موشک ضد کشتی یاخونت(پی800 اونیکس)
موشک کروز یاخونت یک موشک ضد کشتی مافوق صوت روسی با پیشرانه رمجت است که قابلیت بسیاری در درگیری با اهداف دریایی به دلیل سرعت بالا و برد مناسب دارد .طراحی این سامانه در اواخر دهه 1980 شروع شد و در دهه1990 در زمان روسیه تکمیل شد.این موشک با نام P-800 اونیکس (SS-N-26 Strobile) نیز شناخته می شود
برد این موشک‌ها در صورتی که مسیر پروازی به صورت پرواز در ارتفاع پایین باشد، حدود 120کیلومتر و در صورتی که مسیر پروازی در ارتفاع بالا و درنهایت با کاهش ارتفاع در نزدیکی هدف همراه باشد، به 300 کیلومتر می‌رسد. موشک‌های سیستم دارای پیشران دو مرحلهای میباشند. پیشران اول که به منظور شتاب گیری اولیه مورد استفاده قرار می‌گیرد، یک راکت سوخت جامد است که با اتمام سوخت، توسط جریان هوا از موشک جدا می‌شود. پیشران دوم وظیفه حفظ سرعت موشک در سرعت مافوق صوت را برعهده دارد که برای این منظور از یک موتور رمجت سوخت مایع بهره می‌برد. البته یاخونت در صورت شلیک از زمین نیاز به پیشرانه اولیه دارد و در صورت شلیک از یک هواپیما نیازی به پیشرانه برای سرعتگیری نداشته و همان پیشرانه رم جت کافی است
وزن کلاهک موشک حدود 200 تا 250 کیلوگرم است و توانایی حمل کلاهک هسته‌ای و متعارف را داراست. کلاهک های متعارف موشک در دو نوع شدید الانفجار (HE) با وزن 200 کیلوگرم و نفوذکننده در زره (SAP) با وزن 250 کیلوگرم مورد استفاده هستند. موشک یاخونت یک موشک شلیک کن و فراموش کن (fire and forget) است. سرعت موشک یاخونت در ارتفاع زیاد (14 کیلومتر) برابر 2.6 ماخ و در ارتفاع پایین (بین 10 تا 20 متر) برابر 2 ماخ است. همان طور که گفته شد در صورت پرواز موشک در ارتفاع بالا برد آن به 300 کیلومتر می‌رسد.
هدایت موشک در مرحله اولیه به صورت هدایت دورنی (INS) و جی پی اس یا گلوناس است و در مرحله نهایی به آشیانه‌یاب راداری است. هدایت راداری موشک به صورت دوگانه هم به صورت اکتیو با برد کشف 50 کیلومتر و هم به صورت پسیو با برد 75 کیلومتر میسر است. بعد از اینکه رادار در حالت پسیو هدف را در فاصله دور تشخیص داد، موشک برای امتناع از کشف شدن به ارتفاع پایین شیرجه میزند و در فاصله 20 کیلومتری از هدف به حالت رادار فعال تغییر حالت میدهد.
موشک توانایی هدف قرار دادن یک شناور خاص درون یک گروه را در شرایط سنگین جنگ الکترونیک سنگین را با استفاده از اثر راداری هدف مذکور را دارا می‌باشد. در مرحله نهایی پرواز که با بالغ بر 40 کیلومتر می‌باشد، موشک کاهش ارتفاع در حدود 10 تا 20 متر با انجام مانورهای شبه-تصادفی در سرعت فرا صوت مانع از هدف قرار گرفتن خود توسط سیستم دفاعی شناور می‌شود. سیستم های دفاع نزدیک مانند فالانکس در برابر اهداف با سرعت بسیار بالا کمتر موثر هستند. هم چنین به علت امکان کارکرد موشک در شرایط سنگین جنگ الکترونیک، این موشک برای سیستم های دفاع هوایی به منظور رهگیری، یک هدف دردسر ساز خواهد بود و رویارویی با آن مانند یک کابوس خواهد بود.
اگرچه یاخونت برای پرتاب از نیز در نظر گرفته شده ولی از روز اول برای پرتاب از شناورهای جنگی طراحی شده و همکنون نیز بیشتر روی شناورهای جنگی استفاده می شود
یاخونت چندین نسخه دارد
3M55 Oniks (نسخه پایه روسی)
3M55 Oniks نسخه پایه و اصلی این خانواده است که برای نیروهای مسلح روسیه توسعه یافت. این موشک یک موشک کروز ضدکشتی مافوق‌صوت است که توسط NPO Mashinostroyenia طراحی شده و در سال ۲۰۰۲ وارد خدمت شد. نام ناتو آن SS-N-26 “Strobile” است. این موشک از یک موتور رمجت سوخت مایع با سوخت کروزین استفاده می‌کند که به آن اجازه میدهد به سرعت ۲ تا ۲.۵ ماخ دست یابد. طول این موشک ۸.۶ متر، قطر آن ۰.۶۷ متر و وزن پرتاب آن حدود ۳۰۰۰ کیلوگرم است. برد آن ۳۰۰ کیلومتر با مسیر ترکیبی و ۱۲۰ کیلومتر در مسیر کم‌ارتفاع گزارش شده است. کلاهک آن از نوع نیمه‌زره‌شکاف با مهمات انفجاری قوی به وزن ۲۰۰ کیلوگرم است. این موشک می‌تواند از کشتی، زیردریایی و ساحل پرتاب شود و از یک جستجوگر راداری فعال/غیرفعال دوکاناله با مقاومت بالا در برابر جنگ الکترونیک بهره می‌برد.
P-800 Yakhont (نسخه صادراتی)
P-800 Yakhont نسخه صادراتی موشک Oniks است که از سال ۱۹۹۸ در دسترس مشتریان خارجی قرار گرفت. نام «Yakhont» در زبان روسی به معنای «یاقوت سرخ» است. این موشک از نظر مشخصات فنی مشابه نسخه پایه است، اما برخی قابلیت‌های آن بسته به قوانین صادراتی ممکن است محدود شده باشد. برد آن ۳۰۰ کیلومتر، وزن کلاهک ۲۰۰ کیلوگرم و سرعت آن ۲ تا ۲.۵ ماخ است. این موشک توانایی منحصربه‌فردی در پرواز در چند متری سطح آب دارد که شناسایی و رهگیری آن را برای دشمن بسیار دشوار می‌کند. Yakhont از یک کانتینر حمل-پرتاب (TLC) یکپارچه با طول ۹ متر و قطر ۰.۷۱ متر پرتاب می‌شود. کشورهای مختلفی از جمله اندونزی، سوریه و ویتنام این موشک را خریداری کرده‌اند. این موشک در سال ۲۰۱۱ توسط اندونزی آزمایش شد و در سوریه نیز مستقر شده است.
P-800 Yashma (نسخه پرتاب از زیردریایی)
P-800 Yashma نسخه پرتاب‌شونده از زیردریایی موشک Yakhont است. این نسخه در اصل برای تجهیز زیردریایی‌های تهاجمی طراحی شده و گمان می‌رود برای زیردریایی‌های کلاس Yasen توسعه یافته باشد. زیردریایی‌های هسته‌ای کلاس Yasen-M مانند Arkhangelsk دارای ۳۲ سلول پرتاب هستند که می‌توانند این موشک‌ها را حمل کنند. این زیردریایی‌ها در سال‌های اخیر موشک‌های P-800 را در آب‌های نزدیک نروژ و در دریای بارنتس آزمایش کرده‌اند. نسخه Yashma احتمالاً از یک کانتینر کپسوله برای پرتاب از لوله اژدر استفاده می‌کند. این موشک به زیردریایی‌های روسی توانایی حمله به اهداف سطحی را از فاصله دور و بدون شناسایی شدن میدهد. این قابلیت به ویژه در آب‌های ساحلی و مناطق پرتنش مانند دریای بالتیک و دریای سیاه اهمیت راهبردی دارد.
براهاموس (نسخه مشترک روسی-هند)
براهاموس یک موشک کروز مافوق‌صوت است که حاصل همکاری مشترک روسیه و هند از طریق شرکت BrahMos Aerospace Private Limited از سال ۱۹۹۸ است. این موشک بر پایه فناوری Oniks ساخته شده و نام آن از ترکیب نام دو رودخانه برهماپوترا (هند) و مسکو (روسیه) گرفته شده است. برد BrahMos ۲۹۰ کیلومتر و سرعت آن ۲.۸ ماخ است. این موشک می‌تواند از زمین، دریا، زیردریایی و هوا پرتاب شود و علیه اهداف دریایی و زمینی استفاده شود. نسخه‌های جدیدتر با برد ۴۵۰ کیلومتر نیز توسعه یافته‌اند. نسخه BrahMos-NG در حال توسعه است که وزن آن به ۱.۲ تن کاهش یافته و برای یکپارچه‌سازی با جنگنده‌ها طراحی شده است. نسخه هایپرسونیک BrahMos-II نیز با سرعت ۷ تا ۸ ماخ و برد ۱۵۰۰ کیلومتر در دست توسعه است.
Bastion-P (سامانه ساحلی متحرک)
Bastion-P که با نام K-300P نیز شناخته می‌شود، یک سامانه موشکی ساحلی متحرک است که برای پرتاب موشک‌های P-800 Oniks/Yakhont طراحی شده است. نام ناتو آن SSC-5 Stooge است. این سامانه رسماً در سال ۲۰۱۵ وارد خدمت شد. یک باتری Bastion-P شامل چهار خودروی پرتابگر K340P است که هر کدام دو موشک را در کانتینرهای حمل-پرتاب عمودی حمل می‌کند. این خودروها بر پایه کامیون سنگین MZKT-7930 Astrolog ساخته شده‌اند. سامانه برای کشف هدف از رادار Monolit-B یا بالگرد دریایی استفاده می‌کند. Bastion-P در مناطق مختلف روسیه از جمله سواستوپول، کولا پنینسولا، نوایا زملیا و جزایر کوریل مستقر شده است. روسیه از این سامانه برای حمله به اهداف زمینی در اوکراین نیز استفاده کرده است.
Kh-61 (نسخه هواپرتاب)
Kh-61 نسخه هواپرتاب موشک Oniks است که برای حمل توسط هواپیماهای جنگی طراحی شده است. برخی منابع گزارش کرده‌اند که این نسخه برنامه‌ریزی شده اما هرگز ساخته نشد. با این حال، منابع دیگر اشاره کرده‌اند که یک نسخه هواپرتاب با نام Yakhont-M در سال ۱۹۹۹ توسعه یافته است. وزن برخاست این نسخه حدود ۲۵۰۰ کیلوگرم گزارش شده که سبک‌تر از نسخه سطح‌پرتاب است. برد آن ۳۰۰ کیلومتر با کلاهک ۲۰۰ کیلوگرمی ذکر شده است. این نسخه احتمالاً برای تجهیز بمب‌افکن‌های دوربرد مانند Tu-22M یا جنگنده‌های سنگین طراحی شده بود. عدم تولید انبوه این نسخه ممکن است به دلیل پیچیدگی یکپارچه‌سازی موشک سنگین با هواپیما یا تغییر اولویت‌های راهبردی بوده باشد.
Oniks-M (نسخه بهبودیافته با برد ۸۰۰ کیلومتر)
Oniks-M جدیدترین و پیشرفته‌ترین نسخه از خانواده Oniks است که توسط NPO Mashinostroyeniya توسعه یافته است. برجسته‌ترین ویژگی این نسخه، برد افزایش‌یافته تا ۸۰۰ کیلومتر است که بیش از دو برابر نسخه پایه محسوب می‌شود. این افزایش برد با بهبود دقت در اصابت به اهداف دریایی و زمینی و افزایش قابل توجه قابلیت‌های ضد جنگ الکترونیک (ECCM) همراه بوده است. وزن، ابعاد و حداکثر سرعت این نسخه مشابه نسخه پایه گزارش شده است. یکی از اهداف اصلی توسعه Oniks-M، استانداردسازی قطعات از منابع تولیدی داخلی روسیه به جای قطعات ساخت کشورهای شوروی سابق بوده است. آزمایش‌های این موشک از سپتامبر ۲۰۱۹ در بندر شمالی در دریای بارنتس آغاز شد. یک نسخه صادراتی از Oniks-M نیز برنامه‌ریزی شده که مشخصات آن نسبت به نسخه داخلی کاهش خواهد یافت.
خودروی TEL دارای سه خدمه، شامل فرمانده، اپراتور و راننده است. خودروی TEL توانایی شلیک موشک های خود در حدود 5 دقیقه پس از توقف را داراست. شلیک موشک ها در حالت عمودی صورت می‌گیرد و حامل می‌تواند هر دو موشک خود را با فاصله زمانی 2-5 ثانیه به سمت اهداف مشخص شده شلیک نماید. موشک ها در شرایط آب و هوایی دریایی سخت (Sea state 7) نیز قابل استفاده هستند. لانچر می‌تواند به مدت 3 تا 5 روز به صورت آماده به شلیک قرار گیرد و در صورتی که توسط یک خودروی پشتیبانی رزمی پشتیبانی شود، این مدت به یک ماه نیز قابل افزایش است.
یک آتشبار Bastion-P شامل چهار پرتابگر دو لول ، دو خودروی حمل رادار و ارتباطی ، چهار خوروی حمل موشک و بارگذار است. می توان از طریق شبکه کردن این پرتابگرها یک مرز آبی 600 کیلومتری را پوشش داد. کل آتشبار به صورت یک پارچه توسط مرکز اصلی نیروی دریایی کنترل می‌شود و در صورت نیاز به صورت خودگردان اقدام به رهگیری و هدف قرار دادن اهداف می‌نماید.
روسیه همچنین رادار با دید فراتر از افق Monolit B برای آتشبار پیشنهاد نموده که بر روی شاسی 8*8 یکسان MZKT-7930 سوار شده است. همچنین امکان استفاده از هلی‌کوپتر هشدار زود هنگام Ka-31 برای کسب اهداف فراهم است.
رادار مونولیت بی (Monolit B) یک رادار نظارت هوایی-سطحی است که توسط شرکت تایفون جی سی اس برای پشتیبانی آتشبارهای دفاع ساحلی که موشک هایی نظیر کلاب ام، اوران (SS-NX-27) شلیک مینمایند، طراحی شد. به دلیل کارایی مناسب این سیستم، این رادار به مجموعه‌ی Bastion-P به منظور کارکرد به صورت خودگردان و بدون نیاز به ارتباط با مرکز فرماندهی مرکزی نیرو، افزوده شد. این سیستم از یک رادار زمینی یا هوایی برای کسب اهداف استفاده می‌نماید.
در حالت پسیو، سیستم می‌تواند 50 هدف فراتر از خط افق را تا فاصله‌ی 250 کیلومتری کشف و با 10 هدف به صورت همزمان درگیر شود. در حالت اکیتو برد کشف هدف به 450 کیلومتر رسیده و توانایی درگیر شدن همزمان به 30 هدف افزایش می‌یابد.
این توانایی بخصوص همراه موشک های کلاب ام و اوران که جزو خانواده موشک های کروز ارزان قیمت (نسبت به سایر موشک های کروز) و شلیک کن و فراموش کن هستد، مفید واقع است. در فاز هدف گیری، پارمترهای هدف از قبیل نوع، مختصات، سرعت و … توسط سیستم کنترل آتش پردازش شده و به موشک انتقال داده می‌شود که پس از آن به سمت هدف شلیک می‌گردد. هر موشک مسیر مخصوص و متفاوت خود را به سمت نقطه ای مشخص طی می‌نماید که در آن نقطه قادر به اخذ هدف توسط رادار درونی خود می‌باشد. این امر امکان اجرای یک حمله چندجانبه توسط چندین موشک از جهات متفاوت را میسر می‌نماید .
طبق گزارشات منتشر شده روسیه در 15 مارس 2015 این آتشبار را در کریمه مستقر کرده است.
روسیه از سال 2013 میلادی نسخه تهاجم زمین این موشک را نیز با برد 300 کیلومتر تست کرد. این نسخه همانند نسخه ضد کشتی است تنها فاوت ان داشتن یک گیرنده ماهواره ای گلناس است که به ان اجازه حمله به اهداف زمینی را میدهد . روسها این نسخه که از همان لانچر پرتاب زمینی باستیون شلیک می شود را در سوریه مستقر کردند و چندین بار با دقت بالا از انها علیه اهدف مخالفین حکومت اسد استفاده کردند
گرداوری و ترجمه:حسین رشیدی
مقالات مشابه
موشک های ضد کشتی ساخت شوروی و روسیه
