بروزرسانی:شهریور 1405
تصور کنید در دل یک نبرد شهری، یک سرباز با یک اف پی وی ۴۰۰ دلاری که از فروشگاه لوازم الکترونیکی خریداری شده، در حالی که تصویر زنده را روی عینک خود میبیند، آن را دقیقاً از دریچه باز برجک یک تانک چند میلیون دلاری به داخل میفرستد و آن را منهدم میکند. در همان حال، در چند کیلومتری خط مقدم، یک خمپارهانداز ۸۱ میلیمتری با شلیک ۱۶ گلوله در دقیقه، منطقهای به وسعت یک زمین فوتبال را زیر آتش ترکش خود میگیرد. این دو تصویر، نماد دو نسل متفاوت از قدرت آتش هستند: یکی فرزند عصر دیجیتال و دیگری میراث توپخانه کلاسیک. حال پرسش اینجاست: آیا پهپادهای کوچک و ارزان، قرار است جای خمپارهاندازها و توپخانه را بگیرند؟ یا قرار است مکمل یکدیگر باشند و میدان نبرد آینده را به عرصهای مرگبارتر تبدیل کنند؟ در این مقاله، با نگاهی به تجربه جنگ اوکراین و آخرین تحولات فناوری پهپادی، به این
در پی تهاجم روسیه به اوکراین، دنیا شاهد استفاده گسترده از پهپادهای انتحاری بود. از کوادهای غیرنظامی که تنها میتوانستند مهماتی به اندازه یک نارنجک حمل کنند تا پهپادهایی چون شاهد با برد ۲۰۰۰ کیلومتر. اما بیشترین پهپادهای استفادهشده در این جنگ اف پی وی بودند که شاید روزی چند صد عدد از آنها استفاده میشد. اف پی وی برای تصویربرداری هوایی غیرنظامی ساخته شدند. آنها در اندازهها و بردهای مختلف هستند. برخی از آنها تنها توان حمل یک مینی دوربین چند گرمی را دارند ولی برخی تا ۱۵ کیلوگرم هم بار حمل میکنند. برخی دارای برد ۱۰۰ متر و برخی تا ۱۰ کیلومتر برد دارند. در این جنگ از تمامی آنها به شکل گستردهای استفاده شد؛ از نقش شناسایی تا هدایت آتش توپخانه و از همه مهمتر استفاده در نقش پهپاد انتحاری.
تحول بزرگ: کنترل فیبر نوری
مهمترین تحول سالهای اخیر، ورود پهپادهای کنترلشونده با فیبر نوری است. در این سامانهها، به جای لینک رادیویی که برد را به حدود ده کیلومتر محدود میکرد ، یک کابل فیبر نوری بسیار نازک از پهپاد به اپراتور متصل است و تصاویر و فرمانها از طریق این کابل منتقل میشوند. این فناوری مزیت بزرگی ایجاد کرده است: مقاومت تقریباً کامل در برابر جنگ الکترونیک. چون پهپاد هیچ سیگنال رادیویی منتشر نمیکند، سامانههای شنود و اخلالگر دشمن عملاً هیچ راهی برای شناسایی یا اخلال آن ندارند.
برد جدید: از ۱۰ کیلومتر به ۵۰ کیلومتر و فراتر
اگر در گذشته برد عملیاتی کوادهای FPV حدود ۱۰ کیلومتر بود، امروز با فناوری فیبر نوری این محدودیت تا حد زیادی برداشته شده است. اوکراین پهپادهایی با برد بیش از ۲۰ کیلومتر را آزمایش کرده و شرکت «پتاشکا» (Ptashka) از انجام مأموریتهای موفق در برد ۵۰ کیلومتر خبر داده است. وزارت دفاع اوکراین نیز یک سامانه فیبر نوری با برد بیش از ۳۰ کیلومتر را تأیید کرده است. روسیه نیز مدل دوربرد «شاهزاده وندال نووگورود» (KVN-35) را با برد ۳۵ کیلومتر توسعه داده و حتی از پهپادهایی با برد ۶۰ کیلومتر استفاده میکند. در نمایشگاههای دفاعی نیز نمونههایی با برد تا ۱۰۰۰ کیلومتر معرفی شدهاند.
البته سازندگان پهپادهای نظامی انتحاری با درک این موضوع یعنی حجم اتش همکنون پهپادهای چون سویچ بلید را توسعه دادند. نسخه های کوچک این پهپاد از لوله ای مانند خمپاره انداز در حجم بالا البته نه به حجم خمپاره قابل شلیک است اگرچه در نهایت برای هدایت هر پهپاد ان نیز به اپراتور است در حالی که گلوله خمپاره بعد از ترک لوله دیگر نیاز به هدایت ندارد
از نظر هزینه، یک کواد FPV غیرنظامی با چهار موتور برقی که توان حمل ۱.۵ کیلوگرم مواد انفجاری را دارد و تا ۱۰ کیلومتر برد دارد، تنها حدود ۴۰۰ دلار قیمت دارد. در مقابل، یک مهمات خمپارهانداز ۸۱ میلیمتری ساخت آمریکا حدود ۶۵۰ دلار و یک مهمات ۱۲۰ میلیمتری حدود ۸۵۰ دلار قیمت دارد. البته قیمت بسته به سازنده و نوع مهمات حتی میتواند ۴۵۰ تا ۵۰۰ دلار باشد و یا در کشورهای دیگر با قیمت ۲۵۰ تا ۳۰۰ دلار نیز ساخته میشوند. با این حال، پهپادهای فیبر نوری دوربرد که برد ۲۰ تا ۵۰ کیلومتر دارند، چند هزار دلار قیمت دارند که هنوز بسیار کمتر از پهپادهای نظامی مانند هرو ۱۲۰ با برد ۶۰ کیلومتر و قیمت ۱۵۰ هزار دلار است. در بخش توپخانه نیز، یک گلوله ۱۵۵ میلیمتری حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار قیمت دارد و کیت هدایت ماهوارهای که دقت آن را به کمتر از ۳ تا ۵ متر میرساند، بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار هزینه دارد. این در حالی است که پهپاد هیرو ۱۲۰ با برد ۶۰ کیلومتر و توان حمل ۴.۵ کیلوگرم مواد انفجاری، ۱۵۰ هزار دلار قیمت دارد
همانطور که مشاهده میشود، یک کواد FPV ساده هنوز بسیار ارزانتر از مهمات خمپاره است، اما پهپادهای فیبر نوری دوربرد گرانتر هستند. با این حال، هزینه آنها در مقایسه با پهپادهای نظامی مانند هرو (۱۵۰ هزار دلار) بسیار کمتر است.
مقایسه فنی و هزینهای: FPV در برابر خمپاره و توپخانه
مشخصات کلاهک جنگی: خمپاره ۸۱ میلیمتری حدود ۴.۲ کیلوگرم وزن دارد و ۰.۸ کیلوگرم مواد منفجره در آن به کار رفته است. شعاع کشندگی این خمپاره حدود ۲۲ متر و شعاع جراحت آن تا ۳۵ متر گزارش شده است. خمپاره ۱۲۰ میلیمتری حدود ۱۴ کیلوگرم وزن و ۲ تا ۲.۵ کیلوگرم مواد منفجره دارد. شعاع کشندگی آن ۶۹ متر و شعاع جراحت آن تا ۲۲۵ متر ذکر شده است. گلوله توپخانه ۱۵۵ میلیمتری حدود ۴۳ تا ۴۶ کیلوگرم وزن و ۷ تا ۱۱ کیلوگرم مواد منفجره دارد. شعاع کشندگی این گلوله ۵۰ متر و شعاع جراحت آن ۱۰۰ متر است و میتواند منطقهای به اندازه یک زمین فوتبال را پوشش دهد.
نرخ آتش و قدرت آتش: خمپارهانداز ۸۱ میلیمتری M252 حداکثر ۳۳ گلوله در دقیقه شلیک میکند و نرخ آتش پایدار آن ۱۶ گلوله در دقیقه است. خمپارهانداز ۱۲۰ میلیمتری M120 حداکثر ۱۶ گلوله در دقیقه و نرخ پایدار ۴ گلوله در دقیقه دارد. هویتزر ۱۵۵ میلیمتری M777 نرخ آتش سریع ۵ گلوله در دقیقه و نرخ پایدار ۲ گلوله در دقیقه دارد. این در حالی است که یک پهپاد FPV تنها یک کلاهک حدود ۱.۵ کیلوگرمی حمل میکند و برای شلیک همان حجم آتش یک خمپارهانداز ۸۱ میلیمتری، به دهها اپراتور و پهپاد نیاز است.
دقت: دقت پهپاد FPV بینظیر است و خطای آن به ۳ متر یا کمتر میرسد و میتواند به نقاط دقیق مانند دریچه تانک اصابت کند. در مقابل، خمپارههای معمولی به دلیل پراکندگی، برای اصابت دقیق به یک هدف نقطهای مناسب نیستند و دقت توپخانه سنتی نیز به همین دلیل با محدودیتهایی روبروست.
هزینه: یک پهپاد FPV غیرنظامی حدود ۴۰۰ دلار قیمت دارد. یک خمپاره ۸۱ میلیمتری حدود ۱۰۰ تا ۶۵۰ دلار و یک خمپاره ۱۲۰ میلیمتری حدود ۲۵۰ تا ۱۰۰۰ دلار هزینه دارد. قیمت هر گلوله توپخانه ۱۵۵ میلیمتری بین ۸۰۰ تا ۴۰۰۰ دلار و نوع هدایتشونده آن مانند Excalibur بین ۷۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ دلار است. یک پهپاد FPV فیبر نوری با برد ۲۰ تا ۵۰ کیلومتر چند هزار دلار قیمت دارد
برد عملیاتی: برد پهپاد FPV ساده حدود ۱۰ کیلومتر، و نسخههای فیبر نوری آن ۲۰ تا ۵۰ کیلومتر . برد خمپاره ۸۱ میلیمتری تا ۵.۷ کیلومتر، خمپاره ۱۲۰ میلیمتری تا ۷.۲ کیلومتر و توپخانه ۱۵۵ میلیمتری تا ۲۴ کیلومتر است که گلوله 155 ممکن است به برد 40 کیلومتر هم در نسخه های راکتی متداول و در نسخه هدایت شونده به بیش از 60 کیلومتری برسد .
آسیبپذیری در برابر جنگ الکترونیک: خمپاره و گلوله توپخانه پس از شلیک کاملاً مستقل از اپراتور هستند و هیچ سیگنالی دریافت نمیکنند، بنابراین عملاً در برابر جنگ الکترونیک مقاوماند. اما پهپادهای FPV رادیویی به شدت آسیبپذیرند و به سادگی با اخلالگرها از کار میافتند. نسخههای فیبر نوری این ضعف را برطرف کردهاند، اما کابل فیبر نوری خود میتواند پاره شود یا در محیطهای شهری گیر کند.
پهپادهای FPV در بردهای کوتاه و میانبرد (تا ۵۰ کیلومتر) با دقت بالا، هزینه بسیار پایین و انعطافپذیری بالا، جایگاه مهمی در پشتیبانی آتش پیدا کردهاند. اما در بردهای بلند (بیش از ۷۰ کیلومتر)، قدرت انفجاری بالا و حجم آتش، همچنان توپخانه و خمپارهاندازها برتری خود را حفظ کردهاند. به نظر میرسد این دو سامانه نه جایگزین یکدیگر، بلکه مکمل یکدیگرند و ترکیب آنها بیشترین کارایی را در میدان نبرد مدرن ایجاد میکند.
پهپادهای FPV، بهویژه نسخههای فیبر نوری جدید، انقلابی در دقت و انعطافپذیری پشتیبانی آتش ایجاد کردهاند. آنها میتوانند با هزینهای ناچیز، اهداف را با دقتی جراحیگونه منهدم کنند و در برابر جنگ الکترونیک تقریباً مقاوم باشند. اما در قدرت انفجاری، حجم آتش و بردهای بلند، همچنان خمپارهاندازهای ۸۱ و ۱۲۰ میلیمتری و توپخانه ۱۵۵ میلیمتری برتری خود را حفظ کردهاند. یک خمپاره ۸۱ میلیمتری با ترکشهای خود، یک جوخه پیاده را از پا درمیآورد؛ یک گلوله ۱۵۵ میلیمتری میتواند یک سنگر مستحکم را ویران کند. این تواناییها را پهپادهای کوچک فعلاً ندارند.
بنابراین، پاسخ به پرسش اصلی این است: نه، پهپادها جایگزین خمپارهاندازها نمیشوند، بلکه مکمل آنها هستند. ترکیب شناسایی دقیق و لحظهای پهپادها با آتش پرحجم و ویرانگر توپخانه، فرمول جدید پیروزی در میدان نبرد است. همانطور که در اوکراین دیده شد، یک پهپاد شناسایی میتواند هدف را پیدا کند، مختصات را مخابره کند و در عرض چند دقیقه، آتش خمپارهانداز یا توپخانه آن را از روی زمین محو کند. این ترکیب، دیگر یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت تاکتیکی است. آینده جنگ، نه فقط در دستان پهپادها، بلکه در همآمیزی هوشمندانه آنها با سلاحهای سنتی خواهد بود.
مقالات مشابه
عضویت در کانال تلگرام سایت جنگاوران برای آگاهی از آخرین اخبار نظامی و آخرین مقالات درج شده در سایت
