راکت 122 میلیمتری BM-21(گراد ) یک راکت توپخانه ای زمین به زمین غیر هدایت شونده پر آوازه و مشهور ساخت شوروی می باشد.(این راکت را در ایران به اشتباه کاتیوشا می نامند این در حالی است که ام بی 13 کاتیوشا یک راکت انداز 82 م م ساخت شوروی در زمان جنگ جهانی دوم بود).این سلاح کارامد که اولین بار در سال1964 عملیاتی شود امروزه به طور گسترده ای در بیش از 50 کشور جهان استفاده و همچنان تولید می شود.این سلاح با عملکرد خوب خود باعث توسعه نمونه های مشابه خود در سراسر جهان شود.گراد را باید سلاحی مشابه توپ ولی با حجم اتش بسیار ، قدرت تخریب چند برابر ولی با برد کمتر و دقت اتش کمتر دانست.
گراد و سلاحهای مشابه ان تعریف جدیدی از پشتیبانی نیروهای زمینی در کنار توپخانه ارائه دادند.این سلاح در واقع در روسیه جایگزین سلاح BM-14 که یک راکت انداز 14 تا16 لوله140 میلیمتری بود شود.لانچر راکت انداز بر روی یک دستگاه خودوری دو محوره 6*6 Ural-375D سوار می باشد و برای همین دارای تحرک بسیاری در هنگام جنگ می باشد.این سلاح را تنها می توان در هنگامی که کامیون در حالت ایستاده است شلیک کرد و کابین راننده دارای صفحات محافظ برای محافظت در مقابل اتش خروجی راکت می باشد.این وسیله می تواند در صورت لزوم برای کنترل و پایداری خود در هنگام اتش ازدو جک تثبیت کنند در هنگام اتش استفاده کند.سرعت حرکت کامیون بر روی جاده75 کیلومتر و برد ان 450 کیلومتر است. الیته از انجای که این راکت در بیش از 12 کشور جهان تولید شد هر کشوری ان را روی کامیون متفاوتی قرار داد.
راکت برای روشن شودن خرج پروازش نیاز به یک مولد برق دارد از این رو خودروی حامل دارای یک مولد برق9V170 که با سیم به لانچر راکتها وصل می شود می تواند در عرض 6 ثانیه تمامی راکت ها را روشن کرده و در عرض 5 دقیقه دوباره شارژ شود.این مولد برق می تواند تمامی راکتها را یک جا روشن کند یا با فاصله5/0 ثانیه راکتها را یکی پس از دیگری روش و شلیک کند.تعداد خدمه این سیستم 5 نفر می باشد و می توانند پس از شلیک در عرض8 دقیقه دوباره لانچر پرتاب را بار گیری و اماده شلیک شود(البته به صورت عملی بیش از 15 دقیقه طول میکشد).
راکتها دارای بالچه های تاشو هستند که بعد از شلیک وخارج شدن از لوله باز می شود و باعث تثبیت حرکت راکت می شدند.برد این سلاح در مدلهای مختلف ساخت کشورهای مختلف و با راکتهای مختلف فرق می کند.مدل استاندارد ساخت روسیه این سلاح، می توان اهدافی را از فاصله 375 متر تا 16 کیلومتر را مورد هدف قرار دهد.نمونه های برگرفته شوده از این راکت انداز می تواند اهدافی را تا فاصله 30 تا36 کیلومتری نیز مورد هدف قرار دهند(البته این راکت که دارای سوخت جامد است با گذشت زمان از ساخت ان سوخت موجود راکت فرسوده شده و از این رو برد ان از برد اعلام شده توسط کمپانی سازنده کمتر می شود).گرچه می توان این راکتها را به صورت مستقیم به طرف هدف شلیک کرد ولی به طور معمول این راکتها را به صورت بالستیک(به صورت منحنی مانند گلوله توپ یا خمپاره)شلیک می کنند.
لانچر پرتاب که 9P132 نام دارد ، دارای 40 لول(4 ردیف 10 تایی)می باشد و می تواند 40 راکت خود را در عرض 20 ثانیه شلیک کند.لانچر قابلیت حرکت را در پشت شاسی را دارد می تواند با چپ تا102 درجه ،راست 70 درجه و 0تا55+ به بالا یا پایین حرکت کند.موشک می تواند انواع سرجنگندهای انفجاری،خوشه ای،ضد تانک و حتی شیمیایی را حمل کند.
راکت پایه و استاندارد این سامانه، مدل ۹ام۲۲یو (M-21OF) با نام ۹ام۲۲یو ساخت شوروی/روسیه است که از نوع انفجاری-ترکش بوده و دارای برد حداقل ۵٬۰۰۰ متر و برد حداکثر ۲۰٬۳۸۰ متر است و طول آن ۲٫۸۷ متر وزن کل آن ۶۶٫۶ کیلوگرم ( و وزن کلاهک جنگی آن ۱۸٫۴ کیلوگرم میباشد.
راکت ۹ام۱۸ نیز ساخت شوروی/روسیه بوده و حاوی زیرمهماتهای نوع POM-2 است، هرچند اطلاعات دقیق برد و وزن آن در جدول ذکر نشده است.
راکت ۹ام۲۸اف از نوع انفجاری-ترکش با برد حداقل ۱٬۵۰۰ متر (و حداکثر ۱۵٬۰۰۰ متر است و طول آن ۲٫۲۷ متر ، وزن ۵۶٫۵ کیلوگرم و کلاهک آن ۲۱٫۰ کیلوگرم وزن دارد.
راکت ۹ام۲۸کا که حاوی مینهای ضدتانک است، برد حداکثری ۱۳٬۴۰۰ متر طول ۳٫۰۴ متر ، وزن ۵۷٫۷ کیلوگرم و کلاهک ۲۲٫۸ کیلوگرم دارد.
راکت دودزا ۹ام۴۳ دارای برد حداکثر ۲۰٬۰۰۰ متر ، طول ۲٫۹۵ متر، وزن ۶۶ کیلوگرم و کلاهک ۲۰٫۲ کیلوگرم است.
راکتهای ضدزره ۹ام۲۱۷ و ۹ام۲۱۸ هر دو دارای زیرمهماتهای ضدتانک و HEAT با برد حداکثر ۳۰٬۰۰۰ متر طول ۳٫۰۴ متر، وزن ۷۰ کیلوگرم و کلاهک ۲۵ کیلوگرم هستند.
در میان کشورهای دیگر، چین راکت تایپ ۹۰آ را با کلاهک انفجاری-ترکش تولید کرده که دارای برد حداقل ۱۲٬۷۰۰ متر و حداکثر ۳۲٬۷۰۰ متر ، طول ۲٫۷۵ متر و کلاهک ۱۸٫۳ کیلوگرم است.
رومانی نیز دو نوع راکت M21-OF-FP با برد ۵٬۰۰۰–۶٬۰۰۰ متر تا ۲۰٬۴۰۰ متر ، طول ۲٫۸۷ متر ، وزن ۶۵٫۴ کیلوگرم و کلاهک ۶٫۳۵ کیلوگرم
صربستان نیز راکت Edepro G2000/52 را با کلاهک انفجاری-ترکش و برد حداکثر ۴۰٬۲۰۰ متر ، طول ۲٫۸۶۲ متر ، وزن ۶۴٫۴ کیلوگرم و کلاهک ۱۹٫۰ کیلوگرم عرضه کرده است.
علاوه بر این، راکتهای دیگری نیز برای گراد ساخته شدهاند که شامل کلاهکهای آتشزا، شیمیایی، روشنایی (نورافکن) و مینهای ضد نفر (Antipersonnel mines) میباشند که هر یک برای مأموریتهای خاصی مانند ایجاد روشنایی میدان نبرد، ایجاد پرده دود، آلودهسازی شیمیایی، انهدام نفرات پیاده و یا ایجاد میدان مین طراحی شدهاند و این تنوع گسترده، سامانه گراد را به یک ابزار چندمنظوره و بینظیر در توپخانه راکتی جهان تبدیل کرده است.
مدلهای مختلف برگرفته شوده ازBM-21
BM-21V=نمونه کوچک 12 لوله این سلاح برای استفاده در خودروهای کوچک همچون جیپ و وانت.این مدل هماننده مدلهای معمولی روشن و شلیک می شود.این مدل در سال1975 عرضه شود.
BM-21B=نمونه روسیه 36 لول سوار بر یک کامیون 6*6ZIL-131.
Grad-P=نمونه توسعه یافته از این سلاح با کالیبر بزرگ که به صورت تکی حمل و پرتاب می شود.
9A51 Prima=نمونه 50لول روسیه سوار بر یک کامیون 6*6 ZIL-131.
BM-11=نمونه 40 لول ساخت کره شمالی.
=Type 81نمونه 40 لوله ساخت چین.
Sakr-18=نمونه 40 لوله 122 میلیمتری ساخت مصر که می تواند یک سرجنگنده 23 کیلوگرمی را تا مسافت20 کیلومتری حمل کند.
RM70=چکسلواکی سابق نمونه 40 لول مشابه BM-21 را بر روی یک خودروی TATRA 813 (8×8) 10تونی توصعه دادند.این سیستم دارای لانچر و راکت مشابه روسی بود ولی دارای کامیونی بسیار متفاوت بود.کامیون حامل این سیستم می توانست 40 راکت ذخیره را حمل کند و دارای وزن سنگین تری بود و سرعت وبرد کمتری دارد ولی در عوض دارای زره های مقاومتر و همچنین فضای فراختری بود این مدل در المان شرقی نیز به خدمت گرفته شود.
ارش و یا فجر2 و یا نام های دیگر به نسخه ایرانی راکت مشهور شوروی ام بی 21 گراد میگویند که در ایران به اشتباه به ام کاتیوشا میگویند. کاتیوشا با همان ام بی 14 است که طی جنگ دوم جهانی شوروی از ان استفاده می شد و گراد جای کاتیوشا را گرفت. این راکت انداز باز از طریق کره شمالی در جنگ به دست ایران رسید و ایران دست به تولید نسخه داخلی ان زد.یکی از نسخه های اصلی تولیدی در ایران از اراش2 دارای وزن 65 کیلوگرم است که 19 کیلوگرم مواد انفجاری است و دارای طول 2.8 متر است و به سرعت 710 متر بر ثانیه میرسد. این نسخه دارای برد 21 کیلومتر است.نسخه دیگر با برد 40 کیلومتر ، 67 کیلوگرم وزن و 22 کیلوگرم کلاهک جنگی دارد و دارای طول 2.8 متر است ولی سرعت ان به 1100 متر بر ثانیه میرسد. هر دو این راکتها برای پرتاب از راکت انداز زمینی استفاده میشوند. این نسخه ارش 3 نامیده می شود (برخی این نسخه ارش 4 نامیده اند ولی بر اساس کاتالوگ وزارت دفاع که در زیر امده این نسخه ارش 3 است)
همچنین کشورهای دیگری همچون ایران، پاکستان، لهستان،رومانی ،بلاروس ، اکرائین،افریقای جنوبی و تایلند از جمله کشورهای دیگر سازنده هستند
گرداوری:عبدالحمید تارخ
