هواپیمای پشتیبانی هوایی نزدیکOA-1K اسکای ریدر 2

شاید اگر بگویم میتوان از یک هواپیمای سمپاشی یک هواپیمای رزمی ساخت بسیاری این ایده را مسخره کنند و به نظر غیر ممکن بیاید ولی این گونه نیست زیرا دست کم یک بار در تاریخ این ایده پیاده شده است. اگر کمی بهتر نکاه کنیم میبینم یک هواپیمای سمپاش دست کم به اندازه یک بالگرد سرعت دارد و به اندازه یک بالگرد میتوان محموله جنگی حمل کند. ایده ساخت یک هواپیمای پشتیبانی هوایی نزدیک سبک بر اساس یک هواپیمای سمپاش ایده ای بود که توسط شرکت ایر تراکتور به حقیقت پیوست

شرکت ایر تراکتور از دهه 1970 در امریکا ، هواپیما سمپاشی با موتور پیستونی و بعد ها موتور توربوپراپ تولید میکرد. هواپیماهای این شرکت شهرت بسیار یافتند و در بیش از 100 کشور جهان در بخش کشاوری به کار رفتند. هواپمای سمپاش ساخت ایرتراکتور دارای شکلی بخصوص دارند که شامل بالی کامل صاف و بزرگ ،ارابه های فرود ثابت که شامل دو ارابه زیر هر بال و یکی در انتهای بدنه و کابینی تک نفره روی بدنه بود. قرار گرفتن یک کابین انهم تقریبا روی بدنه که بخش های کمی از ان درون بدنه قرار داشت باعث سده بود تا هواپیما بتواند مایعات بیشتری برای سم پاشی مزارع حمل کند

در دهه گذشته شرکت ایرتراکتور تصمیم گرفت دست به توسعه یک هواپیمای نظامی بر اساس هواپیمای سمپاش خود بزند . این هواپیما برای نقش عملیات پشتیبانی هوایی نزدیک ، عملیات ضد تانک و همچنین مقابله با گروهای مسلح شبه نظامی در نظر گرفته شده. ایرتراکتور که در حال تولید هواپیما سمپلاش AT-802 بود این هواپیما را برای توسعه طرح خود در نظر گرفت.

برای اشنایی با نقش هواپیماهای توربوپراپ در جنگ اینجا را کلیک کنید

ای تی 802 در سال 1990 پرواز کرد و شکلی مانند تمامی هوایپماهای سم پاش ایرتراکتور داشت و از یک موتور توربوپراپ Pratt & Whitney PT6A-67AG با توان 1350 اسب بخار بهره میبرد و میتواند در مخازن درون بدنه و بال3104 لیتر سم و مایعات مختلف حمل کند. ایر تراکتور بر اساس این مدل هواپیمای AT-802U را توسعه داد

ای تی 802 یو نسخه نظامی ای تی 802 که در ارتش امریکا هواپیمای پشتیبانی هوایی نزدیکOA-1K اسکای واردن شناحته می شود دارای همان شکل و شمایل است. بال های کامل صاف و بدون پس گرایی، ارابه فرود ثابت به ترکیبی به شکل جنگ جهانی دوم شامل یک چرخ زیر هر بال و یکی در عقب و کابین روی بدنه بود. هواپیمای از یک موتور توربوپراپ Pratt & Whitney PT6A-67F با 1600 اسب بخار قدرت بهره می برد دیگر اعضای خانوده این موتور هواپیمای پی سی 7 ، پی سی9 توکانو و دست کم 50 هواپیمای توربوپراپ دیگر در سطح جهان نصب شده است. هواپیما فرم ایرودینامیکی ندارد و بیشترین سرعت ان 395 کیلومتر بر ساعت است ولی در حالت مسلح سرعت 333 کیلومتر بر ساعت سرعت دارد

تصویری از نسخه تحویلی به اماراتی مجهز به غلاف نشانگذار لیزری و دید حرارتی زیر بدنه به شکل غلاف

هواپیما دارای زره است. کابین ، موتور در قسمت زیر و دو طرف و مخازن سوخت دارای زره برای مقاومت در برابر گلول های 12.7 م م هستند و برای نمونه مخازن سوخت از نوعی مخزن لاستیکی برای مقاومت در برابر گلوله 12.7 م م بهر ه میبرند و کابین نیز دارای شش ضد گلوله است. البته این هواپیما دارای تجهیزات دفاعی بیشتری نیز است برای نمونه دارای هشدار دهنده فروسرخ نزیک شدن موشک و سامانه پرتاب کننده فلر برای فریب انها از نوع AAR-47/ALE-47 میباشد

هواپیما دارای دو خدمه است. یکی خلبان و دیگر افسر ناظر.. با یک خدمه نیز میتوان از هواپیما استفاده کرد ولی خلبان دوم میتواند با خیال راحت از سنسورهای حرارتی و تسلیحات هدایت شونده استفده کند.کابین جلو دارای اچ یو دی است که وظیفه شلیک تمام هدفگیری تسلیحات غیر هدایت شونده را نیز دارد و کابین جلو دارای چهار نمایشگر رنگی و کابین عقب دارای یک نمایشگر رنگی بزرگ است و هر دو کابین دارای سیستم هدایت مستقل هستند. درب کابین از سمت چپ کنار باز شده و هواپیما فاقد صندلی پرتاب شونده هستند اگرچه در صورت سفارش قابل نصب است

ای تی 802 یو میتواند به شکل غلاف یک سنسور دید حرارتی و نشان گذار لیزری را زیر بدنه حمل کند. این سیستم بر روی یک جایگاه زیر بدنه حمل می شود و در صورت نیاز قابل برداشته شدن است و کابین عقب میتواند دست به نشان گیری ان بزند . همچنین میتوان این سنسور را به شکل ثابت در صورت سفارش مشتری زیر بدنه هواپیما نیز نصب کرد همچنین هواپیمای دارای یک خط ارتباط داده برای ارسال زنده تصاویر غلاف شناسایی به مرکز فرمانده ای است از این رو به خوبی توان بازی نقش یک هواپیما نظارتی را دارد و در روز و شب و هر اب هوایی میتواند دست به عملیات بزند. همچنین کابین جلو با دروبین دید در شب هماهنگ است

هواپیما دارای نه جایگاه تسلیحاتی است که شامل سه عدد زیر هر بال و سه عدد زیر بدنه است و در مجموع میتواند 3.7 تن سلاح را با خود حمل کند که در بین هواپیمای توربوپراپ بسیار چشمگیری است. این هواپیما میتواند ترکیبی از تسلیحات زیر را حمل کند

تا چهار راکت انداز 7 لول 70 م م هایدرا با مجموع 28 راکت ، تا چهار راکت انداز 70 م م هدایت لیزری هر یک با 4 تا7 راکت در مجموع 16 تا 28 راکت و برد 8 کیلومتر ، تا هشت موشک ضد تانک هلفایر با برد هشت کیلومتر، تا هشت بمب هدایت ماهواره ای اس دی بی با برد 40 کیلومتر البته با در نظر گرفتن سرعت این هواپیما ، تا دو بمب هدایت لیزری جی بی یو 12 با برد هشت کیلومتر با در نظر گرفتن سرعت این هواپیما، ، تا چهار بمب 225 کیلوگرمی و یا تا چهار گاتیلینگ 12.7 م م سه لول و یا چهار مسلسل مینیگان. البته این هواپیما میتواند ترکیبی از این تسلیحات را حمل کند پس به خوبی مشخص است که این هواپیما با داشتن سلاح های با برد مناسب حتی میتواند دور از دسترس سامانه های پدافندی کوتاه برد موشکی نیز به اهداف خود در میدان نبرد حمله کند

ترکیب تسلیحاتی: هلفیار، راکت چهارتایی هدایت لیزری، اس دی بی و مسلسل 12.7 م م

هلفایر، راکت هدایت لیزری زیر یک جایگاه، اس دی بی و مسلسل

ای تی 802 یو دارای 1438 لیتر سوخت داخلی است ولی توان حمل دو مخزن خرجی سوخت را نیز دارد و برد انتقالی ان 2412 کیلومتر و در حالت مسلح با 2.5 تن سلاح دارای برد 650 کیلومتر است

ای تی 802 یو توسط امارات متحده عربی سفارش داده شد. 24 فروند این هواپیما سفارش داده شده که تعدادی به دولت طرف دار عربستان در یمن تحویل داد شده و از اواخر سال 2015 میلادی در یمن دست به عملیات بر ضد حوثی ها زده اند. اردن نیز چهار فروند ای تی 802 یو را سفارش داده است

این هواپیما از سال 2010 بازار یابی شده است و اینده خوبی خواهد داشت زیرا چیزی بین یک هوایپمای جت تهاجمی سبک و یک بالگرد است .سرعت و برد بیشتری نسبت به یک بالگرد دارد ولی با قیمت هر ساعت پرواز 400 دلار بسیار بسیار مقرون به صرفه تر از یک جت برای مقابله با گروه های چون داعش است. این پرنده 6 میلیون دلار قیمت دارد

OA-1 اسکای ریدر 2

هواپیمای L3Harris OA-1K Skyraider II یکی از متفاوت‌ترین برنامه‌های هوایی ایالات متحده در سال‌های اخیر است. این هواپیما در نگاه اول ممکن است عجیب به نظر برسد، زیرا پایه اصلی آن Air Tractor AT-802 است؛ هواپیمایی که ریشه‌اش در هواپیماهای کشاورزی و کاربردهای غیرنظامی دارد. اما شرکت L3Harris و شرکت Air Tractor این پلتفرم را به یک هواپیمای مسلح شناسایی، مراقبت و پشتیبانی نزدیک برای نیروهای عملیات ویژه تبدیل کرده‌اند. نام تجاری اولیه آن AT-802U Sky Warden بود و نیروی هوایی آمریکا در فوریه ۲۰۲۵ اعلام کرد که نام نظامی آن در خدمت آمریکا OA-1K Skyraider II خواهد بود؛ نامی که یادآور هواپیمای تهاجمی مشهور A-1 Skyraider است که در گذشته نیز در مأموریت‌های پشتیبانی نزدیک و عملیات ویژه آمریکا استفاده می‌شد.

دلیل اصلی تولد این هواپیما را باید در تغییر نیازهای نیروهای عملیات ویژه آمریکا جست‌وجو کرد. پس از سال‌ها عملیات ضدشورش و مبارزه با گروه‌های مسلح در افغانستان، عراق و مناطق مشابه، نیروهای ویژه آمریکا به هواپیمایی نیاز داشتند که بتواند مدت زیادی در منطقه بماند، نیروهای زمینی را از بالا زیر نظر بگیرد، اطلاعات جمع‌آوری کند و در صورت درخواست، مستقیماً علیه اهداف زمینی وارد عمل شود. اما استفاده از جنگنده‌هایی مانند F-15 یا F-16، هواپیماهای تهاجمی بزرگ یا حتی برخی هواپیماهای تخصصی عملیات ویژه برای چنین مأموریت‌هایی هزینه و پیچیدگی زیادی دارد. از طرف دیگر، پهپادهایی مانند MQ-9 Reaper اگرچه توانایی‌های ISR و تهاجمی قابل توجهی دارند، اما در تمام شرایط جایگزین یک هواپیمای سرنشین‌دار با قابلیت تصمیم‌گیری و ارتباط مستقیم با نیروهای زمینی نمی‌شوند. برنامه Armed Overwatch دقیقاً برای پر کردن همین فاصله ایجاد شد.

در این رقابت، چند هواپیما برای مأموریت Armed Overwatch پیشنهاد شدند و در نهایت AT-802U Sky Warden ساخت تیم Air Tractor و L3Harris در سال ۲۰۲۲ به‌عنوان گزینه منتخب فرماندهی عملیات ویژه آمریکا انتخاب شد. قرارداد اولیه در اوت ۲۰۲۲ اعلام شد و ارزش بالقوه آن حدود ۳ میلیارد دلار بود. طرح اولیه شامل خرید ۷۵ فروند هواپیما تا سال ۲۰۲۹ به همراه تجهیزات آموزشی، سامانه‌های برنامه‌ریزی مأموریت، قطعات یدکی، تجهیزات پشتیبانی و خدمات لجستیکی بود. در گزارش آوریل ۲۰۲۶ نیز رقم ۵۳ فروند به‌عنوان برنامه خرید فعلی گزارش شد.

اما چرا اساساً آمریکا به سراغ چنین هواپیمای ظاهراً ساده‌ای رفت؟

یکی از مهم‌ترین دلایل، هزینه پایین‌تر نسبت به هواپیماهای رزمی پیشرفته است. مأموریت‌هایی وجود دارند که برای انجام آنها استفاده از یک جنگنده نسل چهارم یا پنجم از نظر اقتصادی منطقی نیست. فرض کنید یک تیم عملیات ویژه در منطقه‌ای دورافتاده مستقر است و نیاز دارد ساعت‌ها یک هواپیما بالای سرش باشد، محیط را زیر نظر بگیرد و در صورت مشاهده تهدید، علیه یک هدف محدود اقدام کند. استفاده از F-35 یا F-15 برای چنین مأموریتی می‌تواند بخش زیادی از ظرفیت یک هواپیمای گران‌قیمت را صرف مأموریتی کند که الزاماً به عملکرد یک جنگنده پیشرفته نیاز ندارد. OA-1K برای چنین مأموریت‌هایی طراحی شده است. L3Harris نیز صراحتاً بر هزینه عملیاتی پایین‌تر، پشتیبانی ساده‌تر و انعطاف‌پذیری این پلتفرم تأکید می‌کند.

دلیل دوم، توانایی فعالیت از فرودگاه‌های کوچک و باندهای آماده‌نشده است. OA-1K برای استفاده در محیط‌های خشن و دورافتاده طراحی شده و قابلیت برخاست و فرود کوتاه یا STOL دارد. این ویژگی برای نیروهای ویژه بسیار مهم است، زیرا آنها الزاماً در نزدیکی یک پایگاه هوایی بزرگ فعالیت نمی‌کنند. هواپیما می‌تواند به نیروهای زمینی نزدیک‌تر شود و وابستگی کمتری به زیرساخت‌های بزرگ فرودگاهی داشته باشد. منابع نیروی هوایی آمریکا و L3Harris بر همین قابلیت فعالیت از باندهای ساده و محیط‌های کم‌زیرساخت تأکید کرده‌اند.

عامل مهم دیگر ماندگاری در منطقه عملیاتی است. OA-1K برای این طراحی نشده که مثل یک جنگنده با سرعت بسیار بالا وارد منطقه شود، حمله کند و بلافاصله خارج شود. فلسفه آن تقریباً برعکس است: به منطقه برسد، مدت قابل توجهی در آنجا باقی بماند، حسگرهای خود را به کار بگیرد، با نیروهای زمینی ارتباط داشته باشد و در صورت نیاز از تسلیحات استفاده کند. L3Harris در نسخه‌های این خانواده بر چند ساعت ماندگاری در منطقه و قابلیت ترکیب ISR و عملیات تهاجمی تأکید کرده است.

در نتیجه OA-1K در ساختار عملیات ویژه می‌تواند نقش یک حلقه ارتباطی میان نیروهای زمینی، سامانه‌های اطلاعاتی، حسگرهای هوایی و قدرت آتش را ایفا کند. هواپیما می‌تواند اطلاعات حسگرهای خود را در اختیار نیروهای روی زمین قرار دهد و از طریق ارتباطات و لینک‌های داده با شبکه گسترده‌تر نیروهای آمریکایی کار کند. این مسئله برای نیروهای ویژه اهمیت زیادی دارد، زیرا آنها معمولاً در مناطق دورافتاده و با نیروی پشتیبانی محدود فعالیت می‌کنند.