موشک ضد تانک HJ-10 (با نام رسمی AFT-10)
ترجمه: امیر رهبری
موشک HJ-10 (با نام رسمی AFT-10) یک سامانه موشکی سنگین، چندمنظوره و غیرخط دید (NLOS) ساخت شرکت نورینکو (Norinco) چین است. این موشک صرفاً یک موشک ضدتانک سنتی نیست، بلکه یک سلاح «چندکاره» محسوب می‌شود که توانایی مقابله با تانک‌ها، بالگردها و اهداف سطحی را دارد. بارزترین ویژگی آن استفاده از فناوری هدایت با فیبر نوری است که حالت «انسان در حلقه» را پیاده‌سازی کرده و به خودروی پرتابگر اجازه می‌دهد از موضع پنهان، اهداف فراتر از خط دید را با دقت بالا مورد اصابت قرار دهد.
توسعه HJ-10 در سال ۱۹۸۹ توسط مؤسسه فناوری کنترل مدرن شیان آغاز شد و بیش از بیست سال به طول انجامید تا اینکه در سال ۲۰۰۶ طراحی نهایی آن تکمیل شد. این پروژه در ابتدا برای مقابله با تهدید زرهی شوروی در دوران جنگ سرد طراحی شده بود و طرح‌های اولیه آن استفاده از حالت «شلیک کن و فراموش کن» با تصویربرداری فروسرخ را در نظر داشت، اما بعداً مسیر فناوری به سمت هدایت پیشرفته‌تر با فیبر نوری تغییر یافت. روند توسعه با چالش‌های فنی متعددی در زمینه دقت هدایت و عملکرد سرجنگی روبرو بود که سرانجام در حدود سال ۲۰۰۴ به پیشرفت رسید. این سامانه بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲ رسماً وارد خدمت ارتش آزادی‌بخش خلق چین شد. نخستین نمایش عمومی آن در رزمایش «مأموریت صلح-۲۰۱۴» بود و در رژه روز پیروزی در سال ۲۰۱۵ به‌طور رسمی به عموم معرفی شد.این موشک بدون شک بر اساس الگو برداری از سامانه اسرائیلی اسپایک نولس ساخته شده است
مزیت اصلی HJ-10 در سیستم هدایت فیبر نوری منحصربه‌فرد آن نهفته است که به آن مقاومت بالا در برابر اخلال و انعطاف‌پذیری تاکتیکی فوق‌العاده می‌بخشد. در انتهای موشک یک قرقره فیبر نوری نازک (با وزن حدود ۲ کیلوگرم) قرار دارد که در طول پرواز به‌طور مداوم باز می‌شود و یک لینک داده دوطرفه، پرسرعت و ضداخلال بین موشک و خودروی پرتابگر برقرار می‌کند.
جستجوگر تلویزیونی یا فروسرخ در دماغه موشک، تصاویر زنده میدان نبرد را از طریق فیبر نوری به خودروی پرتابگر مخابره می‌کند. اپراتور داخل خودرو می‌تواند از طریق نمایشگر، میدان نبرد را مشاهده کرده و مانند یک بازی ویدئویی، در حین پرواز موشک، نقطه هدف را به‌صورت دستی تنظیم کند و حتی هدف را در میانه راه تغییر دهد. این سامانه دو حالت حمله دارد:
نخست «قفل قبل از شلیک، شلیک کن و فراموش کن» که در آن هدف قبل از پرتاب قفل شده و موشک به‌طور خودمختار به سمت آن پرواز می‌کند؛ دوم «شلیک کن، سپس قفل کن، انسان در حلقه» که در آن موشک ابتدا به ارتفاع مشخصی صعود کرده و سپس اپراتور بر اساس تصاویر دریافتی، هدف را جستجو و قفل کرده و موشک را هدایت می‌کند. این حالت توانایی مقابله با اهداف پنهان و متحرک را به‌شدت افزایش می‌دهد. از آنجا که خودروی پرتابگر می‌تواند در پشت موانع یا تحت پوشش عوارض زمین پنهان شده و تنها با بالا بردن دکل الکترواپتیکال خود مشاهده و شلیک کند، بقاپذیری میدان نبرد آن به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.
موشک HJ-10 با برخورداری از ابعاد یک موشک سنگین و مشخصات عملکردی برجسته، قادر است خارج از برد آتش تانک‌های اصلی نبرد دشمن، حمله را آغاز کند. طول موشک ۱٬۸۵۰ میلی‌متر، قطر آن ۱۶۵ میلی‌متر و وزن کل سامانه پرتاب حدود ۱۵۰ کیلوگرم است که از این میان، وزن سرجنگی آن به ۴۳ کیلوگرم می‌رسد. موشک با یک راکت سوخت جامد و یک موتور توربوجت کوچک پیشرانده می‌شود و سرعت کروز آن حدود ۱۵۰ متر بر ثانیه و سرعت حمله نهایی آن به ۲۳۰ متر بر ثانیه می‌رسد. حداکثر برد نسخه استاندارد ۱۰ کیلومتر است که بسیار فراتر از برد مؤثر توپ‌های تانک محسوب می‌شود و نسخه‌های افزایش‌برد با برد ۲۵ کیلومتر نیز در حال توسعه هستند. این موشک به یک سرجنگی دو مرحله ضد زره خرج گود مجهز است که به‌طور ویژه برای مقابله با تانک‌های مدرن مجهز به زره واکنشی انفجاری (ERA) طراحی شده و گفته می‌شود نفوذ آن در زره همگن تا ۱٬۴۰۰ میلی‌متر می‌رسد. علاوه بر اهداف زرهی، HJ-10 می‌تواند استحکامات تقویت‌شده، بالگردهای کم‌ارتفاع و حتی شناورهای سطحی را نیز هدف قرار دهد و یک موشک واقعاً چندمنظوره محسوب شود.
سامانه HJ-10 روی انواع مختلفی از شاسی‌ها نصب شده و خانواده‌ای بسیار سازگار از سکوهای پرتاب را تشکیل داده است. مدل پایه AFT-10 (شنی‌دار) روی شاسی خودروی جنگی پیاده‌نظام ZBD-04A سوار شده(نسخه چینی بی ام پی-3) و به یک دکل الکترواپتیکال بالابر مجهز است که شامل دوربین حرارتی، دوربین تلویزیونی و فاصله‌یاب لیزری می‌شود. در جلوی سمت راست بدنه نیز یک رادار موج میلی‌متری برای افزایش توان عملیات در همه شرایط جوی نصب شده است. این خودرو می‌تواند ۸ فروند موشک آماده شلیک حمل کند.
برای نیروهای واکنش سریع، HJ-10 روی سکوهای چرخ‌دار نیز نصب شده است: VN-1 (۸×۸) نسخه صادراتی روی شاسی زرهی VN-1 است که در نمایشگاه دفاعی عراق در سال ۲۰۱۸ رونمایی شد؛نیز در سال ۲۰۲۳ توسط رسانه‌های رسمی نمایش داده شد که روی خودروی تاکتیکی سبک «دانگ‌فنگ منگ‌شی» سوار شده و عمدتاً در تیپ‌های ترکیبی سبک به کار می‌رود. در سال ۲۰۲۵، یک نسخه آبی‌خاکی روی شاسی ZTD-05 با ۱۲ فروند موشک رونمایی شد که توان ضدزره قدرتمند را با قابلیت تحرک آبی‌خاکی ترکیب می‌کند. نسخه هوایی این موشک با نام لانجیان-۱۰ (BA-10) نیز برای تجهیز بالگردهای تهاجمی مانند Z-10ME و پهپادها توسعه یافته است.
HJ-10 عمدتاً در یگان‌های موشک ضدتانک نیروی زمینی و تفنگداران دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین به کار گرفته می‌شود. دکترین عملیاتی آن بر تحرک، پراکندگی و دقت تأکید دارد. در رزمایش‌های سال‌های اخیر، یگان‌های مجهز به HJ-10 تاکتیک‌های جابجایی طولانی‌مدت، ایجاد سریع مواضع موقت، حمله هماهنگ چندهدفه و «شلیک و سپس جابجایی سریع» را به نمایش گذاشته‌اند تا با تهدیدات پهپادها و رادارهای ضدتوپخانه در میدان نبرد مدرن سازگار شوند. برد ۱۰ کیلومتری آن به نیروهای زمینی اجازه می‌دهد پیش از آنکه تانک‌های دشمن بتوانند واکنشی نشان دهند، حمله را آغاز کنند و برتری ضدزره قابل توجهی ایجاد نمایند. در حال حاضر، سامانه HJ-10 عمدتاً در خدمت چین قرار دارد و نسخه‌های صادراتی آن (مانند GAM-10X) برای بازارهای بین‌المللی عرضه شده است.
سامانه موشکی HJ-10 (AFT-10) نماینده جهشی بزرگ در زمینه جنگ ضدزره ارتش آزادی‌بخش خلق چین است. این سامانه با ادغام هدایت فیبر نوری، کنترل «انسان در حلقه» و توان حمله فراتر از خط دید، یک سلاح دقیق و بسیار انعطاف‌پذیر و دشوار برای مقابله ایجاد کرده است. قابلیت استقرار روی سکوهای متعدد تضمین می‌کند که از یگان‌های زرهی سنگین تا نیروهای سبک و چابک، همگی بتوانند از این آتش پشتیبانی قدرتمند بهره‌مند شوند. به عنوان یک سلاح «تغییردهنده قواعد بازی»، HJ-10 نه تنها توان ضدزره چین را به‌طور چشمگیری افزایش داده، بلکه چالشی جدی برای حریفان بالقوه ایجاد کرده است.
مقالات مشابه
سیستم ضد تانک PEREH ساخت اسرائیل
