معرفى و بررسى اوليه بالگرد رزمى شاهد ٢١٦
۴ تا ۶ آذر ماه ششمین نمایشگاه بین المللى تجهیزات هوافضا ایران در صنایع پنها برگزار شد که در آن دستاورد هاى ایران و کشورهاى مختلف اعم از روسیه ، المان ، بلژیک و … براى تماشاى عموم و جذب سرمایه براى پیشبرد این دستاورد ها در حوزه هوافضا گذاشته شد .
در این بین شرکت هاى داخلى و خارجى حضور و فعالیتى پررنگ داشتند که میتوان در بخش خارجى به نماینده “بلژیک” در زمینه نگهدارى داخلى هواپیمایى سیویل ، هایتک در زمینه تعمیر و نگهدارى از “آلمان” و لت از “روسیه” و در بخش داخلى به صنایع شاهد ( وابسته به جهاد خودکفایى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ایران ) ، صنایع پشتیبانى و نوسازى هلیکوپترهاى ایران (پنها) ، شرکت تعمیرات فارسکو ، شرکت صنایع الکترونیکى ایران (صاایران) ، شرکت سبا و شرکت هاى دیگر در بحث ساخت ، تولید و تعمیرات و پشتیبانى اشاره کرد .
در این بین بازدیدکنندگان توجه خاصى به دستاورد هاى این شرکت ها و صنایع داشتند ، که یکى از این دستاوردها به نام بالگرد شاهد ٢١۶ از صنایع شاهد بیش از بقیه به چشمان بازدیدکنندگان آمد .
اما این بالگرد چیست و چرا علاقمندان به این بخش تحت تاثیر این بالگرد رزمى قرار گرفته اند ؟!؟!
این بالگرد اولین بالگرد رزمى ٢ سرنشینه با قابلیت هاى نسبتا بالا براى رفع نیاز به یک هواگرد بالگردی رزمى پیشرفته در ارتش و سپاه پاسداران است که توسط صنایع شاهد طراحى شده و مراحل تست و ساخت نمونه هاى اولیه را پشت سر میگذارد .
طراحى سازه
بالگرد رزمى شاهد ٢١۶ بالگردی است با ظاهرى کاملا پیشرفته و مدرن داراى ٢ موتور و ٢ خلبان که به صورت پشت هم در کابین های جدا از یکدیگر مینشینند که با گفت و گو هایى که با مسئول غرفه و دوستان داشتیم ترکیب ناقصى از بالگرد هاى رزمى کبرا ، تایگر و اتاک ترکیه است .
شباهت شدید این پروژه به Kazan ansat 2RC را نباید دست کم گرفت شاهد ٢ نزديك ترين طرح از روى پلتفرم به Kazan Ansant 2RC است كه ميتوان اين نكته را از نحوه طراحى و قرارگيرى اتاقكهاى خلبان ها ، بالك ها ، روتور اصلى 4 تايى و روتور دمى 2 تايى و طراحى نحوه اتصال دم به بدنه اصلى فهميد .
در نگاه اولیه طرحى است ترکیبى از موارد گفته شده در بالا ولى در واقع (بنا به گفته مسئول غرفه) پروژه شاهد ٢١۶ در اصل طرحى قدیمی و شکست خورده در زمان حضور مستشاران امریکایى در ایران بوده که حال با تغییرات بسیار زیاد و شگرف به نام شاهد ٢١۶ در حال احیا است .
بدنه از مواد کربنى ، کامپوزیت و آلمینیوم ساخته شده که هم سبکى و هم مقاومت نسبتا بالایى را به بالگرد میدهد . همچنین بالگرد شاهد ٢١۶ بدلیل سبکى حاصل از استفاده از مواد کربنى در بدنه ، روتور ۴ تایى و استفاده از ۲ موتور در آن از مانور نسبتا مناسب با نیازهای رزمی نیروهاى مسلح برخوردار است .
در ظاهر هنوز یک ایراد تداعى گر بالگردهاى قدیمى است که با شکل بسیار مدرن این بالگرد در تضاد است ؛ این ایراد استفاده از اسکین بجاى استفاده از چرخ در شاهد ٢١۶ است .
اسکین سالهاست که منسوخ شده است و دیگر در اکثر بالگردهاى رزمى مدرن جهان جایى ندارد . اسکین محدودیت هایى چون ناتوانى در تاکسى کردن و کم کردن خسارات ناشی از برخورد بالگرد در موقع سقوط ان بر روى زمین است ؛ استفاده از چرخ باعث میشود تا بالگرد زودتر از آشیانه خود تا محل برخواستن بیاید(تاکسى) و حتى در موقع برخورد بالگرد با زمین از فشار بیشتر به سازه جلوگیرى مى کند . متاسفانه طراحان به استفاده از اسکین بسنده کردند و سعى نکردند تا به طرف استفاده از چرخ ها با بازوهاى هیدرولیک در طراحى شاهد ٢١۶ بروند که این نیز ضعفى نسبتا مهم در طراحى است .
پيشران
شاهد ٢١۶ از ٢ موتور TV-3VMA روسى هرکدام با قدرتی حدود ۲۰۰۰ اسب بخار بهره میبرد که روى هم ، در حداکثر قدرت موتور ۴۰۰۰ اسب بخار قدرت تولید میکنند و سرعت شاهد را به ٢٧٠ كيلومتر در ساعت ميرساند .
موتور TV-3 یک موتور توربوشفت ساخت صنایع کلیموف (Klimov) روسیه است که در بالگرد هاى چون :
Mil Mi-17/8/14/24/28
Kamov Ka-27/29/32
نیز بکار رفته است و سابقه اى نسبتا خوب در میان موتورهاى توربوشفت دارد . (نه در ایران)
موتور TV3 انواع زیادی دارد که غیر از مدل VK2000 که مخصوص مناطق گرم و مرتفع هست بقیه بشدت در شرایط ایران عملکرد بدی دارد به عنوان نمونه میتوان به میل١٧ هایى که به تعداد بالا کرش داده اند اشاره کرد ، پس TV3 در سری VMA چندان در آب و هواى ایران کارآمد و مفید نیست.
نحوه قرارگیرى این ٢ موتور در سازه به صورت خیلى خیلى نزدیک به یکدیگر است که انتقادات زیادى را به همراه داشته ؛ به عنوان مثال به گفته دوستان اگر یکى از موتورها دچار مشکلاتى اعم از انفجار و آتش گرفتن بر اثر نقص فنى شود و یا حتی هدف برخورد موشکى قرار گیرد به احتمال ٩٠% موتور مجاور خود را هم به زیر میکشد و باعث سقوط حتمى بالگرد میشود .
روتور اصلى و دمى
در بخش طراحى روتور این بالگرد از روتور اصلى ۴ تایى “تمام مفصلى” از جنس کامپوزیت با قطر ١۵/٢۴ متر و روتور دمى ٢ تایى به قطر ٢.٩۵ متر بهره میبرد که به کم شدن صداى حاصل از گردش روتور ، افزایش مانور و کم شدن لرزش بالگرد در ارتفاع بالا کمک شایانى میکند . میتوان استفاده از روتور اصلى ۴ تایى را یکى از نقاط قوت بسیار مهم این طرح داخلى دانست.
الكترونيك بالگرد و تجهيزات الكترونيكى
در بخش الکترونیک و اینسترومنت هاى داخلى نیز بنا به گفته مسئولین غرفه ، صنایع شاهد در شاهد ٢١۶ از اینسترومنت دیجیتال همچو : هاد (HUD) ، نمایشگرهاى چند منظوره (MFD) و نمایشگر هاى پیشرفته نشانه روى داخل کابین استفاده شده و شاهد ٢١۶ در این بخش میتواند عرض اندامى کند .
حدود ۷۰% تجهیزات الکترونیکی طرح همچون طراحى پنل لايت ها و ال سى دى پنل ها تکمیل و تجهيزات نصب و تست شده است و ۳۰% بقیه نیز نیاز به صرف زمان براى تکمیل شدن دارد ؛ با این تفاسیر شاهد ۲۱۶ داراى الکترونیکی پیشرفته است ولى مشكلات احتمالى (نظرات) همچو ضعف در سامانه هاى ارتباطى و کانترمرژهاى الکترونیکى (ICM) كه ايجاد ارتباطى ناامن و نامطئن را ميكند همچنان گريبانگير طرح هاى داخلى مثل شاهد ٢١٦ است .
هنوز از تجهیزات دیگر همچو رادار موجى میلیمترى ، سامانه هاى ترمال و سامانه هاى ناوبرى شبانه و دید در شب خبرى منتشر نشده است ولى در کاتالوگ هاى تبلیغاتى اين بالگرد رزمى به توانایى شاهد به انجام عملیات در شب و روز و شرایط ناوبرى دشوار اشاره شده است .
احتمال میرود (نظر شخصى) در سامانه هاى الكترواپتيكال از اخرین نسل خانواده عقاب یعنى عقاب ۶ با ترمال کامل (اپتیکى ، حرارتى و دید مرئى) ، فاصله یاب و نشانه گذار لیزرى استفاده شود که توانایى استفاده از طیف تسلیحاتى بیشترى را در درگیرى با اهداف به شاهد ٢١۶ میدهد .
تسليحات
در بخش تسلیحات نیز عملکرد شاهد ٢١۶ بد نبوده است و میتواند همزمان حجم نسبتا بالایى از تسلیحات اعم از ٢ راکت انداز راکت هاى هوا به زمین ١٩ تایى ٧٠ م.م هایدرا ، ٨ موشک ضد زره با قابلیت فایر اند فورگت (F&F) همچو خانواده سدید ( اپتيكى و ليزرى ) و یا بجاى راکت انداز تعدادى دوش پرتاب هاى ضد هوایى تطبیق با بالگرد را در زیر ۲ بالک در کناره هاى خود حمل کند .
همچنين اين بالگرد يك تيربار متحرك ٢٠ م.م ٣ لول كه به احتمال زياد توپ M-197 است را به همراه دارد . اين توپ با نرخ اتش بيش از ١٥٠٠ گلوله در دقيقه ، توپ بكار رفته در چندين بالگرد رزمى موفق دنيا همچون سرى :
– AH-1 Cobra
– A-129 (Mangusta/Atak)
– RAH-66 Comanche (عملياتى نشد)
بوده است .
سيستم هدايت توپ به صورت هدايت با سيستم هاى درون كاكپيت است و از هدايت توپ با نگاه افسر تسليحات (Gunner) خبرى نيست .
جمع بندى
بالگرد شاهد ٢١۶ بالگردى رزمى با قابلیت شناسایى و انجام عملیات در شب و روز و شرایط نامناسب ناوبرى و مناطق ناهموار محیطى است که به رفع نیاز یک بالگرد رزمى مدرن در نیروهاى رزمى در صورت ادامه و تولید انبوه و اصلاحات بیشتر کمک بسیار زیادى میکند .
استفاده از سیستم هاى جنگ الکترونیک (ECM) و ضد جنگ الکترونیک (ECCM) ، جمر حرارتى ، دیسپنسر هاى چف (Chaf) و شراره (Flares) باعث شده تا سطح بالایى از امنیت را این بالگرد رزمى به خود بیند .
در صورت اصلاحاتى چون :
-تعویض موتور و طرز قرار گیرى آنها در سازه
-برطرف کردن پى لود ضعیف
-استفاده از چرخ بجاى اسکین
-مشکل احتمالى ضعف در سامانه هاى ارتباطى و کانترمرژهاى الکترونیکى (ICM)
شاهد ۲۱۶ میتواند یک رقیب جدى براى بالگردهايى همچو HAL LCH از هند و T-129 ATAK از تركيه در منطقه و اولین بالگرد رزمى مدرن و پیشرفته ایران باشد .
نويسنده و گرآورنده : حسين ص.ف (ارتشبان)
