موشک کروز ای جی ام ۱۰۹ تاماهاوک در دهه ۱۹۷۰ به عنوان یک موشک  کروز اتمی توسعه یافت.این برنامه از یک درخواست پنتاگون در سال ۱۹۷۱ برای یک موشک  اتمی زیر دریایی پرتاب کروز اغاز شد.این موشک توسط مکدانل داکلاس به انواع یک موشک  پرواز کننده در ارتفاع  پایین برای در امان  ماندن از دست سامانه های پدافند  شوروی برای تهاجم  اتمی ساخته شد ولی  در نهایت  به مرور زمان به عنوان یکی از  پر توان ترین تسلیحات متعارف ارتش امریکا شناخته شد .این موشک به مرور زمان توسط ریتون و جنرال دینامیک ارتقا و توسعه یافت. در سال ۱۹۷۷ قبل از عملیاتی شدن این موشک  کارتر رئیس جمهوری وقت امریکا خواهان براوردن کردن نیاز نیروی دریایی و نیروی هوایی با یک موشک  بود. در ان زمان نیروی هوایی نیز  یک موشک  کروز هوا پرتاب نیاز داشت تا ان  را از بمب افکن های ب۵۲ پرتاب کند.  ولی در نهایت  طی رقابتی بین نسخه هواپرتاب تاماهاک و موشک  کلکوم  ، نیروی هوایی کلکوم را برگزید   اگرچه هر دو از یک سامانه هدایت و یک موتور بهره بردند.موشک اولین پرتاب خود را درسال ۱۹۸۰ انجام داد و تا سال ۱۹۸۳ عملیاتی  شد.موشک جدید بی جی ام ۱۰۹ نام گرفت ولی به صورت تخصصی  به نسخه کشتی پرتابش ار جی ام ۱۰۹ و نسخه زیر دریایی پرتابش  یو جی ام ۱۰۹ نامیده می شود . لقب موشک تاماهاک است که نام یک نوع تبر مربوط به سرخپوستان است .

تاماهاک  موشکی است مادون صوت دارای بال های جمع شونده که از یک موتور توربوفن بهره میبرد.تاماهاک برای تهاجم زمینی  و حملات ارتفاع  پایین ساخته شد ولی نسخه های دریا پرتاب و زیر دریای پرتاب ان  امروزه در خدمت هستند اگرچه نسخه هواپرتاب ان تست شد  و نسخه  ساحل پرتاب ان نیز تولید شد .موشک دارای طول ۵٫۵۶ متر است و از یک موتور توربوفن ویلیامز اف۱۰۷ بهره مبرد. این موتور در تاماهاک و همچنین ای جی ام ۸۶ کلکوم به کار رفته  و دارای ۶۱۰ تا ۷۰۰ پاوند رانش بسته به مدل است.این موتور از سوخت  بر گرفته شده از سوخت جی پی ۹ بهره می برد و دارای  ورودی هوا  در زیر بدنه موشک است. موشک دارای سرعت ۸۹۰ کیلومتر در ساعت بود

تاماهاک نسخه a بلاک 2

تاماهاک نسخه a بلاک ۲

موشک دارای دو بالچه جمع شونده در میانه بدنه  برای کنترل و سه بالچه در انتهای بدنه برای حفظ تعادل است.

سامانه هدایت موشک  دهه ۱۹۸۰ و دهه ۱۹۹۰ ترکیبی از سامانه هداین اینرسی و تراکام بود.سامانه هدایت ترکام سیستم ناوبری TERCOM یا TERrain Contour Matching از نقشه ی عوارض زمینی مسیر که در کامپیوتر پروازی موشک کروز ذخیره شده است ، برای ناوبری استفاده میکند. سیستم ترکام به میزان قابل ملاحظه ای دقت هدفگیری موشکهای کروز را نسبت به استفاده تنها از ناوبری اینرسی بهبود میبخشد. ضمناً با استفاده از این سیستم ، موشک میتواند در ارتاف کمتری نسب به سطح زمین پرواز کند که به خودی خود باعث میشود احتمال ردیابی موشک بوسیله رادار پدآفند به میزان قابل ملاحظه ای کاهش یابد.

سیستم ترکام معمولاً در کنار سیستم ناوبری اینرسی یا INS استفاده میشود که به این روش هدایت و ناوبری TAINS یا Tercom Aided Inertial Navigation System میگوییند. ناوبری این سیستم بدین صورت است که INS اطلاعات تقریبی مورد نیاز ناوبری را تامین و اطلاعات دقیق تر بر اساس ترکام تامین میشوند. بدین صورت که با استفاده از اطلاعات سیستم ناوبری اینرسی ، موشک در مسیر تقریبی و با دقت کم قرار گرفته و سپس با استفاده از سیستم ترکام روی مسیر دقیق قرار میگیرد. سپس با مقایسه سطح زیر موشک با داده های ذخیره شده در حاظه ی کامپیوتر آن ، موشک محل خود را اصلاح کرده و سپس محل جدید به سیستم ناوبری اینرسی پسخورد داده میشود. سیستم ترکام از نقشه های بسیار دقیقی (بطور مثال با قدرت تفکیک ۱ متر) که از حوالی مسیرش به هدف در آن ذخیره شده است استفاده میکند.

مسیر انتخابی برای موشک های کروز در سیستم ترکام دارای محدودیتهایی است. اولاً طول این مسیر نبایستی از برد موشک فرا تر رود. ثانیاً عوارض نامطلوب زمینی مانند دره های با شیب زیاد یا دامنه های کوه های مرتفع در مسیر آن نباید قرار بگیرد. تجمع نیرو های پدآفندی دشمن نیز مورد دیگری است که باید در طراحی مسیر این گونه وسایل مد نظر قرار گیرد چرا که مسیر پرواز باید تا حد امکان از این مورد پاک باشد. نقطه شروع مسیر نیز باید از یک نقطه ابتدایی معین باشد.

تصویر عملکرد سامانه هدایت تراکام و دی اس ام ای سی

تصویر عملکرد سامانه هدایت تراکام و دی اس ام ای سی

تهیه این مسیر و همچنین نقشه های عوارض سطح نیازمند داده های بسیار دقیق جغرافیایی است که حتی کمترین تغییرات در ارتفاع سطوح مسیر را نیز در نقشه لحاظ کنند.

مدل های مختلف

اولین نسخه تولید و عملیاتی  تهاجمی اتمی موشک که با نام ار  جی ام ۱۰۹ ای برای پرتاب از ناو جنگی و یو  جی ام ۱۰۹ ای  در قالب بلاک ۲ برای پرتاب از زیر دریایی   بود. این نمونه دارای  دقت ۸۰ متر بود و از یک کلاهک اتمی دبلیو ۸۰ با قدرت انفجار ۲۰۰ کیلوتن تی ان تی بهره می برد.این نمونه ۲۵۰۰ کیلومتر برد داشت و در سال ۱۹۸۳ وارد خدمت شد و در سال ۲۰۱۳ میلادی از خدمت بازنشسته شد

نسخه ضد کشتی موشک  که با نام ار  جی ام ۱۰۹ بی  برای پرتاب از ناو  یو  جی ام ۱۰۹ بی برای پرتاب از زیر دریایی  در قالب بلاک ۲ شناخته می شود.این نمونه به جای سامانه ترکام دارای  سامانه هدایت رادار فعال  مشابه  نسخه موجود بر روی موشک هارپون بود.این نمونه از یک کلاهک  دبلیو دی یو ۲۵ با وزن ۴۵۰ کیلوگرم بهره می برد.این نسخه ۴۶۰  کیلومتر برد داشت

نسخه متعارف تاماهاک  با نام ار  جی ام ۱۰۹ سی و یو  جی بی ۱۰۹ سی  و این مدل در سال ۱۹۸۶ عملیاتی شد و به غیر از سامانه هدایت ترکام و اینرسی دارای سامانه هدایت دی اس ام ای سی نیز بود. این سامانه جدید هدایت  با یک دوربین الکترونیکی   از زیر موشک  تصور گرفته و ان را با تصویر از قبل  داده شده به موشک مطابقت  می دهد . در این نمونه دقت  به زیر ده متر رسیده  است .این نمونه نیز دارای  یک کلاهک ۴۵۰ کیلوگرمی انفجار قوی است. این نمونه ۱۶۰۰ کیلومتر در نسخه ارتقا یافته به بلاک۳ و در نسخه ارتقا یافته به بلاک ۴ عدد ۱۷۰۰ کیلومتر برد دارد.همچنین  کلاهک موشک ارتقاع یافت و نحوه انفجار  و پخش موج و ترکش اصلاح  شد. با ایجاد تغییر بر روی فیوز موشک توان انفجار موشک  بر فراز هدف به این بلاک  داده شد

در سال ۱۹۸۸  نسخه جدید بی جی ام ۱۰۹ دی نیز در دستور کار قرار گرفت.این نمونه نسخه متعارف تهاجمی  شامل  نسخه ناو پرتاب و زیر دریایی پرتاب با سامانه هدایت بهبود یافته که در سال ۱۹۸۹ عملیاتی شد و در جنگ اول خلیج فارس مورد استفاده قرار گرفت. از جمله ویژکی های نسخه دی دارا بود ریز  مهمات(سلاح خوشه ای) است. ریز  مهمات این نمونه دارای  ۱۶۶ رزی  مهمات انفجاری در ۲۴ محفظه درون موشک است . موشک میتواند تمام محفظه ها  را با هم و یا به صورت جدا جدا برای حمله به اهداف چند گانه رها کند.این نمونه ۱۲۵۰ کیلومتر برد دارد .

انفجار کلاهک تاماهاک بر فراز هدف

انفجار کلاهک تاماهاک بر فراز هدف

در اواخر دهه ۱۹۸۰ برای  افزایش دقت موشک نسخه بلاک ۳ توسعه یافت  که یک ارتقاء بر روی مدل های سی و دی در نقش متعارف بود . در این مدل  با افزودن یک  سامانه هدایت جی پی اس دقت موشک و خطای  تراکم کاهش یافت. این نمونه را می توان تنها به واسطه سامانه جی پس اس و اینرسی نیز شلیک کرد.این کار به دلیل کارایی کم ترکام و کاهش دقت ان در مناطق بیابانی و بدون پستی  بلندی مشخص انجام شد. با ارتقاء نسخه های سی و دی به این بلاک در سال ۱۹۹۵ و ۱۹۹۶ در حملات محدود بر ضد اهدافی در یوگسلاوی عراق مورد استفاده قرار گرفت.

اخرین نسخه تاماهاک یو  جی ام ۱۰۹ ایی / ار جی ام ۱۰۹ ایی است که بلاک ۴ نامیده میشوند.این نمونه بر اساس جنگ شبکه محور  توسعه یافته . اینکه شما بتوانید موشک را از هر منبعی برای مشخص کردن هدف اماده کنید از جمله ویژگی های این بلاک است . یک سرباز پیاده،  بالگرد،  اواکس و یا ماهواره. اینکه هر زمانی بخواهید به موشک  اطلاعت هدف را داده و یا هدف را تغییر داد حتی در اسمان.این نمونه در سال ۲۰۰۴ وارد خدمت شد و این اجازه را به کاربر میدهد که بعد از شلیک موشک مختصات هدف را به موشک  داد و یا اینکه به موشک دستور داد تا دست به پرواز بر فراز هدف بزند تا دستور  حمله داده شود. همچنین نصب یک دوربین اپتیکی با توان ارتباط ماهواره ای میتوان در مرحله اخر موشک را به صورت دستی به هدف کوبید ویا به کمک ان پیش از برخورد از میزان خسارت موشکهای قبلی اطلاع پیدا کرد  . میتوان اهداف این موشک  را از درون پنتاگون مشخص کرد و تا مختصات ۱۶ هدف را در حافظه موشک ذخیره کرد.همچنین در سال  ۲۰۱۴ ریتون دست به ازمایش  با نصب یک سامانه هدایت غیر فعال برای حمله به  اهداف  دریایی و یا  زمینی متحرک برای  بلاک ۴ زده است.این نمونه ۱۶۰۰ کیلومتر برد دارد.

پرتاب تاماهاک از سیلوی عمود مارک 41

پرتاب تاماهاک از سیلوی عمود مارک ۴۱

موشک های تاماهاک در تمامی مدلها کشتی پرتاب درون یک استوانه تولید می شود  که انها را برای حمل نقل و جابجای ایمن می کنند. میتوان تاکاهاک را از لانچر های پرتاب عمود سیلو شکل ویا لانچر های زاویه دار شلیک کرد . تمامی نسخه  های دارا یک بوستر کمکی راکتی هستند  که موشک  را تا ارتفاع   مناسب بالا برده تا موتور توربوفت کار خود را اغاز کند.

نسخه  زیر دریایی پرتاب نیز بعد از پرتاب توسط فشار گاز از سیلو پرتاب  و با بیرون  امدن از زیر اب تا ارتفاع مناسب  توسط بوستر کمکی راکتی بالا رفته تا موتور موشک روشن شود.

موشک بعد از شلیک و روشن شدن موتور توربوفن  و باز شدن بالچه اصلی با کمک سامانه جی پی اس به طرف منطقه ای که باید از سیستم ترکم بهره ببرد حرکت میکند (مثلا در سطح دریا با سیستم جی پی اس پرواز میکند تا به خشکی برسد)زمانی که بر روی خشکی و محل مناسب رسید  با استفاده از ترکام به سوی هدف پیش رفته و با دقت ده متر میتواند هدف خود را مورد هدف قرار دهد.

یو جی ام 109 نسخه زیر دریایی پرتاب و نحوه خروج از اب و روشن شدن بوستر راکتی

یو جی ام ۱۰۹ نسخه زیر دریایی پرتاب و نحوه خروج از اب و روشن شدن بوستر راکتی

بی جی ام ۱۰۹ جی

نسخه زمینی  پرتاب تاماهاک که در  دهه ۱۹۸۰ توسعه یافت هدف از ساخت این نمونه مقابله با توان موشک  های بالستیک  کوتاه برد و  میان برد شوروی در  اروپا شرقی بود. این موشک همانند نسخه های دریا پرتاب بود   ولی از یک لانچر متحرک ۶*۶ با چهار لوله پرتاب موشک  شلیک میشد و ۲۵۰۰ کیلومتر برد داشت. این نمونه دارای  یک کلاهک اتمی دبلیو ۸۴ با قدرت انفجار  ۵۰  کیلوتن ان تی بود و دقت موشک ۳۰ متر ذکر شده است. این موشک  در سال ۱۹۸۴ وارد خدمت شد و در پایگاه نظامی امریکا در اروپا مستقر شد و سرعت عمل  بالا و قابلیت  بهره بردار ان در عرض ۱۵ دقیقه   ان را تبدیل به سلاحی اتمی ویرانگری  کرده بود.در سال ۱۹۸۸ با امضای پیمان INF بین شوروی و امریکا مبنی بر محدود کرد سلاح های اتمی زمین  پرتاب با برد ۵۰۰ تا ۵۵۰۰ کیلومتر هر دو طرف سلاح های با این رنج برد  را از خدمت خارج کردند . در شوروی موشک های اس اس ۲۰ و اس اس ۲۳ و در امریکا موشک های بالستیک  پرشینگ و کروز   بی جی ام ۱۰۹ تاماهاک  . تمامی  نسخه های زمین  پرتاب تاماهاک  تا سال ۱۹۹۱ بر اساس این پیمان از خدمت خارج شدند

لانچر پرتاب نسخه زمین پرتاب

لانچر پرتاب نسخه زمین پرتاب

موارد استفاده از تاماهاک

جنگاوران:
موشک کروز تاماهاک از بعد از جنگ اول خلیج فارس و مشاهده ی میزان اثرگذاری آن به یکی از تسلیحات اصلی جهت پیشبرد اهداف دیپلماتیک آمریکا از طریق قدرت نظامی بدل شده است. ارتش امریکا به این نتیجه رسید که استفاده از این موشک هیچ خلبان و هواگردی را در معرض قرار خطر نخواهد داد، تلفات جنبی را کاهش خواهد داد و در کمترین زمان ممکن و در کوتاه ترین زمان می توان اکثر نقاط زمین (به استثنای عمق خاک اروپا و آسیا) را مورد هدف قرار داد
در زمان جنگ اول خلیج فارس ۲۹۷ موشک تاماهاک به سمت اهدافی در عراق شلیک شدند. از این تعداد ۲۸۲ فروند با موفقیت ماموریت خود را آغاز کردند ( ۹ موشک از سیلو خارج نشدند و ۶ موشک نیز به دلیل اشکال در بوستر قبل از آغاز مسیر کروز به دریا افتادند). از این تعداد ۲۴۲ فروند به اهداف تعیین شده اثابت کردند که نشان دهنده ی نرخ موفقیت ۸۵ درصدی است. لازم به ذکر است این موشک ها از نوع Block II بودند که فاقد سامانه ی موقعیت یاب ماهواره ای بود و برای رسیدن به هدف به سامانه ی TERCOM متکی بود (این موشک ها با تعقیب عوارض زمین به سمت هدف می رفتند و بیایان های صاف و یکدست عراق باعث می شد که موشک مجبور به گذر از مسیر های طولانی تر و بعضا از عبور از اسمان کشور های دیگر مثل ایران شود که همین مساله خود گاهی باعث از مسیر خارج شدن موشک می شد)
از آن زمان تا امروز آمریکا بار ها از این موشک در جنگ ها و وقایع گوناگون استفاده کرده است.
در سال ۱۹۹۳ و بعد از خودداری عراق از همکاری با بازرسان سازمان ملل، آمریکا ۴۶ موشک تاماهاک را به سمت تاسیسات زعفرانیه در خارج از بغداد شلیک کردند. ۳۹ فروند از موشک ها به اهداف خود برخورد کردند. یکی از موشک های خارج شده از مسیر که احتمالا مورد اثابت آتش ضد هوایی قرار گرفته بود در لابی هتل الرشید سقوط کرد که باعث کشته شدن ۲ غیر نظامی گردید. موشک دیگری نیز در حومه ی بغداد سقوط کرد که باعث کشته شدن یک غیر نظامی گردید
در همان سال و بعد از تلاش ناموفق عراق برای ترور جرج بوش پدر هنگام بازدید از کویت، ۲۳ موشک تاماهاک با هدف ساختمان فرماندهی سرویس اطلاعاتی عراق شلیک شد. در این حمله تاماهاک شاهد پایین ترین نرخ موفقیت خود از زمان جنگ خلیج فارس بود. از ۲۳ موشک شلیک شده ۱۶ فروند با موفقیت به هدف اثابت کردند و هفت فروند از مسیر تعیین شده خارج شدند. در این حمله ۹ غیر نظامی کشته شدند.
در سوم سپتامبر ۱۹۹۶ در جریان عملیات desert strike 31 فروند موشک تاماهاک (علاوه بر ۱۳ موشک کروز هواپرتاب) به سمت چندین سایت پدافندی و مقر فرماندهی در جنوب عراق شلیک شد. به گفته ی برخی منابع غیر رسمی ۲۹ موشک از ۳۱ فروند شلیک شده به اهداف خود اثابت کردند.
در جریان عملیات روباه صحرا در ۱۹۹۸ ۴۲۵ موشک تاماهاک شلیک شد که به گفته ی جنرال آنتونی زینی)فرمانده سنتکام) ، درصد موفقیت آن بیش از ۸۵ درصد استاندارد مورد انظار بود.
علاوه بر موارد بالا تاماهاک در ۱۰ عملیات دیگر نیز شلیک شده که آمار دقیقی از عملکرد آن در جریان این عملیات ها در دسترس نیست.

و اما در آخرین مورد از استفاده از این موشک، امروز ۵۹ فروند تاماهاک به سمت فرودگان شعیرات در سوریه شلیک شده که بنابر اخبار و آنالیز تصاویر ۵۸ فروند از این موشک ها به ۴۴ هدف در فرودگاه اثابت کرده اند و ۱ موشک نیز در دریا سقوط کرده است (احتمالا به دلیل مشکل بوستر) که درصد موفیقت ۹۸ درصدی را برای این موشک رقم می زند. در کنار این درصد موفقیت بالا، دقت بالای موشک ها در نابودی اهداف نیز قابل توجه است، به گونه ای که فقط هدف های از پیش تعیین شده را نابود کرده و به نیروهای روسی و هلیکوترهایشان که هنگام حمله در آن پایگاه مستقر بودند هیچ آسیبی وارد نشد. همچنین به گفته یکی از کارشناسان با توجه به اندازه پایگاه، به منظور جلوگیری از هدررفت موشک ها، حمله ها صورت دقیق صورت گرفته و فقط بخش هایی از آن مورد برخورد قرار گرفتند و بخش های دیگری دست نخورده باقی ماندند.(وزارت دفاع روسیه طی بیانه ای اعلام کرد ۲۳ موشک به هدف خورده و ۳۶ موشک گم شده ولی تصاویر ماهواره ای بعد از حمله نشان داده دست کم ۴۴ هدف مورد هدف قرار گرفته اند که برخی مانند شیلتر های دو قلو با دو موشک هدف قرار گرفته اند. دست کم بین یک تا چهار موشک به هدف نرسیدند ولی گزارش روسها را از این مورد نمیتوان معتبر دانست که انها نیز طرف مقابل نبرد در سوریه هستند و از طرفی غیر دو مورد هیچ لاشه ای از موشک های خطا رفته نشان داده نشد)

بی جی ام109 جی نسخه اتمی زمین پرتاب تاماهاک

بی جی ام۱۰۹ جی نسخه اتمی زمین پرتاب تاماهاک

انگلستان تنها کشوری است که این موشک  را جهت شلیک از زیر دریایی  های خود به خدمت گرفته است.انگلستان در سال ۱۹۹۵  برای مسلح کرد زیر دیایی کلاس استوتی  ۶۵ فروند تاماهاک بلاک ۳ سفارش داد که در یوگسلاوی از انها بهره برد. بعد از ان یک سفارش  ۲۰ فروند و در سال ۲۰۰۴  دوباره  ۶۴ فروند بلاک ۴ و در سال ۲۰۱۴  نیز مذاکراتی برای خرید  ۶۵ فروند دیگر با امریکا داشته است . انگلستان قصد دارد با تجهیز ناوشکن تایپ ۴۵ به سیلوی پرتاب این موشک  از تاماهاک بر روی این کلاس ناوشکن  استفاده کند

قرار است تولید تاماهاک به زودی پایان یابد تا برای  ان طی دهه اینده جایگزینی پیدا شود. همکنون نیروی دریایی امریکا  ۴۰۰۰ فروند تاماهاک از کلاس های بلاک ۳ و ۴ در خدمت دارد

ترجمه :عبدالحمید تارخ

مدل موشک بی جی ام ۱۰۹ ای بی جی ام ۱۹ بی بی جی ام ۱۰۹ سی بی جی ام ۱۰۹ دی بی جی ام ۱۰۹ ایی بی جی ام ۱۰۹ جی
طول ۵٫۵۶ متر  خود موشک و با بوستر پرتاب ۶٫۲۵ متر
قطر ۵۱۳ م م
وزن ۱۶۰۰ کیلوگرم با بوستر پرتاب و ۱۳۰۰ کیلوگرم بدون بوستر در نسخه زمین پرتاب جی ۱۴۷۰ کیلوگرم با بوستر
سرعت ۸۸۰ کیلومتر در ساعت
برد ۲۵۰۰ کیلومتر ۴۶۰ کیلومتر ۱۷۰۰ کیلومتر ۱۲۵۰ کیلومتر ۱۶۰۰ کیلومتر ۲۵۰۰ کیلومتر
کلاهک کلاهک اتمی دبیلو ۸۰ کلاهک انفجاری دبلیو دی یو ۲۵ با وزن ۴۵۰ کیلوگرم کلاهک خوشه ای با ۱۶۶ ریز مهمات کلاهک انفجاری ۴۵۰ کیلوگرمی کلاهک اتمی دبلیو ۸۴ با قدرت انفجار ۱۵۰ کیلوتن تی ان تی
تاماهاک مارک4

تاماهاک مارک۴

86+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
دسته بندی شده در:            
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.