هواپیمای اواکس E-7

در سال 1990 میلادی استرالیا به دنبال یک هواپیمای هشدار زودهنگام (اواکس ) بود. در ان زمان مطالعات بسیاری انجام شد تا اینکه سرانجام در سال 2000 میلادی قرار دادی با بوئینگ امضا شد که هدف ان به دست اوردن شش فروند اواکس بود

“””””””اواکس یک رادار پرنده است. از انجایی که زمین گرد است رادار زمینی حتی در بهترین حالت تنها میتوانند ارتفاع پست را تا برد 40 کیلومتر پوشش دهد انهم در شرایطی که منطقه وسیع و بدون مانع باشد. در مناطق کوهستانی پوشش ارتفاع پست با رادار زمینی غیر ممکن است زیرا کوه ها و پستی و بلندی زمین مانع دید رادار می شوند. ولی اواکس چنین مشکلی را ندارد. حتی می تواند هدفی را روی زمین رسد کند و بسته به ارتفاع پرواز حتی تا 300 کیلومتری می تواند هر هدفی را در ارتفاع چند متری زمین مشاهده کند از این رو هیچ شبکه دفاع هوایی بدون اواکس کامل نیست. همچنین متحرک بود و سرعت جابجای بالا اواکس این امکان را می دهد که تنها در عرض چند ساعت هزاران کیلومتر از اسمان را جستجو کرد کاری که برای انجام ان نیاز به چندین رادار است و تازه ان رادارها نیز در نهایت ارتفاع پست را پوشش نمی دهد””””””

در نهایت پرنده ای که به استرالیا تحویل شد بر اساس بدنه بوئینگ 737 ساخته شد. همواره اواکس ها بر روی بدنه هواپیماهای غیر نظامی توسعه می یابند اگرچه موارد نیز بوده که بر روی بدنه هواپیماهای ترابری نظامی توسعه یافته اند . در این میان برای استرالیا بهترین گزینه بوئینگ 737 -700 –ایی ار بود

این نسخه از بوئینگ 737 یکی از ممتاز ترین عضوهای خانواده بوئینگ 737 است به بوئینگ 737 ان جی (Boeing 737 Next Generation) نیز خوانده می شود که در دهه 1990 توسعه یافت و دارای برد بیشتر و مصرف سوخت کمتر است. نسخه 737-700 ایی ار تا 10000 کیلومتر برد دارد از این رو عملا دارای همان بردی است که هواپیماهای چهار موتوره ای چون بوئینگ 707 دارد که بدنه اصلی اواکس مشهور ایی-3 است

هواپیما دارای دو دستگاه موتور توربوفن CFM56-7B24 میباشد که 24200 پاوند رانش ایجاد می کند و بر روی هواپیماهای غیر نظامی خانواده ایرباس ای 320 و ایرباس ای 340 و همچنین اکثر اعضای خانواده بوئینگ 737 نصب است. سازه کمی تقویت شده از جمله در قسمت سقف زیرا انتن رادار روی ان نصب شده است

رادار MESA یا «آرایه اسکن‌شده الکترونیکی چندنقشه» یک رادار هواپایه از نوع آرایه اسکن‌شده الکترونیکی فعال (AESA) است که شرکت نورثروپ گرومن آن را طراحی و تولید کرده و به‌عنوان حسگر اصلی سامانه‌های هشدار زودهنگام هوایی و کنترل (AEW&C) در هواپیمای بوئینگ E-7 Wedgetail به کار می‌رود. این رادار می‌تواند اهداف هوایی، دریایی و زمینی را به‌طور همزمان ردیابی، شناسایی و طبقه‌بندی کند و به همین دلیل یک حسگر چندنقشه و چنددامنه‌ای به شمار می‌آید. برخلاف رادارهای چرخان سنتی، MESA هیچ قطعه متحرکی ندارد و به‌جای چرخش مکانیکی آنتن، پرتو امواج رادیویی را به‌صورت الکترونیکی هدایت می‌کند. این رادار از سه روزنه تشکیل شده که ماژول‌های فرستنده/گیرنده باند L را به اشتراک می‌گذارند و در نتیجه پوشش کامل ۳۶۰ درجه در اطراف هواپیما ایجاد می‌کنند. در فناوری AESA، هر عنصر آنتن به یک ماژول کوچک فرستنده/گیرنده حالت جامد متصل است که توسط کامپیوتر کنترل می‌شود و امکان هدایت دقیق و سریع پرتو را فراهم می‌آورد. برخلاف آرایه‌های اسکن‌شده الکترونیکی غیرفعال (PESA) که تنها یک پرتو در یک فرکانس منتشر می‌کنند، MESA می‌تواند چندین پرتو را همزمان در فرکانس‌های مختلف بتاباند و در برابر اخلال‌گری مقاوم‌تر باشد.

برد این رادار در حالت نظارتی بیش از ۶۰۰ کیلومتر گزارش شده است؛ برای اهدافی به اندازه یک جنگنده بیش از ۳۷۰ کیلومتر و برای اهدافی به اندازه یک ناوچه بیش از ۲۴۰ کیلومتر برد تشخیص دارد. MESA می‌تواند به‌طور همزمان صدها هدف را در هوا و دریا ردیابی کند و گزارش‌ها از قابلیت ردیابی حدود ۳۰۰ هدف و قفل روی ۱۸۰ هدف در برد ۶۰۰ کیلومتر حکایت دارند. این رادار از حالت‌های درهم‌تنیده هوا-به-هوا و دریایی پشتیبانی می‌کند و می‌تواند همزمان جستجوی هوایی، کنترل جنگنده و شناسایی زمینی را انجام دهد. MESA همچنین مجهز به یک سیستم شناسایی دوست یا دشمن (IFF) با برد بلند است که گواهی AIMS برای حالت ۵ را دریافت کرده و از شکل‌موج‌های پیشرفته و رمزنگاری قوی برای تشخیص سریع تهدیدات هوایی استفاده می‌کند. با داشتن کانال‌های متعدد و گیرنده‌های مستقل، این رادار از تکنیک‌های حفاظت الکترونیکی مدرن برای تطبیق با اخلال‌گری و حملات الکترونیکی بهره می‌برد و همزمان آگاهی موقعیتی خود را حفظ می‌کند. با تمرکز انرژی خود بر روی یک تهدید خاص، MESA تقریباً برد تشخیص خود را در آن نقطه دو برابر می‌کند، در حالی که همچنان دید کاملی از کل میدان نبرد دارد.

این رادار روی هواپیمای بوئینگ E-7 Wedgetail نصب می‌شود و در بالای بدنه هواپیما، روی یک تیغه پشتی بزرگ قرار می‌گیرد. MESA چند دقیقه پس از برخاستن آماده عملیات می‌شود و می‌تواند در یک مأموریت ۱۰ ساعته، مساحتی بالغ بر ۴ میلیون کیلومتر مربع را پوشش دهد. این رادار در حال حاضر به نیروهای هوایی استرالیا، ترکیه و کره جنوبی خدمت می‌کند و تولید آن برای نیروهای هوایی سلطنتی بریتانیا و ایالات متحده در جریان است. هزینه هر واحد رادار MESA در برنامه E-7 Wedgetail بریتانیا حدود ۶۰ میلیون پوند برآورد شده است که برای پنج فروند، مجموعاً حدود ۳۰۰ میلیون پوند هزینه در بر دارد. نورثروپ گرومن تولید سخت‌افزار و نرم‌افزار MESA را در چندین تأسیسات داخلی خود انجام می‌دهد؛ آزمایشگاه فناوری پیشرفته در لینتیکوم مریلند، عناصر میکروالکترونیکی و قطعات فرکانس رادیویی را تولید می‌کند. تیر پایه و رادوم‌های MESA در تأسیسات لیک چارلز لوئیزیانا و سن دیگو کالیفرنیا ساخته می‌شوند و به‌طور سفارشی برای ادغام در بدنه هواپیمای E-7 طراحی شده‌اند. تقویت‌کننده‌های توان بالا که در آزمایشگاه لینتیکوم تولید می‌شوند، منبع توان بالای MESA هستند و به این حسگر اجازه می‌دهند تا به‌طور مداوم و در زمان واقعی اسکن و تطبیق یابد. MESA به‌طور مستمر در حال تکامل است تا با تهدیدات جهانی در میدان نبرد مدرن مقابله کند و اخیراً قابلیت‌های شناسایی رزمی پیشرفته آن با استفاده از یک هواپیمای عملیاتی E-7 یکپارچه‌سازی و آزمایش شده است. در نهایت، این رادار با ارائه آگاهی چنددامنه‌ای و توانایی دیدن دورتر و تصمیم‌گیری سریع‌تر، به رزمندگان اجازه می‌دهد تا اهداف مأموریت را برآورده کرده و قابلیت همکاری ناوگان را محقق کنند.

بر روی سقف کابین جلوی انتن رادار اصلی، تعداد انتن ریز قرار دارند که انتن فرستنده های یو اچ اف و وی اچ اف، انتن هشدار دهنده رادار AAR-54 و گیرنده جی پی اس است. همچنین در زیر بدنه و جلوی دماغه نیز انتن های قرار دارند که متعلق به هشدار دهنده رادار AAR-54 ، پرتاب کننده شراره AN/ALE-47، هشدار دهنده لیزری، سامانه جمع اوری علائم الکترونیک و فرکانس های راداری ، سامانه شنود مکالمان رادیویی دشمن، سامانه هشدار دهنده نزدیک شدن موشک به کمک دوربین دید حرارتی از نوع AAQ-24 ، سامانه جنگ الکترونیک و ضد جنگ الکترونیک ، سامانه ناوبری تراکام از جمله سامانه های دیگر این هواپیما می باشد

استرالیا به عنوان مشتری آغازگر و توسعه‌دهنده اصلی، شش فروند E-7A را در خدمت دارد. این کشور در دسامبر ۲۰۰۰ تحت پروژه AIR 5077 قراردادی به ارزش بیش از یک میلیارد دلار استرالیا برای توسعه و تأمین این هواپیما امضا کرد. تحویل به نیروی هوایی سلطنتی استرالیا از نوامبر ۲۰۰۹ آغاز شد و آخرین فروند در ژوئن ۲۰۱۲ تحویل داده شد. این ناوگان توسط اسکادران شماره ۲ در پایگاه ویلیام‌تاون اداره می‌شود و در سال ۲۰۱۲ به قابلیت عملیاتی اولیه رسید. استرالیا در مارس ۲۰۲۵ قراردادی ۵۶۹ میلیون دلاری برای مدرن‌سازی ناوگان امضا کرد تا این هواپیماها تا دهه ۲۰۳۰ در خدمت بمانند.

کره جنوبی با پروژه «چشم صلح» (Peace Eye) در سال ۲۰۰۶ قراردادی به ارزش بیش از ۱.۶ میلیارد دلار برای چهار فروند E-737 امضا کرد. اولین فروند در سپتامبر ۲۰۱۱ تحویل داده شد و آخرین فروند در سال ۲۰۱۲ تحویل گردید. کره جنوبی در نوامبر ۲۰۲۴ درخواست خرید چهار فروند دیگر به ارزش ۴.۹۲ میلیارد دلار را تأیید کرد که شامل موتورها، سیستم‌های پادکار فروسرخ و تجهیزات ناوبری بود.

ترکیه نخستین کشور سفارش‌دهنده این هواپیما بود و در ژوئیه ۲۰۰۳ قراردادی برای چهار فروند Boeing 737 Peace Eagle به همراه سیستم‌های پشتیبانی زمینی امضا کرد. نخستین پرواز آزمایشی نسخه ترکیه در سپتامبر ۲۰۰۷ انجام شد و تحویل از سال ۲۰۱۴ آغاز گردید.

بریتانیا در مارس ۲۰۱۹ قراردادی ۱.۹۸ میلیارد دلاری برای پنج فروند E-7A امضا کرد تا جایگزین E-3D Sentry شود، اما به دنبال بازنگری دفاعی ۲۰۲۱، سفارش به سه فروند کاهش یافت. فرآیند تبدیل سه فروند بوئینگ 737 NG به استاندارد Wedgetail AEW1 از نوامبر ۲۰۲۰ در بیرمنگام آغاز شد. نخستین فروند در سپتامبر ۲۰۲۴ نخستین پرواز خود را انجام داد و قرار است در اواخر ۲۰۲۶ به خدمت رسمی وارد شود.

آمریکا در ابتدا قصد داشت ۲۶ فروند E-7A را جایگزین ناوگان E-3 کند و در اوت ۲۰۲۴ قراردادی ۲.۵۶ میلیارد دلاری برای دو نمونه سریع به بوئینگ داد. اما در ژوئن ۲۰۲۵، پنتاگون به دلیل افزایش هزینه از ۵۸۸ به ۷۲۴ میلیون دلار برای هر فروند و نگرانی درباره بقاپذیری، برنامه را لغو کرد و به سامانه‌های فضایی و E-2D روی آورد. کنگره در نوامبر ۲۰۲۵ حدود ۴۰۰ میلیون دلار برای ادامه برنامه اختصاص داد، اما آینده آن همچنان نامشخص است.

ناتو در نوامبر ۲۰۲۳ E-7A را به عنوان جایگزین E-3 انتخاب کرد و خرید شش فروند را با قابلیت عملیاتی در سال ۲۰۳۱ تصویب نمود. اما پس از لغو برنامه آمریکا، چند کشور اروپایی در نوامبر ۲۰۲۵ از خرید منصرف شدند و در ژوئیه ۲۰۲۶، ناتو رسماً «گلوبال‌آی» ساب را برای جایگزینی AWACS انتخاب کرد و E-7 را کنار گذاشت.