در این نوشتار با موشک های هوا به هوای ساخت فرانسه  از انواع

ار ۵۱۱

ای ای ۲۰

ار ۵۳۰

سوپر ۵۳۰

ماژیک

میکا

اشنا می شویم

اولین قدم فرانسه برای ساخت موشک هوا به هوا  برای پرتاب از جنگنده های خود تنها سه  سال بعد از پایان  جنگ دوم جهانی بر می گردد.این پروزه که با نام ماترا ام ۰۴ نامیده می شد  و  در سال ۱۹۴۸ اغاز شد  و توسط شرکت ماترا که در واقع گل سر سبد  صنایع موشک سازی در فرانسه است دنبال شد. این پروژه شامل  موشکی هوا به هوای با سامانه هدایت در خط دید کاربر بود اگر چه  هرگز با سامانه هدایت مورد استفاده قرار نگرفت. اولین ازمایش این موشک در سال ۱۹۵۲ در صحرایی بزرگ افریقا انجام شد. موشک دارای  چهار بالچه صلیبی در جلو و چهار بالچه  کوچکتر در عقب بود و از پیشرانه  سوخت مایع  اسید استفاده میکرد که تنها ۱۴ ثانیه  می سوخت. این موشک  در بهترین حالت دارای  برد ده کیلومتر  بود ولی طرح ان رها شد  ولی بر اساس ان اولین موشک پدافندی هوایی فرانسه  یعنی ماترا ار ۴۲۲ ساخته شد

ماترا ام04

ماترا ام۰۴

ماترا ار ۵۱۱

بعد از لقب پروژه ماترا ام۰۴ فرانسه در دهه ۱۹۵۰ با مشاهده  حرکت امریکا و شوروی به دنبال موشک هوا به هوا ، فرانسه دست  به توسعه  یک نسخه دیگر با سامانه هدایت رادار زد. سامانه هدایت رادار نیم فعال  در ان زمان بهترین گزینه برای تمامی کشورهای درگیری پروژه های این چنینی  بود زیرا هنوز موشک های فروسرخ تکامل نیافته بوند و از طرفی برای سرنگونی بمب افکن های بزرگ مناسب بودند.کار روی این نسخه در اواخر دهه ۱۹۴۰ اغاز شد و در ان زمان دو طرح ار ۵۱۲ و ار ۵۱۱ در دستور کار قرار گرفت که ار ۵۱۱ توان بهتر ایرودینامیکی  در گذر از سرعت صوت داشت از این رو ار ۵۱۱ انتخاب شد.موشک دارای  موتور سوخت جامد راکتی بود که از دو مرحله یکی با توان شتاب دادن ۳ ثانیه ای  و دیگری برای پرواز با مدت سوزش ۱۳٫۵ ثانیه بود. در سال ۱۹۵۳ با اغاز مرحل پرتاب بر روی ار ۵۱۱ چندین نوع سامانه هدایت  نصب شد . در مرحله اولین یک سامانه اپتیک   ساده بر روی موشک نصب شد که موشک بعد از شلیک تصاویر گرفته شده را به صورت زنده برای خلبان می فرستاد و خلبان با هدایت دستی موشک را به طرف هدف هدایت میکرد   ولی از انجایی که این سیستم تنها در روز و اب و هوایی صاف قابل کنترل بود فرانسه به دنبال  طرح هدایت رادار نیم فعال رفت و یک کاونده  رادار دریافت کننده امواج  رادار را روی دماغه نصب کرد. همزمان طرح یک کاونده فروسرخ نیز روی موشک تست شد ولی لغو شد زیرا برای شکار بمب افکنها مناسب تشخیص داده نشد.موشک دارای برد ۷ کیلومتر و حداکثر ارتفاع ۳۰۰۰ و حداقل ارتفاع ۱۸۰۰۰ متر بود  و دارای  یکی کلاهک ۳۰ کیلوگرمی بود.در سال ۱۹۵۷ این موشک برای تولید انبوه در نظر گرفته شد و از سال ۱۹۵۸ به صورت مقدماتی وارد خدمت شد. موشک مراحل تست را روی نسخه رادار دار  جنگنده انگلیسی میتور پشت سر گذاشت ولی در مرحله عملیاتی روی  جنگنده بمب افکن Vautour  و میراز ۳ نصب شد. این موشک در سال ۱۹۵۸ وارد خدمت شد ولی تنها ۱۵۰۰ تیره از ان ساخته شد زیرا یک راه حل موقتی تنها تا زمان ورود به خدمت موشک جدید  بود. این موشک در میانه دهه ۱۹۷۰  با ورود موشک ار ۵۳۰ از خدمت خارج شد

ار 511

ار ۵۱۱

ای ای ۲۰

 طراحی ای ای ۲۰ در میانه دهه ۱۹۵۰  با موشک  ضد تانک فرانسوی  اس اس ۱۰ توسعه یافت. اس اس ۱۰ یک موشک ضد تانک هدایت در خط دید کاربر بود یعنی کاربر با دیدن شعله انتهای موشک ان را به طرف هدف در اسمان هدایت میکرد روشی که تنها۴۰% احتمال برخورد به هدف داشت . ای ای ۲۰  در واقع نسخه هوا به هوای این موشک  بود .  این موشک همراه با ار ۵۱۱ توسعه یافت ولی در برابر ار ۵۱۱ هیچ شانسی نداشت. هدایت  چشمی موشک توسط  خلبان یعنی دقت بسیار پایین و استفاده تنها  در روز و اب و هوایی مناسب بود از این رو این پروژه لغو شد اگرچه بین سال ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۰ تعداد محدود هم به خدمت در امد ولی نه هرگز  به صورت عملیاتی .ساخته نسخه  فروسرخ و رادار موج سوار نیز در دستور  کار قرار گرفت ولی لغو شد. ای ای ۲۰ در ازمایشات تا برد ۴ کیلومتر نیز دست یافت .  ۶۰۰۰ فروند از این موشک  ساخته شد ولی در ارتش فرانسه  به عنوان موشک  هوا به زمین  از ان بهره برد شد که با در نظر گرفتن کلاهک ۲۴ کیلوگرمی هیچ ارزشی نداشت و در میانه دهه۱۹۶۰ در این نقش نیز کنار گذاشته شد.

ای ای 20

ای ای ۲۰

ار ۵۳۰

ار ۵۳۰ را باید اولین موشک هوا به هوایی موفق  فرانسه  ها دانست   که به صورت گسترده ای وارد خدمت شد. ساخت ار ۵۳۰ بر اساس تجارب عملیاتی  ار ۵۱۱ به دست امد. در اواخر دهه ۱۹۵۰  نیروی هوایی فرانسه  جت جنگی جدید میراژ ۳ به خدمت گرفت که نداشتن یک موشک هوا به هوا  ان را در برابر جتهای هم عصرش کوچکتر نشان داده است.

از این رو از اواخر سال ۱۹۵۰ کا روی موشک جدید اغاز شد  و در سال ۱۹۶۲ رسما وارد خدمت ارتش فرانسه شد. نخستین نمونه دارای سامانه هدایت رادار نیم فعل بود و دارای  وزن کامل ۱۹۲ کیلوگرم بود. در قیاس  با سایندوندر  و یا ار ۱۳ روسی بسیار سنگین بود(تقریبا دو برابر) و میراژ ۳ نمی توانست  ان را زیر بال حمل کند و مجهز به یک فروند در زیر  بدنه میشد. البته برد ان نیز بیشتر از ار ۱۳ و سایندوندر بود و کلاهک بزرگتر ۲۷ کیلوگرمی داشت که تقریبا  سه برابر کلاهک سایندوندر بود. یکی از دلایل بزرگی ان ، نیاز نیروی هوایی فرانسه برای سرنگونی بمب افکن های  بزرگ بود در حالی که ار ۱۳ و سایندوندر برای رزم هوایی داگ فایت و سرنگونی  جنگنده ها طراحی شده بود . همچنین بر اساس همین موشک در سال ۱۹۶۵ نسخه فروسرخ  ان نیز وارد خدمت شد . نسخه هدایت رادار دارای برد ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر و نسخه هدایت فرورسخ  دارای برد سه کیلومتر بود. البته برد موشک بیشتر بود ولی برد واقعی برای کاونده فروسرخ  حدود ۳ کیلومتر بود.

ار 530 زیر بدنه میراژ 3

ار ۵۳۰ زیر بدنه میراژ ۳

در سال ۱۹۶۹ نیروی هوایی خواهان یک موشک جدید برای درگیری با بمب افکنهای مافوق صوت در ارتفاع بالا و یا پایین شد. ماترا با تغییر ار ۵۳۰ دست به توسعه  سوپر ۵۳۰ زد. سوپر ۵۳۰ تفاوت ظاهری بسیار با ار ۵۳۰ داشت   برای  نمونه در حالی که ار  ۵۳۰ بالچه هدایت  جلوی دلتا شکل داشت ولی سوپر ۵۳۰ دارای  باله های مستطیلی  کوتاه تر بود که هدف افزایش سرعت بود .

موشک جدید در سال ۱۹۷۳ تست شد و قرار شد بر روی هواپیمای جنگی جدید داسا یعنی میراژ اف۱ نصب شد اگرچه تا شش  سال بعد از ورود به خدمت میراز اف۱ یعنی در سال ۱۹۸۰  این موشک به صورت عملیاتی در دستراس  نبود. اولین نسخه از نوع سوپر ۵۳۰ اف بود که بر روی میراژ اف۱ نصب شد. این نمونه دارای  رادار ای دی ۲۶ بر روی دماغه اصلی بود و پشت سر  ان یک کلاهک ترکش شونده ۳۰ کیلوگرمی داشت.چهار بالچه کوچک در انتهای بدنه وظیفه  هدایت موشک را برعهده داشتند و در نسخه  سوپر  ۵۳۰ اف دارای  بیشترین برد ۲۵ کیلومتر و سرعت ۴٫۵ ماخ بود  که تقریبا دو برابر سریعتر از  ار ۵۳۰ بود.

سوپر ۵۳۰ اف  برتری بسیار نسبت  به  همتای  امریکایی خود  اسپارو داشت . اگرچه برد کمتری داشت  ولی توان برنامه ریزی مجدد خود را داشت  و در صورت گم کردن  هدف بر اثر جنگ الکترونیک می توانست   بعد از پیروزی  بر  جنگ الکترونیک دو باره  دست به  رهگیری هدف  با کمک امواج بازکشتی از هدف بزند. می توانست  به خوب حتی در ارتفاع ۶۰ متری  از زمین  با هدف درگیر شود ارتفاعی  که برای  اسپارو ۲۰۰ متر بود.

در اواخر دهه ۱۹۷۰ نسخه دوربردتر  سوپر ۵۳۰ اف با نام سوپر ۵۳۰ دی توسعه یافت.این نمونه از یک  رادار نیم فعال  داپلر موج پیوسته  جدید برخوردار  بود و برای رهگیری   اهداف حتی در ارتفاع ۲۰ متری سطح  زمین  در نظر گرفته شده بود و در سال ۱۹۸۸ با   جنگنده میراژ ۲۰۰۰ عملیاتی  شد.توان درگیر تا ارتفاع ۲۴۰۰۰ متری را داشت  و برد ان  به ۴۵ کیلومتر افزایش یافته بود.کارایی  ان به شدت افزایش یافت و این توان را یافت که در صورت  ایجاد اختلال بر روی ان بتواند به صورت پیسو (غیر فعال) دست به تعقیب  محل انتظار  امواج پارزیت بزند. سرعت نیز به ۵ ماخ افزایش  یافت و ادعا  شده به خوبی از توان درگیری با موشک  کروز پرواز کننده در ارتفاع پایین برخوردار است.

سوپر ۵۳۰ و ار ۵۳۰ هر دو در نبرد های  هوایی مختلفی به کار فتند . عراق میگ۲۱ خود را با کمک فرانسه به  ار ۵۳۰ مجهز کرد و توانست ۱۰  تا ۱۲ فروند  اف۴ و اف۵ ایرانی را سرنگون کند همچنین میراژ اف۱ عراقی نیز از سوپر ۵۳۰ اف  در جنگ استفاده کرد اگرچه مشخص نیست چند فروند از ۳۳ پیروزی هوایی میراژ اف۱ در این جنگ توسط  سوپر ۵۳۰ اف بوده است.

سوپر 530 دی زیر بال میراژ 2000

سوپر ۵۳۰ دی زیر بال میراژ ۲۰۰۰

ماژیک(ار ۵۵۰)

در دهه ۱۹۶۰ فرانسه فاقد یک موشک  هوا به  هوای  چالاک فروسرخ بود. ار ۵۳۰ برای  درگیر با اهداف بزرگ طراحی شد  بود از این رو در  سال ۱۹۶۸ ارتش فرانسه خواهان یک موشک مشابه سایندوندر برای  جنگنده های خود شد. موشک  جدید در سال ۱۹۷۲ تست و در سال ۱۹۷۷ عملیات شد از این رو جنگنده میراژ اف۱ تا سال ۱۹۷۷ تنها متکی به موشک   ار ۵۳۰ بودند و نه سوپر ۵۳۰ حمل میکردند و نه ماژیک.

ماژیک موشکی است مشابه سایندوندر و یا ار۱۳ که دارای  دو ردیف بالچه  تعادل  در قسمت جلو برای افزایش چالاکی بود.موشک دارای یک کاونده فروسرخ با توان جستجوی  تا ۲۵ درجه در نسخه اولیه یا همان ماژیک ۱ است و از یک کلاهک ۱۳ کیلوگرمی بهره می برد. برد ان  ۷ کیلومتر  در نسخه ماژیک ۱ بود  و دارای  بیشترین سرعت ۲٫۷ ماخ است. در سال ۱۹۸۸ ماژیک ۲ ساخته شد که دارای  زاویه جستجوی۳۸ تا ۴۰ درجه بود و مقاومت بیشتری در برابر پرتاب کننده  شراره به دلیل داشتن فیلتر های برای  مشخص کردن خروجی و بدنه موتور با شراره پرتابی بود و همچنین این مدل دارای  برد بیشتری برابر با ۱۵ کیلومتر بود . ماژیک بر روی  جنگنده های  مختلف ساخت داسا نصب شد و در فراسنه در نیروی دریایی  بر روی جنگنده سوپر اتندارد  اف۸ ایی   نیز نصب شد   اگرچه در چند مورد بر روی اف۱۶ و سی هارییر(نیروی  دریایی هند) نیز نصب شد. این موشک  در جنگ ایران و عراق چندین پیروزی روی میراژ اف۱ داشت و در درگیری ها دیگر از جمله شکار یک میگ۲۳ کوبایی توسط  میراژ اف۱ ارتش افریقای جنوبی و شکار یک اف۱۶ نیروی هوایی  ترکیه  توسط یک میراژ ۲۰۰۰ نیروی هوایی  یونان مورد استفاده قرار گرفت.

چین نسخه ماژیک۱ را در دهه ۱۹۸۰ به دست اورد و ان را با نام پی ال ۷ در داخل تولید کرد که بر روی جنگنده اف۷ مورد استفاده قرار گرفت .

ماژیک 2

ماژیک ۲

ماژیک و سوپر ۵۳۰ همکنون هر دو در حال جایگزینی با  موشک میگا هستند

برای مطالعه مقاله ای در مورد موشک هوا به هوای میکا اینجا را کلیک کنید

مشخصات موشک های هوا به هوای عملیاتی فرانسوی

نام ار ۵۱۱ ار۵۳۰ ماژیک سوپر ۵۳۰ دی میکا
طول ۳٫۰۹ متر ۳/۲۸ متر ۲٫۷۲ متر ۳٫۸۰  متر ۳٫۱ متر
قطر ۲۰۰ م م ۲۶۳ م م ۱۵۷ م م ۲۶۳ متر ۱۶۰ م م
وزن ۱۸۴ کیلوگرم ۱۹۲ کیلوگرم ۸۹ کیلوگرم ۲۷۰ کیلوگرم ۱۱۲ کیلوگرم
وزن کلاهک ۳۰ کیلوگرم ۲۷  کیلوگرم ۱۳ کیلوگرم ۳۰ کیلوگرم ۱۲ کیلوگرم
برد ۷ کیلومتر ۳ تا ۲۰ کیلوگرم بسته به نوع هدایت ۱۵ کیلومتر ۴۰ تا ۴۵ کیلومتر ۳۰ کیلومتر برای نسخه فروسرخ و ۸۰ کیلومتر برای نسخه رادار فعال
سرعت ۲٫۲ ماخ ۲٫۷ متر ۲٫۷ ماخ ۵ ماخ ۳ ماخ
کمترین ارتفاع عمل ۳۰۰۰ متر ۲۰۰ متر ۶۰ متر ۱۰ متر
بیشترین ارتفاع عمل ۱۸۰۰۰ متر ۲۰۰۰۰ متر ۲۴۰۰۰ متر ۲۰۰۰۰ متر
نوع هدایت رادار نیم فعال رادار نیم فعال و فروسرخ فروسرخ رادار نیم فعال رادار فعال و فروسرخ
پرتاب کننده ها میراژ ۳ سی و واتور میراژ ۳ و میراژ اف۱ و اف۸ میراژ ۳،میراژ اف۱، میراژ ۲۰۰۰،رافال، سوپر اتندارد، میراژ ۵،اف۱۶ و سی هارییر میراز اف۱  در نسخه سوپر ۵۳۰ اف و میراز ۲۰۰۰ در نسخه سوپر ۵۳۰ دی  رافال

 ترجمه:عبدالحمید تارخ

31+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar

9 دیدگاه

  • سلام جناب تارخ دوربردترین موشکی که عراق در جنگ با ایران از فرانسه تحویل گرفت چقدر برد داشت دوم درسته که زمان خاتمی قرار بوده ایران از فرانسه میراژ اف ۱ بعلاوه موشک تحویل بگیره اگه در سته چرا نخریدن اونم با اوضاع اسفبار نیروی هوایی مابا تشکر

    • نویسنده

      سلام عراق موشک ارمات ضد رادار با برد ۶۰ کیلومتر و لیزری ای اس ۳۰ ال با برد ۱۰ کیلومتر … و اونم بله ولی فقط پیشنهاد میراژ اف۱ دست دوم بود تغییر در وضعیت نیروی هوایی نمیداد و از طرفی معلوم هم نبود ایران میخواست امریکا موافقت میکرد ویا نه

  • باسلام خدمت شما جناب تارخ عزیزمقاله بسیار کامل،جامع والبته عالیی بودبا توجه به اینکه ایران چند فروند میراژ عراق یرو به خدمت گرفته آیا درصورت درخواست ایران ازفرانسه و البته با لغو تحریمهای تسلیحاتی ایران میتونه به تعداد مناسب از این موشکهای رادارفعال و فروسرخ میکا رو روی میراژهای خودش لود کنه یانه؟؟؟یه سوال دیگه هم اینه که آیا میتوان این نسخه های میکا رو با موافقت فرانسه برروی فانتومها و تامکتهای ایران هماهنگ سازی کرد یا این امکان وجود نداره؟؟؟(باتوجه به اخباری مبنی بر ارتقاء رادار فانتومها و تامکتهای نیروی هوایی ارتش) این سوال رو پرسیدمباتشکر ازشما

    • نویسنده

      سلام .. ایران کمتر از ده میراژ را به خدمت گرفت .. و مسئله اصلا تحریم تسلیحاتی ما نیست مسئله سر این است که به دلیل اختلافات سیاسی ایران با غرب، غرب به دشمن خودش سلاح نمیفروشد

  • سلام در مورد سامانه موشکی ضد بالستیک ساخت فراتسه لطف کنید مقاله ای بگذارید .ممنون از زحمات شما

  • سلام خسته نباشید سایت و کانال تلگرام خوبی داریدسوال من در زمینه جنگ ایران و عراقه که چه تعداد از هواپیما های ایرانی و از چه نوعی مورد هدف قرار گرفته اند.

    • نویسنده

      سلام…یک مقاله در بخش مقالالت ویژه با نام پیروزی های هوایی وجود دارد در ان اطلاعات خوبی برای شما امده است

    • این موشک توسط MBDA در حال توسعه است و طبق اخرین اخبار تا سال ۲۰۱۵ عملیاتی نخواهد شد؛ بنابراین در مقاله بیان نشده است. موفق باشید