هواپیماهای جنگنده

جنگنده نسل پنجم جی-20

جی20 اولین جنگنده نسل پنچ ساخت چین است و اولین جنگنده ای که به ادعای چینیها دارای فناوری پنهانکار ولی چیزی که مشخص است این است که این برنامه در روزهای نخست بر اساس برنامه جنگنده جی- ایکس پاییه گذاری شده است

طراحی جنگنده جدید که قرار بود یک جنگنده بزرگ چند منظوره  والبته در ان دوران  نسل چهارم باشد در اواخر دهه 1980 اغاز شد. تا مدتی این پرنده در قالب طرح جی ایکس و بعد جی ایکس ایکس دنبال میشد ولی در نهایت جی 20   نامیده شد(J-20). از سال 2006 میلادی غرب به خوبی می دانست  که چین به دنبال یک نسل پنج هستند و حتی تصاویری خیالی از ان منتشر شده بود ولی انها حتی به پرواز در اوردن ان را تا سال 2015 بعید می دانستند

چین از میانه دهه 1990 سرعت خود را بر روی پروژه ایکس ایکس افزایش داد و حتی کمک های از روسها گرفت. چین در هنگامی که در دهه 1990 روسیه درگیر مشکلات مالی فراوان بود و پروژه میگ1.42 را به سختی پیش می برد این طرح روسی را از نزدیک دنبال میکرد و کمک های فنی بسیاری از میگ گرفت و از این رو شباهت جی20 به طرح ناکام میگ1.42 روسی چندان نیز عجیب نیست

در سالهای 2005 به بعد تصاویری از  یک جنگنتده بال دلتا با کانارد مجهز به دو سکان عمودی وی شکل در فضای مجازی منتشر شده بود و در نهایت  هنگامی که در دسامبر سال2010 منتشر شد غرب متوجه شد که البته چندان نیز تصاویر  به شباهت به نسخه اصلی نبودند.

پیش نمونه 2001 اولین پیش نمونه جی 20
پیش نمونه 2001 اولین پیش نمونه جی 20

اولین  پرواز جی 20 در 11 جولای سال 2010 انجام شد تا چین نیز بعد از امریکا و روسیه سومین و در حال  اخرین کشوری باشد که یک جنگنده نسل پنجم توسعه داده و دست کم به پرواز در اورده است. در اولین پرواز با چرخ های باز که تنها 15 دقیقه به طول کشید یک جی 10 نیز این هواپیما را تعقیب میکرد.اولین پیش نمونه با سریال بدنه 2001 در سال 2010 پرواز کرد ولی یک سال بعد نسخه با بدنه 2002 نیز به برنامه پیوست  و در نهایت در سال 2014 نسخه جدید 2011 وارد شد که تفاوت بسیار با دو نسخه قبلی داشت. بعد از ان سه پیش نمونه دیگر با سریال های  2012، 2013 و 2015 نیز ساخته شده است. در بین این سه مدل سریال 2013 دارای خروجی متغییر بود

جی 20 جنگنده بزرگی است که دست کم 20 متر طول دارد و حتی از اف22 نیز بزرگتر است   و دارای بدنه کشیده است و دارای کابینی حبابی شبیه به اف22 است. جنگنده بر خلاف اکثر طرح های موجود که یا دارای بال اصلی و بال عقب کوچک  ویا دارای  بال دلتا در کنار کانارد   هستند همگی را با هم دارد . از بال دلتا  پهن بهره میبرد و دارای دو کانارد در جلو است. گفته شده از انجای که جی 20 بر اساس اصل ناپایداری طراحی شده وجود کانارد برای کنترل ان توسط رایانه و پایدار نمودن ان است. در واقع دم عقب برای کنترل زاویه حمله مثبت و کانارد برای کنترل زاویه حمل منفی است و از این رو جنگنده در تمامی سرعتها دارای چالاکی و کنترل پذیری عالی است اگرچه در تمام مدت پرواز تحت کنترل رایانه است. هنوز مشخص نیست ایا چین توانسته نرم افزار لازم برای بهره برداری کامل از کانارد جلو را همانند یورفایتر تایفون پیاده سازی کند و یا خیر .بیشترین سرعت ان به 2 ماخ میرسد اگرچه برخی منابع معتقدند  با موتور اصلی دبلیو اس 15 به 2.3 ماخ نیز خواهد رسید

در این تصویر به خوبی تفاوت های دو پیش نمونه اول با پیش نمونه سوم با کد 2011 را میتوان دید.از جمله این تفاوتها میتوان به شکل درب چرخ عقب و جلو برای کاهش بیشتر سطح مقطعی در هنگام باز بودن ارابه فرود اشاره کرد
در این تصویر به خوبی تفاوت های دو پیش نمونه اول با پیش نمونه سوم با کد 2011 را میتوان دید.از جمله این تفاوتها میتوان به شکل درب چرخ عقب و جلو برای کاهش بیشتر سطح مقطعی در هنگام باز بودن ارابه فرود اشاره کرد

هواپیما در پیش نمونه اول با کد 2001  از موتور روسی ای ال 31 اف  بهره می برد که بر روی سوخوی27  و جنگنده های چون جی 10 نصب شده است ولی در پیش نمونه های بعدی از موتور دبلیو اس 10 بهره میبرد  که در واقع همان موتور لیولکا  ای ال31 اف روسی است که در چین مهندسی معکوس شد ولی از نسخه روسی طول عمر بیشتر و قدرت بیشتری دارد  ولی در واقع به گفته برخی منابع قرار است روی جی 20 موتور دبلیو اس 15 نصب شود. دبلیو اس 15 نیز خود یک نسخه برگرفته شده از ای ال 31 است ولی قدرت بسیار بیشتری دارد و کارایی ان بسیار افزود شده است

این موتور برای  اولین بار در سال 2006 تست شد و در سال 2012 چین اعلام کرد تا کنون 20 میلیارد دلار صرف تحقیق روی این موتور کرده است. دبلیو اس 15 که حتی نسخه ای از ان روی جت ترابری وای 20 نیز نصب خواهد شد  36400 پاوند و به قولی 40000 پاوند نیرو با پس سوز فراهم میکند و توان ابر کروز تا سرعت 1.3 تا 1.6 ماخ را در حالت مسلح به جی 20 میدهد. دست کم یکی از پیش نمونه های جی 20 مجهز به دبلیو اس 10 جی با یک خروجی متغییر مانند نسخه نصب شده بر روی جنگنده های روسی است

همچنین برخی منابع  این اعتقاد را دارند که  چین بدنبال موتور ای ال 41  نصب شده بر روی سوخوی35 است و حتی این منابع درخواست فراوان چین برای خرید  سوخوی35 را موتور این جنگنده می دانند

همچنین جی 20 دارای دو ورودی هوا در دو طرف است که از نوع ورودی هوای مادون صوت است. در حالی که در جنگندهای های نسل چهارم و قبل از ان برای جلوگیری از خفه شدن موتور با ایجاد لایه مرزی ویا بخش متغییر هوا در درون ورودی تلاش در کاهش سرعت ورود هوا به سرعت زیر صوت میشد ولی جی20 مشکل را حل کرده و با از بین رفتن  لایه مرزی هوا سطح پنهانکاری بالای خود را دست کم در این بخش  حفظ کرده است. این ورودی بسیار شبیه ورودی اف35 و یا اف22 از این نظر است

جی 20 در کابین دارای دو نمایشگر رنگی بسیار بزرگ تخت لمسی است چیزی شبیه به کابین اف35.  همچنین سه نمایشگر رنگی با کیبورد نیز در دو طرف خلبان برای برنامه ریزی پرواز وجود دارد و از یک اچ یو دی بسیار بزرگ بر روی پنل اصلی بهره می برد که خلبان حتی توان مشاهده تصاویر سامانه های اپتیکی حرارتی را نیز روی ان دارد. این اچ یو دی در پیش نمونه سوم به بعد بزرگترین حالت خود رسیده است. همچنان  خلبان جی 20 از یک کلاه پروازی با توان نشان دادن اطلاعات پرواز بر روی ان بهره میبرد و میتواند تصایور رادار را نیز بر روی ان مشاهده کند و یا با کمک ان دست به هدفگیری موشک های هوا به هوا بزند

پیش نمونه اول جی 20 مجهز به موتور روسی ای ال 31 اف. شکل بدون دندانه خروجی موتور یک از موارد برای کاهش رادار گریزی در قسمت عب جی 20 است
پیش نمونه اول جی 20 مجهز به موتور روسی ای ال 31 اف. شکل بدون دندانه خروجی موتور یک از موارد برای کاهش رادار گریزی در قسمت عب جی 20 است

اگرچه هنوز به صورت رسمی برای جی 20 رادار انتخاب نشده ولی بسیاری از منابع چینی از رادار ارایه فازی فعال تایپ 1475 که با نام کی ال جی-5 شناخته میشود صحبت میکنند. این رادار اولین بار بر روی دماغه یک توپلوف 204 ازمایش شد.مشخصات این رادار فاش نشده ولی در منابع مختلف برد کشف این رادار از 250 تا 400 کیلومتر ذکر شده و توان درگیر بین 6 تا 10 هدف برای ان امده ولی این رادار  یک رادار چند منظوره کامل حتی با توان نقشه برداری سه بعدی است و توان ارایه فازی به معنی مقاومت  بالا در برابر جنگ الکترونیک  است.در پیش نمونه اولیه یا همان 2001 هیچ رادار نصب نبود ولی در  پیش نمونه دوم یا همان 2002 رادار ارایه فازی نصب شد. هر دو پیش نمونه بر اساس سنسورهای نصب شده بر روی بدنه دارای یک سامانه هشدار دهنده الکترو اپتیک است که نزدیک شدن موشک ها را با تعقیب شعله انتهای موشک با پوشش 360 درچه را به خلبان هشدار میدهد. به خوبی یکی از این سنسور ها در دو طرف دماغه قابل مشاهده است

همچنین در پیش نمونه سوم که تفاوت  بسیار با دو پیش نمونه قبلی داشت (با کد 2011) دارای یک سامانه اپتیک حرارتی در زیر بدنه است که بسیار شبیه سامانه ایی او اس تی جنگنده اف35 می باشد . این سامانه برای کشف غیر فعال اهداف زمینی ،  دریایی  و هوایی است و احتمالا  مانند نسخه امریکایی حتی توان نشان گذاری لیزری هم دارد ولی مشخص  نیست از نظر برد و دقت در چه جایگاهی  قرار دارد ولی نباید دست کم بردی زیر 30 کیلومتر داشته باشد

قسمت جلوی پیش نمونه سوم. در زیر دماغه کاونده تصویر بردار فروسرخ به خوبی مشخص است و بالا ان بر روی دماغه ان نقطه مشکی احتمالا هشدار دهنده الکترو اپتیک فروسرخ است
قسمت جلوی پیش نمونه سوم. در زیر دماغه کاونده تصویر بردار فروسرخ به خوبی مشخص است که از نوع EOTS-86  که توان کسب اهداف در زمین هوا و دریا را دارد  و بالا ان بر روی دماغه  احتمالا هشدار دهنده الکترو اپتیک فروسرخ است

هواپیما دارای دهلیز تسلیحات داخلی است

در زیر بدنه قسمت جلو دارای یک دهلیز مرکزی  با دو درب برای باز شدن است  و دو دهلیز جانبی(ِکی در هر سمت)احتملا برای شلیک موشک های فرورسخ است چیزی مشابه اف22. در سال 2013 اولین بار تصاویری از جی 20 با سلاح به نمایش  گذاشته بود که بر روی زمین ،  در دهلیز کناری مسلح به یک موشک جدید بود و همچنین به زودی تصاویراز پیش نمونه های 2002 با دهلیز  باز  در اسمان منتشر شد

در تصاویر جی 20 در دهلیز مرکزی مسلح به موشک هوا به هوای رادار فعال پی ال 12 و یا در دهلیز کناری موشک هوا به هوای تصویر ساز فروسرخ پی الی 10  دیده شده است . پی ال 10 یک موشک تصویر بردار فروسرخ با توان درگیر 360 درجه است که برای جی20 توسعه یافته است. این موشک را می شود  قفل نشده به هر سمتی شلیک کرد تا خود در اسمان دست به قفل روی هدف بزند. پی ال10 با کلاه خلبان هماهنگ است و خلبان بعد از نگاه کردن به سمت هدف حتی اگر در خارج از برد جستجو گرد موشک باشد (حتی اگر پشت سر جی 20 باشد) رایانه موشک را متوجه سمت جنگنده دشمن کرده و موشک بعد از شلیک با یک مانور سنگین خود را به سمت هدف می کشاند

پی ال12 نیز اولین موشک رادار فعال فراگیر چینیها است. این موشک در نسخه های عملیاتی دارای    برد 70 تا 100 کیلومتر است البته از قرار یک نسخه برای جی 20 طراحی شده که  مدل سی نام دارد و با بالچه های جمع شونده برای دهلیز جنگنده های چون جی 20 و جی 31  طراحی شده این نسخه همان 70 تا 100 کیلومتر برد دارد ولی نسخه های جدید این موشک که در دست توسعه است تا 200 کیلومتر نیز برد دارد  و احتمالا در اینده سلاح اصلی جی 20 خواهد بود

همچنین دست کم در یک مورد  در دهلیز داخلی مجهز به موشک ضد کشتی شبیه  سی  802 ویا سی 803 دیده شده است . با در نظر گرفتن اینکه به نظر می رسد  جی 20 یک جنگنده چند منظوره است احتملا توان حمل طیف  وسیعی از بمب های و موشک های هدایت لیزری ، اپتیکی و ماهواره ای را دارد و میتواند انواع ضد کشتی و ضد رادار را در دهلیز داخلی حمل کند. اگرچه دیده نشده این احتمال دارد مانند اف22 و یا تی 50 روسی توان حمل سلاح در زیر بالهای خود را نیز داشته باشد.

تصویر از دهلیز بار جی 20. در این تصویر موشک پی ال 12 در کنار موشکی شبیه به سی 802 دیده میشود
تصویر از دهلیز بار جی 20. در این تصویر موشک پی ال 12 در کنار موشکی شبیه به سی 802 دیده میشود

در مورد رادار گریزی جی20 و میزان سطح مقطعی ان هموره مباحث بسیاری بین کارشناسان  مطرح  شده است. در پیش نمونه چهارم یا همان 2013 دارای خروجی متغییر بود و این گونه خروجی ها که همانند نسخه های روسی است بدون هیچ پوشش رادار گریزی باعث افزایش سطح مقطعی رادار میشود. حتی در خروجی جی 20 بخش دندانه شکل خروجی اف35 نیز برای انحراف امواج رادار وجود ندارد و یک دست صاف است. البته گفته شده چین به دنبال نصب یک خروجی مشابه خروجی اف22 در جی 20 است  و همچنین کانارد خود یکی دیگر از مواردی است که باعث کاهشی سطح مقطعی رادار شد و یکی از مواردی است که کارشناسان همواره سطح مقطعی جی 20 را بسیار بالاتر از اف22 میدانند(یعنی زودتر کشف میشود نسبت به اف22). البته تصاویر نشان میدهد سطوح دندانه داری روی  کنارد وجود دارد که تلاش برای کاهش بازگشت امواج رادار برخوردی به کانارد است

در مورد سطح فناوری رادار گریز چینیها به سختی میتوان صحبت کرد زیرا هیچ گذارشی در غرب در مورد نحوه بررسی و تحقیق بر روی مواد به کار رفته در چین روی جی 20 وجود ندارد ولی این مسئله مشخص است که از سال 1998 چند موسسه چینی به شدت به دنبال  تست مواد مختلف برای جذب امواج رادار بوده اند.

با وجود این چین در هفت پیش نمونه تغییراتی را به صورت اشکار برای کاهش سطح مقطعی داده است . تغییراتی که در پیش نمونه سوم یا همان 2011 دیده میشد در قسمت بالای ورودی، قسمتهای جلوی درب چرخ جلو، قسمت عقبی   و بخش چتر ترمز که همگی تلاش در کاهش سطح مقطعی بوده است. در شبیه سازیها جی20 از نظر پنهانکاری گرمایی چندان نمره خوبی دریافت نکرده ولی از نظر بسیار سطح مقطعی ان حتی از پاکفای روسی هم بیشتر است . در برخی منابع سطح مقطعی جی 20 عدد 0.1 است که در واقع عدد مشابه پاکفا است ولی برخی منابع عدد را 0.001 متر مربع می دانند یعنی بسیار نزدیک به اف35 امریکایی. اگر سطح مقطعی 0.1 متر مربع را بپذیریم  برد کشف شدن این هواپیما برای  رادار ارایه فازی جنگنده  اف35 (رادار ای پی جی 81) عدد 64 کیلومتر و برای عدد 0.001 عدد 22 کیلومتر است. البته این اعداد  بدون جنگ الکترونیک است و بر اساس حدس و گمام می باشند . به نظر می رسد در چنین بردی کشف جی 20 چندان هم موثر نباشد زیرا  جی 20 دست کم میتواند دست  به شلیک موشک چون پی ال 10 در چنین بردی بزند.

یکی از موارد مورد بحث کانارد بزرگ و تمام متحرک جی 20 است که بسیار معتقدند به شدت بر رادار گریزی ان تاثیر منفی دارد
یکی از موارد مورد بحث کانارد بزرگ و تمام متحرک جی 20 است که بسیار معتقدند به شدت بر رادار گریزی ان تاثیر منفی دارد

جی 20 از دید امریکا تهدید بزرگتر از پاکفا است نه به دلیل  فناوری بلکه به این دلیل که با در نظر گرفتن ثروت چین، چین میتواند تعداد بیشتری را تولید و به خدمت بگیرد . جی 20 در سال 2016 قرار است عملیاتی شود ولی برخی از منابع غربی اعتقاد دارند زودتر از سال 2020 غیر ممکن است اگرچه همواره غرب در مورد توان نظامی چین اشتباه میکند ولی دست کم این جنگنده به شکل مقدماتی در سال 2017 وارد خدمت شده است و تا جولای سال 2017 دست کم 20 فروند از ان ساخته شده  است که جدا از هشت پیش نمونه تولیدی است

همچنین جی 20 اگرچه ممکن است روی کاغذ از پس اف22 بر نیاید (که البته اصلا هم نمی توان گفت روی کاغذ همه چیز درست پیش می رود) ولی چیزی که مشخص است کشوری که طی 30 سال از جی7 به جی20 میرسد میتواند به سرعت  به نسل ششم نیز دست یابد.با وجود اینکه منابع غربی معتقدند بسیاری از فناوری های جی 20 بر اساس برخی از فناوری های به سرقت رفته اف35 در یک حمله اینترنتی به پنتاگون از سوی چین ساخته شده ولی در نهایت اینکه کشوری مانند چین توانسته یک نسل 5 برای خود بسازد  تا از دشمنان خود عقب نیفتند یک حرک بسیار بزرگ است

جی20 نمایش  نسل جدید از جنگنده های چینی است که میتواند با در نظر گرفت سطح مقطعی پایین، موتور و رادار قدرتمند  و موشک های دوربرد در جنوب شرقی اسیا برای تمامی کشورهای که منافعشان با چین در تضاد است از تایوان و ژاپن تا استرالیا  یک خطر بسیار بزرگ باشد . شبیه سازی ها نشان داده جی 20 به خوبی از پس نسل 4.5 های چون اف15 ایی و سوپر هورنت بر میاید ویک تهدید بسیار بزرگ  برای اف35 است ولی باید منتظر شد تا ببنیم در نسخه تولید چه اتفاقی خواهد افتاد.

قیمت هر فروند جی 20 در منابع مختلف بین 90 تا 110 میلیون دلار تخمین زده می شود

گرداوری و ترجمه :عبدالحمید تارخ

شش پیش نمونه تولیدی
شش پیش نمونه  از هشت پیش نمونه تولیدی

Chengdu-J-XX-VLO-Prototype-42S

برچسب ها

نوشته های مشابه

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
بستن