تانک PT-91

لهستان یکی از قدرتمند ترین کشورهای اروپای شرقی در زمان جنگ سرد بود. این کشور تانک های شوروی چون تی 55، تی 62 و تی 72 را در داخل تولید کرد. تی 72 اخرین و پیشرفته ترین تانک شوروی بود که در داخل لهستان تولید شد. این کشور دو نمونه تی 72 را تولید کرد. اول تی 72 ام نسخه صادراتی T-72A که از سال 1981 تولید شد و دیگری تی 72 ام1 نسخه پیشرفته تر و زره پوش تر ان که در سال 1986 وارد خط تولید شد. در مجموع 1610 عراده تی 72 ام و ام1 در داخل لهستان تولید شد(برای اشنایی با تی 72 اینجا را کلیک کنید)

در اواخر همان دهه لهستان دست به ارتقائاتی روی تی 72 خود زد و در حالی که برنامه مذاکره برای خرید تانک تی 80 از شوروی ادامه داشت با تغییرات سیاست در سال 1989 در اروپای شرقی که باعث فروپاشی حکومت های کمونیست دوست اتحاد جماهیر شوروی شد مذاکرات متوقف شد و لهستان به دنبال یک طرح بومی رفت

هدف اصلی طراحی تانکی بر مبنای تی 72 بود تا مشکلات تی 72 برای نبرد های مدرن همچون زره کم، تحرک پایین ، سایت اتش ضعیف و همچنین نداشتن سامانه دید شبانه کارامد نسل دوم برطرف شود. همچنین این برنامه به شکلی پیش رفت تا نتنها این مشکلات در تانک جدید برطرف شود بلکه حتی بتوان تی 72 ها قبلی را نیز به این مدل ارتقا داد

تانک PT-91 — نسخه نخست پی تی 91 که برای ارتش لهستان در نظر گرفته شده بود در واقع ارتقاء سطح بالای روی تی 72 موجود در خدمت بود

برنامه ساخت تانک جدید در سال 1991 اغاز شد و در سال 1993 نیروی زمینی لهستان 20 فروند از ان برای ازمونهای زمینی سفارش داد و نام PT-91 و لقب Twardy (سخت) به ان داده شد

پی تی 91 تانکی بر اساس تی 72 است . یک نسخه کاملا مشابه ولی با زره موتور و الکترونیک بهتر

تانک دارای سه خدمه است، راننده که جلو قرار دارد ، فرمانده و توپچی که در برجک نشسته و توپ میان این دو قرار دارد

راننده در جلوی کمی به طرف سمت چپ تانک قرار دارد که مشابه محل قرار گیری راننده تی 72 است . راننده یک پیرسکوپ دید شبانه نسل اول در جلو دارد و از یک سامانه ناوبری و کنترل پیشرفته دیجیتال که نقشه را روی یک نمایشگر به ان نشان می دهد بهره می برد

فرمانده همانند تی 72 در سمت راست و توپچی در سمت چپ قرار دارد. سامانه اتش پی تی 91 Drawa نامیده می شود. این سامانه اتش در لهستان توسعه یافته که شامل یک سایت ترکیبی روزانه و شبانه اتش جدید برای توپچی که دارای سامانه دید حرارتی نسل دوم ساخت البیت سیستم اسرائیل است. سامانه Drawa را یک مسافت یاب لیزری تا برد 10000 متر، سنسور باد و یک رایانه اتش بالستیک استفاده می کند. برد درگیر در روز برای این تانک 2500 و در شب تا 1700 متر است که این رقم برای تی 72 در روز حدود 1300 و در شب 800 متر بود . رایانه اتش بالستیک با در نظر گرفتن مسافت به دست امده از مسافت یاب لیزری، اطلاعات به دست امده از سنسور باد مانند سرعت باد، فشار هواف دما و رطوبت دست به تنظیم صحیح زاویه لوله توپ برای اتش دقیق به هدف میزند. همچنین تانک دارای یک تثبیت کننده دو محوره ساخت اسلواکی است

فرمانده نیز در بالای سر خود دارای دریچه ای با قابلیت چرخش برای پوشش 360 درجه را دارد و از چند پیرسکوپ برای دید رو به بیرون استفاده میکند ولی یک از پیرسکوپ ها توان درشت نمایی را دارد. فرمانده نیز میتواند سایت اتش را به دست گرفت و دست به اتش بدون توپچی بزند.

از نظر زره ، بدنه اصلی تانک دارای زرهی کامپوزیت است ولی از نظر مقاومت، زره اصلی با زرهی تی 72 ام 1 سرتر نیست و در واقع لهستانی ها با کمک زرهی واکنش دهنده میزان مقاومت را بالا بردند. زره واکنش دهنده Erawa در داخل لهستان توسعه یافته است. این زره از نظر اندازه به انداز زره کنتاکت 1 روسها است . 394 قطعه زره واکنش دهنده Erawa روی بدنه و برجک نصب شده است. از این میان 108 قطعه روری برجک ، 118 عدد روی بدنه و 84 عدد در دو طرف بدنه. این زره البته بخش میانه کنار بدنه به عقب و پشت تانک را پوشش نمی دهد . میزان مقاومت زره اصلی بین 500 تا 600 م م و میزان مقاومت زره واکنش دهنده حدود 400 م م در برابر خرج گود است از این رو میزان مقاومت این تانک دست کم از روبرو در برابر خرج گود بین 900 تا 1000 م م و در برابر مهمات انرژی جنبیش حدود 600 تا 650 م م است. اگرچه این ارقام از تی 72 بی روسها هم بیشتر است ولی بسیار کمتر از تانک های مدرن است و میتوان گفت در برابر موشک های مدرن ضد تانک ایمنی کمتری دارد. البته یکی از ویژگی های نصب این زره روی پی تی 91 این است که تقریبا پوشش زره واکنش دهنده یک دست بود و تمامی جلو و دو طرف برجک و بدنه پوشش کافی دارند

تانک برای ایجاد پرده دود دارای 12 نارنجک انداز دود زا در هر سمت برجک(در مجموع24 عدد) میباشد

با نصب زرهی جدید وزن تانک به 48.5 تن رسیده است که 7 تن سنگین تر از تی 72 است از این رو موتور پی تی 91 نیز تعویض شد. برخی نسخه های دارای موتور دیزل 12 سیلندر 850 اسب بخاری هستند که قدرت بیشتری نسبت به موتور 780 اسب باره تی 72 داشت ولی نسخه های اخر از جمله نسخه صادراتی دارای یک موتور دیزل 1000 اسب بخاری ساخت لهستان است که رانش به وزن 20.6 اسب بخار بر تن را برای این تانک فراهم میکند که رقم بالاتر از تی 72 است ولی باز قابل قیاس با تانک های پیشرفته نیست. بیشترین سرعت تانک 60 کیلومتر بر ساعت و با دو بشکه سوخت یدکی در پشت تانک دارای برد انتقالی 750 کیلومتر است

سیستم تعلیق و شاسی تانک مشابه تی 72 است

سلاح اصلی این تانک همان توپ 2A46 نسب شده روی تی 72 است. این توپ در لهستان تولید می شود و با نام راپییر 3 شناخته می شود . این توپ نیز ماننده نسخه روسی دارای سامانه گلوله گذاری خودکار است. سامانه گلوله گذاری خودکار در تمامی تانک های شوروی از تی 64 به بعد نصب شد اگرچه سیستم نصب شده روی ارماتا تفاوت دارد. این سیستم نیاز به فرد گلوله گذار را از بین می برد ولی مشکلات خودش را نیز دارد. از انجایی که مهمات در یک چرخفلک بزرگ زیر برجک ذخیره شده(حکم خشاب را دارد) که توسط یک بارگذاری هیدرولیک گلوله و خرج پرتاب از چرخ فلک برداشته و توپ را پر میکند ، در صورت نفوذ مهمات به درون بدنه از هر سمت ، مهمات دشمن مستقیم به این چرخفلک می خورد. این بزرگترین مشکل تانک های روسی است زیرا چنین برخوردی به معنی انفجار مهمات درون تانک و نابود تانک است . اگرچه تمامی کشور های که تانک های با این توپ تولید میکنند تلاش زیادی کرده اند تا با افزایش زره جلوی نفوذ مهمات گرفته شود ولی هرگز این عیب به صورت کامل برطرف نشده است (در تانک های غربی مهمات پشت برجک قرار دارند و احتمال برخورد مهمات دشمن به پشت برجک بسیار کم است)

تانک در خشاب چرخفلکی خود 22 گلوله حمل می کند و 20 گلوله ذخیره نیز در درون مخزن مهمات درون بدنه و برجک حمل می شود. این توپ میتواند تمامی مهمات های موجود برای تی 72 را شلیک کند ولی دست کم خود لهستان چندین مهمات انرژی جنبشی همانند مهمات های 3WBM3, 3WBM6, 3WBM7, 3WBM8 با هسته تنگستنی تولید میکند . مهمات 3WBM8 توان نفوذ در 550 م م زره در 2000 متر را دارد . همچنین چندن مهمات انفجاری شدید ترکش شونده و مهمات خرجی گودی با توان نفوذ 850 م م زره را نیز حمل میکند. توپ م توان تا 15 در به طرف بالا و 5 درجه به طرف پایین شلیک کند

به غیر از توپ اصلی این تانک دارای یک مسلسل 7.62 م م پی کا ام هماهنگ با برجک اصلی با 2000 گلوله و یک مسلسل سنگین 12.7 م م روی برجک با 12.7 گلوله است. عدم توان شلیک مسلسل سنگین از درون تانک یکی از نقاط ضعف این تانک در برخی مدلها است

مدلهای مختلف

PT-91 Twardy: نخستین نمونه تولید برای ارتش لهستان که در واقع ارتقاء بر روی تی 72 ام1 ارتش لهستان بود. این ارتقا شامل نصب سامانه اتش Drawa ، زره واکنش دهنده Erawa، هشدار دهنده لیزری PCO SSC-1 Obra-1 ، موتور 850 اسب بخار. تا سال 2002 میلادی ، 135 تی 72 ام1 به این نمونه ارتقا یافتند و 78 عراده نو ساز نیز تولید شد

PT-91A Twardy: نسخه مجهز به موتور 1000 اسب بخاری

PT-91Z Hardy: این نسخه دارای سامانه اتش و رایانه اتش ساخت ساژم فرانسه است که برخی از انها در تانک لگرک به کار رفته . این نمونه برد اتش و دقت بیشتری دارد . پی تی -91 زد بازاریابی شد ولی تنها یک عراده از ان ساخته شده است

PT-91M Pendekar: مالزی تنها مشتری صادراتی پی تی 91 است که دست کم تاکنون این نمونه را سفارش داده است. پی تی 91 ام نسخه صادراتی به سامانه های الکترونیکی فرانسوی است که دارای سامانه اتش Savan-15 است که شلمل یک سایت ترکیبی با دو چشمی یکی برای درگیری روزانه و دیگری شبانه، سنسور باد جدید ، یک سامانه دید پانورماتیک با قابلیت دید حرارتی نسل دوم برای فرمانده، سامانه ناوبری حلقه لیزری ساخت ساژم که تنها با دقت چند متر موقعیت تانک را برای فرمانده مشخص میکند، یک نمایشگر چند کاره رنگی برای فرمانده که دارای یک نقشه خان خودکار است، زره واکنش دهنده جدید ERAWA 2 که مقاومت بیشتری دارد و گفته شده میزان مقاومت در برابر خروج گود را به 1200 م م افزایش داده است و در نهایت موتور 1000 اسب بخاری . 48 عراده از این تانک بین ساله های 2007 تا 2009 به مالزی صادر شد

پی تی -91 ام ارتش مالزی. در تصویر به خوبی سایت پانورماتیک فرمانده در بالای برجک جلوی فرمانده(کنار میله برجک) دیده می شود

PT-91E: نسخه صادراتی دیگر بر اساس پی تی 91 ام

PT-91P: نسخه پیشنهادی به پرو دارای سامانه اتش لهستانی که قیمت تانک را کاهش داده. این مدل نسخه ای از PT-91A است و در سال 2009 به پرو پیشنهاد داده شد

PT-72U / PT-91U / PT-91EU: یک ارتقا روی پی 91 موجود در ارتش لهستان شامل نصب سایت جدید برای فرمانده با توان هدایت مسلسل 12.7 م م از درون تانک توسط فرمانده که میتواند تا 55 درجه به طرف بالا و 7 درجه به طرف پایین را پوشش دهد که دارای یک دوربین دید حرارتی برای درگیر حتی در شب است . همچنین پوشش زرهی واکنش دهنده نیز بهبود یافته است

پی تی92 ام2: این نسخه در سال 2018 رو نمایی شد که شامل یک نسخه بهبود یافته با یک موتور اس12 با 850 اسب بخار بود که مصرف کمتری داشت و صدای کمتری نیز ایجاد می کرد و دارای سیستم تعلیق بهینه بود. این نسخه دارای یک واحد برق کمکی ای پی یو است که برق تانک را حتی در زمان خاموش بودن موتور به خوبی تامین میکند . دارای یک سامانه پانورماتیک PNK-72 “Radomka دید حرارتی با مسافت یاب لیزری در پشت برجک سمت چپ است که توسط فرمانده هدایت می شود .دارای نسل جدید زره ERAWA از نوع ERAWA3 است که مقاومت بیشتری دارد و 15 درصد مقاومت بیشتری را ایجاد میکند .دارای توپ 125 م م 2M46MS است. این توپ نسخه اسلواکی توپ 125 م م روس است که طول لوله بلندتری دارد و از این رو مهمات انرژی جنبشی را با سرعت بالاتری پرتاب میکند .دارای سامانه اتش SAVAN-15 است که روی تانک پی تی91 ام نصب شده و دارای یک بسته قدرت برای تعویض سریع موتور است. .همچنین دارای زره توری در دو طرف عقب شاسی پشت سر تانک است و از سنسور فروسرخ هشدار نزدیک شدن موشک و راکت برای فعال کردن نارنجک انداز دود زا استفاده میکند

PT-16

PT-16 یک بسته ارتقاء تانک است که در سال ۲۰۱۶ معرفی شد و هدف آن بهبود زره، تسلیحات و تحرک تانک‌های خانواده T-72 و PT-91 است. بدنه و برجک ریخته‌گری‌شده این تانک با زره کامپوزیت افزودنی ساخت آلمان تقویت شده که معادل تا ۱۰۰۰ میلی‌متر فولاد نوردی همگن (RHA) در برابر تهدیدات جنبشی است. برای افزایش بیشتر حفاظت، می‌توان از زره واکنشی انفجاری ERAWA ساخت لهستان نیز استفاده کرد که در برابر موشک‌های هدایت‌شونده و راکت‌های ضدتانک مؤثر است. توپ اصلی ۱۲۵ میلی‌متری بدون خان T-72 با یک توپ ۱۲۰ میلی‌متری بدون خان جایگزین شده که با مهمات استاندارد ناتو سازگار است. سیستم بارگذاری خودکار از نوع چرخ‌فلکی (Carousel) است، اما برخلاف T-72، این بارگذار خودکار از محفظه خدمه جدا شده و در قسمت عقب برجک قرار گرفته تا ایمنی خدمه در صورت انفجار مهمات افزایش یابد. مسلسل ۱۲.۷ میلی‌متری که پیش‌تر توسط خدمه به‌صورت دستی کار می‌کرد، به یک ایستگاه کنترل از راه دور ارتقاء یافته است. سیستم کنترل آتش نیز به‌روزرسانی شده و دقت هدف‌گیری را بهبود می‌بخشد. برای تحرک، موتورهای مختلفی پیشنهاد شده است: یک دیزل توربوشارژ صربستانی نامشخص، یک موتور آلمانی ۱۰۸۸ اسب بخاری، موتور صربستانی V46-TK و موتورهای بالقوه ۱۲۰۰ اسب بخاری که هنوز توسعه نیافته‌اند. تانک به دامن‌های لاستیکی برای پوشش پایین بدنه و شنی‌ها مجهز شده و از شنی‌های جدید بر پایه Leopard 2 آلمانی استفاده می‌کند. با نصب کیت عبور از آب عمیق، این تانک قادر است از موانع آبی تا عمق ۴ متر (۱۳ فوت) عبور کند. این ارتقاء می‌تواند روی PT-91 و T-72M1 اعمال شود. لهستان در مجموع ۸۲۳ عراده از این دو نوع تانک دارد: ۲۳۳ فروند PT-91، ۱۲۰ فروند T-72M1 فعال و ۴۷۰ فروند T-72M1 ذخیره. با این حال، PT-16 هرگز به تولید انبوه نرسید و تنها در حد نمونه و بسته پیشنهادی باقی ماند.

PT-17

PT-17 یک نمونه نمایشی (Demonstrator) است که با همکاری شرکت‌های اوکراینی توسعه یافت. اهداف اصلی این پروژه عبارت بودند از: افزایش قدرت آتش و تحرک آتش، افزایش تحرک و بقاپذیری در میدان نبرد، بهبود راحتی خدمه و افزایش مدت مأموریت. برجک این تانک ساخت اوکراین است و از تجربیات طراحی تانک Oplot و شرکت UkrObronProm بهره می‌برد. توپ اصلی آن یک توپ ۱۲۰ میلی‌متری بدون خان KBM-2 با طول لوله L50 است. سیستم بارگذاری آن یک واحد مهمات‌رسانی ۲۲ تیری است که در قسمت عقب برجک (Niche) نصب شده و مجموع ظرفیت مهمات آن ۵۰ گلوله است. زره این تانک بر پایه زره واکنشی Doublet اوکراینی ساخته شده و ERAWA-II لهستانی نیز برای آن توسعه یافت. به گفته نمایندگان Bumar-Łabędy، زره این تانک معادل ۱۰۰۰ میلی‌متر فولاد همگن تخمین زده می‌شود، اما جزئیات زره برجک و آخرین نسل زره واکنشی آن فاش نشده است. تسلیحات ثانویه شامل یک مسلسل ۷.۶۲ میلی‌متری و یک ماژول تسلیحاتی کنترل از راه دور ZSMU-1276 ساخت Zakłady Mechaniczne “Tarnów” است. برجک به اپتیک‌های پایدارشده نشانه‌روی شامل GOC-1 Nike و GOD-1 Iris ساخت PCO S.A. و BMS مجهز شده است. به‌صورت اختیاری، سازنده استفاده از دستگاه پانورامیک دید روز VIGY-15 ساخت Safran را نیز پیشنهاد می‌دهد. برای افزایش بقاپذیری، زره کامپوزیت افزودنی روی بدنه و برجک نصب شده و سیستم جهانی خودروی خودکششی PCO SSP-1 OBRA-3 و دو پرتابگر نارنجک دودی ۶ لوله‌ای در آن به کار رفته است. موتور PT-17 از نوع S1000R ESM-350M است و سیستم تعلیق آن تقویت شده است. شنی‌های آن از نوع لاستیکی Diehl است. تجهیزات شاسی شامل ژنراتور کمکی (APU)، تهویه مطبوع، سیستم فرمان جدید و دوربین دید در شب/عقب‌رو PCO KDN-1 Nyks می‌شود. PT-17 نیز مانند PT-16 به تولید انبوه نرسید و در حد نمونه نمایشی باقی ماند.

PT-91M2

PT-91M2 نیز یک بسته ارتقاء است که اهداف مدرن‌سازی آن مشابه PT-17 است، اما دامنه تغییرات آن تفاوت‌های قابل‌توجهی دارد. موتور آن S-12U با قدرت ۸۵۰ اسب بخار است که با گیربکس مکانیکی تقویت‌شده (نسخه Cx) جفت شده است. شنی‌ها دارای روکش لاستیکی ساخت Obrum/Bumar هستند. سیستم تعلیق آن تقویت شده و شامل میله‌های پیچشی، کمک‌فنرها و ضربه‌گیرهای الاستومری است. تجهیزات شاسی شامل ژنراتور کمکی (APU)، بارگذار چرخشی مدرن‌شده، دوربین دید در شب PNK-72 “Radomka” و دوربین دید در شب/عقب‌رو PCO KDN-1 Nyks می‌شود. حفاظت بدنه توسط زره واکنشی ERAWA III و زره میله‌ای (Rod Armor) در قسمت عقب شاسی تأمین می‌شود. برای افزایش قدرت آتش، یک توپ ۱۲۵ میلی‌متری 2M46MS ساخت اسلواکی با طول لوله ۴۸ کالیبر نصب می‌شود. در داخل برجک، محل قرارگیری مهمات دور دوم نیز تغییر یافته است. سیستم کنترل آتش SAVAN-15 ساخت Safran فرانسه که پیش‌تر در تانک‌های PT-91M مالزی استفاده شده بود، در این مدل نیز به کار رفته است. برای فرمانده، یک پایه دید در شب TKN-3z در نظر گرفته شده است. PT-91M2 به سیستم مشاهده SOD، سیستم جهانی خودروی خودکششی PCO SSP-1 OBRA-3 (هر دو ساخت PCO S.A.) و دو ماژول ۱۲ تیری نارنجک دودی 902A مجهز است. حفاظت اضافی برجک شامل ماژول‌های زره واکنشی ERAWA می‌شود. این بسته ارتقاء نیز عمدتاً در حد پیشنهاد و نمونه باقی ماند و تولید انبوه آن گزارش نشده است.

ارتش لهستان 233 عراده پی تی 91 را طی چند سری تحویل گرفت

مالزی نیز طی قرار دادی 48 عراده پی تی 91 ام و 15 عراده نسخه ریکاوری بدون برجک مجهز به چرثقیل را تحویل گرفت. مبلغ کل قرار داد 370 میلیون دلار اعلام شد

هند اگرچه این تانک را به خدمت نگرفت ولی ازاین ارتقاء جهت ارتقاء تانک های تی 72 خود استفاده بسیار کرد .هند طی برنامه ارتقاء تانک های خود دست به نصب سامانه اتش Drawa و موتور 1000 اسب بخاری روی تی 72 خود زد و انها را مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت 1 کرد. این ارتقا در هند اجیا2 نامیده شد

گرجستان نیز با کمک برخی از تجهیزات این برنامه تانک های تی 72 خود را به استاندارد T-72SIM-1 زد. این ارتقا شامل سامانه اتش Drawa-T و مسافت یاب لیزری و دوربین دید حرارتی اسرائیلی و یک سامانه مکان یاب لیزری بود.همچنین در این نمونه فرمانده ای به جای چشمی دارای یک نمایشگر رنگی چند کاره است

همکنون نیروی زمینی لهستان از تی 72، پی تی 91 در کنار لئوپارد2 استفاده میکند