تألیف و گردآوری: رضا فتاحی
چین کار ساخت موشک ضد تانک را در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی با کپی برداری از موشک های ضد تانک روسی آغاز کرد با این وجود چینی ها تا سال ها نتوانستند موشک ضد تانک پیشرفتهایی بسازند. معروفترین و پرکاربردترین موشک ضد تانک چینیها، کپی نسل اول موشک مالیوتکا روسی بود. این موشک دارای یک سیستم هدایت ابتدایی بود که احتمال اصابت به هدف را پائین میآورد.(سیستم هدایت در خط دید کاربر که اپراتور شلیک کننده باید با چشم موشک را در یک خط مستقیم با هدف قرار میداد)
با گذشت زمان چینیها موشکهای مدرن غربی(همچون هات ) و روسی(همچون کنکورس) را بدست آوردند و دست به کپیبرداری از آنها زدند. البته چین طرح های مستقلی همچون اچ جی-۹ را نیز ارائه داد.اچ جی9 یک موشک ضد تانک هدایت لیزری با برد 5.5 کیلومتر است که به شکل گسترده ای از خودرو های زرهی، بالگرد ها و همچنین توسط نفرات پیاده حمل و شلیک می شود

با آغاز قرن جدید موشک هایی همچون جاولین و اسپایک به شکل گسترده صادر و استفاده شدند. بطور مثال چندین کشور در مجموع اقدام به خرید هزاران موشک اسپایک کردند.این موشک دارای سیستم هدایت اپتیک حرارتی بودند که موشک توسط دوربین دید حرارتی رو سر هدف روی ان قفل می شود. و از بالا به هدف حمله میکرد که بیشترین میزان خسارت از جمله در برابر خودروهای زرهی را وارد میکرد و اجازه شلیک بدون قفل و قفل بعد از شلیک با کمک تصویر ارسالی دوربین سر موشک برای کاربر را میداد

با پیشرفت صنایع نظامی چین، چینی ها تصمیم گرفتند برای به دست آوردن سهمی در بازار جهانی و همچنین در اختیار داشتن موشک ضد تانک مدرن، دست به توسعه موشکی درکلاس جاولین بزنند.مهم ترین مزیت موشکی چون اسپایک یا جاولین، توانائی حمله از بالا است. این توانائی باعث میشود هر تانکی که فاقد سیستم دفاع فعال است، تبدیل به هدفی آسان برای این دست موشکها بشود(به علت زره بسیار ضعیف تانک از بالای برجک).
توسعه موشک جدید به صنایع نورینکو سپرده شد. این صنایع طی دهه های گذشته تا به امروز، دست به تولید انواع تسلیحات، از سلاح های تهاجمی گرفته تا تانک های اصلی میدان نبرد زده است و امروزه از جمله بزرگترین شرکتهای تسلیحاتی چینی است.
به نظر میرسد در توسعه و طراحی این موشک، بیشتر از جاولین آمریکائی الهام گرفته شده است.
توسعه HJ-12 حدود سال ۲۰۰۰ میلادی توسط صنایع شمالی چین آغاز شد و حدود یک دهه به طول انجامید. پیش از این، موشکهای ضدتانک اصلی ارتش آزادیبخش خلق چین شامل HJ-73 (کپی AT-3 شوروی)، HJ-8 و HJ-9 بودند، اما این موشکها وزن سنگین، پیچیده و نیاز به تیرانداز متخصص داشتند و برای تجهیز انبوه در سطح گردان پیادهنظام مناسب نبودند. در همان زمان، سلاح ضدتانک اصلی یگانهای پیادهنظام چین، راکتانداز Type 98 با کالیبر ۱۲۰ میلیمتر بود که برد ضدتانک آن تنها حدود ۸۰۰ متر بود و قدرت آن برای مقابله با تانکهای اصلی نسل سوم کافی نبود. این مسئله یک نقطه ضعف آشکار در توان ضدزره پیادهنظام چین محسوب میشد.
در سطح بینالمللی، از دهه ۱۹۹۰ موشکهای ضدتانک قابل حمل نسل جدید مانند جاولین آمریکا به جریان اصلی تبدیل شده بودند. این موشکها از فناوری هدایت تصویربرداری مادون قرمز با قابلیت «شلیک و فراموش کن» استفاده میکردند که به تیرانداز اجازه میداد پس از شلیک فوراً جابهجا شده یا موشک بعدی را بارگذاری کند و بقاپذیری او را بهشدت افزایش میداد. HJ-12 در همین زمینه طراحی شد تا این شکاف توانایی را در پیادهنظام چین پر کند. در مارس ۲۰۲۰، صنایع شمالی اعلام کرد که HJ-12E نخستین مشتری خارجی خود را تحویل داده است و در ژوئیه ۲۰۲۰، HJ-12 رسماً وارد خدمت نیروی زمینی ارتش آزادیبخش خلق چین شد.

سیستم سلاح HJ-12 از دو بخش اصلی تشکیل شده است: واحد مشاهده و پرتاب قابل استفاده مجدد (CLU) و لوله پرتاب یکبارمصرف حاوی موشک. وزن کل سیستم در حالت رزمی حدود ۲۲ کیلوگرم است که موشک حدود ۱۷ کیلوگرم و واحد مشاهده حدود ۵ کیلوگرم وزن دارد. لوله پرتاب از مواد کامپوزیت ساخته شده، طول آن حدود ۱٫۲ تا ۱٫۲۵ متر و قطر آن حدود ۱۷۰ میلیمتر است و پس از شلیک دور انداخته میشود.
بارزترین ویژگی طراحی HJ-12، فناوری «پرتاب نرم» (Soft Launch) است. هنگام شلیک، نخست یک موتور پرتاب کمقدرت داخلی موشک را با سرعت بسیار کم از لوله خارج میکند و پس از فاصله گرفتن موشک از لوله، موتور اصلی روشن شده و آن را به سمت هدف شتاب میدهد. این طراحی باعث میشود شعله عقب و موج انفجار شلیک بهشدت کاهش یابد و تیرانداز بتواند از داخل ساختمان، سنگر یا پناهگاه بسته به سمت بیرون شلیک کند بدون اینکه جان خود را به خطر بیندازد. پس از شلیک، بالها و دمهای موشک بهطور خودکار باز شده و موشک وارد فاز پرواز میشود.
بدنه موشک حدود ۰٫۹۸ متر طول و ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلیمتر قطر دارد. بخش جلویی موشک یک دماغه نیمکره نیمهشفاف است که جستجوگر در داخل آن قرار دارد. موشک دارای طراحی ماژولار است و به سه بخش تقسیم میشود: بخش جلویی شامل جستجوگر و منبع تغذیه، بخش میانی شامل سرجنگی تاندم، و بخش عقبی شامل موتور سوخت جامد، نازل و سیستم کنترل.
تصویری از لانچر پرتاب.. این لانچر نیز مانند جولین دارای یک دوربین دید حرارتی در جلوی خود برای نظارت اپراتور روی هدف و قفل موشک است..البته موشک را میتوان مستقیم با کمک دوربین سر موشک روی هدف کرد.. بخش علامت گاری شده از در تصویر از لانپر لوله شکل که حاوی موشک است جدا شده و بعد از شلیک روی محفظه موشک بعدی نصب می شود
اچ جی -12 از ترکیب «قفل قبل از شلیک» (LOBL) و «شلیک و فراموش کن» استفاده میکند. تیرانداز پس از جستوجو و قفل روی هدف با واحد مشاهده، دادههای هدف را وارد موشک کرده و ماشه را میکشد. موشک پس از شلیک کاملاً مستقل پرواز میکند و با استفاده از جستجوگر داخلی خود هدف را تا اصابت تعقیب میکند و تیرانداز نیازی به هیچ اقدام دیگری ندارد و میتواند فوراً پناه بگیرد، جابهجا شود یا موشک بعدی را بارگذاری کند.
این موشک به جستجوگر دوحالته مجهز است که بسته به نیاز مأموریت میتواند جستجوگر تصویربرداری مادون قرمز غیرخنکشونده یا جستجوگر تلویزیونی (نور مرئی) را انتخاب کند. جستجوگر مادون قرمز قابلیت عملیات شبانهروزی در همه شرایط جوی را دارد و برد مؤثر آن حدود ۲۰۰۰ متر است؛ جستجوگر تلویزیونی عمدتاً برای عملیات روزانه استفاده میشود و برد آن تا ۴۰۰۰ متر میرسد. این طراحی دوحالته به HJ-12 اجازه میدهد تا با محیطهای مختلف نبرد و سطوح بودجه متفاوت سازگار باشد.
مسیر پرواز HJ-12 بسیار انعطافپذیر است. موشک میتواند حالت حمله مستقیم را انتخاب کرده و بهصورت افقی به سمت هدف پرواز کند؛ یا از مسیر پرتابی بلند استفاده کرده، ابتدا به ارتفاع مشخصی صعود کرده و سپس با شیب به سمت زره سقف تانک شیرجه بزند (حالت حمله از بالا)؛ یا از مسیر سهمی برای دور زدن برجک و حمله به موتورخانه یا بخشهای ضعیف عقب برجک استفاده کند. این تنوع حالتهای حمله به HJ-12 اجازه میدهد تا بهطور مؤثر با انواع اهداف زرهی و وضعیتهای میدان نبرد مقابله کند.

سرجنگی و توان انهدام
HJ-12 از سرجنگی تاندمی نفوذی انفجاری قوی (HEAT) با وزن حدود ۸٫۴ کیلوگرم استفاده میکند. طراحی تاندمی به آن اجازه میدهد تا بهطور مؤثر با تانکهای اصلی مجهز به زره واکنشی انفجاری (ERA) مقابله کند: سرجنگی اولیه ابتدا زره واکنشی را منفجر میکند و سرجنگی اصلی سپس زره پایه را سوراخ میکند. بر اساس منابع عمومی، این موشک پس از عبور از زره واکنشی، عمق نفوذ تا ۱۱۰۰ میلیمتر فولاد همگن (RHA) را دارد که برای سوراخ کردن زره تقریباً تمام تانکهای اصلی میدان نبرد در خدمت جهان کافی است.
علاوه بر مأموریت ضدتانک، HJ-12 میتواند به سرجنگی انفجاری قوی یا سرجنگی حرارتی مجهز شود و برای انهدام سنگرها، پناهگاهها، ساختمانها و حتی هلیکوپترهای کمارتفاع و شناورهای کوچک استفاده شود. این توانایی چندمنظوره، HJ-12 را از یک سلاح صرفاً ضدتانک به یک سیستم ضربت دقیق عمومی پیادهنظام تبدیل کرده است.
مشخصات اصلی HJ-12 به شرح زیر است: طول موشک حدود ۰٫۹۸ متر و طول لوله پرتاب حدود ۱٫۲ تا ۱٫۲۵ متر؛ قطر موشک حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلیمتر و قطر لوله پرتاب حدود ۱۷۰ میلیمتر؛ وزن موشک حدود ۱۷ کیلوگرم و وزن کل سیستم حدود ۲۲ کیلوگرم؛ حداکثر برد مؤثر ۴۰۰۰ متر (جستجوگر تلویزیونی، روزانه) یا ۲۰۰۰ متر (جستجوگر مادون قرمز، شبانهروزی)؛ حداقل برد حدود ۷۵ تا ۱۰۰ متر؛ روش هدایت تصویربرداری مادون قرمز یا تلویزیونی، شلیک و فراموش کن؛ سرجنگی تاندمی نفوذی با عمق نفوذ بیش از ۱۱۰۰ میلیمتر RHA؛ پیشرانه موتور راکتی سوخت جامد.
این سیستم معمولاً توسط یک تیم دو نفره اداره میشود: یک تیرانداز مسئول نشانهگیری و شلیک و یک نفر حملکننده موشک یدکی که وظیفه نظارت بر اطراف را نیز بر عهده دارد. به دلیل فناوری «شلیک و فراموش کن»، بار عملیاتی تیرانداز بهشدت کاهش یافته و نیازی به حفظ نشانهروی در طول پرواز موشک مانند موشکهای سیمی HJ-8 ندارد.

اچ جی -12 از سال ۲۰۲۰ رسماً در نیروی زمینی ارتش آزادیبخش خلق چین در خدمت قرار گرفت و در اولویت تجهیز یگانهای پیادهنظام مکانیزه و نیروهای ویژه قرار گرفت. در ژوئیه ۲۰۲۱، شواهد تصویری نشان داد که HJ-12 به تیپ منطقه تبت مجهز شده و در تمرینات شلیک واقعی برای انهدام اهداف زرهی شبیهسازیشده استفاده میشود. ورود این موشک به خدمت، برای نخستین بار به یگانهای پیادهنظام چین توانایی ضدزره همسطح با همتایان غربی خود را داد.
در زمینه صادرات، الجزایر نخستین مشتری تأییدشده HJ-12E است که نخستین محموله را در سال ۲۰۲۰ دریافت کرد. نیجریه نیز بعداً HJ-12E را برای مأموریتهای ضدشورش و دفاع مرزی خریداری کرد. امارات متحده عربی نیز یکی از خریداران این سیستم است و در نمایشگاه دفاعی ابوظبی ۲۰۲۱ HJ-12E خود را به نمایش گذاشت. در درگیریهای سودان، HJ-12E در نبرد واقعی برای انهدام مواضع تکتیرانداز استفاده شد و کاربرد عملی آن در درگیریهای کمشدت را نشان داد. سهم چین از بازار تسلیحات آفریقا بهطور مستمر در حال رشد است و HJ-12E با قیمت مناسب، نگهداری ساده و شرایط سیاسی کمهزینه، مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته است.
ورود HJ-12 به خدمت ارتش چین اهمیت تاکتیکی مهمی دارد. این موشک شکاف توانایی پیادهنظام چین در زمینه موشکهای ضدتانک قابل حمل با قابلیت «شلیک و فراموش کن» را پر کرده و برای نخستین بار به یگانهای زیر سطح گردان پیادهنظام توانایی انهدام مؤثر هر تانک اصلی در خدمت را در فاصله ۴۰۰۰ متری داده است. ویژگی «پرتاب نرم» آن اجازه استفاده انعطافپذیر در جنگ شهری، دفاع کوهستانی و محیطهای پیچیده را میدهد، در حالی که «شلیک و فراموش کن» بهطور قابل توجهی بقاپذیری تیرانداز را افزایش داده و تعداد پرسنل ضدزره مورد نیاز در میدان نبرد را کاهش میدهد.
از دیدگاه کلانتر، موفقیت در توسعه و صادرات HJ-12 نشاندهنده رسیدن چین به سطح پیشرفته جهانی در زمینه سلاحهای هدایتشونده دقیق است. این موشک در کنار سایر سیستمهای تسلیحاتی پیشرفتهای که چین در سالهای اخیر توسعه داده، بیانگر تحول صنعت دفاعی این کشور از تقلید و تعقیب به نوآوری مستقل است.



