ترجمه و تألیف: محمد بی‌باک
RK-360MC نپتون (نپتون)
نپتون یک سیستم موشکی ضد کشتی اوکراینی است. این سیستم که توسط شرکت ukrobronprom توسعه یافته از موشک کروز ضد کشتی R-360 استفاده می کند ، که نسخه ای بسیار شبیه موشک روسی Kh-35 است( و دارای یک موتور جت کوچک است که ورودی هوایی ان زیر بدنه قرار گرفته است) و به طور کلی شبیه Kh-35U است ، اما از بدنه طولانی تر با سوخت بیشتر ، تقویت کننده(بوستر برای رسیدن به سرعت معین و به کار افتادن مرحله دوم) بزرگتر و برخی تغییرات دیگر برخوردار است. وجود این موشک برای اولین بار در سال 2013 اعلام شد.
اولین نمونه ها در سال 2016 تکمیل و آزمایش شدند. در ان زمان اعلام شد این موشک فاقد سیستم هدایت بود. این موشک تا 280 کیلومتر برد دارد، و می توان ان را از سکوهای دریایی ، زمینی و هوایی حمل و پرتاب کرد. توسعه موشک ضد کشتی نپتون در سال 2019 به پایان رسید. این موشک باید برای آزمایشات به ارتش اوکراین تحویل داده شود و به خدمت گیری ان در آینده نزدیک تصویب شود.
برخی منابع گزارش می دهند که قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برنامه هایی برای تولید موشک های Kh-35 در اوکراین وجود داشته است. با این حال ، پیشرفت موشک با پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی همراه بود، در نتیجه Kh-35 هرگز وارد خدمت شوروی نشد و اولین بار فقط در اواسط دهه 1990 در روسیه تولید شد. بنابراین به احتمال زیاد اوکراین بسیاری اسناد فنی این موشک را در اختیار داشته است. علاوه بر این ، اوکراین در حال تولید موتورها و برخی از اجزای دیگر برای موشک های Kh-35 روسیه بود.
نکته بسیار جالبی در مورد این موشک وجود دارد. نسخه‌ای شبیه نپتون برای اولین بار در سال 2014 ، در کره شمالی مشاهده شد که به محلی به Kumsong 3 (زهره 3) معروف است. در ابتدا تصور می شد كه كره شمالی ها موشك های روسی Kh-35E یا Kh-35UE را به دست آورد. با این حال پس از بررسی دقیق به نظر می رسد که این موشک کپی خا ۳۵ روسی نیست ، اما بسیار شبیه نپتون اوکراین است. موشک کره‌ای اولین آزمایش رسانه‌ای خود را در سال 2015 انجام داد و طبق گزارش ها ، 200 کیلومتر برد را نشان داده است. در سال 2017 ، در طی یک آزمایش دیگر ، Kumsong 3 برد 240 کیلومتر را نشان داد. هنوز مشخص نیست که چگونه یک موشک که در حال توسعه در اوکراین بود ، در کره حتی قبل از آزمایش در اوکراین مورد آزمایش قرار گرفت. هنوز هم در این داستان ابهاماتی وجود دارد.
نحوه تولید موشک کره شمالی.
یکی از توضیحات می تواند این باشد که اوکراین به توسعه موشک ضد کشتی Komsong 3 کره شمالی کمک کرده است. اوکراین در حقیقت جزء 10 تولید کننده برتر نظامی (در برخی زمینه ها) جهان است و از صنایع بسیار پیشرفته تری نسبت به کره شمالی برخوردار است.(در مورد موشک بالستیک و انرژی هسته‌ای کمی متفاوت است ماجرا) پیش از این نیز اوکراین موتورهایی را برای موشک های بالستیک کره شمالی از طریق روسیه تهیه می کرد. این واقعیت توسط آژانس فضایی اوکراین و اطلاعات کره جنوبی تأیید شده است.
از نظر عملکرد نپتون عموماً شبیه Kh-35U روسی است. نپتون برد برنامه ریزی شده ای تا 280 کیلومتر دارد. در سال 2019 این موشک برای اولین بار برد بیش از 250 کیلومتر را نشان داد. این محصول اوکراینی ها دارای کلاهک انفجاری شدید (HE-FRAG) است که وزن آن حدود 145 کیلوگرم است. این موشک باید در برابر کشتی هایی با تناژ جابجایی حداکثر 5000 تن مانند ناوچه ها و ناوشکن های کوچکتر کارآمد باشد.
نپتون دارای سیستم ناوبری اینرسی است و دارای رادار فعال در مرحله پایانی پرواز خود است.(مانند اکثر موشک‌های ضد کشتی جهان) در حال حاضر اوکراین برای رادار این موشک با برخی مشکلات روبرو است. این موشک میتواند در ارتفاع 10 متر از سطح حرکت کند. در مرحله پایانی پرواز، برای غلبه بر سیستم های دفاعی ناوها تا 3 متر از سطح پایین می رود. زاویه پوشش رادار 60 درجه است و برد کشف هدفی در ابعاد یک ناوچه توسط رادار موشک عدد 50 کیلومتر است از این رو تا زمان کشف هدف توسط رادار موشک، موشک با کمک سیستم هدایت اینرسی هدایت می شود .همچنین کاونده موشک دارای یک حالت غیر فعال پیسو نیز است که در صورت از کار افتاد به وسیله جنگ الکترونیک به شکل غیر فعال یا ضد رادار عمل میکند
این موشک با سرعت مادون صوت حرکت می کند. تخمین زده می شود که به دلیل سرعت آن ، به راحتی توسط سیستم دفاعی پیشرفته قابل ردیابی هستند.( گرچه ارتفاع پروازی کم برای سیستم دفاعی هر ناوی مشکل زا است). موتور موشک یک موتور توربوفن است از نوع MS-400 است که توسط موتور سیوج اکراین ساخته شده است و در واقع در مرحله نخست در دهه1990 برای پهپادهای جت هدف ساخته شده بود و پیش از این روی موشک های کروز دیگر که بر اساس موش خا55 ساخته شده بود نیز نصب شده بود 400 پاوند رانش ایجاد میکند .موشک برای پرتاب از زمین دارای یک بوستر سوخت مایع است ه در واقع بوستر مرحله اول موشک پدافندی سام3 است
اوکراینی ها همچنین سامانه موشکی دفاع ساحلی را توسعه دادند که موشک های نپتون را حمل می کند. پیشنهاداتی برای استفاده مجدد از شاسی سنگین MAZ-543M وجود دارد (اوکراین تعدادی از این وسایل نقلیه را در انبار دارد) و آنها را به عنوان پرتابگرهایی برای حمل موشک های جدید ضد کشتی مجدداً مورد استفاده قرار می دهد. همچنین پیشنهادهایی برای استفاده مجدد از رادار قدیمی سیستم موشکی پدافند ساحلی Rubezh (شلیک کننده موشک پی ۱۵) ارائه شده است. با این حال وسیله نقلیه پرتاب جدید مبتنی بر یک خودرو نظامی KrAZ-7634.NE با پیکربندی 8×8 است.
به طور کلی سیستم موشکی دفاع ساحلی جدید اوکراین می تواند معادل سیستم دفاعی ساحلی بال روسیه باشد. یک اتشبار پدافند ساحلی نپتون از 6 دستگاه پرتابگر با مجموع 24 موشک ضد کشتی تشکیل شده است. وسایل نقلیه پرتاب کننده می توانند تا 25 کیلومتری فاصله داشته باشند. برای برپا شدن و اماده شدن برای شلیک این سیستم موشکی ساحلی 15 دقیقه زمان لازم دارد.یک واحد اتش نپتون شامل 6 لانچر پرتاب هر یک با 4 موشک است ، 6 خودروی حاوی موشک ذخیره و یک خودروی فرمانده ای و ک خودروی رادار است .این سیستم شامل 72 موشک در هر واحد به شکل عملیاتی و ذخیره است
موشک کروز R-360 نپتون ساخت اوکراین، در ابتدا به عنوان یک سلاح ضدکشتی طراحی شد اما به یکی از نمادهای مقاومت اوکراین تبدیل گشت. این موشک نخستین بار در آوریل ۲۰۲۲ با هدف قرار دادن ناو مسکو، پرچمدار ناوگان دریای سیاه روسیه، به شهرت جهانی رسید. این حمله که با دو فروند موشک نپتون انجام شد، به غرق شدن این رزمناو منجر گردید و ضربه‌ای سنگین به روسیه وارد کرد. این عملیات که برای آمریکا نیز غافلگیرکننده بود، یکی از مهم‌ترین پیروزی‌های اولیه اوکراین در جنگ تمام‌عیار محسوب می‌شود.
پس از این موفقیت، اوکراین نسخه‌های جدیدی از این موشک را توسعه داد. نسخه حمله به خشکی این موشک برای اولین بار در اوت ۲۰۲۳ در حمله به یک سامانه پدافند هوایی S-400 روسیه در کریمه به کار گرفته شد. در ادامه، نسخه‌های پیشرفته‌تری مانند R-360M با برد تخمینی ۵۰۰ کیلومتر و کلاهک ۳۵۰ کیلوگرمی، و R-360L معروف به “نپتون دوربرد” با برد حدود ۱۰۰۰ کیلومتر و کلاهک ۲۶۰ کیلوگرمی معرفی شدند.
بر اساس گزارش‌ها، موشک‌های نپتون تنها در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۰ حمله دقیق علیه اهداف روسی انجام داده‌اند. این حملات طیف متنوعی از اهداف را شامل می‌شود؛ از جمله تأسیسات صنعتی و پالایشگاهی، بنادر، کارخانه‌های تولید سلاح و پایگاه‌های نظامی. برای نمونه، در سپتامبر ۲۰۲۵، چهار موشک نپتون از فاصله حدود ۲۴۰ کیلومتری، کارخانه “الکترودتال” در منطقه بریانسک روسیه را هدف قرار دادند.
این موشک‌ها همچنین در حملات علیه تأسیسات نیروی دریایی روسیه در سواستوپول مورد استفاده قرار گرفته‌اند و توانسته‌اند زیرساخت‌های ذخیره‌سازی سلاح و تجهیزات نظامی ناوگان دریای سیاه را منهدم کنند. با تولید انبوه نپتون و نسخه‌های دوربرد آن، اوکراین توانسته است وابستگی خود به کمک‌های خارجی را کاهش داده و توانایی حمله به اهداف استراتژیک در عمق خاک روسیه را به دست آورد.
در 3 آوریل 2022، در جریان تهاجم روسیه به اوکراین، منابع اوکراینی ادعا کردند که ناو روسی Admiral Essen توسط نیروهای اوکراینی با این موشک آسیب دیده است. بعداً، اولکسی آرستویچ، مشاور مستقل دفتر رئیس جمهور اوکراین، توضیح داد که دریاسالار اسن توسط موشک نپتون مورد اصابت قرار گرفته است. روس ها در مورد این ادعا اظهار نظر نکردند و کشتی مورد ادعا به طور عادی به ماموریت خود ادامه داد.
چهار عضو را در خانواده موشک نپتون شناسایی کردند:
-
R-360 Neptune (نسخه پایه)
نخستین مدل عملیاتی که در سال 2020 وارد خدمت شد. قطر بدنه حدود 0.38 متر و برد رسمی آن حدود 280 کیلومتر است. از موتور توربوجت و سامانه هدایت اینرسی/GPS با جستجوگر فعال راداری بهره می‌برد. این همان موشکی است که در حمله به ناو «مسکوا» استفاده شد. -
R-360MD (نپتون-MD)
مدلی که برخی تحلیلگران در تصاویر سال 2024 تشخیص دادند، اما طبق گفته‌ی Defence Express احتمالاً همان R-360 پایه است که در نمایشگاه یا نمونه‌ی زمینی مشاهده شده. تفاوت فنی تأییدشده‌ای ندارد، اما در گزارش‌ها طول بیشتر و برد بالقوه‌ی بالاتر برایش ذکر شده است. -
R-360L / Neptune-D (لانگ نپتون یا نپتون توسعه‌یافته)
نسخه‌ی کشیده‌تر و با بدنه‌ی میانی بزرگتر (قطر حدود 0.5 متر). گفته می‌شود از سوخت بیشتر بهره می‌برد و موتور مشابه مدل اصلی دارد. برد تخمینی آن حدود 1000 کیلومتر است. این نسخه برای مأموریت‌های تهاجمی عمقی طراحی شده است. -
نپتون حجیم با مخازن سوخت کانفورمال (Conformal Fuel Tanks)
جدیدترین مدل معرفی‌شده با برد تقریبی 500 کیلومتر. تفاوت اصلی آن در افزودن مخازن سوخت جانبی چسبیده به بدنه است که بدون تغییر زیاد در سازه‌ی اصلی، میزان سوخت را افزایش می‌دهد.
