدد 15 متر مربع ذکر شده است .

جنگنده یوروفایتر تایفون توسط موتور یوروجت EJ200 نیرو می‌گیرد که یک توربوفن نظامی کم‌گذر (low-bypass) با پس‌سوز است و توسط کنسرسیوم یوروجت توربو متشکل از رولز-رویس (بریتانیا)، MTU آئرو انجینز (آلمان)، اویو آئرو (ایتالیا) و ITP (اسپانیا) ساخته می‌شود. این موتور عمدتاً بر پایه نمایشگر فناوری رولز-رویس XG-40 توسعه یافته است که در دهه ۱۹۸۰ با حمایت مالی ۸۵ درصدی دولت بریتانیا ساخته شد. EJ200 از یک فن سه‌مرحله‌ای با نسبت فشار بالا، یک کمپرسور فشار بالا پنج‌مرحله‌ای با نسبت‌ابعاد کم، یک محفظه احتراق حلقوی با خنک‌کاری پیشرفته و حفاظت حرارتی، و توربین‌های فشار بالا و پایین تک‌مرحله‌ای با دیسک‌های متالورژی پودری و پره‌های تک‌کریستالی تشکیل شده است. سیستم پس‌سوز آن نیروی رانش را افزایش می‌دهد و نازل متغیر نهایی آن از نوع همگرا-واگرا است.

 حداکثر رانش خشک آن ۶۰ کیلونیوتن (۱۳٫۵۰۰ پوند نیرو) و با پس‌سوز ۹۰ کیلونیوتن (۲۰٫۲۰۰ پوند نیرو) است. مصرف سوخت آن در حالت خشک ۴٫۵۳۶ تا ۴٫۹۶۸ کیلوگرم بر ساعت و با پس‌سوز ۱۵٫۲۲۸ تا ۱۵٫۸۷۶ کیلوگرم بر ساعت است. مصرف سوخت ویژه آن ۲۱ تا ۲۳ گرم بر کیلونیوتن-ثانیه در حالت خشک و ۴۷ تا ۴۹ گرم بر کیلونیوتن-ثانیه با پس‌سوز است. نسبت رانش به وزن آن ۶٫۱۱:۱ در حالت خشک و ۹٫۱۷:۱ با پس‌سوز است. این موتور توانایی حمل جنگنده را با حداکثر سرعت بیش از ۲ ماخ فراهم می‌کند و به دلیل طراحی ماژولار، نگهداری و تعویض قطعات آن آسان است. تا پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۱٫۴۰۰ فروند از این موتور تولید شده و بیش از ۱٫۵ میلیون ساعت پرواز انباشته است. EJ200 همچنین در خودروی رکورد سرعت زمینی Bloodhound LSR و به‌عنوان موتور موقت در نمایشگر فناوری Tempest نیروی هوایی بریتانیا استفاده شده است. نسخه‌های ارتقاءیافته EJ2x0 نیز با افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی رانش برای تایفون‌های ترانش ۵ و برنامه‌های آینده در دست توسعه هستند.

 برد انتقالی این جنگنده با سه مخزن سوخت خارجی 3790 کیلومتر است و شعاع رزمی ان با چهار تن سلاح و سه مخزن سوخت خارجی در ارتفاع کم 700 کیلومتر و در ارتفاع بالا بیش از 1300 کیلومتر است .

یورفایتر  یک جنگنده چند منظوره است و برای ایفای نقش خود تسلیحات و تجهیزات متنوعی را حمل میکند. اگرچه نسخه که امروزه در خدمت است توان حمل تسلیحاتی متنوعی را دارد ولی این توان در یورفایتر به تدریج به وجود امد . دست کم از سال 2004 تا 2007 تایفون در نسخه اولیه ترانش 1 تنها توان حمل تسلیحات هوا به هوا مانند امرام و سایندوندر را داشت تا اینکه با ورود به خدمت ترنج 1 بلوک5 توان هوا به زمین نیز کسب کرد. ولی در ترج 2 بلوک 10 بود که از سال2011 توان حمل تسلیحات هوا به زمین هدایت شونده لیزری و ماهواره ی و موشک ضد رادار را کسب کرد و در بلوک 15 ترانش 2 حتی توان حمل موشک های کروز را در سال 2013 پیدا کرد .

 تسلیحات جنگنده یوروفایتر تایفون

جنگنده دارای 13 جایگاه جنگ افزاری شامل چهار عدد زیر هر بال و 5 عدد زیر بدنه است و میتواند7.5 تن سلاح را با خود حمل کند.

جنگنده یوروفایتر تایفون به طیف گسترده‌ای از تسلیحات هوا به هوا و هوا به سطح مجهز می‌شود که آن را به یک جنگنده چندنقشه واقعی تبدیل کرده است. در بخش توپ، توپ خودکار Mauser BK-27 با کالیبر ۲۷ میلی‌متر روی این جنگنده نصب شده که یک توپ خشابی (revolver cannon) با نرخ آتش تا ۱۷۰۰ گلوله در دقیقه و برد مؤثر حدود ۱.۶ کیلومتر در پرواز افقی است . این توپ قادر به درگیری اهداف هوایی نزدیک و اهداف زمینی یا دریایی سبک است و در جنگنده‌های تایفون آلمان، اسپانیا، ایتالیا، بریتانیا، اتریش، عربستان و عمان استفاده می‌شود .

در بخش موشک‌های هوا به هوا، اسرام یک موشک کوتاه‌برد با هدایت حرارتی و برد بیش از ۲۵ کیلومتر است که برای برتری در نبرد نزدیک طراحی شده و توسط بریتانیا و ترکیه به کار می‌رود . IRIS-T نیز موشکی با هدایت فروسرخ تصویری و برد تا ۲۵ کیلومتر است. AIM-9L سایدواندر یک موشک کوتاه‌برد کلاسیک با هدایت حرارتی است  . AIM-120 امرام موشکی میان‌برد با هدایت راداری فعال و برد بیش از 50 تا180 کیلومتر بسته به مدل  است که سرعت آن به ماخ ۴ می‌رسد  . MBDA میتئور پیشرفته‌ترین موشک هوا به هوای دوربرد تایفون با موتور رمجت سوخت جامد و برد حدود 80 کیلومتر یا بیشتر است که بزرگ‌ترین منطقه عدم فرار (No-Escape Zone) را در میان موشک‌های هوا به هوا ایجاد می‌کند

در بخش موشک‌های هوا به سطح، KEPD 350تاروس یک موشک کروز دوربرد با برد بیش از ۵۰۰ کیلومتر و سرجنگی ۴۸۱ کیلوگرمی است که برای انهدام اهداف سخت و عمیقاً مدفون طراحی شده . Storm Shadow نیز موشک کروز دوربرد با برد بیش از ۳۰۰ تا ۵۵۰ کیلومتر و سرجنگی نفوذی ۴۵۰ کیلوگرمی است. بریستونII موشک هوا به سطح دقیق با هدایت ترکیبی لیزری و راداری میلی‌متری و برد تا ۶۰ کیلومتر از هواپیما است که برای اهداف زرهی و متحرک طراحی شده . Advanced Precision Kill Weapon System (APKWS) نیز یک راکت هدایت‌شونده لیزری ۷۰ میلی‌متری با برد ۵ تا ۱۱ کیلومتر است که برای مأموریت‌های مقابله با پهپاد و اهداف کم‌هزینه طراحی شده و اخیراً روی تایفون آزمایش شده است .

در بخش بمب‌های هدایت‌شونده هوا به سطح، Paveway II (GBU-10) با بمب ۲۰۰۰ پوندی یک بمب هدایت‌شونده لیزری با برد حدود ۸ مایل دریایی و دقت ۹ متر است که اسپانیا از آن استفاده می‌کند . Paveway II (GBU-16) با بمب ۱۰۰۰ پوندی نیز بمبی لیزری با همان اصول هدایت است که بریتانیا، اسپانیا و عمان آن را به کار می‌گیرند . Paveway II (GBU-48) با بمب ۱۰۰۰ پوندی نسخه ارتقاءیافته با هدایت دوگانه GPS/INS و لیزری است که برد کمتر از ۲۵ کیلومتر دارد و بریتانیا، آلمان، اسپانیا و عربستان از آن استفاده می‌کنند . Paveway IV بمبی ۲۳۰ کیلوگرمی با هدایت GPS یا لیزری و برد بیش از ۳۰ کیلومتر است که بریتانیا، عربستان و ترکیه آن را در اختیار دارند . Joint Direct Attack Munition (GBU-54) نیز بمبی ۵۰۰ پوندی با هدایت GPS/INS و لیزری نیمه‌فعال و برد تا ۱۵ مایل (یا 80 کیلومتر  با کیت JDAM ER) است که آلمان از آن استفاده می‌کند .

همچنین یورفایتر می تواند تا سه مخزن سوخت خارجی 1500 لیتری  مجهز است و دارای لوله سوختگیری هوایی جمع شونده در سمت راست در  زیر و کنار کابین خلبان  است .

همچنین یورفایتر توان حمل غلاف نشان گذار لیزری و ناوبری شبانه اسرائیلی لیتینیگ 3 را حمل کند. لیتینگ 3 دارای  توان نمایش تصویر به صورت رنگی و با انداز بزرگتر  و همچنین توان تشخیص  هدف از فاصله 30 کیلومتری است و میتواند تصاویر را با کمک یک خط انتقال داده به مرکز فرمانده ای ارسال کند و غلاف های مختلف جنگ الکترونیک را در خارج بدنه دارد

عملکرد تایفون در مقابل جنگند های چون اف22/ اف35 رافال و سوخوی35 همواره مورد بحث بوده است.ولی چیزی که در مورد تایفون صادق است هدایت پذیری و خوش دستی فوق العاده است  به صورتی که حتی فرمانده نیروی هوایی وقت امریکا جان بلوز درسال 2005 از این خوش دستی و هدایت پذیری بالا صحبت کرد حتی ان را بهتر از اف22 در این زمینه خواند. همچنین رادار قدرتمند کاپتور و موشک میئور برای هر رقیب خطر ناک است. البته در رزم هوایی تایفون جنگنده قابل تری دست کم نسبت به رافال است ولی رافال در عملیات تهاجمی به دلیل  برد و توان حمل تسلیحات بیشتر برتری خود را دارد که به تفکر پشت سر ان در زمان طراحی بر می گردد. تایفون با دارا بود رانش به وزن 1.15 دارای چالاکی و سرعت اوجگیری بسیار بالای است به صورت که ان را باید از چالاکترین جنگنده های موجود دانست (ولی نه چالاکترین)

 وضعیت اپراتورها و ناوگان یوروفایتر تایفون

جنگنده یوروفایتر تایفون توسط یک کنسرسیوم چهارکشوری متشکل از آلمان، بریتانیا، ایتالیا و اسپانیا تولید شده و تاکنون ۱۰ کشور جهان آن را سفارش داده یا در خدمت دارند. مجموع سفارش‌های ثبت‌شده برای این جنگنده ۷۸۲ فروند در پنج ترانش (نسل تولید) است که تاکنون ۶۰۸ فروند تحویل داده شده و ۵۴۶ فروند در وضعیت عملیاتی یا در انتظار تحویل قرار دارند. از این تعداد، ۱۱ فروند از دست رفته و ۵۱ فروند بازنشسته شده‌اند (عمدتاً ترانش ۱ بریتانیا). ترانش‌ها به‌ترتیب شامل ترانش ۱ (۱۴۸ سفارش)، ترانش ۲ (۲۷۵ سفارش)، ترانش ۳/۳A (۲۰۰ سفارش)، ترانش ۴ (۷۰ سفارش) و ترانش ۵ (۸۹ سفارش) هستند.

اتریش با ۱۵ فروند ترانش ۱، همگی را تحویل گرفته و در خدمت دارد و هیچ سفارش جدیدی ثبت نکرده است. آلمان با ۲۰۱ سفارش در مجموع بزرگ‌ترین اپراتور اروپایی این جنگنده است: ۳۳ فروند ترانش ۱، ۷۹ فروند ترانش ۲، ۳۱ فروند ترانش ۳، ۳۸ فروند ترانش ۴ و ۲۰ فروند ترانش ۵ سفارش داده است. از این تعداد ۱۴۳ فروند تحویل شده و ۱۳۸ فروند در خدمت فعال قرار دارد (۲ فروند سقوط کرده و ۳ فروند بازنشسته شده‌اند). ایتالیا با ۱۲۰ سفارش شامل ۲۸ ترانش ۱، ۴۷ ترانش ۲، ۲۱ ترانش ۳ و ۲۴ ترانش ۵، تاکنون ۹۶ فروند تحویل گرفته و ۹۳ فروند در خدمت دارد (۳ فروند از دست رفته). کویت ۲۸ فروند ترانش ۳ سفارش داده که ۱۵ فروند تحویل شده و ۱۳ فروند دیگر در انتظار تحویل است. عمان ۱۲ فروند ترانش ۳ سفارش داده و همه را تحویل گرفته و در خدمت دارد. قطر ۳۶ فروند شامل ۲۴ ترانش ۳ و ۱۲ ترانش ۴ سفارش داده که ۲۲ فروند تحویل شده و ۱۴ فروند دیگر در راه است. عربستان سعودی با ۷۲ فروند (۴۸ ترانش ۲ و ۲۴ ترانش ۳) بزرگ‌ترین اپراتور خارج از اروپا است که همه را تحویل گرفته و ۷۱ فروند در خدمت دارد (۱ فروند سقوط کرده). اسپانیا ۱۱۸ فروند شامل ۱۹ ترانش ۱، ۳۴ ترانش ۲، ۲۰ ترانش ۳، ۲۰ ترانش ۴ و ۲۵ ترانش ۵ سفارش داده که ۷۳ فروند تحویل شده و ۶۹ فروند در خدمت است (۴ فروند از دست رفته). ترکیه ۴۰ فروند ترانش ۵ سفارش داده اما هنوز هیچ تحویلی دریافت نکرده است. بریتانیا با ۱۶۰ فروند (۵۳ ترانش ۱، ۶۷ ترانش ۲ و ۴۰ ترانش ۳) دومین اپراتور بزرگ است؛ از این تعداد ۱۱۱ فروند در خدمت فعال باقی مانده، ۱ فروند سقوط کرده و ۴۸ فروند ترانش ۱ بازنشسته شده‌اند.

در مجموع، ترانش ۱ با ۱۴۸ سفارش و ۱۴۸ تحویل، ترانش ۲ با ۲۷۵ سفارش و ۲۷۵ تحویل، ترانش ۳/۳A با ۲۰۰ سفارش و ۱۸۵ تحویل، ترانش ۴ با ۷۰ سفارش و صفر تحویل، و ترانش ۵ با ۸۹ سفارش و صفر تحویل، تصویر کاملی از وضعیت تولید و توزیع این جنگنده را نشان می‌دهند. این آمار نشان‌دهنده آن است که برنامه تایفون همچنان فعال است و سفارش‌های ترانش ۴ و ۵ در مراحل تولید و تحویل قرار دارند، به‌ویژه برای آلمان، اسپانیا، ایتالیا و ترکیه که سفارش‌های جدیدی ثبت کرده‌اند.

مدل‌ها و نسخه‌های یوروفایتر تایفون

جنگنده یوروفایتر تایفون در طول برنامه توسعه خود از چندین مرحله تکاملی عبور کرده و امروزه در قالب ترانش‌ها (نسل‌های تولید) و بلوک‌های مختلفی در خدمت است. این جنگنده از زمان ورود به خدمت در ۴ اوت ۲۰۰۳ تاکنون در ۹ کشور جهان عملیاتی شده و تولید آن از سال ۱۹۹۴ تاکنون ادامه دارد. تا مارس ۲۰۲۴، ۶۰۳ فروند از این جنگنده ساخته شده است.

ترانش ۱ (Tranche 1): نخستین نسخه تولیدی با قابلیت عملیاتی اولیه و توانایی پایه دفاع هوایی که شامل بلوک‌های ۱، ۲ و ۵ می‌شود. بلوک ۱ قابلیت هوا به سطح، بلوک ۲ قابلیت هوا به هوا، و بلوک ۵ قابلیت کامل هوا به هوا و هوا به سطح با استاندارد قابلیت عملیاتی کامل (FOC) را ارائه می‌داد. تمام هواپیماهای ترانش ۱ از طریق برنامه Retrofit 2 به استاندارد بلوک ۵ ارتقاء یافتند که شامل ارتقاء ساختاری، سیستم سوخت بازنگری‌شده، نرم‌افزار جدید و قابلیت دقیق هوا به سطح بود.

ترانش ۲ (Tranche 2): استاندارد سخت‌افزاری جدید با کامپیوتر مأموریت جدید و سیستم IRST PIRATE که شامل بلوک‌های ۸، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ است. بلوک ۸ قابلیت‌های چندنقشه بهبودیافته، بلوک ۱۰ قابلیت عملیاتی پیشرفته ۱ (EOC 1) با DASS بهبودیافته، IFF حالت ۵ و ACMI بدون محدودیت، بلوک ۱۵ قابلیت عملیاتی پیشرفته ۲ (EOC 2)، و بلوک ۲۰ قابلیت عملیاتی پیشرفته ۳ (EOC 3) را اضافه کردند.

ترانش ۳A (Tranche 3A): شامل رادار AESA و پشتیبانی سخت‌افزاری برای EOC 4 است. هر دو نسخه شامل مخازن سوخت منطبق (conformal fuel tanks)، کابل‌کشی فیبر نوری، ارتقاء کامپیوتر و ارتقاء سیستم‌های دفاعی مانند مجموعه جنگ الکترونیک DASS Praetorian هستند. ترانش ۳A با رادار مکانیکی Captor-M عرضه شد، اما نسخه‌های صادراتی کویت و قطر با رادار AESA Captor-E Mk0 مجهز شدند. ترانش ۳A کویت نخستین محموله تولید انبوهی بود که رادار Captor-E را در حین تولید دریافت کرد. نسخه ارتقاءیافته‌تر ترانش ۳B لغو شد.

ترانش ۴ (Tranche 4): ارتقاءهای نامشخص بر پایه مشخصات ترانش ۳A که به رادار AESA CAPTOR-E و اویونیک بهبودیافته برای سازگاری با تسلیحات مجهز شده است. به گفته دیرک هوکه، مدیرعامل ایرباس دیفنس اند اسپیس، «ترانش ۴ جدیدترین هواپیمای رزمی ساخت اروپا با عمر عملیاتی بسیار فراتر از ۲۰۶۰ است.» آلمان ۳۰ فروند تک‌سرنشین و ۸ فروند دوسرنشین ترانش ۴ را در اواخر ۲۰۲۰ با هزینه ۵٫۴ میلیارد یورو تحت قرارداد Quadriga سفارش داد که ۱۵ فروند آن به‌عنوان Eurofighter EK Step 1 تحویل می‌شود. اسپانیا ۲۰ فروند ترانش ۴ را در ژوئن ۲۰۲۲ تحت برنامه Halcón I و ۲۵ فروند دیگر را در ۲۰۲۴ تحت Halcón II سفارش داد. ایتالیا تا ۲۴ فروند ترانش ۴ را در ۲۰۲۴ سفارش داد و ترکیه ۲۰ فروند با گزینه ۲۰ فروند دیگر را در ۲۰۲۵ ثبت کرد. ترانش ۴ آلمان و اسپانیا با ECRS Mk1 و ترانش ۴ ایتالیا با ECRS Mk0 تحویل داده می‌شود.

ترانش ۵ (Tranche 5): آخرین استاندارد تولیدی با اویونیک و مجموعه حسگرهای پیشرفته که شامل اویونیک به‌روزرسانی‌شده سازگار با معماری محاسباتی جدید، کامپیوترهای روی‌برد قوی‌تر و ساختار نرم‌افزاری باز است که یکپارچه‌سازی سیستم‌ها و تسلیحات آینده و ادغام داده‌های بسیار سریع‌تر را ممکن می‌کند. کابین خلبان بازنگری‌شده با نمایشگر چندمنظوره بزرگ‌فرمت نیز در آن به کار رفته است. آلمان ۲۰ فروند با تحویل از سال ۲۰۳۰ سفارش داده که حداقل ۱۵ فروند به‌عنوان Eurofighter EK تحویل می‌شود. تایفون‌های ترکیه با ECRS Mk2 تحویل داده خواهند شد.

Typhoon EK (جنگ الکترونیک): در ۵ نوامبر ۲۰۱۹، کورت راسنر از ایرباس یک قابلیت نقش رزم الکترونیک (ECR) و سرکوب دفاع هوایی دشمن (SEAD) را پیشنهاد داد. Typhoon ECR/SEAD با دو غلاف اخلال‌گر اسکورت زیر بال‌ها و دو سیستم مکان‌یاب انتشار در نوک بال‌ها پیکربندی می‌شود و تسلیحات آن شامل چهار موشک MBDA Meteor، دو IRIS-T و شش SPEAR-EW به‌همراه سه مخزن سوخت خارجی است. این هواپیما نسخه دوسرنشین با یک متخصص مأموریت است که به صفحه‌های اختصاصی جنگ الکترونیک و کنترل مأموریت دسترسی دارد. در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۳، نسخه Eurofighter EK توسط کمیته بودجه بوندستاگ تأیید شد و بر اساس آن ۱۵ فروند تایفون موجود به مجموعه جنگ الکترونیک Saab Arexis و موشک AGM-88E AARGM نورثروپ گرومن مجهز می‌شوند.

Typhoon Navalised (نسخه دریایی): پس از خروج فرانسه از پروژه یوروفایتر، پیگیری نسخه دریایی تایفون هرگز جدی گرفته نشد، اما در اواخر دهه ۱۹۹۰ به‌عنوان راه‌حل بالقوه برای نیاز نیروی دریایی بریتانیا به هواپیمای ناوپایه آینده پیشنهاد شد. در ژانویه ۲۰۰۱ وزارت دفاع بریتانیا گزینه تایفون دریایی را به نفع Joint Strike Fighter رد کرد. این نسخه پیشنهادی قادر به عملیات از ناوها به روش STOBAR با استفاده از رمپ پرش اسکی برای پرتاب و چنگک ترمز برای فرود معمولی بود. در فوریه ۲۰۱۱، BAE یک تایفون دریایی را در پاسخ به مناقصه هند معرفی کرد که قابلیت STOBAR داشت و تغییرات لازم برای پرتاب با رمپ و بازیابی با چنگک ترمز حدود ۵۰۰ کیلوگرم به وزن بدنه اضافه می‌کرد.

Typhoon T1/T1A/F2 (بریتانیا): Typhoon T1 نسخه دوسرنشین آموزشی ترانش ۱ batch 1 است که نخستین پرواز آن در ۱۵ آوریل ۲۰۰۲ انجام شد و تاریخ ورود رسمی به خدمت نخستین فروند (ZJ803) ۳۰ ژوئن ۲۰۰۳ بود. Typhoon T1A نسخه دوسرنشین آموزشی ترانش ۱ batch 2 با اصلاح سیستم سوخت برای رفع مشکل نشانگر سوخت است. Typhoon F2 نسخه تک‌سرنشین جنگنده است که نخستین اسکادران عملیاتی آن (شماره ۳) در ۳۱ مارس ۲۰۰۶ در RAF Cottesmore تشکیل شد. بریتانیا ۵۳ فروند ترانش ۱ خرید و در دسامبر ۲۰۰۴ تولید ترانش ۲ را تصویب کرد که ۸۹ فروند دیگر به ناوگان اضافه می‌کرد.

Typhoon T3/FGR4 (بریتانیا): Typhoon T3 نسخه دوسرنشین بلوک ۵ یا بالاتر (ساخته‌شده یا ارتقاءیافته از T1) و Typhoon FGR4 نسخه تک‌سرنشین بلوک ۵ یا بالاتر (ساخته‌شده یا ارتقاءیافته از F2) است. شماره مدل جدید نشان‌دهنده قابلیت‌های افزایش‌یافته هواپیمای بلوک ۵ (جنگنده/حمله زمینی/شناسایی) است و FGR4 از ژوئن ۲۰۰۸ به استاندارد لازم برای عملیات چندنقشه دست یافت. بریتانیا ۶۷ فروند ترانش ۲ و ۴۰ فروند ترانش ۳ خرید و ۱۰۷ فروند ترانش ۲ و ۳ از طریق Project Centurion به موشک‌های Meteor، Brimstone و Storm Shadow مجهز شدند. ۲۴ فروند ترانش ۱ برای وظایف واکنش سریع (QRA) بریتانیا حفظ شد. در دسامبر ۲۰۲۱، تایفون‌های RAF یک پهپاد را در سوریه سرنگون کردند که نخستین درگیری هوا به هوای عملیاتی و نخستین انهدام عملیاتی RAF از سال ۱۹۸۲ بود.

مشخصات یورفایتر تایفون عبارت است از طول و ارتفاع 15.96 و 5.28 متر،وزن خالی 11150 کیلوگرم،بیشترین سرعت 2495 کیلومتر در ساعت (2 ماخ)،برد 3790 کیلومتر برد انتقالی با تمامی مخازن سوخت و 610 کیلومتر برد رزمی هوا به زمین در حال پرواز در ارتفاع پایین و سقف پرواز 16795 متر.یورفایتر دارای دو دستگاه موتور توربوفن یوروجت ایی جی 200 با توان 13000 پاوند خشک و 20000 پوند با پس سوز می باشد.تسلیحات یورفایتر عبارت است از یک توپ 27 م م با 150 گلوله،13 جایگه جنگ افزاری شامل چهار جایگاه در زیر هر بال و پنج جایگاه در زیر بدنه،توان حمل 7500 کیلو تسلیحات شامل،موشکهای هوا به هوای امرام،سایندوندر، اسرام،میتئور،موشکهای ماوریک،هارم،استروم شادو ،بریستون،تاروس ،هارپون ،و یا چندین نمونه بمب هدایت لیزری  ویا تا 24 بمب سقوط ازاد مارک82

ترجمه:عبدالحمید تارخ

منابع:https://en.wikipedia.org/wiki/Eurofighter_Typhoon