ایران جدیدترین زیردریایی بدون سرنشین نیروی دریایی آمریکا را به دام انداخت؛ تحلیلی جامع از رویداد و ابعاد آن
نویسنده:حمید چینی شکن
در تاریخ ۸ سپتامبر ۲۰۲۶، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کرد که یک فروند زیردریایی بدون سرنشین (UUV) پیشرفته متعلق به نیروی دریایی آمریکا را در نزدیکی تنگه هرمز به تصرف خود درآورده است. این رویداد که با انتشار تصاویر و ویدیوهایی از بیرون کشیده شدن این زیر دریایی بدون سرنشین از آب همراه بود، توجه رسانههای نظامی جهان را به خود جلب کرد.
زیر دریایی بدون سرنشین مذکور که Dive-LD نام دارد، یکی از جدیدترین سامانههای زیرسطحی بدون سرنشین نیروی دریایی آمریکا محسوب میشود که توسط شرکتاندوریل (Anduril) ساخته شده و اولین محموله آن در آوریل ۲۰۲۵ به یگان ویژه زیردریایی (UUVGRU-1) نیروی دریایی آمریکا تحویل داده شده بود. این نخستین بار است که این سامانه پیشرفته در یک مأموریت عملیاتی شناسایی میشود، هرچند که این شناسایی بهصورت تصرف و به دام انداختن آن صورت گرفته است.
از منظر تبلیغاتی، این رویداد برای ایران یک پیروزی بزرگ محسوب میشود و از سوی دیگر، برای نیروی دریایی آمریکا نشاندهنده واقعیتی تلخ در جنگهای مدرن است: استقرار سامانههای بدون سرنشین در مناطق پرتنش، همواره با ریسک از دست دادن آنها همراه است. این زیردریایی ۵.۸ متر طول، ۱.۲ متر قطر و وزنی در حدود ۳ تن دارد و قادر است تا عمق ۶۰۰۰ متری (حدود ۱۹۶۸۵ فوت) فرو رود و به مدت ۱۰ روز بهطور مستقل در دریا به گشتزنی بپردازد.
بدنه این زیر دریایی بدون سرنشین با استفاده از فناوری چاپ سهبعدی ساخته شده که علاوه بر استحکام بالا، وزن آن را نیز کاهش داده است. Dive-LD با طراحی مدولار خود قادر است مأموریتهای متنوعی از جمله آمادهسازی اطلاعات محیطی میدان نبرد، شناسایی و نظارت، جنگ مینربایی و حتی استقرار دقیق محمولهها در زیر آب را انجام دهد و در شرایط فعلی، مأموریت اصلی آن در تنگه هرمز، شناسایی و پاکسازی مینهای دریایی ایران بوده که تهدیدی جدی برای کشتیرانی در این آبراه حیاتی محسوب میشود.زیر دریایی دارای سیستم هدایت هوش مصنوعی و سیستم درونی برای موقعیت یابی است و از چند سنسور اپتیکی برای تصویر برداری استفاده میکند
نیروی دریایی آمریکا برای مقابله با این تهدید، از ماهها پیش عملیات گستردهای را با استفاده از غواصان نیروی دریایی، شناورهای بدون سرنشین و زیر دریایی بدون سرنشین برای پاکسازی مینها آغاز کرده است و Dive-LD نیز بخشی از این تلاشها بوده که قرار بود با استفاده از سونار، دوربین و حسگرهای خود به نقشهبرداری از کف دریا و شناسایی مینها بپردازد. مقامات آمریکایی ادعا کردهاند که این زیر دریایی بدون سرنشین در حین انجام مأموریت دچار نقص فنی شده و از کار افتاده است و بر اساس اعلام یک مقام بلندپایه، این زیر دریایی بدون سرنشین مدل قدیمیتری بوده و اطلاعات حساسی را جمعآوری نکرده و مجهز به سونار یا رادار محرمانه نیز نبوده است.
شرکت اندوریل نیز در بیانیهای ضمن تأیید از دست دادن این زیر دریایی بدون سرنشین در منطقه تحت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، اعلام کرد که این سامانه برای فعالیت در محیطهای خطرناک طراحی شده و «قابلمصرف» است، به این معنا که از ابتدا انتظار میرفته گاهی در مأموریتها تلفات بدهد و هدف اصلی آن دور نگه داشتن نیروهای انسانی از پرخطرترین مناطق زیرسطحی بوده است. با این حال، صرفنظر از ادعای آمریکا مبنی بر خالی بودن این زیر دریایی بدون سرنشین از اطلاعات طبقهبندیشده، ساختار فیزیکی، جنس بدنه، سامانه پیشرانش، آرایه سونار و الگوریتمهای ناوبری خودمختار آن بهتنهایی میتواند برای ایران از ارزش اطلاعاتی بالایی برخوردار باشد و این کشور سابقه طولانی در مهندسی معکوس تجهیزات نظامی بهدستآمده مانند پهپاد جاسوسی RQ-۱۷۰ آمریکا یا موشکهای اسرائیلی داشته و همچنین ممکن است این اطلاعات را با کشورهایی مانند روسیه و چین که خود برنامههای موشکی و پهپادی پیشرفتهای دارند، به اشتراک بگذارد.
این اولین بار نیست که ایران اقدام به تصرف یک شناور بدون سرنشین آمریکایی میکند و پیش از این در ۲۹ اوت ۲۰۲۲ نیز یک فروند قایق بادبانی موسوم به «سِیلدرون» و در اوایل سپتامبر همان سال نیز دو فروند دیگر از همین قایقها در دریای سرخ توقیف شده بودند و همچنین نمونههایی از زیر دریایی بدون سرنشین چین نیز در فیلیپین و سایر نقاط توسط صیادان محلی کشف شده است، که نشان میدهد تصرف این سامانهها به یک رویه عادی در رویاروییهای دریایی تبدیل شده است.
این رویداد دو درس مهم برای آینده جنگهای دریایی دارد: نخست، تقابل بین «قابلمصرف بودن» سیستمهای بدون سرنشین و «قابلنفوذ بودن» اطلاعات آنها که میتواند کشورها را به سمت طراحی مکانیسمهای خودانهدام و محدودسازی محمولههای حساس سوق دهد و دوم، اینکه این تجربیات ارزشمند بهطور مستقیم در طراحی نسل بعدیزیر دریایی بدون سرنشین مانند پروژه بینالمللی «گوست شارک» (Ghost Shark) که توسط همین شرکت و با مشارکت استرالیا در حال توسعه است، به کار گرفته خواهد شد تا این سامانهها نه تنها مقاومتر، بلکه در صورت سقوط، خطر افشای اطلاعات را نیز کاهش دهند. در نهایت، تصرف Dive-LD توسط ایران را میتوان در سه سطح تحلیل کرد: از نگاه ایران، یک پیروزی اطلاعاتی و تبلیغاتی بزرگ؛ از نگاه آمریکا، یک حادثه قابلانتظار در جنگ نامتقارن؛ و از نگاه ناظران نظامی، پنجرهای است که بهواسطه آن میتوان نسل جدیدی از فناوریهای زیرسطحی را مشاهده کرد و مهمتر از همه، نشاندهنده این واقعیت اجتنابناپذیر است که عصر جدیدی از جنگهای دریایی فرا رسیده که در آن «از دست دادن» تجهیزات پیشرفته، دیگر یک استثنا نیست، بلکه بخشی از قاعده جدید جنگهای بدون سرنشین محسوب میشود و اکنون کشورهای درگیر در این نوع نبردها باید بیاموزند که چگونه تعادلی بین بهکارگیری سامانههای قابلمصرف و حفظ اسرار فنی خود برقرار کنند.
