موشک ضد تانک AGM-179 جاگم
امریکا در دهه1970 دست به به خدمت گیری موشک ضد تانک تاو به عنوان اولین موشک ضد تانک هواپرتاب زد. تاو یک موشک هدایت نیم خودکار سیمی بود. دقت ان بالا بود و احتمال برخورد ان به هدف بالا 87 درصد بود. تنها کافی بود هدفگیر سایت هدایت موشک را روی هدف قرار داد و بقیه کار خودکار بود و سامانه هدایت با تعقیب چراغ گزنده پشت موشک، موشک را به طرف هدف هدایت میکرد. این موشک قابل اطمینان بود و ایجاد اختلال روی ان بسیار دشوار(دست کم ان زمان)….بالگرد کبرا اولین بالگرد نظامی تهاجمی جهان بود و البته با تجهیز به موشک تاو اولین بالگرد ضد تانک جهان. تاو کاربرد بسیار داشت ولی سیستم هدایت سیمی مشکل خود را داشت
برای اشنایی با موشک ضد تانک تاو اینجا را کلیک کنید
تاو دو رشته سیم به میزان هر یک 3750 متر پشت سر خود حمل میکرد که فرامین هدایت را از طریق انها به موشک میرسد. این رو افزایش برد موشک به معنی افزایش طول سیم بود و از این رو محفظه حمل موشک بزرگتر میشد . از طرفی داشتن سیم به این معنی بود که رساند موشک به سرعت بالاتر مثلا سرعت صوت عملا ممکن نبود زیرا با سرعت صوت حرکت کردن و سیم دنبال خود کشیدن مشکلات خود را داشت
در اواخر دهه1970 در حالی که حدود 13 سال از ورود به خدمت کبرا در نیروی زمینی امریکا گذشته بود نیروی زمین به دنبال بالگرد جدید بود. کبرا عملا یک طرح موقت بود که نیاز به بالگرد تهاجمی طی جنگ ویتنام باعث به وجود امدن ان بر اساس طرح بالگرد کبرا شده بود. اگرچه کبرا قابلیت بسیار داشت ولی نیروی زمین به دنبال بالگرد پیشرفته تری بود نتیجه این نیاز بالگرد اپاچی بود.
ارتش برای بالگرد جدید موشک دوربرتری میخواست ولی برد بیشتر با هدایت سیمی جور نبود و از این رو شرکت لاکهید دست به توسعه موشک جدید هدایت لیزری با نام هلفایر زد که اولین بار با بالگرد اپاچی در سال 1982 عملیاتی شد.هلفایر یک موشک هدایت لیزری بود و این روش به ان اجازه میداد به برد بالا دست پیدا کند زیرا با کمک امواج لیزر منعکس شده از هدف که توسط سامانه نشان گذار لیزری به هدف تابیده شده هدایت می شود. از این رو هلفایر میتوانست به برد 8 کیلومتر برسد و حتی دارای سرعت مافوق صوت بود
برای اشنایی با موشک ضد تانک هلفایر اینجا را کلیک کنید
این موشک قابلیت بسیار داست که البته برد دو برابری ان بزرگترین امتیاز بود. شوروی در دهه 1970 سامانه شلیکا را توسعه داد این سامانه حدود 3000 متر برد موثر توپش بود و دارای سیستم هدایت اتش با رادار، تاو بردش کم بود ولی هلفایر این امتیاز را داشت که در برد بسیار بالا خارج از برد کمینه توپ 23 م م شلیکا ان را هدف قرار دهد
جنگ اول خلیج فارس یک نمایش فوق العاده از بالگرد اپاچی و موشک هلفایر را به نمایش گذشت به شکلی نامی که اپاچی در این جنگ برای خود دست کمتر سلاحی در هیچ جنگی توانست برای خود دست پا کند . در این نبرد 277 اپاچی موفق به نابودی 2000 تانک ،نفربر و خوردی عراقی شدند و دست کم 500 تانک و نفربر قربانی هلفایر شد
برای مطالعه مقاله جنگ خلیج فارس1 اینجا را کلیک کنید
ولی یک مشکل بزرگ نیز در این عملیات برای هلفایر وجود داشت .مشکل هلفایر به عنوان یک موشک هدایت لیزری مشکلات خود را داشت . در اب هوای بد درست عمل نمیکرد . باران و یا مه و یا شرایط بیابانی (طوفان بیابانی و شن) باعث میشد تا امواج هدایت لیزری درست به موشک برای هدایت نرسند و دقت موشک کم می شود.از این رو در میانه دهه1990 نسخه جدید با نام لانگ بو هلفایر تولید شد که با نسخه جدید بالگرد اپاچی با نام لانگ بو اپاچی هماهنگ شد. این موشک دارای سیستم هدایت میلی موجی بود. این سیستم با کمک رادر میلی موجی بالگرد لانگ بو اپاچی عملیاتی شد . هدف توسط رادار کشف می شود و موشک به طرف ان با کمک امواج رادار هدایت میشد . نسخه میلیموجی در برابر هرگونه شرایط اب و هوایی ایمن بود و میتواند اهداف ثابت و متحرک را هدف قرار دهد
هلفایر به شکل گسترده ای مورد استفاده قرار گرفت. چندین بالگرد نظامی در سراسر جهان از ان استفاده کردند و حتی از هواپیماهای بدون سرنشین و یا سرنشین دار پشتیبانی شلیک شد . سیستم هدایت لیزری با ان اجازه میداد که به شکل گسترده ای از هر هواگردی پرتاب شود از جمله هواگرد های پر سرعت مانند جتها جنگی.این موشک حتی از خودرو های زرهی نیز شلیک شد
در دهه گذشته انگلستان موشک میلی موجی بریمستون را توسعه داد. این موشک یک نسل جدید از موشک های ضد تانک بود.هلفایر دارای سیستم هدایت میلی موجی بود ولی در واقع نسخه هدایت میلی موجی توسط رادار میلی موجی بالگرد هدایت می شود(نسخه N هلفایر این گونه است ولی نسخه میلیموجی دیگر یعنی L دارای قابلیت رادار مستقل و شلیک کن و فراموش کن است) ولی بریمستون خودش دارای یک رادار میلی موجی بود که دست به اسکن محیط روبروی خود با کمک رادار میزد و نتیجه اسکن را با الگوی از پیش داده شده به حافظه خود قیاس میکرد از این روی میتوانست یک تانک و یا توپ و یا یک کامیون و سیستم های نظامی را تشخیص داده و به طرف ان شیرجه رود. بریمستون یک موشک هوشمند بود خود هدف را کسب و با ان درگیر می شود.امریکا بسیار تحت تاثیر بریمستون قرار گرفتند تا جای که مدتی بحث تولید تحت امتیا ز ان بود ولی در سال 2012 میلادی وزارت دفاع امریکا خواهان توسعه موشک ضد تانک جدیدی برای شلیک اززمین و هوا و دریا شد که بتوان ان را جایگزین موشک های چون تاو، هلفایر و موشک ماوریک کرد. تاو و هلفایر موشک های ضد تانک کوچکی بودن ولی ماوریک کلاهک بزرگتری داشت و از طرفی برد بیشتری
برای اشنایی با موشک بریمستون اینجا را کلیک کنید
از این رو لاکهید مارتین دست به توسعه موشک جدید زد گه امروزه با نام AGM-179 جاگم (JAGM) شناخته می شود.این موشک در واقع ترکیبی از موشک هلفیار و یک سیستم هدایت جدید است
پیشرانه موشک مشابه هلفایر است در واقع خود هلفایر است . موشک دارای یک مرحله سوخت جامد است که تا برد 8 کیلومتر ان را می رساند و در میانه بدنه کلاهک جنگی موشک است. پیشرانه میتواند موشک را به سرعت 1.4 ماخ برسند. این دقیقا سرعتی مشابه سرعت موشک هلفایر است و سرعت صوت به معنی وارد کرد انرژی جنبشی بیشتر به هدف و افزایش سرعت رسیدن به هدف
موشک دارای کلاهک خرج گود و نسخه ای با کلاهک انفجاری قوی ترکش شونده است و البته تسخه ای با کلاهک ها سوز و یا تریموباریک . این موشک قرار است سلاح اصلی هواپرتاب برای بالگرد ها، جنگندهای پشتیبانی و پهپادها باشد. بیشتر اهدف که در نبرد های امروزه بالگردها و پهپادها به ان حمله میکنند ساختمانها، محل تجمع دشمن و خودرو ها است که نیازی به کلاهک ضد زره ندارد و بیشتر نیاز به کلاهک انفجار قوی و یا تریموباریک است. موشک 49 کیلوگرم وزن دارد که وزن کلاهک در این میان 9 کیلو در نسخه ضد زره و8 کیلوگرم در نسخه افنجار قوی ترکش شونده و یا تریموباریک است
تا اینجا این موشک دقیقا مشابه هلفایر است خود دارای همان پیشرانه و کلاهک است ولی تفاوت و بزرگ و برتری ان در سیستم هدایت دوگانه ان است
موشک جاگم ترکیبی از سیستم هدایت میلی موجی و لیزری است. در واقع بسته به نوع هدف و منطقه نبرد میتواند یکی از دو نوع هدایت را انتخاب کرد. نکنه مهم در مورد این موشک این است که سیستم میلی موجی ان مثل میلی موجی موشک لانگ بو هلفایر نیست بلکه مشابه موشک بریمستون است و دارای یک رادار برای کشف خود کار هدف است . این یک تفاوت و برتری بزرگ نسبت به نسخه میل موجی هلفایر دارد
در نسخه میلی موجی هلفایر در واقع رادار میلی موجی بالگرد بود که موشک را هدایت میکرد خود موشک سیستم رادار مستقل نداشت ولی در جاگم خود موشک دارای سیستم رادار مستقل است از این رو بر خلاف نسخه میلی موجی هلفایر که باید حتما هواگرد رادار میلی موجی داشته باشد در جاگم نیازی به رادار میلی موجی نیست زیرا خود موشک چنین راداری را دارد که میتواند تصاویر رادار را نیز در اختیار خلبان قرار بدهد و این یک امتیاز بزرگ است
از این رو جاگم بسته به نوع هدف و یا هواگرد که ان را شلیک میکند میتواند با اهداف مختلف درگیر شود، ثابت و متحرک و انهم در هر شرایط اب و هوایی. عملا شرابط محیط روی دقت ان تاثیر ندارد ..
جاگ در سال 2019 میلادی عملیاتی شد البته نسخه فعلی بر اساس پیشرانه و کلاهک جنگی موشک هلفایر ساخته شه. نسخه دوربردتر ان تا سال 2024 وارد خدمت می شود که تا دو برابر برد دارد که این نسخه جای موشک ماوریک را نیز خواهد گرفت. این موشک به شکل کامل جایگزین موشک هلفایر نیز می شود و عملا از 10 بالگرد و پهپاد امریکایی شلیک خواهد شد .از جمله برنامه های اینده برای جاگم افزایش برد ان تا دوبرابر ، افزودن یک گیرنده ماهواره ای جی پی اس برای حمله به اهداف ثابت زمین با دقت بالا
این موشک قرار است توسط نیروی دریایی امریکا نیز استفاده شود. سامانه هدایت میلی موجی ان کارایی فوق العاده ای بر ضد قایقها تندرو خواهد داشت زیرا خود میتواند دست به قفل روی این قایق ها و تعقیب انها بزند. از جمله اینکه میتواند تعداد زیادی از این موشک را به شکل همزمان به طرف مجموعه ای قایق ها تندرو در حال حرکت شلیک کرد تا انها به شکل مستقیم روی انها با رادار خود قفل و با انها درگیر شوند از این رو نیروی دریایی تصمیم به نصب این موشک روی بالگردهای ویپر، ونوم و بالگرد سی هاوک دارد.نسخه تحویلی به نیروی دریایی دارای کلاهک تریموباریک خواهد بود اگرچه کلاهک انفجار قوی ترکش شونده نیز روی ان نصب خواهد شد
بر اساس تصاویر به دست امده از محل ترور شهید بزرگوار سردار قاسم سلیمانی از این موشک در ترور ایشان استفاده شده. البته برخی منابع در مرحله اول شلیک موشک هلفیار از بالگرد لانگ بو اپاچی را اعلام کردند ولی بعد پنتاگون اعلام کرد ،پهپاد موشک را شلیک کرده بر اساس تصاویر به دست امده از لاشه موشک در محل ترور به احتمال بسیار قوی از موشک جاگم در ترور استفاده شده است.جاگم تنها چند ماه قبل از این ترور شوم توسط ارتش عملیکا عملیاتی شد
| نام | هلفیار | جاگم |
| طول | 1.6 متر | 1.8 متر |
| قطر | 176 م م | 180 م م |
| وزن کامل | 45 تا49 کیلوگرم بسته به مدل | 49 کیلوگرم |
| وزن کلاهک | 9 کیلوگرم | 9 کیلوگرم |
| سرعت | مافوق صوت | مافوق صوت |
عبدالحمید تارخ
