سامانه پدافندی اس-500
بروزرسانی: خرداد 1405
روسها برای سالها از سامانه ضد بالستیک استفاده میکردن. این سامانه ها برای نبرد با موشک های بالستیک دوربرد و حتی قاره پیما طراحی شدن و الگوی درگیری انها اقدام هدف در میانه مسیر پروازیش بود ولی مشکل اساسی این سیستم این بود که این سامانه ثابت بوده و معمولا از سیلو پرتاب می شدند و جابجایی انها بسیار دشوار. البته خوب روسها نیز این سامانه ها را در مسیری های ورودی موشک های بالستیک دشمن قرار میدادند. در اوائل سال 2011 در حالی که سامانه اس400 هنوز وارد خدمت نشده بود روسها به دنبال برنامه ای برای جایگزین این سامانه در اینده بودند و همچنین یک سامانه با تحرک بالا برای درگیر با موشک های بالستیک دشمن.
از این رو شرکت الماز- انتی دست به طراحی سامانه جدید زد که به ان اس500 گفته می شود اگرچه با نام 55 ار6 ام ترمیناتور –ام نیز شناخته می شود. هدف طرحی این سیستم ، ساخت یک سیستم متحرک دارای موشک های پدافندی پر سرعت برای درگیر با موشک های بالستیک و هواگردها می باشد که دارای سیستم رادار درگیر مستقل باشد ولی با سامانه ضد بالستیک ای135 روسها برای رهگیری اهداف شبکه شود
ای135 یک سامانه ضد بالستیک روسی است که پاییه ان در دهه1970 در شوروی ریخته شد.این سیستم شامل چندین رادار برد بلند چون دون و پیچوا در جنوبی و غرب شوروی بود که میتواند موشک های بالستیک شلیک دشمن را در فاز میانی را حتی از 10000 کیلومتر کشف کند. در این سامانه درگیری با این موشک ها بر عهده موشک های سیلو پرتابی چون گازل و گیرگون که برخی تا 350 کیلومتر ارتفاع عمل داشتند اگرچه متوسط ارتفاع درگیر انا بین 100 تا150 کیلومتر بود. ساخت موشک متحرک تاد در امریکا که به سرعت قابلیت جابجایی داشت باعث شد روسها تصمیم به متحرک سازی سامانه های خود و ساخت سامانه ای چون اس500 بزنند
77P6 خودروی پرتابگر اختصاصی سیستم S-500 است که بر پایه شاسی سنگین چرخ‌دار BAZ-69096 10×10 ساخته شده است. این شاسی دارای توانایی تحرک خارج از جاده بالایی است که به پرتابگر اجازه می‌دهد در شرایط terrain پیچیده به‌سرعت جابه‌جا شده و تاکتیک «پنهان شدن، شلیک، عقب‌نشینی» را اجرا کند. پرتابگر 77P6 مسئول حمل و پرتاب انواع موشکهای رهگیر سیستم S-500 از جمله موشک پدافندی 40N6M و موشکهای ضدموشکی/ضد ماهواره‌ای سری 77N6 است. طراحی چندمحوره این شاسی به آن امکان می‌دهد تا لوله‌های پرتاب سنگین و تجهیزات جانبی را حمل کرده و در عین حال تحرک استراتژیک بالایی داشته باشد.
موشک رهگیر: موشک پدافندی 40N6M
40N6M موشک رهگیر پدافندی اصلی سیستم S-500 است که عمدتاً مأموریت پدافند هوایی میان‌برد و دوربرد را بر عهده دارد و توانایی ضدموشکی مرحله پایانی نیز دارد. این موشک یک راکت دو مرحله‌ای سوخت جامد است که حداکثر سرعت پرواز آن به ۹ ماخ می‌رسد و حداکثر برد آن ۶۰۰ کیلومتر است و میتواند دفاع عمقی را اجرا کند. موشک 40N6M به سرجنگی انفجاری ترکشی مجهز است و گفته می‌شود دقت اصابت آن به اهداف هوایی تا ۹۵ درصد است. در سیستم S-500، موشک 40N6M توسط رادار 76T6 هدایت می‌شود و عمدتاً برای رهگیری هواپیماهای هشدار زودهنگام، سوخت‌رسان‌ها و سایر اهداف هوایی بزرگ با ارزش بالا و همچنین موشکهای کروز استفاده می‌شود.
موشک رهگیر: موشک ضدموشکی/ضد ماهواره‌ای 77N6 / 77N6-N1
77N6 و 77N6-N1 موشکهای رهگیر استراتژیک ضدموشکی سیستم S-500 هستند که عمدتاً مأموریت‌های ضدموشکی و ضد ماهواره‌ای را بر عهده دارند. این دو موشک نخستین موشکهای رهگیر روسی با سرجنگی خنثی (بدون مواد منفجره) محسوب می‌شوند که با روش اصابت-انهدام (hit-to-kill) و با سرعت بسیار بالا مستقیماً با هدف برخورد کرده و آن را منهدم می‌کنند — از جمله کلاهک‌های هسته‌ای و ماهواره‌ها. سرعت پرواز این موشک حدود ۷ کیلومتر بر ثانیه است و میتواند رهگیری مرحله پایانی و میانی موشکهای بالستیک میان‌برد و دوربرد را اجرا کند. بر اساس گزارش رسانه‌های خارجی، 77N6-N1 دارای توانایی رهگیری «فوق‌دوربرد» و «فوق‌ارتفاع» است و برد عملیاتی آن علیه ماهواره‌های مدار پایین به ۷۰۰ کیلومتر می‌رسد. این موشک میتواند موشکهای بالستیک را در ارتفاع ۱۸۵ کیلومتری رهگیری کند که به‌طور قابل توجهی اثر فروداری قطعات را کاهش می‌دهد.
رادار 91N6A(M)
رادار اصلی هشدار و مدیریت نبرد سیستم S-500 است که نسخه بهبودیافته رادار 91N6 «پرنده بزرگ» (Big Bird) مورد استفاده در S-400 محسوب می‌شود و توسط خودروی یدک‌کش BAZ-6403.01 8×8 کشیده می‌شود. این رادار دارای توانایی شناسایی فوق‌دوربرد است و میتواند انواع اهداف از جمله موشکهای بالستیک را از فاصله دور پایش کند و برد شناسایی مؤثر آن بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ کیلومتر است. بر اساس گزارش رسانه‌های دفاعی اسرائیل، این رادار قادر به شناسایی اهداف بالستیک در فاصله ۲۰۰۰ کیلومتری و اهداف هوایی در ۸۰۰ کیلومتری است. رادار 91N6A(M) وظیفه مدیریت میدان نبرد کل سیستم را بر عهده دارد و تصویر جامع فضایی-هوایی را برای خودروهای فرماندهی فراهم کرده و رادارهای کنترل آتش و موشکهای رهگیر را هدایت می‌کند.
رادار جست‌وجو 96L6-TsP
96L6-TsP رادار جست‌وجوی سطح گردان سیستم S-500 است و نسخه ارتقاءیافته رادار 96L6 «تخته پنیر» (Cheese Board) مورد استفاده در S-400 محسوب می‌شود که روی شاسی BAZ-69096 10×10 نصب شده است. این رادار عمدتاً وظایف پایش و نظارت میان‌برد و نزدیک‌برد را بر عهده دارد و توانایی شناسایی خوبی در ارتفاع پایین دارد. به عنوان یک آشکارساز تمام‌ارتفاع، 96L6-TsP قادر به شناسایی اهداف هوایی در ارتفاعات مختلف پروازی است و توانایی جست‌وجوی هدف تکمیلی را برای سیستم فراهم می‌کند. هنگام استفاده همراه با 91N6A(M)، این دو رادار با هم شبکه شناسایی هشدار چندلایه S-500 را تشکیل می‌دهند.
رادار کنترل آتش چندحالته 76T6
76T6 رادار درگیری چندحالته سیستم S-500 است که روی شاسی BAZ-6909-022 8×8 نصب شده است. این رادار از فناوری آرایه اسکن الکترونیکی باند X استفاده می‌کند و بر اساس تحلیل بنیاد مطالعات استراتژیک فرانسه، 76T6 احتمالاً بر پایه فناوری رادار 92N6E «سنگ قبر» (Grave Stone) سیستم S-400 ساخته شده و عمدتاً برای هدایت موشک پدافندی 40N6M در مقابله با اهداف آیرودینامیکی و موشکهای بالستیک میان‌برد استفاده می‌شود. رادار 76T6 دارای توانایی درگیری چندهدف است و میتواند با 77T6 همکاری کرده و تقسیم کار و هماهنگی میان مأموریت‌های پدافند هوایی و ضدموشکی را محقق کند.
رادار درگیری ضدموشکی 77T6
77T6 رادار درگیری اختصاصی ضدموشکی سیستم S-500 با نام رمز «ینیسی» (Yenisei) است که روی شاسی BAZ-69096 10×10 نصب شده است. این رادار از آنتن آرایه فازی فعال استفاده می‌کند و یک رادار کاملاً دیجیتال است که دارای توانایی کار مداوم و طولانی‌مدت بوده و به‌طور خاص برای نیازهای پایش مستمر عملیات ضدموشکی طراحی شده است. ابعاد آنتن و ظرفیت حمل شاسی آن بزرگ‌تر از رادار 92N6E است که نشان می‌دهد برای اجرای مأموریت شناسایی و ردیابی ضدموشکی به محصول بزرگ‌تر توان-دیافراگم نیاز دارد. رادار 77T6 دارای حالت کار بخشی است و میتواند داده‌های کنترل آتش دقیق‌تری برای اهداف موشک بالستیک فراهم کند و میتواند همراه با رادار 92N6 سیستم S-400 برای تقویت اثربخشی ضدموشکی مستقر شود. بر اساس تحلیل‌ها، 77T6 احتمالاً از فناوری رادار 9S19MK «Imbir» سیستم S-300V مشتق شده است.
فرماندهی و کنترل سیستم S-500 توسط دو نوع خودروی فرماندهی انجام می‌شود که هر دو بر پایه شاسی BAZ-69092-12 6×6 ساخته شده‌اند. 55K6MA خودروی فرماندهی رزمی در سطح گردان است و نسخه تکامل‌یافته خودروی فرماندهی 55K6E سیستم S-400 محسوب می‌شود که وظایف فرماندهی تاکتیکی پدافند هوایی و ضدموشکی را بر عهده دارد. 85Zh6-2 احتمالاً برای نقش فرماندهی در سطح تیپ/هنگ گسترده‌تر استفاده می‌شود و وظایف هماهنگی عملیاتی در سطوح بالاتر می‌کند. این خودروهای فرماندهی می‌توانند اطلاعات هدف را از رادارهای مختلف پردازش کرده، ارزیابی تهدید و تخصیص آتش انجام دهند و با سیستم‌های پدافندی فعال روسیه مانند S-400 و S-350 برای ایجاد شبکه یکپارچه هماهنگ شوند.
گفته شده سامانه اس500 توان درگیر با 10 هدف شامل موشک های بالستیک از برد 600 و هواپیما و موشک های کروز را از400 کیلومتری دارد(البته به شرط اینکه بتوان انها را کشف کند. بدون شک کشف یک موشک پایین پرواز کروز و از برد زیر 50 کیلومتری برای هیچ سیستمی ممکن نیست و یک جنگنده نسل 5 نیز در ارتفاع کم با جنگ الکترونیک در برد زیر 100 کیلومتر قابل کشف نیست و اگر این جنگنده دارای سطح مقطعی کم و یا پنهانکار باشد کار سخت تر هم می شود
در برخی منابع توان درگیری با هدفی با سرعت 18000 و برخی منابع 25000 کیلومتر بر ساعت ذکر شد.با در نظر گرفتن ارتفاع درگیر این سامانه برای مقابله با موشک های بالستیک تا برد 4000 کیلومتر میتواند موثر باشد
اس500 تا سال 2022 عملیاتی می شود( اگرچه برخی منابع روسی از عملیاتی شده اولین واحد این سامانه در نزدیکی مسکو در اکتبر سال2021 خبر دادند). این موشک رقیب تاد امریکای است. البته اس500 از تاد چند منظور تر است زیرا میتواند مهمات لازم برای درگیری با دیگر هواگردها را حمل کند ولی تاد تنها نقش ضد بالستیک دارد . البته دلیل طراحی چند منظوره این سامانه توان صادرات ان است زیرا عملا اکثر کشورها جدید موشک بالستیک میان برد و یا دوربرد ندارند ولی نیاز به سامانه ای برای مقابله با موشک های کروز و هواپیما جنگی دارند
برای عضویت در اینستاگرام جنگاوران اینجا را کلیک کنید
عبدالحمید تارخ
