در میانه دهه ۱۹۵۰ نیروی دریایی امریکا موشک AIM-7 اسپارو را که در نسخه اولیه یک موشک  موج سوار با برد ۱۹ کیلومتر بود را به خدمت گرفت ولی بعدها این موشک  در نسخه اسپارو ۳ دارای  هدایت رادار نیم فعال با برد ۵۰ کیلومتر شد. اسپارو برای نابودی بمب افکنها ساخته شده بود در ویتنام کارایی  بسیار ضعیفی از خود نشان داد ولی به مرور زمان ارتقا یافت و تبدیل به یک سلاح قابل اعتماد در رزم هوایی شد.ولی  اسپارو مشکل بزرگی داشت  و همان این بود که به جنگنده شلیک کننده اجازه درگیری همزمان با چند هدف را در یک زمان نمی داد .همچنین مشکل بزرگ دیگر این بود که از انجای که اسپارو یک موشک  رادار نیم فعال بود تا زمان برخورد  به هدف باید رادار روشن می ماند  ،اجازه فرار به جنگنده شلیک کننده را از منطقه  نمیداد  و در کل توان شلیک کن و فراموش کن را نداشت.

ارتش امریکا در اوائل دهه ۱۹۷۰ با خرید موشک فونیکس  برای  نیروی دریایی تجربه خدمت موشک  رادار فعال را داشت . AIM54 فونیکس برای  اولین بار برای جنگنده  اف۶ دی  و بعد برای اف۱۱۱ بی توسعه پیدا کرد ولی در نهایت  بر روی اف۱۴ به خدمت گرفته شد. فونیکس با برد ۱۶۰ کیلومتر دارای  وزن ۵۰۰ کیلوگرم بود. اف۱۴ توان حمل شش موشک  را داشت  و روی کاغذ  توان درگیر با شش هدف را داشت  ولی در شرایط  واقعی نبرد به دلیل وزن بالای فونیکس و محدودیت سوخت هرگز در شرایط رزمی بیش از دو فونیکس  توسط اف۱۴ حمل نمی شد. فونیکس  این امکان را میداد تا همزمان به چند هدف درگیرشد ولی وزن زیاد  ان باعث  کاهش چالاکی و مصرف سوخت میشد از این رو نیروی هوایی به دنبال  موشک  کوچکتر و سبکتر بود. ارتش امریکا در اواخر دهه ۱۹۷۰ طی تمرینات مشترکی  با اف۱۴ و اف۱۵ مسلح به اسپارو فونیکس و اف۵ مسلح به سایندوندر  به عنوان نیروی هوایی  شوروی متوجه  شد نیاز به سرنگون و نابودی  هدف از فاصله دور یک نیاز راهبردی است  و نباید کار به نبرد داگ فایت برسد زیرا در چنین حالتی امکان  پیروزی بر اف۱۵ و اف۱۴ توسط جنگنده های روسی چون میگ ۲۳ و ۲۱ وجود دارد . این ازمایشات نشان  داد ارتش  نیاز به موشکی  رادار فعال در ابعاد اسپارو دارد که وزن کمتر یک چهارم فونیکس داشته باشد.

750px-AIM-120_AMRAAM

موشک امرام لود شد در جایگاه موشک سایندوندر در نوک بال اف۱۶. اسپارو چنین قابلیتی نداشت و این به دلیل تفاوت سیستم پرتاب اسپارو و سایندوندر بود

در همان  زمان امریکا   با متحدین اروپایی (انگلستان و المان)قرار دادی برای توسعه  مشترک یک موشک رادار فعال را امضا کرد .همچنین این قراداددر مورد توسعه  نسخه هدایت فروسرخ  این موشک  که بعد ها  اسرام خوانده شد نیز میشد. ولی با پیشرفت کار مشکلات جدید پیش امد ،انگلستان تلاش در توسعه موشک رادار فعال میتئور به عنوان رقیبی برای امرام کرد و تنها به توسعه نسخه فروسرخ  اسرام علاقه نشان داد.مناقصه ساخت موشک جدید در سال ۱۹۷۹ اعلام شد  و در سال ۱۹۸۱ هیوز به عنوان طراح و ریتون به عنوان سازنده انتخاب شدند . موشک اولین بار در سال ۱۹۸۲ تست شد و در سال ۱۹۹۲ عملیاتی شد.طی دوران ازمایش ۲۰۰ پرتاب انجام شد و کارایی موشک  بسیار مطلوب اعلام شد. موشک به جنگ اول خیلج فارس نرسید  اگرچه اسپارو در جنگ نشان داد دیگر مانند ویتنام عملکرد ضعیفی ندارد پیروزهای زیادی کسب کرد.موشک جدید با کد فاکس تری(۳) نام داشت.

امرام موشکی است رادار فعال  با قابلیت شلیک کن فراموش کن،بردش در نسخه A حدود  ۵۰ تا ۷۵ کیلومتر بود .موشک کوچکتر و سبکتر از اسپارو است از این رو داری چالاکی بیشتری برای درگیر در ارتفاع پایین است و میشد ان را روی ریل پرتاب سایندوندر نیز لود کرد  و بر خلاف  اسپارو فونیکس  که بعد از جدا شدن از جنگنده موتورش  روشن  میشد امرام بر روی ریل موتورش  روشن میشد  که این باعث شد بتوان ان را بر روی نوک  بال نیز نصب کرد .موشک بعد از شلیک تا فاصله ۱۵ کیلومتری هدف به صورت  اینرسی پیش میرفت تا اینکه با کمک رادار کوچک خود هدف را کسب کند. موشک را  میتوان به کمک یک دیتا لینک تا زمان رسیدن به برد کشف هدف توسط  خود موشک  نیز به کمک رادار جنگنده نیز هدایت کرد .همچنین امرام توانی دارد که فنیکس نداشت  و در صورت ایجاد اختلال توسط  جنگنده دشمن  از یک موشک  رادار فعال به یک سلاح غیر فعال برای رفت به سوی  امواج ارسالی جیمینگ از سوی هواپیمای  دشمن حرکت کند.موشک قبل از شلیک اطلاعات هدف را از رادار جنگنده دریافت میکند که شامل موقعیت   فعلی و مسیر حرکت  جنگنده دشمن است. همچنین محاسبه میشد  که موشک باید چه مسیر را طی کند که در ثاینه های اینده  به محدوده پرواز جنگند دشمن برسد  . این مسیر به صورت اینرسی طی میشود تا اینکه در نهایت هدف توسط  رادارموشک کسب  شود. اگرچه اطلاعات  توسط  رادار جنگنده به موشک  داده میشود ولی میتوان توسط یک کاونده فروسرخ ویا از  یک اواکس این اطلاعات  برای موشک  تامین   شود توان که باز فونیکس ندارد.اگر بعد از شلیک  ،جنگنده یک تغیر مسیر کلی بدهد و ازمحدوده محاسبه  شده موشک دور شود میتوان محل جدید جنگنده را به موشک  ارسال کرد تا موشک خود را به محدوده ای برساند تا توسط رادار کوچک خود هدف را کسب کند توانی که باز فونیکس نداشت.میتوان به روش دیگری نیز موشک را شلیک کرد و ان نیز شلیک موشک   بدون قفل توسط  رادار است. در این حالت موشک بعد از شلیک  بر روی اولین هدفی که ببین خود قفل میکند که البته این نوع شلیک زمانی مناسب است که شما بدانید که پیش روی شما جز دشمن چیز دیگری نیست.

اینکه امرام و هر موشک رادار  فعال دیگیر چقدر شانس موفقیت در برد بالای ۵۰ یا ۷۰  کیلومتر دارند به عوامل زیادی مثل سرعت، ارتفاع و زاویه حرکت جنگنده دشمن بر میکردد. اینکه جنگنده نزدیک میشود یا دور میشود ویا نسبت به خط افق در حال حرکت از روبرو است همگی تاثیر دارد ولی چیزی که مهم است اینکه استفاده از موشک  رادار فعال در نقش شلیک کن و فراموش کن بر ضد یک هدف در فاصله بیش از ۶۰ کیلومتر ریسک بزرگی است زیرا در صورت داشتن سامانه  هشدار  دهنده  رادار توسط  جنگنده دشمن(که امروزه تمامی جنگندها دارند ) جنگنده دشمن بلافاصله بعد از دریافت هشدار میتواند دست  به مانورهای شدید  و تلاش در دور شدن از محدود محاسباتی پیش روی موشک  بکند. البته امرام همان طور که گفته شده این امکان را دارد که در صورت خارج نشدن جنگنده شلیک کننده موشک  از محدوده دست به اصلاح مسیر بزند ولی در این حالت شما توان شلیک  کن و فراموش کن را ندارید . همچنین شلیک موشک به هدفی در بیشترین برد موشک نیز ریسک بزرگی است  زیرا شلیک موشکی به طرف هدفی که در بردی قرار دارد که بیشترین برد موشک  شما است باعث میشود  که انجام هر گونه مانور فرار ویا کاهش و یا افزایش شدید  ارتفاع و افزایش سرعت باعث خارج شدن جنگنده از برد کمینه موشک شود.در کل اگرچه  یک یا دو مورد سرنگونی هدف در برد بیش از ۱۰۰ کیلومتر توسط  موشک رادار فعال فونیکس در جنگ ایران  و عراق گذارش شده است  ولی  سرنگونی هدفی مانند میگ ۲۳ بی ان و یا میگ ۲۱ که فاقد سامانه هشدار دهنده رادار هستند و نزدیک شدن و قفل رادار اطلاع پیدا نمیکنند  با هدفی که که دست کم صد کیلومتر مانده به برخورد موشک  از قفل و نزدیک شدن موشک  اطلاع کسب  کرده و دست به مانور میزند تفاوت بسیار دارد.از این رو شلیک چنیدن باره موشک فونیکس و حتی امرام در برد زیاد برضد جنگنده های چون میگ ۲۵ و میگ ۲۳ ام ال  در دهه ۱۹۹۰ بر فراز مناطق پرواز ممنوع موثر واقع  نشد.

تست امرام ، شلیک از اف16 و نابودی از اف106

تست امرام ، شلیک از اف۱۶ و نابودی از اف۱۰۶

اولین نسخه امرام AIM-120A بود که داری وزن ۱۵۲ کیلوگرم ،برد ۵۵ تا ۷۵ کیلومتر و سرعت ۴ ماخ است. این نمونه در اواخر سال ۱۹۹۱ عملیاتی  شد و در ارتش امریکا بر روی ای وی ۸ بی ،اف۱۵/ اف۱۶ و اف۱۸  در دهه ۱۹۹۰ نصب شد. در همین  دهه بر روی نسخه ارتقا یافته ویگن سوئدی، تورنادو اف۳ انگلیسی،سی هارییر نیز نصب شد.نسخه بعدی در سال ۱۹۹۴ امد که دارای پردازند های پیشرفته تر بود و امرام نسخه بی نام داشت.نسخه سی امرام در سال ۱۹۹۶ برای حمل در درون جایگاه تسلیحات داخلی اف۲۲ ساخته شد اگرچه بر روی دیگر جنگنده نیز نصب می شود. این مدل دارای کلاهکی جدید و الگویی هدایت جدید بر اساس مقابله با جنگ الکترونیک(پرواز به صورت غیر فعال به سوی  منبع پارازیت). نمونه اولیه سی -۶ نام داشت  ولی بعد از ان در سال ۱۹۹۸ سی -۷ ساخت شده که دارای برد بیشتری است اگرچه میزان برد ان مشخص نیست ولی برخی منابع  از ۸۰ تا ۱۰۵ کیلومتر گفته اند.بعد از جایگزینی سوپر هورنت با تامکت در دهه گذشته نسخه دی امرام برای جایگزینی  موشک فونیکس توسعه پیدا کرد.این نسخه که قبلا با نام سی-۸ شناخته میشد دارای  ۵۰ %  برد بیشتر نسبت به سی -۷ است و برد ان ۱۸۰ کیلومتر ذکر شده است. به معنی دیگر برد فونیکس  ولی با یک سوم وزن و قابلیت های بسیار بیشتر.همچنین در این نمونه تلاش شد برد رادار کوچک افزایش یافته تا احتمال برخورد به هدف افزایش یابد . گفته شده احتمال برخورد به هدف به صورت شلیک کن فراموش کن در نسخه ای و بی در برد بیش از ۵۰ کیلومتر ۴۶% بوده ولی در این مدل در برد بیش از ۱۲۰ کیلومتر ۶۸ % است.این مدل بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ وارد خدمت خواهد شد.

امرام نسخه دی توان نبرد شبکه محور دارد و میتوان ان را از یک جنگنده شلیک و توسط یک منبع راداری دیگری مانند یک اواکس و یا یک جنگنده دیگر هدایت کرد از این رو ریسک شلیک در برد بیشتر بسیار کاهش می یابد .همچنین گفته شده نسخه رم جت این موشک  نیز در دست توسعه بود فمرم نام داشت  که مشخص نیست در چه وضعیتی است.

در ۲۷ دسامبر سال ۱۹۹۲ یک اف۱۶ دی ارتش امریکا با یک امرام یک فروند میگ ۲۵ بلند پرواز عراقی را در منطقه پرواز ممنوع سرنگون کرد  تا توانایی های این موشک  بر همگام مشخص شود.یک سال بعد یک اف۱۶ سی   یک میگ ۲۳ عراقی را سرنگون کرد.در سال ۱۹۹۴ یک اف۱۶ سی در منطقه بالکان یک فروند جی ۲۱ نیروی هوایی یوگسلاوی را به زیر کشید  . چند شلیک به طرف میگ ۲۵ در سال ۱۹۹۸ در عراق به نتیجه ای نرسید  ولی یک سال بعد در نبرد بالکان شش فرود میگ ۲۹ توسط موشکهای شلیک شده از چهار اف۱۵ و دو اف۱۶ سرنگون شدند.در یک حادثه تلخ نیز یک اف۱۵ ارتش امریکا دو بلک هاوک نیروی زمین این ارتش  را به اشتباه با امرام در سال ۱۹۹۴ بر فراز عراق سرنگون کرد(منطقه پرواز ممنوع).در سال ۲۰۱۷ میلادی نیز یک فروند سوخو۲۲ ارتش سوریه با شلیک یک موشک امرام  از یک سوپر هورنت سرنگون شد

امرام در ۳۹ ارتش جهان به خدمت گرفته شده و جایگزین  موشک اسپارو شده است. تمامی مشتریان اف۱۵/ اف۱۶ / اف۱۸ و همچنین تایفون وگرپین از امرام بهره میبرند

جنگنده های استفاده کنند از امرام. اف۱۵سی و دی و ائی،اف۱۶  شامل نسخه های ارتقاء یافته  نسخه ای و بی و تمامی نسخه های سی و دی و بالاتر، اف۱۸ در تمام مدل ها،اف۲۲ و اف۳۵، ای وی ۸ بی + ، سی هارییر(بازنشسته شده است)،تورنادو اف۳(در انگلستان بازنشسته شده است)، تایفون،اف۴ اف ارتش المان(بازنشسته شده است)،گرپین، ویگن(بازنشسته شده است)،اف۵ اس ارتقاء یافته سنگاپور، تی ۵۰ عقاب طلایی کره جنوبی

گرداوری:عبدالحمید تارخ

منابع

http://fas.org/man/dod-101/sys/missile/aim-120.htm

https://en.wikipedia.org/wiki/AIM-120_AMRAAM

66+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.