شناور بدون‌سرنشین رزمی اوکراینی مگورا(MAGURA V5 و MAGURA V7)
در جریان جنگ روسیه و اوکراین، توسعه سامانه‌های بدون‌سرنشین دریایی به یکی از مهم‌ترین تحولات جنگ‌های مدرن تبدیل شد. در میان این سامانه‌ها، خانواده شناورهای بدون‌سرنشین MAGURA که توسط اداره اطلاعات دفاعی اوکراین (GUR) توسعه یافته‌اند، نقش بسیار مهمی در تغییر موازنه قدرت دریایی در دریای سیاه ایفا کردند. نام MAGURA مخفف عبارت Maritime Autonomous Guard Unmanned Robotic Apparatus است و به مجموعه‌ای از شناورهای رزمی بدون سرنشین اطلاق می‌شود که با هدف انجام عملیات شناسایی، حمله انتحاری، جنگ الکترونیک، گشت دریایی و حتی دفاع هوایی طراحی شده‌اند. این شناورها از سال ۲۰۲۳ تاکنون به عنوان یکی از موفق‌ترین سامانه‌های دریایی بدون سرنشین جهان شناخته می‌شوند و موفق شده‌اند خسارات قابل توجهی به ناوگان دریای سیاه روسیه وارد کنند.
ریشه طراحی مَگورا به سال ۲۰۲۲ و آغاز جنگ گسترده روسیه علیه اوکراین بازمی‌گردد. از آنجا که نیروی دریایی اوکراین در برابر ناوگان قدرتمند روسیه توان مقابله مستقیم نداشت، مهندسان اوکراینی به توسعه شناورهای بدون سرنشین کوچک، سریع و کم‌هزینه روی آوردند. نتیجه این تلاش‌ها، معرفی رسمی مَگورا V5 در سال ۲۰۲۳ بود. نخستین مأموریت‌های عملیاتی این شناور علیه ناوهای روسی در دریای سیاه انجام شد و موفقیت آن باعث شد پروژه به سرعت توسعه یافته و نسخه‌های پیشرفته‌تری مانند مَگورا V6 و سپس مَگورا V7 ساخته شوند.
مَگوراV5 یک شناور سطحی بدون سرنشین (USV) است که با هدف نفوذ به خطوط دفاعی دشمن و حمله مستقیم به شناورها طراحی شده است. این شناور حدود ۵٫۵ متر طول، نزدیک به ۱٫۵ متر عرض و حدود یک تن وزن عملیاتی دارد. بدنه آن از مواد کامپوزیتی و فیبرکربن ساخته شده که علاوه بر کاهش وزن، سطح مقطع راداری و حرارتی بسیار کمی ایجاد می‌کند. ارتفاع بسیار کم بدنه نسبت به سطح آب باعث می‌شود شناسایی آن توسط رادارهای دریایی و سامانه‌های اپتیکی بسیار دشوار باشد. شکل بدنه به صورت V طراحی شده تا در سرعت‌های بالا پایداری مناسبی روی امواج داشته باشد و بتواند در شرایط نامساعد دریایی نیز مأموریت خود را ادامه دهد.
سامانه پیشران مَگورا V5 از موتور احتراق داخلی همراه با واترجت استفاده می‌کند. این سامانه امکان دستیابی به سرعتی در حدود 77 کیلومتر بر ساعت و در برخی گزارش‌ها تا بیش از 92 کیلومتر بر ساعت را فراهم می‌کند. برد عملیاتی این شناور بیش از ۸۰۰ کیلومتر یا حدود ۴۵۰ مایل دریایی اعلام شده و قابلیت حرکت مداوم تا حدود ۶۰ ساعت را دارد. هدایت آن از طریق سامانه ناوبری ماهواره‌ای GPS، سامانه ناوبری اینرسی، دوربین‌های دید روز و شب، ارتباط ماهواره‌ای و لینک‌های رادیویی مقاوم در برابر جنگ الکترونیک انجام می‌شود. اپراتور می‌تواند در تمام طول مأموریت تصویر زنده محیط را دریافت و شناور را کنترل کند.
مهم‌ترین ویژگی مَگورا V5 قابلیت حمل سرجنگی انفجاری است. این شناور قادر است حدود ۳۲۰ کیلوگرم مواد منفجره حمل کرده و پس از برخورد مستقیم با هدف منفجر شود. به همین دلیل از آن به عنوان یک شناور انتحاری یاد می‌شود. فیوز ضربه‌ای در قسمت جلوی بدنه نصب شده و پس از اصابت به بدنه کشتی یا تأسیسات ساحلی، انفجار رخ می‌دهد. قدرت این سرجنگی برای ایجاد خسارت جدی به ناوچه‌ها، کشتی‌های آبی خاکی، شناورهای پشتیبانی و حتی ناوشکن‌ها کافی است، به‌ویژه زمانی که چندین شناور به صورت حمله گروهی یا Swarm به هدف نزدیک شوند.
علاوه بر مأموریت انتحاری، مَگورا V5 توانایی اجرای مأموریت‌های شناسایی، مراقبت دریایی، گشت، حفاظت از بنادر، عملیات مین‌روبی، حمل تجهیزات اطلاعاتی و جنگ الکترونیک را نیز دارد. برخی نسخه‌های جدید این شناور قابلیت نصب مسلسل یا موشک‌های هدایت‌شونده را نیز پیدا کرده‌اند، هرچند مأموریت اصلی آن همچنان حمله مستقیم انتحاری محسوب می‌شود.
نسخه پیشرفته‌تر این خانواده با نام مَگورا V7 در سال ۲۰۲۵ رونمایی شد. این شناور نسبت به V5 بزرگ‌تر، سنگین‌تر و چندمنظوره‌تر است. طول آن حدود ۷ تا ۸ متر بوده و وزن عملیاتی آن تا حدود ۳٫۷ تن می‌رسد. ظرفیت حمل بار به حدود ۶۵۰ کیلوگرم افزایش یافته و برد عملیاتی آن حدود 1600 کیلومتر گزارش شده است. بدنه جدید دارای دماغه اصلاح‌شده، پایداری بیشتر در دریای متلاطم، سامانه ارتباطی پیشرفته‌تر و فضای کافی برای نصب تسلیحات متنوع است.
بزرگ‌ترین تفاوت مَگوراV7 با نسل قبلی، قابلیت حمل تسلیحات مختلف است. مشهورترین نسخه آن به دو موشک هوا به هوای AIM-9 سایدواندر مجهز شده که برای نخستین بار امکان درگیری یک شناور بدون سرنشین با هواگردهای سرنشین‌دار را فراهم کرده است. همچنین نمونه‌هایی با موشک‌های فروسرخ برد کوتاه R-73 و نسخه‌هایی مجهز به مسلسل کنترل از راه دور نیز معرفی شده‌اند. این قابلیت‌ها باعث شده مَگوراV7 علاوه بر مأموریت ضدکشتی، نقش دفاع هوایی ساحلی و مقابله با بالگردها و هواپیماهای دشمن را نیز بر عهده بگیرد.
از نظر مأموریت رزمی، مَگوراV5 عمدتاً برای حملات انتحاری به ناوهای دشمن طراحی شده است، در حالی که مَگوراV7 یک سکوی رزمی چندمنظوره محسوب می‌شود که می‌تواند عملیات ضدکشتی، ضدبالگرد، ضدهواپیما، شناسایی، گشت و حفاظت از ناوگان را انجام دهد. هر دو سامانه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که بتوانند به صورت گروهی و هماهنگ عمل کرده و سامانه‌های دفاعی دشمن را اشباع کنند.
در بخش عملیات رزمی، مَگورا V5 از سال ۲۰۲۳ تاکنون در ده‌ها عملیات دریایی علیه ناوگان روسیه به کار گرفته شده است. نخستین عملیات مشهور آن حمله به کشتی اطلاعاتی Ivan Khurs بود. پس از آن در فوریه ۲۰۲۴ شناورهای MAGURA موفق شدند ناو موشک‌انداز Ivanovets از کلاس ترانتل را غرق کنند که نخستین مورد ثبت‌شده در تاریخ بود که یک شناور بدون سرنشین موفق به انهدام یک ناو جنگی شد. اندکی بعد نیز کشتی آبی‌خاکی Caesar Kunikov هدف حمله گروهی مَگوراقرار گرفت و غرق شد. در ادامه نیز چندین شناور گشتی، یدک‌کش و کشتی پشتیبانی روسیه مورد اصابت قرار گرفتند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این خانواده از شناورها در مدت کوتاهی چندین شناور روسی را منهدم یا به شدت آسیب‌دیده کردند و صدها میلیون دلار خسارت به ناوگان دریای سیاه وارد آوردند.
مَگورا V7 نیز با ورود به میدان نبرد، فصل جدیدی در جنگ دریایی گشود. در سال ۲۰۲۵ نسخه مجهز به موشک‌های AIM-9 موفق شد دو فروند جنگنده Su-30 روسیه را سرنگون کند؛ رخدادی که از آن به عنوان نخستین مورد انهدام یک جنگنده سرنشین‌دار توسط یک شناور بدون سرنشین در تاریخ یاد می‌شود. این موفقیت نشان داد که شناورهای بدون سرنشین تنها برای حمله به اهداف سطحی کاربرد ندارند، بلکه می‌توانند به سکوی دفاع هوایی متحرک نیز تبدیل شوند.
بررسی نسخه انتحاری مَگورا V5 نشان می‌دهد که فلسفه طراحی آن بر پایه حمله مستقیم و نابودی هدف است. این شناور با حمل صدها کیلوگرم مواد منفجره، پس از عبور از سامانه‌های دفاعی دشمن به بدنه کشتی برخورد کرده و با انفجار خود موجب ایجاد شکاف بزرگ در بدنه، آب‌گرفتگی و در بسیاری موارد غرق شدن شناور هدف می‌شود. هزینه پایین ساخت در مقایسه با ارزش بسیار بالای ناوهای جنگی باعث شده استفاده از این شناورها از نظر اقتصادی نیز کاملاً مقرون‌به‌صرفه باشد و مفهوم جدیدی از جنگ نامتقارن دریایی را شکل دهد.
تجربه رزمی
شناور MAGURA V5 در سال 2023 به‌طور رسمی وارد خدمت شد و اولین پهپاد دریایی در تاریخ است که یک کشتی جنگی واقعی را در نبرد غرق کرده است. این شناور 5.5 متر طول، 1.1 تن وزن دارد و می‌تواند 320 کیلوگرم مواد منفجره حمل کند. حداکثر سرعت آن 42 گره (حدود 78 کیلومتر در ساعت)، برد عملیاتی 450 مایل دریایی و به لطف بدنه کربنی V شکل، ارتفاع آن از سطح آب تنها 48 سانتی‌متر است که شناسایی آن را بسیار دشوار می‌کند.
– مه 2023: سه فروند MAGURA V5 کشتی اطلاعاتی 4000 تنی روسیه «ایوان خورس» را در فاصله چند صد مایلی از سواحل اوکراین مورد حمله قرار داده و به شدت آسیب رساندند. این اولین عملیات رزمی V5 بود.
– فوریه 2024: این نقطه عطف تاریخی MAGURA V5 است. در 1 فوریه، چندین فروند V5 با محاصره مشترک، ناوچه موشکی روسیه «ایوانوفس» از کلاس ترانتل را غرق کردند و اولین رکورد جهانی غرق کردن یک کشتی جنگی توسط پهپاد دریایی را ثبت کردند. در 14 فوریه، کشتی ابی خاکی تانک 4000 تنی «سزار کونیکوف» نیز توسط MAGURA V5 غرق شد. در طول حمله، 10 پهپاد به صورت موجی حمله کردند و یک پهپاد پس از سوراخ کردن بدنه، از داخل کشتی منفجر شد.
– آمار یک سال اول: در اولین سال از رونمایی عمومی V5، مجموعاً 8 کشتی جنگی روسیه نابود و 6 فروند دیگر آسیب دیدند که خسارت وارده به روسیه بیش از 500 میلیون دلار برآورد شده است.
– دسامبر 2024: MAGURA V5 اصلاح‌شده قادر به پرتاب موشک هوا به هوا R-73 شد و دو هلیکوپتر میل8 روسیه را سرنگون کرد و اولین رکورد جهانی سرنگونی هدف هوایی توسط پهپاد دریایی را ثبت کرد.
– 2026: یک MAGURA V5 در خلیج ووزکا در کریمه، یک قایق تندرو روسیه را نابود کرد.
نرخ تولید V5 بسیار بالاست. اوکراین ادعا کرده که در صورت نیاز می‌تواند ماهانه 50 فروند از این نوع پهپاد تولید کند و هزینه هر فروند بین 250 تا 300 هزار دلار است.
MAGURA V7: شکارچی جت‌های جنگنده
MAGURA V7 نسخه بزرگ‌تر و قدرتمندتر است که در سال 2025 رونمایی شد و بزرگ‌ترین نوآوری آن توانایی سرنگونی هواپیماهای جنگی سرنشین‌دار با پرتاب موشک ضد هوایی است. V7 حدود 7.2 متر طول، 1.2 تن وزن خالی و ظرفیت حمل محموله 650 کیلوگرم دارد. این شناور به موتور دیزل 270 اسب بخاری مجهز است، سرعت کروز 23 گره، سرعت حداکثر 39 گره و برد عملیاتی 1000 کیلومتر دارد. با نصب یک ژنراتور، می‌تواند تا 7 روز در دریا بماند.
– 2 مه 2025: این بزرگ‌ترین دستاورد V7 است. چندین فروند MAGURA V7 به موشک‌های AIM-9M سایدواندر مجهز شدند و در نزدیکی نووروسیسک، دو جنگنده Su-30 روسیه را با موفقیت سرنگون کردند. تصاویر نشان می‌دهند که پهپادهای دریایی هیچ راداری حمل نمی‌کردند و از قفل فروسرخ با هدایت خارجی برای تکمیل حمله استفاده کردند. این اولین بار در جهان است که یک پهپاد دریایی یک هواپیمای جنگی سرنشین‌دار را سرنگون می‌کند.
– سپتامبر 2025: در رزمایش ناتو ، MAGURA V7 که توسط اپراتورهای اوکراینی کنترل می‌شد، در نقش «تیم سرخ»، در هر پنج سناریوی تمرینی نیروهای ناتو را شکست داد و حتی یک ناوچه ناتو را «غرق» کرد. منابع اوکراینی گفتند: «مشکل این نبود که آنها نتوانستند ما را متوقف کنند—آنها حتی ما را ندیدند.»
– آوریل 2026: MAGURA V7 در رزمایش «بالیکاتان 2026» ایالات متحده و فیلیپین اولین حضور خود در منطقه هند و اقیانوس آرام را انجام داد و یک کشتی هدف بازنشسته را غرق کرد. محل این رزمایش در نزدیکی جزایر باتانس در شمال فیلیپین، حدود 150 کیلومتر از تنگه لوزون فاصله داشت.
مجموعه MAGURA دریاهای سیاه را از یک «دریای داخلی روسیه» به یک منطقه جنگی تبدیل کرد که در آن ناوگان دریای سیاه روسیه مجبور به عقب‌نشینی به بنادر شرقی شد. HUR ادعا کرده که پهپادهای ماگورا مجموعاً 17 هدف نظامی روسیه را مورد حمله قرار داده و 15 فروند از جمله 2 هلیکوپتر میل-8، 2 جنگنده Su-30 و چندین کشتی جنگی اصلی را نابود کرده‌اند که مجموع خسارات آن بیش از 500 میلیون دلار است. این مدل «هزینه کم، اثر زیاد» جنگ نامتقارن، توجه جهانی را به خود جلب کرده است و چندین کشور در حال بررسی معرفی فناوری مشابه هستند.
عبدالحمید تارخ
مقالات مشابه
