ساخت موشک اگزوسه ساخت فرانسه در صنایع ام بی دی ای در سال ۱۹۶۷ اغاز شد که هدف از ان ساخت یک  موشک  ضد کشتی ، کشتی پرتاب بود. طرح اولیه بر اساس موشک ای اس ۳۰ بر گرفته شد . موشک در سال ۱۹۷۴  وارد تست  شد و پنچ سال بعد رسما عملیاتی شد.

اولین نسخه تولید موشک  ام ام ۳۸ بود نسخه پرتابی از کشتی های جنگی.اگزوسه دارای موتور   راکتی سوخت جام بود و از دو بالچه یکی در میانه بدنه  برای حفظ تعادل و و دیگری در انتهای بدنه جهت  کنترل بهره می برد.در دماغه  دارای سامانه رادار فعال بود  .موشک بعد از کسب هدف توسط رادار ناو (در نسخه  هواپرتاب رادار جنگنده)بعد از قفل  و کسب اطلاعات  در مورد موقعیت ناو جنگی اطلاعات به موشک منتقل میشد . موشک  بعد از شلیک در ارتفاع ۱۵ متری به صورت خلبان خودکار خود را به محدوده هدف می رساند   تا اینکه بتواند با رادار خود هدف را کسب کند. برد رادار موشک  بین ۳ تا ۲۴ کیلومتر بسته به اندازه هدف است   که بعد از کسب هدف موشک تا ارتفاع ۲ متری  نیز میتواند پایین پرواز کند(بسته به شرایط دریا). موشک در نهایت با اسکن  طول بدنه  کشتی  در مرحله اخر به میانه کشتی برخورد میکند. نسخه اولیه ۴۲  کیلومتر برد داشت و سرعت ان ۱۱۰۰ کیلومتر بود از این رو اگزوسه یک موشک  مادون صوت است. موشک از یک کلاهک ۱۶۵ کیلوگرمی ترکش شونده  بهره می برد .بر اساس این نسخه نمونه ساحل پرتاب نیز برای انگلستان تولید شد.نسخه هواپرتاب این نمونه در اوائل دهه  ۱۹۸۰ عملیاتی شد که  ای ام ۳۹ اگزوسه نام گرفت و از ۱۴ نوع هواپیما و یا بالگرد  پرتاب میشود . موتور راکتی این نمونه دارای  برد ۵۰ کیلومتر است ولی با شلیک موشک  از ارتفاع بیش  از ۱۰۰۰۰ متری میتوان برد موشک را تا  ۷۰ کیلومتر نیز رساند .فیوز این نمونه قابل تنظیم برای  انفجار  بعد از برخورد است تا موشک  بعد از نفوذ بتوان بیشترین خسارت را به هدف وارد کند.نسخه اس ام ۳۹ نسخه زیر دریایی پرتاب برای پرتاب از لوله  اژ درافکن زیر دریایی ها است .این مدل   دارای  یک پوشش استوانه ای بعد از خروج از لوله اژدر افکن بر  روی اب امده  سر موشک  بالا و ته موشک به طرف زیر اب است. موشک در درون همان محفظه استوانه بوستر  پرتاب را روشن کردن ،تا ارتفاع مناسب  بالا می اید  و بعد از روشن کردن موتور اصلی به سوی  هدف به پیش میرود. این نمونه نیز ۵۰ کیلومتر برد داشت

ام ام 38

ام ام ۳۸

در میانه دهه ۱۹۸۰ نسخه ام ام ۴۰ بلاک ۲ توسعه یافت. این نسخه بزرگتر از نمونه قبلی بود و دارای برد ۷۵ کیلومتر  بود . این نمونه کشیده تر و سنگین تر  بود  و در شکل بالچه با نسخه قبلی تفاوت اشکار داشت. در حالی که نسخه قبلی  بالچه میانی مثلثی شکل داشت ولی نسخه جدید بالچه های ذوزنقه ای  دارد(شبیه نسخه هوا پرتاب ای ام ۳۹) .اگرچه وزن کلاهک تغییر نکرده بود. هدف از توسعه این نمونه افزایش برد بود اگرچه در زمینه الکترونیک نیز تغییراتی کرده بود.

جدید ترین نسخه  اگزوسه ام ام ۴۰ بلوک ۳ است این نمونه در سال ۲۰۰۴ میلادی توسط ام بی دی ای توسعه یافت  و نسخه پیشرفته تر بلاک ۲ است و در سال ۲۰۱۱ عملیاتی شد  و هدف از ان افزایش برد و کارایی اگزوسه بود. این نمونه دارای  برد ۱۸۰ کیلومتر  است که این  برد  با کمک نصب موتور توربوجت  ممکن شده است که ورودی هوایی ان در چهار طرف بدنه بین بالچه های جلو قرار دارد.یک بوستر کمکی راکتی در انهای بدنه این موشک  برای پرتاب از ناو در دست راس است. در حال حاضر تنها نسخه دریا پرتاب این موشک در دست راس است  . یکی دیگر از تفاوت های این مدل دارا  بودن یک گیرنده جی پی اس است. این گیرنده نتنها اجازه شلیک  موشک  در برد بیش از برد رادار ناو را میدهد بلکه اجاره استفاده از بلاک ۳ بر اهداف ساحلی  را نیز میدهد.بلاک  ۳ را می توان با دادن مختصات  هدف  به وسیله  جی پی اس به  محدوده هدف برد تا خود موشک با رادار خود  هدف را کسب و با ان درگیر شود   ویا اینکه با دادن مختصاد هدف زمینی  به وسیله  جی پی اس ان را به طرف هدف زمینی  شلیک کرد(همانند  هارپون  نسخه ال). کلاهک موشک ۱۵۵ کیلوگرم وزن دارد سرعت ان تغییر  نسبت به نسخه قبلی نکرده است.از دیگر تغییرات  این مدل می توان به افزایش قدرت مانور، کاهش سطح مقطعی و برنامه ریزی نحوه جستجوی  رادار موشک نام برد

ام ام 40 بلاک 2

ام ام ۴۰ بلاک ۲

اولین تجربه این موشک به جنگ فالکلند در سال ۱۹۸۲ بر می گردد که شهرت زیادی برای ان دست پا کرد.پنج اگزوسه موجود در ارژانتین تنها با پنج  سوپر اتندارد این ارتش توانست  دو ناو مهم انگلیسی را غرق کند. اولین قربانی اگزوسه رزم ناو شفیلد بود که در ۴ می سال ۱۹۸۲ غرق شد. شفیلد در سال ۷:۵۰ دقیقه صبح توسط یک گشت دریایی پی ۲ نپتون ارژانتینی  کشف شد و در ساعت  ۸:۴۰ دقیقه  دو سوپر اتندارد  هر کدام  مسلح به یک اگزوسه پرواز  کردند و با سوختگیری از کی سی ۱۳۰ تحت هدایت نپتون خود را به محدوده شفیلد و چند ناو همراه ان  رساندند.در ساعت ۱۰:۵۰ دقیقه  در حالی  که سوپر اتندارد ها در ارتفاع بسیار پایین پرواز می کردند بالا امده و منطقه را با رادار اژوای   خود دید زدند ولی چیزی ندیدند  ۴۰ کیلومتر  طی کردند و دوباره بالا امدند این بار چندنی شناور را دیدند.انها موقعیت هدف را در رادار خود ثبت کرده دوباره به ارتفاع  خود را کم کردند. هر دو خلبان موشک های  خود را به اولین هدفی  در رادار دیدند،  شلیک کردند دور زده  و برگشتند. موشک ها  در فاصله ۴۸ و ۳۲ کیلومتر شلیک  شد. یکی از موشک ها  به دلیل نقص فنی در اب سقوط کرد ولی موشک دیگری   راه خود را ادامه داد و نزدیک شفیلد شد. رادار شفلید سوپر اتندارد ها را ندید  ولی متوجه  وجود موشک شد ولی  با وجود جنگ الکترونیک و هشدار دست کم پنج ثاینه قبل از برخورد  ولی کارعملی  به دلیل تردید  خدمه در مورد هشدار انجام نشد و موشک هشت متر بالاتر از اب خور شفیلد برخورد  کرد. موشک بدنه ناو را شکافت  و وارد ناو شد ولی عمل نکرد ولی اتش سوزی ایجاد کرد و  نقص در سیستم اتش نشانی ناو باعث غرق شفیلد شد. البته بودند  برخی که  معتقد به انفجار کلاهک نیز  بودند.

بلاک3. به برامدگی کنار بدنه موشک که محل ورودی موتور توربوجت است دقت کنید

بلاک۳٫ به برامدگی کنار بدنه موشک که محل ورودی موتور توربوجت است دقت کنید

دومین قربانی این موشک  کشتی تداراکتی اتلانتیک بود که در حال حمل تجهیزات لازم برای نبرد در فارکلند بود که در ۲۵ می ۱۹۸۲ توسط موشک اگزوسه شلیک شده از سوپر اتندارد ارژانتینی  هدف قرار گرفت و باعث نابود صدها هزار تن مهمات و تجهیزات  جنگی انگلیسیها شد . جالب اینکه موشک  به طرف ناوچه های  انگلیسی همراه اتلانتیک  شلیک شد ولی جنگ الکترونیک باعث گم کردن هدف توسط  رادار موشک  و در نهایت پیدا کردن مجدد هدف شد  ولی این بار اتلانتیک  بود که کشف شد.

دیگر حادثه رقم خورده توسط اگزوسه به صدمه دین ناوشکن امریکا استراک  بود. در ساعت ۱۰:۲۰ شب ۱۷ می سال ۱۹۸۷ ناوشکن استارک متعلق به نیروی دریایی امریکا مورد هدف دو موشک اگزوسه یک میراژ اف۱ عراقی قرار گرفت. این ناوشکن از کلاس ناوشکن الیورد هازارد بود. این حادثه یک اتفاق از سوی هر دو طرف خوانده شد .اولی از فاصله ۴۷ کیلومتری و دیگری از فاصله ۲۸ کیلومتر ناو شلیک شد. میراز اف ۱ عراقی که مانند همیشه  برای غرق نفتکش های ایرای امده بود از همان اول پرواز در دید اواکسهای امریکای مستقر در عربستان بود. گفته شده خدمه ناو نیز ان را از فاصله بیش از ۲۵۰ کیلومتر کشف کرد. انها شاهد نزدیک شدن میراژ به ناو بودند ولی امریکای ها از همان روزهای اولیه جنگ از زمانی که عراق سوپر اتندارد از فرانسه اجاره کرده بود  و بعد که میراژ هایش را  دریافت کرد همیشه شاهد درگیری میراژ با نفتکش های بودند از این رو این پرواز برای انها عادی بود. وقتی میراژ به ناو بسیار نزدیک شد فرمانده ناو از میراژ درخواست معرفی خود را کرد که جوابی نشنید  . انها هرگز شک نکردند زیرا انها به خوبی می دانستند  که جنگنده مور نظر یک میراژ  عراقی است و انها نیز با عراق مشکلی نداشتند .در سال ۱۰:۱۰ شب سامانه های هشدار دهنده ناو به فرمانده در مورد قفل رادار سیرانو ۴ ام میراژ بر روی ناو خبر دادند ولی این هشدار نیز دلیل برای درگیر با میراژ  نبود،  هر دو موشک بدون هیچ هشدار در مورد نزدیک شدن موشک به ناو برخورد کرد . در این حادثه سامانه دفاع هوایی ضد موشک فلانکس اگرچه اماده بود ولی در حالت خودکار قرار نداشت  ونیاز به دستور خدمه برای درگیر با موشک داشت که دستوری دریافت نکرد و همچنین سامانه جنگ الکترونیک خاموش بود و سامانه پرتاب پوشاله نیز خالی بود . موشک دقیقا در نقطه کور راداری پرواز کرد و پس از برخورد  این دو موشک که یکی عمل نکرد ولی بدنه را شکافت و دومی دقیقا از شکاف ایجاد شده توسط موشک  اولی وارد و به شدت به ناو صدم زد.جالب اینکه ناو با وجود دو برخورد که برخورد دومی بسیار  شدید بود غرق نشد فقط صدمه دید تعمیر شد و تا سال ۱۹۹۹ در خدمت بود. همچنین عراق طی جنگ با ایران بارها از اگزوسه بر علیه نفتکش های ایرانی استفاده کرد . اگزوسه در عراق توسط بالگرد سوپر فریلون ، سوپر اتندارد های اجاره ای و میراژ اف۱ (برخی نسخه ها) شلیک شدند.

Ship_Exocet (540 x 229)

تصویری از عملکرد اگزوسه در تصویر در مرحله اول پروازی موشک یک بار ارتفاع خود را افزایش داد و با رادار خود به دنبال هدف میکردد و بعد از کسب ان کم کم ارتفاع خود را کاهش میدهد. صورتی که در مرحله اول هدف کشف نشود دوباره به پایین رفته مسافتی را پرواز کرده، بالا امده و باز دنبال هدف با رادار خود میگردد

اگزوسه

ام ام 40 زیر بدنه یک میراز 5 ارتش پاکستان

ای ام ۳۹ زیر بدنه یک میراز ۵ ارتش پاکستان

نوع موشک ام ام ۳۸ ای ام ۳۹ اس ام ۳۹ ام ام ۴۰ بلاک ۲ ام ام ۴۰ بلاک ۳
طول ۵٫۲۱ متر ۴٫۶۹ متر ۴٫۶۹ متر ۵٫۸ متر ۵٫۸ متر
قطر ۳۵۰م م ۳۵۰م م ۳۵۰م م ۳۵۰م م ۳۵۰م م
وزن ۷۳۵ کیلوگرم ۶۷۰ کیلوگرم ۶۵۵ کیلوگرم ۸۷۵ کیلوگرم ۷۴۰ کیلوگرم
وزن کلاهک ۱۶۵ کیلوگرم ۱۶۵ کیلوگرم ۱۶۵ کیلوگرم ۱۶۵ کیلوگرم ۱۵۵ کیلوگرم
سرعت ۱۱۰۰ کیلومتر بر ساعت ۱۱۰۰ کیلومتر بر ساعت ۱۱۰۰ کیلومتر بر ساعت ۱۱۴۵کیلومتر بر ساعت ۱۱۴۵ کیلومتر بر ساعت
بیشترین برد ۴۲ کیلومتر ۷۰ کیلومتر ۵۰ کیلومتر ۷۰ کیلومتر ۱۸۰
موتور راکتی  سوخت جامد راکتی  سوخت جامد راکتی  سوخت جامد راکتی  سوخت جامد توربوفن
نوع هدایت رادار فعال رادار فعال رادار فعال رادار فعال رادار فعال و جی پی اس
لانچر پرتاب ناو پرتاب هوا پرتاب زیر دریایی پرتاب ناو پرتاب ناو پرتاب

کشور های دارنده:  فرانسه،ارژانتین ، برونی،برزیل، کامرون،شیلی،کلمبیا، قبرس،اکوادور، مصر ، المان، سونان، مالزی،اندونزی ،هند،کویت، لیبی، مراکش ، عمان،پاکستان،قطر، پرو،افریقای جنوبی،کره جنوبی،تایلند،تونس، ترکیه ،ویتنام ، امارات و اوروگوی همچنین کشورهای انگلستان، ونزوئلا، عراق . بلژیک این موشک را از خدمت خارج کرده اند

ترجمه:عبدالحمید تارخ

مدل های مختلف اگزوسه و تفاوت های انها

مدل های مختلف اگزوسه و تفاوت های انها

43+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
دسته بندی شده در:

8 دیدگاه

  • درود.ایران تعدادی از فانتوم هایش و هلیکوپتر میل را مجهز به موشک نصر کرده ایا موشک نصر بهتر از این اگزوسه است یا همکلاس هستن.

  • آقای تارخ آیا نقص فنی در دو قبضه شلیکی که در جنگ فالکلند اتفاق افتاد این موشک رو غیر قابل اعتماد نکرده؟ 

  • با سلام خدمت شما میخواستم بدون کدام موشک روسی قابل قیاس با اگزوست هستش و اینکه ایا ایران هم  ممکنه این موشک رو گرفته باشه؟( شایعات زیادی وجود داره که ایران در زمان دولت اقای خاتمی از فرانسه اگزوست خریده)

    • نویسنده

      سلام… ایران هرگز اگزوست نخرید و اصلا موشک ضد کشتی ایرانی همگی چینی هستند از این رو استاندارد ما جدا است … موشک مانند خا ۳۵ در روسیه با اگروست دارای یک استاندارد هستند