در میانه دهه 1950 نیروی دریایی امریکا موشک AIM-7 اسپارو را که در نسخه اولیه یک موشک موج سوار با برد 19 کیلومتر بود را به خدمت گرفت ولی بعدها این موشک در نسخه اسپارو 3 دارای هدایت رادار نیم فعال با برد 50 کیلومتر شد. اسپارو برای نابودی بمب افکنها ساخته شده بود در ویتنام کارایی بسیار ضعیفی از خود نشان داد ولی به مرور زمان ارتقا یافت و تبدیل به یک سلاح قابل اعتماد در رزم هوایی شد.ولی اسپارو مشکل بزرگی داشت و همان این بود که به جنگنده شلیک کننده اجازه درگیری همزمان با چند هدف را در یک زمان نمی داد .همچنین مشکل بزرگ دیگر این بود که از انجای که اسپارو یک موشک رادار نیم فعال بود تا زمان برخورد به هدف باید رادار روشن می ماند ،اجازه فرار به جنگنده شلیک کننده را از منطقه نمیداد و در کل توان شلیک کن و فراموش کن را نداشت.
ارتش امریکا در اوائل دهه 1970 با خرید موشک فونیکس برای نیروی دریایی تجربه خدمت موشک رادار فعال را داشت . AIM54 فونیکس برای اولین بار برای جنگنده اف6 دی و بعد برای اف111 بی توسعه پیدا کرد ولی در نهایت بر روی اف14 به خدمت گرفته شد. فونیکس با برد 160 کیلومتر دارای وزن 500 کیلوگرم بود. اف14 توان حمل شش موشک را داشت و روی کاغذ توان درگیر با شش هدف را داشت ولی در شرایط واقعی نبرد به دلیل وزن بالای فونیکس و محدودیت سوخت هرگز در شرایط رزمی بیش از دو فونیکس توسط اف14 حمل نمی شد. فونیکس این امکان را میداد تا همزمان به چند هدف درگیرشد ولی وزن زیاد ان باعث کاهش چالاکی و مصرف سوخت میشد از این رو نیروی هوایی به دنبال موشک کوچکتر و سبکتر بود. ارتش امریکا در اواخر دهه 1970 طی تمرینات مشترکی با اف14 و اف15 مسلح به اسپارو فونیکس و اف5 مسلح به سایندوندر به عنوان نیروی هوایی شوروی متوجه شد نیاز به سرنگون و نابودی هدف از فاصله دور یک نیاز راهبردی است و نباید کار به نبرد داگ فایت برسد زیرا در چنین حالتی امکان پیروزی بر اف15 و اف14 توسط جنگنده های روسی چون میگ 23 و 21 وجود دارد . این ازمایشات نشان داد ارتش نیاز به موشکی رادار فعال در ابعاد اسپارو دارد که وزن کمتر یک چهارم فونیکس داشته باشد.
در همان زمان امریکا با متحدین اروپایی (انگلستان و المان)قرار دادی برای توسعه مشترک یک موشک رادار فعال را امضا کرد .همچنین این قراداددر مورد توسعه نسخه هدایت فروسرخ این موشک که بعد ها اسرام خوانده شد نیز میشد. ولی با پیشرفت کار مشکلات جدید پیش امد ،انگلستان تلاش در توسعه موشک رادار فعال میتئور به عنوان رقیبی برای امرام کرد و تنها به توسعه نسخه فروسرخ اسرام علاقه نشان داد.مناقصه ساخت موشک جدید در سال 1979 اعلام شد و در سال 1981 هیوز به عنوان طراح و ریتون به عنوان سازنده انتخاب شدند . موشک اولین بار در سال 1982 تست شد و در سال 1992 عملیاتی شد.طی دوران ازمایش 200 پرتاب انجام شد و کارایی موشک بسیار مطلوب اعلام شد. موشک به جنگ اول خیلج فارس نرسید اگرچه اسپارو در جنگ نشان داد دیگر مانند ویتنام عملکرد ضعیفی ندارد پیروزهای زیادی کسب کرد.موشک جدید با کد فاکس تری(3) نام داشت.
امرام موشکی است رادار فعال با قابلیت شلیک کن فراموش کن،بردش در نسخه A حدود 50 تا 75 کیلومتر بود .موشک کوچکتر و سبکتر از اسپارو است از این رو داری چالاکی بیشتری برای درگیر در ارتفاع پایین است و میشد ان را روی ریل پرتاب سایندوندر نیز لود کرد و بر خلاف اسپارو فونیکس که بعد از جدا شدن از جنگنده موتورش روشن میشد امرام بر روی ریل موتورش روشن میشد که این باعث شد بتوان ان را بر روی نوک بال نیز نصب کرد .موشک بعد از شلیک تا فاصله 15 کیلومتری هدف به صورت اینرسی پیش میرفت تا اینکه با کمک رادار کوچک خود هدف را کسب کند. موشک را میتوان به کمک یک دیتا لینک تا زمان رسیدن به برد کشف هدف توسط خود موشک نیز به کمک رادار جنگنده نیز هدایت کرد .همچنین امرام توانی دارد که فنیکس نداشت و در صورت ایجاد اختلال توسط جنگنده دشمن از یک موشک رادار فعال به یک سلاح غیر فعال برای رفت به سوی امواج ارسالی جیمینگ از سوی هواپیمای دشمن حرکت کند.موشک قبل از شلیک اطلاعات هدف را از رادار جنگنده دریافت میکند که شامل موقعیت فعلی و مسیر حرکت جنگنده دشمن است. همچنین محاسبه میشد که موشک باید چه مسیر را طی کند که در ثاینه های اینده به محدوده پرواز جنگند دشمن برسد . این مسیر به صورت اینرسی طی میشود تا اینکه در نهایت هدف توسط رادارموشک کسب شود. اگرچه اطلاعات توسط رادار جنگنده به موشک داده میشود ولی میتوان توسط یک کاونده فروسرخ ویا از یک اواکس این اطلاعات برای موشک تامین شود توان که باز فونیکس ندارد.اگر بعد از شلیک ،جنگنده یک تغیر مسیر کلی بدهد و ازمحدوده محاسبه شده موشک دور شود میتوان محل جدید جنگنده را به موشک ارسال کرد تا موشک خود را به محدوده ای برساند تا توسط رادار کوچک خود هدف را کسب کند توانی که باز فونیکس نداشت.میتوان به روش دیگری نیز موشک را شلیک کرد و ان نیز شلیک موشک بدون قفل توسط رادار است. در این حالت موشک بعد از شلیک بر روی اولین هدفی که ببین خود قفل میکند که البته این نوع شلیک زمانی مناسب است که شما بدانید که پیش روی شما جز دشمن چیز دیگری نیست.
مدلی های موشک امرام
نسخه اولیه این موشک، AIM-120A، در سال ۱۹۹۱ به خدمت نیروی هوایی آمریکا درآمد و پایههای یک انقلاب در نبردهای هوایی را بنا نهاد. این موشک با بهرهگیری از یک رادار جستجوگر فعال در مرحله پایانی پرواز، این امکان را به خلبان میداد که پس از شلیک، موشک را رها کرده و از منطقه درگیری خارج شود؛ موضوعی که تا پیش از آن تنها در موشکهای کوتاهبرد با هدایت حرارتی ممکن بود. مشخصات فنی این موشک شامل طول ۳.۷ متر، قطر ۱۸۰ میلیمتر، فاصله دو بالک ۵۳۰ میلیمتر و وزن حدود ۱۵۲ کیلوگرم بود. سرعت آن به حدود ۴ ماخ (نزدیک به ۴۹۰۰ کیلومتر بر ساعت) میرسید و برد مؤثر آن حدود ۵۰ تا ۷۵ کیلومتر تخمین زده میشد. AIM-120A در مجموع ۵۱۵۰ فروند تولید شد و تولید آن در دسامبر ۱۹۹۴ متوقف گردید. این موشک از یک موتور راکت سوخت جامد تک مرحلهای استفاده میکرد و سیستم هدایت آن ترکیبی از ناوبری اینرسی در مرحله میانی و رادار فعال در مرحله پایانی بود. کلاهک آن از نوع انفجار-ترکش با وزن حدود ۲۰ کیلوگرم بود که با فیوز مجاورتی و ضربهای عمل میکرد. AIM-120A در جنگهای بالکان و عراق عملکرد موفقی داشت و نشان داد که موشکهای با رادار فعال میتوانند تحول عظیمی در نبردهای هوایی ایجاد کنند.
نسل دوم این موشک، AIM-120B، از سال ۱۹۸۹ توسعه یافت و در سال ۱۹۹۴ وارد خدمت شد. این نسخه با هدف افزایش قابلیتهای ارتقاء و کاهش هزینههای تولید طراحی گردید. مهمترین ویژگی AIM-120B، استفاده از یک پردازنده سیگنال قابل برنامهریزی مجدد بود که به نیروی هوایی اجازه میداد تا بدون نیاز به بازگرداندن موشک به کارخانه و صرفاً با بهروزرسانی نرمافزار در میدان نبرد، قابلیتهای آن را بهبود بخشد. همچنین در چارچوب برنامه افزایش تولیدپذیری (APREP)، مدارهای الکترونیکی بخش هدایت موشک بازطراحی شد تا هزینه تولید کاهش یافته و قابلیت اطمینان افزایش یابد. از نظر مشخصات فیزیکی، AIM-120B کاملاً مشابه نسخه A بود و تغییرات عمدهای در ابعاد، وزن و سرعت آن ایجاد نشد. با این حال، قابلیت بهروزرسانی نرمافزاری به این موشک اجازه میداد تا با تهدیدات جدید تطبیق پیدا کند و به یکی از انعطافپذیرترین سلاحهای هوایی تبدیل شود. AIM-120B در مجموع تولید قابل توجهی داشت و به یکی از اصلیترین موشکهای نیروی هوایی آمریکا در دهه ۱۹۹۰ تبدیل شد. این موشک در درگیریهای مختلف از جمله عملیات نیروی هوایی در عراق و بالکان مورد استفاده قرار گرفت و عملکرد قابل اعتمادی از خود نشان داد.
نسل سوم این موشک، AIM-120C، از سال ۱۹۹۷ به خدمت گرفته شد و پاسخی به نیاز جنگندههای نسل پنجم مانند F-22 Raptor بود که به دلیل محفظه تسلیحات داخلی، به موشکهایی با ابعاد کوچکتر نیاز داشتند. مهمترین تغییر در AIM-120C، کاهش فاصله دو بالک از ۵۳۰ به حدود ۴۴۷ میلیمتر بود. این تغییر به موشک اجازه میداد تا درون محفظه تسلیحات F-22 قرار گیرد. لازم به ذکر است که بالکهای این نسخه با نسخههای A و B کاملاً ناسازگار بودند. AIM-120C خود به زیرنسخههای متعددی تقسیم میشود که هر کدام بهبودهایی را به همراه داشتند: نسخه C-3 به طور ویژه برای F-22 بهینهسازی شد و از نرمافزار و سختافزار خاصی برای همکاری با رادار این جنگنده بهره میبرد. نسخههای C-4، C-5 و C-6 با افزایش قدرت کلاهک و بهبود موتور، برد مؤثر را تا ۱۵ درصد افزایش دادند. نسخه C-5 با افزایش طول محفظه موتور، توانست سوخت بیشتری حمل کند و برد آن را به حدود ۱۰۵ کیلومتر برساند. نسخه C-7 نیز با ارتقاء چشمگیر رادار جستجوگر، توانایی مقابله با تهدیدات با مانورپذیری بالا را پیدا کرد و در آزمایشات متعدد، مقاومت بالایی در برابر جنگ الکترونیک از خود نشان داد. همچنین نسخه C-8 که عمدتاً برای صادرات تولید میشود، دارای قابلیتهای پیشرفتهای مانند هدایت کمکی GPS و لینک داده دوطرفه است که به موشک اجازه میدهد تا در طول پرواز، دادههای هدف را از سکوهای دیگر دریافت کند. AIM-120C در مجموع به یکی از موفقترین موشکهای خانواده امرام تبدیل شد و در کنار نسخههای هوابههوا، به عنوان پایهای برای موشکهای سطحبههوا مانند AMRAAM-ER و سامانه NASAMS نیز مورد استفاده قرار گرفت.
پیشرفتهترین نسخه از خانواده امرام ، AIM-120D است که در اصل با نام AIM-120C-8 شناخته میشد و حاصل برنامه «بهبود برنامهریزی شده محصول – مرحله چهارم» (P3I Phase 4) است که به صورت مشترک توسط نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا توسعه یافته است. توسعه این موشک از دسامبر ۲۰۰۳ به صورت محرمانه آغاز شد و در آوریل ۲۰۱۵، نیروی دریایی آمریکا به طور رسمی قابلیت عملیاتی اولیه (IOC) آن را اعلام کرد. از نظر مشخصات فنی، AIM-120D از یک موتور راکت سوخت جامد دو مرحلهای استفاده میکند و برخلاف برخی گمانهها، از موتور دوپالس بهره نمیبرد. طول آن ۳.۶۵ متر، قطر بدنه ۱۷۸ میلیمتر و وزن آن حدود ۱۵۲ تا ۱۶۲ کیلوگرم است. کلاهک آن از نوع انفجار-ترکش با ترکشهای جهتدار به وزن ۲۰ کیلوگرم است که با فیوز مجاورتی فعال و فیوز ضربهای عمل میکند. سیستم هدایت AIM-120D ترکیبی از ناوبری اینرسی (INS)، ناوبری GPS برای افزایش دقت، لینک داده دوطرفه که به موشک اجازه میدهد تا دادههای هدف را در حین پرواز دریافت کرده و اطلاعات خود را به سکوهای دیگر ارسال کند، و رادار جستجوگر فعال در مرحله پایانی است که به موشک قابلیت «شلیک و فراموشکن» میدهد. برد دقیق AIM-120D به دلیل محرمانه بودن اعلام نشده است، اما بر اساس منابع مختلف، برد آن نسبت به AIM-120C-7 حدود ۵۰ درصد افزایش یافته و حداکثر برد آن بین ۱۶۰ تا ۱۸۰ کیلومتر تخمین زده میشود. سرعت آن ۴ ماخ (حدود ۴۹۰۰ کیلومتر بر ساعت) است. AIM-120D همچنین مجهز به قابلیت حمله با زاویه انحراف زیاد (HOBS)، مقاومت بالا در برابر جنگ الکترونیک با بهرهگیری از ماژولهای ضدجنگ الکترونیک، و آنتن جلویی تطبیقی (Conformal Front Antenna) برای بهبود عملکرد رادار است.
جدیدترین نسخه از خانواده AIM-120D، AIM-120D3 نام دارد که با بهروزرسانی سختافزاری «فرم، تناسب و عملکرد» توسعه یافته است. در این نسخه، قطعات منسوخ شده با قطعات جدید جایگزین شده و نرمافزار پروازی به نسخه SIP-3F ارتقاء یافته است. تحویل AIM-120D3 از سال ۲۰۲۳ آغاز شده است. در پاییز ۲۰۲۴، یک موشک AIM-120D از یک جنگنده F-22 در پایگاه هوایی اگلین شلیک شد که رکورد دورترین شلیک یک موشک امرام توسط یک جنگنده نسل پنجم را به ثبت رساند. شرکت ریتئون اعلام کرده که با استفاده از بهینهسازی نرمافزاری و بهرهگیری از ارتفاع و سرعت بالای پرتاب توسط جنگندههای نسل پنجم، برد این موشک به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
موشک AIM-120D بر روی طیف گستردهای از جنگندههای آمریکایی و متحدان قابل حمل و پرتاب است: F-35 (نسخههای A, B, C)، F-22 ، F/A-18E/سوپر هورنت ، F/A-18C/D هورنت ، F-15C/D/E/EX ایگل ، F-16C/D و EA-18G Growler. بیش از ۴۰ کشور از موشکهای خانواده امرام استفاده میکنند و کشورهایی مانند استرالیا (خرید ۴۰۰ فروند AIM-120C/D در سال ۲۰۲۵)، ژاپن (خرید AIM-120D3 و AIM-120C8 به ارزش ۳.۶۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵)، لهستان و فنلاند از جمله کاربران جدید نسخه D هستند. AIM-120D با ترکیب لینک داده دوطرفه، ناوبری GPS، رادار جستجوگر فعال و برد افزایشیافته تا ۱۸۰ کیلومتر، به یکی از مؤثرترین سلاحهای هوایی جهان تبدیل شده است. با توجه به برنامههای ارتقاء مستمر، AIM-120D تا پس از سال ۲۰۵۰ نیز در خدمت نیروهای مسلح آمریکا و متحدانش باقی خواهد ماند و به عنوان ستون فقرات نبردهای هوایی فراتر از برد دیداری در دهههای آینده ایفای نقش خواهد کرد. نسخههای مختلف AIM-120 به ویژه C-7، C-8 و D، نه تنها به عنوان سلاح هوابههوا، بلکه به عنوان پایهای برای موشکهای سطحبههوا مانند AMRAAM-ER و سامانه NASAMS نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند و تأثیر عمیقی بر طراحی سامانههای پدافند هوایی در سراسر جهان گذاشتهاند.
موشک AMRAAM-ER؛ ارتقاء چشمگیر پدافند هوایی NASAMS
موشک AMRAAM-ER که مخفف عبارت «Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile – Extended Range» است، یک موشک سطحبههوای میانبرد است که به طور خاص برای سامانه پدافند هوایی NASAMS طراحی شده است. این موشک که حاصل همکاری شرکتهای آمریکایی ریتئون (Raytheon) و نروژی کونگسبرگ (Kongsberg) است، نسخهای بهینهسازیشده از خانواده موشکهای معروف هوابههوای AIM-120 AMRAAM محسوب میشود که با تغییرات اساسی، به یک سلاح زمینپایه قدرتمند تبدیل شده است. ایده توسعه نسخه بردافزوده موشک AMRAAM برای کاربرد زمینی به حدود سال ۲۰۰۸ بازمیگردد، اما شرکت ریتئون تا اواسط سال ۲۰۱۴ تصمیم نهایی برای تخصیص بودجه تحقیقاتی داخلی به این پروژه را اتخاذ نکرد و سرانجام در فوریه ۲۰۱۵، برنامه موشک AMRAAM-ER به طور رسمی توسط ریتئون معرفی شد. نخستین نمونه اولیه این موشک، یک طرح ترکیبی (Hybrid) بود که بخش جلویی (شامل هدایت راداری و کلاهک) را از موشک AIM-120C-7 و بخش عقبی (شامل موتور و سیستم کنترل) را از موشک RIM-162 ESSM (دریایی) گرفته بود و این نمونه در اوت ۲۰۱۶ در نروژ مورد آزمایش قرار گرفت. پس از آن، نسخه جدید و بهروزتری از این موشک توسعه یافت و در فوریه ۲۰۲۴، ریتئون و کونگسبرگ از انجام موفقیتآمیز یک آزمایش پروازی با این نسخه جدید خبر دادند که با پشتیبانی وزارت دفاع و نیروهای مسلح نروژ انجام شد و عملکرد بهبودیافته موشک را به اثبات رساند. در آوریل ۲۰۲۶، با اعطای قراردادی به ارزش ۲۳۴.۸ میلیون دلار، تولید انبوه (Full-Rate Production) این موشک آغاز شد. موشک AMRAAM-ER با بهرهگیری از فناوریهای روز، پیشرفتی قابل توجه نسبت به نسخههای قبلی خود محسوب میشود: بخش هدایت این موشک از موشک AIM-120C-8، جدیدترین نسخه موجود از خانواده AMRAAM، بهره میبرد که شامل یک رادار جستجوگر فعال است و به موشک امکان میدهد تا در هر شرایط آبوهوایی، در شب و روز، اهداف را فراتر از برد دیداری (Beyond-Visual-Range) رهگیری کند و سرعت آن به ۴ ماخ میرسد. اصلیترین تغییر در موشک AMRAAM-ER، استفاده از یک موتور راکت قویتر با قطر ۱۰ اینچ (۲۵.۴ سانتیمتر) است که توسط شرکت نروژی نامو (Nammo) تولید شده و در اصل برای موشک RIM-162 ESSM توسعه یافته بود. این موشک مجهز به یک سیستم کنترل پیشرفته با قطر ۱۰ اینچ است که توسط شرکت کونگسبرگ ساخته شده و «Norwegian Propulsion Stack» نام دارد. در مقایسه با موشک استاندارد AMRAAM (به طول ۳.۷ متر)، موشک AMRAAM-ER حدود ۴۰.۶ سانتیمتر بلندتر و حدود ۷.۶ سانتیمتر عریضتر است. هدف اصلی از توسعه موشک AMRAAM-ER، افزایش چشمگیر برد و ارتفاع درگیری سامانه NASAMS است و بر اساس اعلام شرکتهای سازنده، برد این موشک در مقایسه با موشک پایه AIM-120C7، ۵۰ درصد افزایش یافته و سقف پروازی (ارتفاع درگیری) آن نیز ۷۰ درصد افزایش داشته است. هرچند اطلاعات دقیق در مورد برد و حداکثر ارتفاع آن محرمانه است، منابع مختلف برد آن را بین ۴۰ تا ۵۰ کیلومتر تخمین زدهاند و برخی برآوردها حتی آن را تا بیش از ۶۰ کیلومتر نیز عنوان کردهاند(این برد در حالت پدافندی است زیرا این سنخه برای کاربرد پدافندی و زمین به هوا ساخته شده و نه هوا به هوا). موشک AMRAAM-ER به گونهای طراحی شده است که طیف گستردهای از تهدیدات هوایی شامل هواپیماهای جنگی (مانند جنگندهها و بمبافکنها)، موشکهای کروز (موشکهای ضدکشتی و تهاجمی)، پرندههای هدایتپذیر از دور (پهپادها) و موشکهای سرگردان (Loitering Munitions) را هدف قرار دهد. موشک AMRAAM-ER با سامانه NASAMS یکپارچه شده است و در حال حاضر در خدمت چندین کشور قرار دارد یا برای آنها سفارش داده شده است: قطر اولین کشوری بود که این موشک را در سال ۲۰۱۹ خریداری کرد و از این سامانه برای حفاظت از تأسیسات حیاتی و همچنین در جریان جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ استفاده کرد. همچنین مجارستان، کویت، لیتوانی، هلند، نروژ و تایوان در قرارداد تولید انبوه سال ۲۰۲۶ به عنوان گیرندگان از طریق برنامه فروش نظامی خارجی (FMS) ذکر شدهاند. موشک AMRAAM-ER یک ارتقاء اساسی در قابلیتهای سامانه پدافند هوایی NASAMS محسوب میشود که با بهرهگیری از بخش هدایت پیشرفته AIM-120C-8 و موتور راکت قویتر، برد مؤثر و ارتفاع درگیری را به ترتیب ۵۰ و ۷۰ درصد افزایش داده است و با ورود به مرحله تولید انبوه و استقرار در کشورهای مختلف، به عنوان یکی از مؤثرترین گزینهها برای مقابله با تهدیدات هوایی مدرن در کلاس خود شناخته میشود.
اینکه امرام و هر موشک رادار فعال دیگری چقدر شانس موفقیت در برد بالای 50 یا 70 کیلومتر دارند به عوامل زیادی مثل سرعت، ارتفاع و زاویه حرکت جنگنده دشمن بر میکردد. اینکه جنگنده نزدیک میشود یا دور میشود ویا نسبت به خط افق در حال حرکت از روبرو است همگی تاثیر دارد ولی چیزی که مهم است اینکه استفاده از موشک رادار فعال در نقش شلیک کن و فراموش کن بر ضد یک هدف در فاصله بیش از 60 کیلومتر ریسک بزرگی است زیرا در صورت داشتن سامانه هشدار دهنده رادار توسط جنگنده دشمن(که امروزه تمامی جنگندها دارند ) جنگنده دشمن بلافاصله بعد از دریافت هشدار میتواند دست به مانورهای شدید و تلاش در دور شدن از محدود محاسباتی پیش روی موشک بکند. البته امرام همان طور که گفته شده این امکان را دارد که در صورت خارج نشدن جنگنده شلیک کننده موشک از محدوده دست به اصلاح مسیر بزند ولی در این حالت شما توان شلیک کن و فراموش کن را ندارید . همچنین شلیک موشک به هدفی در بیشترین برد موشک نیز ریسک بزرگی است زیرا شلیک موشکی به طرف هدفی که در بردی قرار دارد که بیشترین برد موشک شما است باعث میشود که انجام هر گونه مانور فرار ویا کاهش و یا افزایش شدید ارتفاع و افزایش سرعت باعث خارج شدن جنگنده از برد کمینه موشک شود.در کل اگرچه یک یا دو مورد سرنگونی هدف در برد بیش از 100 کیلومتر توسط موشک رادار فعال فونیکس در جنگ ایران و عراق گذارش شده است ولی سرنگونی هدفی مانند میگ 23 بی ان و یا میگ 21 که فاقد سامانه هشدار دهنده رادار هستند و نزدیک شدن و قفل رادار اطلاع پیدا نمیکنند با هدفی که که دست کم صد کیلومتر مانده به برخورد موشک از قفل و نزدیک شدن موشک اطلاع کسب کرده و دست به مانور میزند تفاوت بسیار دارد.از این رو شلیک چنیدن باره موشک فونیکس و حتی امرام در برد زیاد برضد جنگنده های چون میگ 25 و میگ 23 ام ال در دهه 1990 بر فراز مناطق پرواز ممنوع موثر واقع نشد.
امرام نسخه دی توان نبرد شبکه محور دارد و میتوان ان را از یک جنگنده شلیک و توسط یک منبع راداری دیگری مانند یک اواکس و یا یک جنگنده دیگر هدایت کرد از این رو ریسک شلیک در برد بیشتر بسیار کاهش می یابد .همچنین گفته شده نسخه رم جت این موشک نیز در دست توسعه بود فمرم نام داشت که مشخص نیست در چه وضعیتی است.
در 27 دسامبر سال 1992 یک اف16 دی ارتش امریکا با یک امرام یک فروند میگ 25 بلند پرواز عراقی را در منطقه پرواز ممنوع سرنگون کرد تا توانایی های این موشک بر همگام مشخص شود.یک سال بعد یک اف16 سی یک میگ 23 عراقی را سرنگون کرد.در سال 1994 یک اف16 سی در منطقه بالکان یک فروند جی 21 نیروی هوایی یوگسلاوی را به زیر کشید . چند شلیک به طرف میگ 25 در سال 1998 در عراق به نتیجه ای نرسید ولی یک سال بعد در نبرد بالکان شش فرود میگ 29 توسط موشکهای شلیک شده از چهار اف15 و دو اف16 سرنگون شدند.در یک حادثه تلخ نیز یک اف15 ارتش امریکا دو بلک هاوک نیروی زمین این ارتش را به اشتباه با امرام در سال 1994 بر فراز عراق سرنگون کرد(منطقه پرواز ممنوع).در سال 2017 میلادی نیز یک فروند سوخو22 ارتش سوریه با شلیک یک موشک امرام از یک سوپر هورنت سرنگون شد.در مجموع 6 میگ29،یک میگ25،یک میگ23، یک سوخو22 و یک جی21 و یک میگ21 شکار امرام شده اند
امرام در 39 ارتش جهان به خدمت گرفته شده و جایگزین موشک اسپارو شده است. تمامی مشتریان اف15/ اف16 / اف18 و همچنین تایفون وگرپین از امرام بهره میبرند
جنگنده های استفاده کنند از امرام. اف15سی و دی و ائی،اف16 شامل نسخه های ارتقاء یافته نسخه ای و بی و تمامی نسخه های سی و دی و بالاتر، اف18 در تمام مدل ها،اف22 و اف35، ای وی 8 بی + ، سی هارییر(بازنشسته شده است)،تورنادو اف3(در انگلستان بازنشسته شده است)، تایفون،اف4 اف ارتش المان(بازنشسته شده است)،گرپین، ویگن(بازنشسته شده است)،اف5 اس ارتقاء یافته سنگاپور، تی 50 عقاب طلایی کره جنوبی
SLAMRAAM
این نسخه نسخه پدافندی امرام است.این نمونه در دهه 1990 توسعه یافت و در قابل سامانه نسماس توسعه یافت که شامل همان نسخه هوا به هوا با ترکیب با رادار های هدایت اتش متخالف به شکل متحرک و غیر متحرک در نقش پدافند هوایی است.برای اشنایی با این نسخه اینجا را کلیک کنید
برای عضویت در اینستاگرام جنگاوران اینجا را کلیک کنید
گرداوری:عبدالحمید تارخ
منابع
