بالگرد CH-47 شینوک یکی از موفقترین و ماندگارترین بالگردهای ترابری سنگین در تاریخ هوانوردی نظامی جهان به شمار میرود. این بالگرد در اواخر دهه 1950 میلادی و در اوج رقابتهای جنگ سرد توسط شرکت ورتول (Vertol) که بعدها توسط بوئینگ خریداری شد، برای پاسخگویی به نیاز ارتش ایالات متحده به یک بالگرد ترابری سنگین با موتورهای توربوشفت طراحی گردید. هدف اصلی از توسعه این بالگرد جایگزینی بالگردهای قدیمیتر پیستونی نظیر Sikorsky CH-37 Mojave و افزایش توانایی ارتش آمریکا در جابهجایی سریع نیروها، تجهیزات سنگین، سامانههای توپخانهای و محمولههای لجستیکی در میدان نبرد بود. مطالعات اولیه از سال 1957 آغاز شد و نمونه پیشتولیدی YHC-1B نخستین پرواز خود را در 21 سپتامبر 1961 انجام داد. در سال 1962 این بالگرد با نام رسمی CH-47A Chinook وارد خدمت ارتش ایالات متحده شد.
مهمترین ویژگی شینوک استفاده از آرایش دو ملخه پشتسرهم (Tandem Rotor) است که برخلاف بالگردهای متعارف به ملخ دم نیاز ندارد. این طراحی امکان استفاده کامل از توان موتور برای تولید نیروی برا و جابهجایی بار را فراهم کرده و در نتیجه ظرفیت حمل بار و پایداری پروازی را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد. این ویژگی سبب شد شینوک به یکی از کارآمدترین بالگردهای ترابری سنگین جهان تبدیل شود و توانایی حمل دهها سرباز مجهز، خودروهای سبک، توپخانه، تجهیزات مهندسی و محمولههای سنگین خارجی را به دست آورد.
در طول بیش از شش دهه خدمت، خانواده شینوک بهطور مداوم ارتقا یافته و نسخههای مختلفی از جمله CH-47A، CH-47B، CH-47C، CH-47D، CH-47F و همچنین مدلهای ویژه عملیات خاص توسعه یافتهاند. این بالگرد علاوه بر مأموریتهای ترابری نظامی، در عملیات امدادرسانی، تخلیه مجروحان، جستجو و نجات، پشتیبانی نیروهای ویژه و امدادرسانی در بلایای طبیعی نیز مورد استفاده قرار گرفته است. ارتش آمریکا و بیش از بیست کشور جهان همچنان از نسخههای مختلف این بالگرد بهرهبرداری میکنند و برنامههای ارتقای Block II نیز نشان میدهد که شینوک تا دهههای آینده در خدمت باقی خواهد ماند.
از نظر تاریخی، نزدیکترین بالگرد مشابه به CH-47 را میتوان CH-46 سی کینگ دانست که آن نیز از خانواده اولیه طراحی ورتول منشأ گرفته بود، اما در رده متوسط قرار داشت. همچنین در حوزه بالگردهای ترابری سنگین، رقبای اصلی شینوک شامل خانواده CH-53 سی استالیون و CH-53K کینک استالیون هستند. با این حال، ترکیب ظرفیت حمل بالا، سرعت مناسب، قابلیت اطمینان و امکان ارتقای مستمر باعث شده است که CH-47 Chinook به یکی از موفقترین بالگردهای ترابری تاریخ تبدیل شود و رکوردی کمنظیر از تداوم تولید و خدمت عملیاتی از سال 1962 تاکنون را به ثبت برساند.
پس از ورود CH-47 شینوک به خدمت در ارتش ایالات متحده و اثبات تواناییهای آن در جنگ ویتنام، فرماندهان نظامی آمریکا به تدریج دریافتند که عملیات نیروهای ویژه به بالگردی فراتر از یک سامانه ترابری معمولی نیاز دارد. در دهه 1970 و بهویژه پس از افزایش اهمیت عملیاتهای ضدتروریستی، آزادسازی گروگانها و نفوذ عمیق در مناطق تحت کنترل دشمن، مشخص شد که بالگردهای استاندارد ارتش قادر به پاسخگویی کامل به نیازهای نیروهای عملیات ویژه نیستند. این نیاز به شکل ویژه پس از شکست عملیات «پنجه عقاب» در ایران در آوریل 1980 آشکار شد؛ عملیاتی که برای نجات گروگانهای آمریکایی در ایران طراحی شده بود اما به دلیل مجموعهای از مشکلات عملیاتی و محدودیتهای هوانوردی با شکست مواجه شد. بررسیهای پس از این حادثه نشان داد که نیروهای ویژه آمریکا به یگانی اختصاصی از خلبانان، بالگردها و تجهیزات ویژه برای انجام مأموریتهای مخفیانه و دوربرد نیاز دارند.
در پاسخ به این نیاز، ارتش آمریکا در سال 1981 یگان ویژه هوانوردی موسوم به یگان ۱۶۰ هوانوردی عملیات ویژه را تأسیس کرد؛ یگانی که بعدها با نام «شب گردها» شهرت یافت. مأموریت این یگان پشتیبانی اختصاصی از نیروهای عملیات ویژه آمریکا از جمله رنجرها، نیروهای ویژه ارتش، دلتا فورس و سایر واحدهای ویژه در عملیاتهای شبانه و نفوذ عمیق بود. از همان ابتدا مشخص شد که برای جابهجایی تعداد زیاد نیرو، تجهیزات سنگین و انجام مأموریتهای دوربرد، CH-47 بهترین بستر ممکن محسوب میشود؛ اما برای انجام مأموریتهای ویژه باید به طور گسترده اصلاح و ارتقا یابد.
بر این اساس در میانه دهه 1980 برنامه توسعه نسخه ویژه شینوک آغاز شد و نخستین نمونه عملیاتی با نام MH-47D وارد خدمت گردید. این بالگردها از تبدیل تعدادی CH-47A و CH-47C موجود به دست آمدند و به طور انحصاری در اختیار یگان 160th SOAR قرار گرفتند. هدف اصلی از این برنامه ایجاد یک بالگرد سنگین برای نفوذ مخفیانه در عمق خاک دشمن، انتقال نیروهای ویژه در شب، انجام عملیات در شرایط نامساعد جوی و پشتیبانی از مأموریتهای ضدتروریستی بود. برای تحقق این اهداف، سامانههای ناوبری پیشرفته، تجهیزات پرواز شبانه، سامانههای دفاعی، امکانات طنابریزی سریع و مهمتر از همه قابلیت سوختگیری هوایی به بالگرد افزوده شد تا بتواند مأموریتهایی را انجام دهد که از توان بالگردهای متعارف خارج بود.
توسعه MH-47 تنها یک ارتقای فنی ساده نبود، بلکه پاسخی مستقیم به یک نیاز راهبردی در ساختار نیروهای مسلح آمریکا محسوب میشد. فرماندهان عملیات ویژه به دنبال بالگردی بودند که بتواند بدون وابستگی به پایگاههای نزدیک، در فواصل بسیار طولانی پرواز کند، در ارتفاع پایین و در تاریکی مطلق نفوذ نماید، نیروها را در مناطق دورافتاده پیاده یا بازیابی کند و در صورت لزوم با سوختگیری هوایی مأموریت خود را تا صدها کیلومتر فراتر از برد عادی ادامه دهد. نتیجه این نیاز عملیاتی، شکلگیری خانواده MH-47 بود که بعدها در قالب مدلهای پیشرفتهتر MH-47E و MH-47G تکامل یافت و به یکی از مهمترین ابزارهای هوانوردی نیروهای ویژه ایالات متحده تبدیل شد.
MH-47D
نسخه MH-47D نخستین مدل اختصاصی خانواده شینوک بود که به طور ویژه برای مأموریتهای نیروهای عملیات ویژه ارتش ایالات متحده توسعه یافت. این بالگرد در اوایل دهه 1980 و پس از تشکیل یگان ۱۶۰ هوانوردی عملیات ویژه طراحی شد. نخستین نمونهها در فاصله سالهای 1984 تا 1985 وارد خدمت شدند و از همان ابتدا برای انجام عملیاتهای نفوذ عمیق، انتقال نیروهای ویژه و پشتیبانی از مأموریتهای محرمانه مورد استفاده قرار گرفتند.
برخلاف تصور رایج، MH-47D یک بالگرد کاملاً جدید نبود، بلکه از بازسازی و تبدیل شینوکهای موجود به دست آمد. در مجموع 12 فروند ساخته شد که شامل 6 فروند بازسازیشده از CH-47A و 6 فروند بازسازیشده از CH-47B/C بود. تمامی این بالگردها به یگان 160th SOAR اختصاص یافتند و هرگز در واحدهای عادی هوانیروز آمریکا خدمت نکردند.
مهمترین تفاوت MH-47D با CH-47D ترابری استاندارد در تجهیزات مأموریتی آن بود. در حالی که CH-47D برای حمل نیرو و بار در مأموریتهای عمومی طراحی شده بود، MH-47D برای عملیات ویژه در عمق خاک دشمن بهینهسازی شد. این بالگرد به سامانه سوختگیری هوایی به شکل لوله در جلوی بالگرد مجهز شد که امکان افزایش چشمگیر برد عملیاتی را فراهم میکرد(البته مدتی بعد از ورود به خدمت این توان را یافت). همچنین سامانه دید فروسرخ FLIR در دماغه برای پرواز در ارتفاع کم در شب ، تجهیزات سازگار با عینک دید در شب، ارتباطات ماهوارهای، سامانه هشدار راداری (RWR)، تجهیزات مقابله با موشکهای حرارتی، ناوبری پیشرفته و سامانه طنابریزی سریع به آن افزوده شد. این تجهیزات به خدمه اجازه میدادند در شب، در ارتفاع بسیار پایین و در شرایط نامساعد جوی مأموریت اجرا کنند؛ قابلیتی که در نسخه ترابری استاندارد وجود نداشت.
از نظر تسلیحات نیز MH-47D نسبت به نسخه ترابری مسلحتر بود. معمولاً دو مسلسل چندلول M134 مینیگان در طرفین بدنه و یک مسلسل M240D روی رمپ عقب نصب میشد تا هنگام فرود یا تخلیه نیروها پوشش آتش فراهم گردد. این تسلیحات ماهیت تهاجمی به بالگرد نمیدادند، اما بقای آن را در مناطق پرخطر افزایش میدادند.
از لحاظ عملیاتی، MH-47D در اواخر دهه 1980 و دهه 1990 ستون فقرات توان ترابری سنگین نیروهای ویژه آمریکا محسوب میشد. این بالگرد در عملیاتهای مهمی مانند عملیات کوه هوپ ۳ در سال 1988 (عملیات کوه هوپ ۳ یک عملیات نظامی فوق سری آمریکایی برای تصرف یک هلیکوپتر تهاجمی میل می-۲۴ «Hind-D» ساخت شوروی، مدل صادراتی میل می-۲۴ شوروی بود. این هواپیما در درگیری بین لیبی و چاد رها شده بود. )، عملیات هدف مشروع در پاناما در سال 1989 و عملیات طوفان صحرا در سال 1991 مشارکت داشت و توانایی خود را در انجام مأموریتهای دوربرد و شبانه به اثبات رساند.
در مورد وضعیت فعلی، MH-47D دیگر در خدمت عملیاتی نیست. با ورود مدل پیشرفتهتر MH-47E و سپس MH-47G، این بالگرد به تدریج از خدمت خارج شد. آخرین نمونههای MH-47D تا حدود سال 2008 بازنشسته شدند و هواگردهای باقیمانده یا به استاندارد MH-47G ارتقا یافتند یا به نسخههای جدید خانواده شینوک بازسازی شدند. بنابراین امروزه هیچ MH-47D عملیاتی در نیروهای مسلح ایالات متحده وجود ندارد و تمامی مأموریتهای آن توسط MH-47G انجام میشود.
MH-47E
نسخه MH-47E مهمترین گام تکاملی خانواده شینوکهای عملیات ویژه محسوب میشود و در واقع پاسخی به محدودیتهای عملیاتی MH-47D بود. اگرچه مدل D تواناییهای قابل توجهی در زمینه نفوذ شبانه و پشتیبانی از نیروهای ویژه ایجاد کرده بود، اما فرماندهان یگان 160th SOAR به برد بیشتر، ناوبری پیشرفتهتر و قابلیت اجرای مأموریتهای طولانیتر در عمق خاک دشمن نیاز داشتند. به همین دلیل ارتش آمریکا در سال 1987 قرارداد توسعه یک نمونه آزمایشی MH-47E را با بوئینگ منعقد کرد و نخستین نمونه پروازی در سال 1990 به آسمان برخاست. پس از چند سال آزمایش و ارزیابی، نخستین بالگرد عملیاتی MH-47E در ژانویه 1994 به یگان 160th SOAR تحویل شد و تا سال 1995 تمامی بالگردهای تولیدشده وارد خدمت شدند.
برخلاف MH-47D که از ترکیب بالگردهای CH-47A و CH-47C بازسازی شده بود، مدل E بر پایه بازسازی گسترده بدنههای CH-47C توسعه یافت. در مجموع 26 فروند MH-47E تولید شد؛ اگرچه در ابتدا برنامه ساخت 51 فروند در نظر گرفته شده بود، اما هزینههای بالا باعث کاهش تعداد سفارش شد. تمامی این بالگردها در اختیار یگان 160th SOAR قرار گرفتند و به ستون فقرات توان ترابری سنگین نیروهای ویژه آمریکا در دهه 1990 و سالهای آغازین جنگ علیه تروریسم تبدیل شدند.
مهمترین تفاوت MH-47E با MH-47D افزایش چشمگیر برد عملیاتی بود. در این مدل ظرفیت سوخت داخلی به میزان قابل توجهی افزایش یافت و مخازن جدید امکان حمل تقریباً دو برابر سوخت نسبت به شینوکهای استاندارد را فراهم کردند. در کنار قابلیت سوختگیری هوایی، این ویژگی به بالگرد اجازه میداد مأموریتهای چندساعته در صدها کیلومتر عمق خاک دشمن را بدون نیاز به فرود انجام دهد. این افزایش برد یکی از مهمترین دلایل توسعه مدل E بود.
دومین تفاوت اساسی، نصب رادار پیشرفته Terrain Following/Terrain Avoidance بود. در حالی که MH-47D عمدتاً به سامانههای ناوبری و دید در شب متکی بود، MH-47E به رادار APQ-174 مجهز شد که امکان پرواز خودکار در ارتفاع بسیار پایین و دنبال کردن پستی و بلندیهای زمین را فراهم میکرد. این قابلیت احتمال کشف بالگرد توسط رادارهای دشمن را کاهش داده و اجرای عملیات مخفیانه در شب و شرایط نامساعد جوی را آسانتر میکرد.برد رزمی این نسخه به حدود550 کیلومتر میرسد که از حدود برد 370 کیلومتری نسخه ترابری سی اچ47 سی بیشتر است و این در حالی است که این نسخه توان سوختگیری هوایی نیز دارد
یکی دیگر از پیشرفتهای مهم MH-47E، استفاده از یک مجموعه اویونیک کاملاً یکپارچه بود. این سامانه شامل رایانههای مأموریتی، نمایشگرهای چندمنظوره دیجیتال، سامانه ناوبری ترکیبی GPS/INS، ارتباطات ماهوارهای، سامانههای پیشرفته جنگ الکترونیک و تجهیزات هشداردهنده تهدید بود. در زمان ورود به خدمت، این مجموعه یکی از پیشرفتهترین سامانههای اویونیکی نصبشده روی یک بالگرد ارتش آمریکا محسوب میشد.
از نظر پیشرانه نیز MH-47E نسبت به مدل D بهبود یافت. موتورهای T55-L-714 با سامانه کنترل دیجیتال FADEC قدرت بیشتری تولید میکردند و عملکرد بالگرد را در مناطق گرم و مرتفع بهبود میبخشیدند. این مسئله برای عملیات در مناطقی مانند افغانستان که ارتفاع زیاد و دمای بالا عملکرد بالگردها را کاهش میدهد اهمیت فراوانی داشت.
به طور خلاصه، تفاوتهای اصلی MH-47E نسبت به MH-47D شامل افزایش قابل توجه ظرفیت سوخت و برد عملیاتی، نصب رادار دنبالکننده عوارض زمین، اویونیک دیجیتال یکپارچه، سامانههای ارتباطی پیشرفتهتر، موتورهای قویتر و قابلیت بهتر برای عملیات در هر شرایط آبوهوایی بود. اگر MH-47D نخستین شینوک عملیات ویژه محسوب میشد، MH-47E اولین مدلی بود که تمامی نیازهای یک بالگرد نفوذ راهبردی مدرن را برآورده کرد و به همین دلیل در عملیاتهای مهم دهه 1990، افغانستان و عراق نقش بسیار برجستهای ایفا نمود.
در نهایت، با آغاز برنامه نوسازی ناوگان نیروهای ویژه در دهه 2000، بالگردهای MH-47E به تدریج به استاندارد جدید MH-47G ارتقا یافتند. امروزه هیچ فروند MH-47E به شکل اولیه خود در خدمت عملیاتی ارتش آمریکا باقی نمانده و تمامی بازماندگان این ناوگان به نسخه پیشرفتهتر G تبدیل شدهاند.
MH-47G
MH-47G پیشرفتهترین و آخرین عضو خانواده شینوکهای عملیات ویژه است که امروزه به عنوان اصلیترین بالگرد ترابری سنگین نیروهای ویژه ارتش ایالات متحده شناخته میشود. توسعه این مدل در اوایل دهه 2000 آغاز شد و هدف آن ترکیب توانمندیهای موفق MH-47E با فناوریهای دیجیتال نسل جدید بود. نخستین بالگردهای MH-47G در سال 2004 به یگان ۱۶۰ هوانوردی عملیات ویژه تحویل شدند و به تدریج جایگزین تمامی MH-47D و MH-47E های عملیاتی شدند.
برخلاف مدل E که بر پایه فناوریهای دهه 1990 توسعه یافته بود، MH-47G بر اساس معماری دیجیتال جدیدی طراحی شد. مهمترین ویژگی آن نصب سامانه Common Avionics Architecture System (CAAS) بود که یک کابین کاملاً دیجیتال با نمایشگرهای چندمنظوره، مدیریت یکپارچه مأموریت، ناوبری ماهوارهای پیشرفته و ارتباطات جهانی را در اختیار خدمه قرار میداد. این سامانه آگاهی محیطی خلبانان را به شکل چشمگیری افزایش داد و بار کاری آنان را در مأموریتهای پیچیده کاهش داد.
مهمترین تفاوت MH-47G با MH-47E در دیجیتالی شدن کامل سامانههای پروازی و مأموریتی بود. علاوه بر کابین جدید، این مدل به سامانه کنترل پرواز دیجیتال، تجهیزات پیشرفتهتر جنگ الکترونیک، سامانههای هشدار موشکی، سامانههای ارتباطی امن و حسگرهای بهبود یافته مجهز شد. همچنین رادار دنبالکننده عوارض زمین و سامانههای دید فروسرخ نسل جدید در آن حفظ و ارتقا یافتند تا بالگرد بتواند در تاریکی مطلق، شرایط نامساعد جوی و ارتفاع بسیار پایین عملیات انجام دهد.
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد MH-47G حفظ قابلیت سوختگیری هوایی و مخازن سوخت بسیار بزرگ موسوم به “Fat Tanks” در دو سمت بدنه است. این مخازن ظرفیت سوخت بالگرد را به میزان قابل توجهی افزایش میدهند و در ترکیب با سوختگیری هوایی، امکان اجرای مأموریتهای چندین ساعته و نفوذ به صدها کیلومتر در عمق خاک دشمن را فراهم میکنند. این قابلیت یکی از دلایل اصلی انتخاب MH-47G برای مأموریتهای ویژه در افغانستان، عراق، سوریه و سایر مناطق عملیاتی بوده است.برد رزمی این نسخه به 770 کیلومتر با بار کامل می رسد و برد کامل ان بدون بار(برد انتقالی) دو برابر این عدد است.
از نظر تسلیحات، MH-47G معمولاً به مسلسلهای M134 مینیگان و M240 مجهز است و علاوه بر انتقال نیرو، میتواند پوشش آتش مؤثری برای تیمهای عملیات ویژه فراهم کند. همچنین قابلیت اجرای عملیات Fast Rope، Rappelling، انتقال خودروهای سبک، حمل محمولههای سنگین خارجی و ایجاد نقاط سوخترسانی پیشرو موسوم به FARP یا “Fat Cow” را دارد.
بالگرد ام اچ‑۴۷جی به طول ۱۵٫۹ متر و عرض ۴٫۸ متر است. طول کلی بالگرد با ملخ های بازشده ۳۰٫۱۸ متر میباشد. حداکثر وزن ناخالص آن ۲۴٬۴۹۴ کیلوگرم است و میتواند محمولهٔ مفیدی به وزن ۱۱٬۳۴۰ کیلوگرم را حمل کند.
MH-47G شهرت جهانی خود را در عملیاتهای واقعی به دست آورد. مشهورترین مأموریت این بالگرد مشارکت در عملیات نیزه نپتون (Operation Neptune Spear) در سال 2011 بود که به کشته شدن بلادن در پاکستان منجر شد. در این عملیات، بالگردهای MH-47G وظیفه پشتیبانی و بازیابی نیروهای ویژه را بر عهده داشتند. همچنین این مدل در جنگ افغانستان، عراق، سوریه و دهها عملیات محرمانه دیگر توسط یگان 160th SOAR به کار گرفته شده است.
در سالهای اخیر نسخه جدیدی با عنوان MH-47G Block II توسعه یافته است. این نسخه دارای سازه تقویتشده، سامانه انتقال قدرت بهبودیافته، تیغههای پیشرفته Advanced Chinook Rotor Blade، مخازن سوخت جدید و ظرفیت حمل بار بیشتر است. هدف از این ارتقا افزایش عملکرد در محیطهای گرم و مرتفع و همچنین حفظ برتری عملیاتی تا دهه 2040 و پس از آن است.
امروزه MH-47G تنها بالگرد ترابری سنگین نیروهای ویژه ارتش آمریکا محسوب میشود و همچنان در حال تولید و ارتقا است. تا سال 2025 بیش از 50 فروند MH-47G Block II تحت قرارداد قرار گرفتهاند و برنامه نوسازی ناوگان تا حدود سال 2030 ادامه خواهد داشت. این بالگرد در حال حاضر پیشرفتهترین بالگرد عملیات ویژه سنگین جهان به شمار میرود و به عنوان ستون فقرات توان جابهجایی راهبردی نیروهای ویژه آمریکا شناخته میشود
تاریخچه عملیاتی خانواده MH-47
خانواده MH-47 از دهه 1980 تاکنون یکی از مهمترین ابزارهای عملیاتی نیروهای ویژه ایالات متحده بوده است. این بالگردها به طور انحصاری توسط یگان 160th Special Operations Aviation Regiment (SOAR) موسوم به «شکارچیان شب» یا Night Stalkers به کار گرفته شدهاند و تقریباً در تمامی عملیاتهای مهم نیروهای ویژه آمریکا طی چهار دهه گذشته حضور داشتهاند. ویژگیهایی مانند برد بسیار زیاد، قابلیت سوختگیری هوایی، توان حمل تعداد زیاد نیرو و تجهیزات، و امکان پرواز در ارتفاع پایین و تاریکی مطلق باعث شده است که MH-47 به ستون فقرات عملیاتهای نفوذ عمیق نیروهای ویژه آمریکا تبدیل شود.
نخستین تجربههای عملیاتی MH-47D در نیمه دوم دهه 1980 شکل گرفت. یکی از مشهورترین مأموریتهای این دوره عملیات کوه امید در سال 1988 بود. در این عملیات دو فروند MH-47D به کشور چاد اعزام شدند تا یک بالگرد تهاجمی Mi-24 ساخت شوروی را که توسط نیروهای لیبی رها شده بود، بازیابی کنند. بالگرد مورد نظر پس از یک پرواز طولانی و پیچیده به وسیله MH-47ها به منطقه امن منتقل شد. این عملیات توانایی بالگرد در انجام مأموریتهای دوربرد و ویژه را به نمایش گذاشت و توجه فرماندهان نظامی آمریکا را به ظرفیتهای این سامانه جلب کرد.
در سال 1989 بالگردهای MH-47D در عملیات هدف مشروع برای سرنگونی حکومت مانوئل نوریگا در پاناما مشارکت داشتند. در این عملیات وظیفه انتقال نیروهای ویژه، تکاوران ارتش و پشتیبانی از حملات شبانه بر عهده این بالگردها بود. تجربه پاناما نشان داد که MH-47 میتواند در محیطهای شهری و در عملیاتهای سریع واکنش ویژه نیز عملکرد مؤثری داشته باشد.
در جریان جنگ خلیج فارس در سال 1991، بالگردهای MH-47D و سپس MH-47E در عملیات Desert Storm مشارکت کردند. یکی از مهمترین مأموریتهای آنها انتقال تیمهای شناسایی و نیروهای ویژه به عمق خاک عراق برای شناسایی مواضع موشکهای اسکاد بود. برد زیاد و قابلیت سوختگیری هوایی به این بالگردها امکان میداد مناطقی را پوشش دهند که برای سایر بالگردهای ارتش آمریکا قابل دسترسی نبود.
از اواسط دهه 1990، با ورود MH-47E به خدمت، توان عملیاتی یگان 160th SOAR به شکل قابل توجهی افزایش یافت. این مدل در عملیاتهای مختلفی در بالکان، سومالی و خاورمیانه شرکت کرد. در جریان بحرانهای منطقه بالکان و عملیاتهای ناتو در بوسنی و کوزوو، بالگردهای MH-47E برای انتقال نیروهای ویژه و مأموریتهای پشتیبانی مورد استفاده قرار گرفتند. در همین دوره قابلیتهای جدید ناوبری و رادار دنبالکننده عوارض زمین برای نخستین بار در شرایط عملیاتی واقعی آزمایش شد.
حملات 11 سپتامبر 2001 و آغاز جنگ جهانی علیه تروریسم نقطه عطفی در تاریخ عملیاتی خانواده MH-47 محسوب میشود. در جریان حمله آمریکا به افغانستان در اکتبر 2001، بالگردهای MH-47E نخستین هواگردهایی بودند که نیروهای ویژه آمریکایی را به مناطق کوهستانی این کشور منتقل کردند. عملیات معروف Rhino در جنوب افغانستان یکی از نخستین مأموریتهای بزرگ این بالگردها بود. در سالهای بعد، صدها مأموریت نفوذ، تخلیه، جابهجایی نیرو و پشتیبانی رزمی توسط MH-47E در افغانستان انجام شد.
در سال 2003 و همزمان با آغاز جنگ عراق، بالگردهای MH-47E و سپس MH-47G در عملیاتهای متعدد علیه اهداف راهبردی رژیم صدام حسین شرکت کردند. این بالگردها نقش مهمی در انتقال نیروهای ویژه، تیمهای شناسایی و واحدهای ضدتروریستی به عمق خاک عراق داشتند. بسیاری از عملیاتهای شکار رهبران گروههای تروریستی در عراق با پشتیبانی مستقیم MH-47 انجام شد.
از سال 2004 به بعد، MH-47G به تدریج جایگزین مدلهای قدیمیتر شد و به مهمترین بالگرد عملیات ویژه آمریکا تبدیل گردید. این مدل در طول جنگ افغانستان به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت و هزاران ساعت پرواز عملیاتی را ثبت کرد. مأموریتهای انتقال نیروهای ویژه در مناطق کوهستانی، تخلیه مجروحان، عملیات ضدتروریستی و پشتیبانی از نیروهای ائتلاف از جمله وظایف اصلی آن بود.
مشهورترین مأموریت عملیاتی MH-47G در دوم مه 2011 و در جریان عملیات Neptune Spear رخ داد. در این عملیات که به کشته شدن اسامه بن لادن در ابوتآباد پاکستان منجر شد، بالگردهای MH-47G وظیفه پشتیبانی، تأمین سوخت، بازیابی نیروها و پشتیبانی از تیم تهاجمی را بر عهده داشتند. این عملیات یکی از شناختهشدهترین مأموریتهای نیروهای ویژه آمریکا در قرن بیست و یکم محسوب میشود.
در دهه 2010 و 2020، بالگردهای MH-47G در عملیاتهای ضدتروریستی در عراق، سوریه، افغانستان، آفریقا و سایر مناطق جهان حضور مستمر داشتند. این بالگردها بارها برای انتقال نیروهای دلتا فورس، رنجرها، نیروهای ویژه ارتش آمریکا و سایر واحدهای عملیات ویژه مورد استفاده قرار گرفتهاند. امروزه نسخه MH-47G Block II جدیدترین عضو این خانواده محسوب میشود و انتظار میرود تا دهههای آینده نیز به عنوان اصلیترین بالگرد عملیات ویژه سنگین جهان در خدمت باقی بماند.
عبدالحمید تارخ
