بمب افکن اتمی توپلوف 160 بلک جک
در اوائل دهه 1960 امریکا برنامه بمب افکن بلند پرواز و سریع ایکس بی 70 را لغو کرد ولی به دنبال طرح بمب افکن مافوق صوت ارتفاع پایین رفت پروژه ای که در نهایت منجر به ساخت بمب افکن ب1 لنسر شد.
شوروی این تحرک امریکا رو تحت نظر داشت و از این رو دست به توسعه طرحی برای ماموریت مشابه رفت.در همان دوران شوروی بر روی طرح سوخوتی 4 کار میکرد که دارای بال دلتا بود و شبیه توپلوف 144 بود.این طرح بعد از ساخت دو پیش نمونه لغو شد تا اینکه در نهایت سوخو مدتی بر روی طرحی با نام تی 4 ام اس کار کرد که ان نیز دارای بالی دلتا شکل بود.
در همان زمان میاشویچ که اولین بمب افکن دوربرد جت شوروی یعنی میاشویچ ام 4 را ساخته بود کار روی طرحی با نام ام 50 را اغاز کرد که دو فروند از ان نیز ساخته شد و اگر عملیاتی میشد بزرگترین بمب افکن جهان میشد . همچنین میاشویچ روی طرح ام 20 نیز کار کرد که دارای بالی بسیار پیچیده بود ولی در نهایت در سال 1970 نیروی هوایی طرح کمپانی توپلوف را برگزید که دارای بالی دلتا بود. طرح جدید که 160ام نام داشت در سال 1972 و دارای بالی شبیه تی 4 ام اس بود. با وجود این قبل از ساخت حتی پیش نمونه مشخص شد که طرح با بال دلتا به سرعت لازم بیش از دو ماخ نمی رسد و توپلوف طرح جدید با نام توپلوف 160 را با بالی متغییر ارائه کرد.در سال 1977 ساخت سه پیش نمونه تصویب شد
اولین نمونه در سال 1981 منتاژ شد و 18 دسامبر سال 1981 اولین پرواز خود را انجام داد و سه ماه بعد به سرعت 2200 کیلومتر بر ساعت دست یافت. پیش نمونه دوم در سال 1984 پرواز کرد و به نمونه تولید بسیار نزدیک بود و یک هفته بعد پیش نمونه سوم پرواز کرد و در سال 1987 وارد خدمت شد
توپلوف 160 که ناتو به ان نام بلک جک را داد هواپیمای بود که از نظر کلی شباهت بسیار به بمب افکن ب1 امریکایی دارد اگرچه از ان بسیار بزرگتر است و به خوبی قابل تشخیص . اگرچه الیاژ ان همچنان نامشخص است ولی به نظر می رسد دارای بدنه الومنیومی است و در برخی نقاط از تیتانیوم و کامپوزیت بهره برده شده است .
بال متغییر بمب افکن دارای زاویه رفت و برکشت 20 تا 65 درجه است و در سه زاویه قرار میگیرد که در حال بسته برای پرواز با سرعت بالای در ارتفاع پایین، در حال میانه (35 درجه)برای پرواز کروز و در حالت کاملا باز برای پرواز در ارتفاع بالا و یا نشست و برخواست . دارای سامانه کنترل بالی مشابه توپلوف 22 است و از سامانه هیدرولیک و کابل بهره میبرد . دارای پیش بال است و بخش متحرک پشت بال دو تکه میباشد. دارای سه ارابه فرود است که ارابه فرود جلوی دو چرخ و دو ارابه فرود عقبی شش چرخ هستند
هواپیما دارای چهار خدمه است که شامل دو خلبان، بمب انداز که وظیفه ناوبری را نیز بر عهده دارد و در نهایت افسر رادار و جنگ الکترونیک . خلبان و کمک خلبان در جلو قرار دارند و دارای یک روپوش متحرک در بالای شیشه سقف جلو برای جلوگری از ورود تشعشات اتمی به درون بمب افکن در زمان پرتاب بمب های اتمی هستند و دو خدمه دیگر پشت سر انها قرار دارند که هر چهار نفر بر روی صندلی پرتاب شونده رو به بالا قرار میگیرند . صندلی پرتاب صفر صفر خدمه از نوع کا 36 ال کا است که بر روی برخی شکاری های روسی همچون میگ 29 و سوخوی 27 نیز نصب است
صندلی ها دارای گرم کن و ماساژور بوده و همچنین بمب افکن دارای توالت و محلی برای گرم کردن غذا است. کابین در نسخه تولید کاملا انلوگ است و دو خلبان فاقد نشانگر دیجیتال هستند اگرچه دو خدمه دیگر چند نمایشگر تک رنگ در دست دارند. خدمه از طریق یک دریچه از زیر هواپیما که پشت سر ارابه فرود جلوی می باشد وارد بمب افکن میشوند
توپلوف 160 دارای چهار موتور توربوفن پس سوز دار کوزنتسوف ان کا 32 است که یکی از قدرتمندترین موتور های موجود جهان در بخش نظامی است. موتورها در چهار غلاف جدا از هم به صورت دو به دو در زیر بدنه (دو به دو در دو طرف بدنه) قرار دارند و از ورودی متغییر در بخش جلو استفاده میکند. این موتور ها دارای توان 30872 پاوند بدون پس سوز و 55140 پاوند با پس سوز است و دارای سه مرحله کمپرسور است.
هواپیما دارای برق سه فاز که از چهار ژنراتور بهره می برد و یک منبع قدرت اضافی نیز دارد .
دارای 171000 لیتر سوخت داخلی است که در 13 مخزن جا شده و هر مخزن پمپ خود را برای پمپ سوخت در اختیار دارد . همچنین هواپیما در دماغه دارای یک لوله جمع شونده سوختگیری هوایی است و میتواند در یک پرواز انتقالی بدون مهمات به برد 14000 کیلومتری دست پیدا کند و بیشترین سرعت ان 2230 کیلومتر بر ساعت در ارتفاع بالا است
هواپیما در دماغه دارای رادار ابزور-کا است که توان کشف یک هدف به اندازه یک ساختمان و یا ایستگاه قطار را از برد 250 کیلومتری دارد . رادار دارای توان نقشه برداری از سطح زمین و حتی توان کشف حرکت خودرو ها را روی جاده دارد. ابزو برای ناوبری و حمله استفاده می وشد و در واقع نسخه ارتقا یافته رادار توپلوف 95 ام اس است. توپلوف 160 با ابزور میتواند دست به بمب باران راداری بزند و با کشف هدف توسط رادار رایانه دست به محاسبه برای زمان و موقعیت پرتاب بمب می زند اگرچه این توانایی است که توپلوف 95 ام اس و توپلوف 22 ام نیز دارند. همچنین زیر رادار اصلی یک رادار Sopka قرار دارد که وظیفه تعقیب پستی و بلندی زمین برای پرواز در ارتفاع کم را دارد.
بمب افکن توان پرواز خودکار بدون نیاز به خدمه را در ارتفاع 30 متری از سطح زمین را دارد و از این رو در هر شرایط اب و هوایی توان پرواز لازم را دارد
سامانه ناوبری K-042K بر مبنایی ژیرسکوپ حلقه لیزری میتواند بر اساس یک سامانه نقشه خان خودکار با دقت 20 متر موقعیت بمب افکن را مشخص کند و بمب افکن را بعد از هزاران کیلومتر به هدف برساند.این سامانه دارای یک صفحه نمایش متحرک نقشه خان برای ناوبر است
همچنین دارای سامانه ناوبری Sprut-SM که به صورت خواص برای عملیات با کمک موشک خا 55 طراحی شده است
همچنین هواپیما دارای یک سامانه اپتیکی OBP-15T در زیر دماغه است. این سامانه اپتیکی هماهنگ با رادار برای کشف هدف به صورت اپتیکی طراحی شده و هر هدفی توسط رادار کشف شود ، بلافاصله به صورت خودکار نیز توسط اپتیک کشف میشود.برد کشف اپتیک ان بر ضد یک هدف بزرگ تا 35 کیلومتر نیز می رسد و توان عملیات در شب نیز می باشد
همچنین هواپیما از سامانه جنگ الکترونیک، سامانه شناسایی دوست از دشمن، سامانه پرتاب کننده شراره و پوشاله و هشدار دهنده راداری برخوردار است. همچنین دارای یک هشدار دهنده فروسرخ ماک –کا در زیر بدنه است که نزدیک شدن موشک را به خدمه با تعقیب شعله انتهایی موشک خبر میدهد
توپلوف 160 بزرگترین بمب افکن جهان است و حتی 1.5 متر از ب 52 بزرگتر است. از نظر قدرت حمل تسلیحات نیز از با توان حمل 40 تن بمب از همه بمب افکنهای جهان برتراست (البته به صورت اسمی). دارای دو دهلیز داخلی در پشت سر هم برای حمل جنگ افزاری است که دارای طول 11 متر طول است و از یک پرتاب کننده چرخشی در هر دهلیز بهره می برد.این بمب افکن همزمان با موشک کروز اتمی خا 55 که رقیب تاماهاوک امریکایی بود توسعه یافت و در واقع یکی از وظایف ان شلیک این موشک بود. خا 55 موشک کروز اتمی با برد 2500تا 3000 کیلومتر است و توپلوف 160 میتوان در دهلیز داخلی گران خود که در میانه بدنه قرار دارد تا 12 فروند از این موشک حمل کند یا میتوان به همین میزان نسخه متعارف ان را با نام خا 101 با خود حمل کند. موشک خا 101 اصلیترین موشک کروز این بمب افکن است و به شکل کسترده ای توسط این بمب افکن طی جنگ اوکراین بکار رفت .تمامی این موشک ها دارای سامانه هدایت تراکام و ماهواره ای بوده و از دوربین دید حرارتی برای قیاس هدف در اخرین مرحله استفاده میکنند و همکنون دوربرترین کروز هواپرتاب روسها هستند. در کنار ان میتواند تا 24 موشک کروز اتمی ای اس 16 با برد 300 کیلومتر و سرعت 5 ماخ را حمل کند.در ارتقائات جدید توان حمل موشک خا 35، خا 58 و خا 31 و یا 12 بمب 1500 کیلوگرمی هدایت ماهواره ای را نیز یافته است
در نقش یک بمب افکن توان حمل تا 64 بمب 250 کیلوگرمی فاب 250 ویا 64 بمب خوشه ای 250 کیلوگرمی ویا 32 بمب 500 کیلوگرمی انفجاری ویا همین میزان بمب خوشه ای 500 کیلوگرمی ویا 22 بمب 750 کیلوگرمی ویا 18 بمب یک تنی ویا 8 بمب 1500 کیلوگرمی ویا 4 تا 6 بمب اتمی را حمل کند.
گفته شده برد رزمی بلک جک با شش موشک کروز اتمی خا 55 و با سرعت مادون صوت 12000 کیلومتر وبا سرعت صوت 7200 کیلومتر است
توپولف-۱۶۰؛ از میراث بمب‌افکنی شوروی تا ناوگان راهبردی روسیه
بمب‌افکن راهبردی توپولف-۱۶۰، مشهور به «قوی سفید»، یکی از بزرگترین و سنگین‌ترین هواپیماهای رزمی مافوق صوت جهان است. این هواپیما در اتحاد شوروی طراحی شد، در واپسین سال‌های جنگ سرد وارد خدمت شد و پس از فروپاشی شوروی، به یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمل موشک‌های کروز دوربرد روسیه تبدیل شد. با این حال، روایت تعداد توپولف-۱۶۰ها پیچیده‌تر از یک عدد مشخص است؛ زیرا آمار نمونه‌های آزمایشی، هواپیماهای تولیدی، بدنه‌های نیمه‌تمام و هواپیماهای تکمیل‌شده پس از فروپاشی شوروی در منابع مختلف گاهی با هم مخلوط میشوند.
آغاز تولید و تعداد ساخته‌شده در دوران شوروی
توسعه توپولف-۱۶۰ در دهه ۱۹۷۰ و در دفتر طراحی توپولف آغاز شد. نخستین نمونه آزمایشی در ۱۸ دسامبر ۱۹۸۱ پرواز کرد و تولید هواپیماهای تولیدی در کارخانه هواپیماسازی کازان از سال ۱۹۸۴ آغاز شد. توپولف-۱۶۰ در آوریل ۱۹۸۷ وارد خدمت عملیاتی شد؛ نخستین یگان دریافت‌کننده آن، هنگ ۱۸۴ بمب‌افکن سنگین گارد در پایگاه پریلوکی، در جمهوری شوروی سوسیالیستی اوکراین بود.
توپولف-۱۶۰ برای حمله به اهداف راهبردی در فواصل بسیار دور طراحی شده بود و می‌توانست از موشک‌های کروز دوربرد با کلاهک متعارف یا هسته‌ای استفاده کند. بال متغیر آن، امکان تغییر زاویه بال را برای پرواز در سرعت‌های مختلف فراهم میکرد. این هواپیما در رقابت راهبردی با بمب‌افکن‌های آمریکایی، به‌ویژه بی-۱، توسعه یافت؛ هرچند مأموریت اصلی آن صرفاً بمباران با سقوط آزاد نبود و حمل موشک‌های دوربرد نقش محوری داشت.
درباره تعداد تولیدشده در دوران شوروی، باید بین دو رقم تفاوت گذاشت. منابع مختلف می‌گویند تا ژانویه ۱۹۹۲ حدود ۳۵ فروند تکمیل شده بود؛ شرکت هواپیماسازی متحد روسیه نیز مجموع تولید تا اوایل دهه ۲۰۰۰ را ۳۶ فروند اعلام میکند. اختلاف ناشی از تفاوت در زمان شمارش و نحوه محاسبه نمونه‌های آزمایشی و بدنه‌های تکمیل‌شده در سال‌های بعد است. بنابراین، دقیق‌تر آن است که گفته شود حدود ۳۵ فروند تا پایان مرحله تولید شوروی تکمیل شده بود و شمارش برخی منابع با احتساب تکمیل‌های بعدی به ۳۶ فروند می‌رسد.
وضعیت ناوگان هنگام فروپاشی شوروی
در سال ۱۹۹۱، توپولف-۱۶۰ها در دو جمهوری شوروی مستقر بودند. بخشی از ناوگان در پایگاه پریلوکی در اوکراین قرار داشت و بخشی دیگر در روسیه، مراکز آزمایش پروازی و کارخانه کازان بود. به همین دلیل، نباید تصور کرد تمام هواپیماهای تولیدشده در یک یگان عملیاتی واحد خدمت می‌کردند.
پس از فروپاشی اتحاد شوروی، ۱۹ فروند توپولف-۱۶۰ در اوکراین مستقل باقی ماندند. این هواپیماها در اختیار هنگ ۱۸۴ بمب‌افکن سنگین گارد در پریلوکی بودند. روسیه نیز ناوگانی کوچک‌تر در اختیار داشت؛ منابع تاریخی معمولاً از شش فروند در یگان عملیاتی روسیه در آن مقطع یاد میکنند، هرچند تعدادی هواپیمای آزمایشی و بدنه‌های در حال تکمیل نیز خارج از این شمارش وجود داشتند.
این وضعیت یک تناقض ظاهری در آمار ایجاد میکند: برخی منابع از ۳۵ فروند ساخته‌شده تا سال ۱۹۹۲ صحبت میکنند، در حالی که بعضی منابع تعداد هواپیماهای موجود در اوکراین را ۱۹ یا در برخی شمارش‌ها ۲۰ فروند گزارش میکنند. این اختلاف معمولاً به نحوه ثبت نمونه‌های آزمایشی، هواپیماهای در مراکز آزمایش و بدنه‌های تکمیل‌شده یا نیمه‌تمام مربوط میشود. برای شمارش ناوگان عملیاتی اوکراین، رقم ۱۹ فروند رایج‌تر است؛ اما این عدد را نباید بدون توضیح به‌عنوان تعداد کل تولید تاریخی در نظر گرفت.
سرنوشت ۱۹ فروند توپولف-۱۶۰ اوکراین
اوکراین پس از استقلال با مسئله‌ای دشوار روبه‌رو شد. این کشور ناوگان بمب‌افکن‌های راهبردی هسته‌ای شوروی را به ارث برده بود، اما نگهداری و بهره‌برداری از آن به زیرساخت فنی، قطعات یدکی، تجهیزات تخصصی، موشک‌های مناسب و هزینه‌های بسیار زیادی نیاز داشت. از سوی دیگر، سیاست اوکراین در سال‌های پس از استقلال به سمت کاهش تسلیحات هسته‌ای و کنارگذاشتن توانمندی‌های راهبردی شوروی حرکت کرد.در نتیجه، توپولف-۱۶۰های اوکراینی به‌تدریج زمین‌گیر شدند. محدودیت قطعات یدکی و پشتیبانی فنی، هزینه بالای نگهداری و دشواری حفظ توان رزمی این ناوگان، امکان ادامه فعالیت عادی آن را کاهش داد. اوکراین همچنین فاقد زنجیره صنعتی لازم برای تولید مستقل قطعات اصلی و نگهداری بلندمدت این بمب‌افکن بود.
در سال ۱۹۹۸، با شکست مذاکرات برای انتقال هواپیماها به روسیه، روند اسقاط بمب‌افکن‌های اوکراینی آغاز شد. این روند با حمایت مالی آمریکا در چارچوب برنامه کاهش تهدیدات تعاونی نان–لوگار انجام گرفت؛ برنامه‌ای که هدف آن کمک به برچیدن تسلیحات راهبردی و کاهش خطرات ناشی از باقی‌ماندن زیرساخت‌های تسلیحاتی شوروی در جمهوری‌های مستقل بود.
با این حال، روسیه همچنان به هواپیماها و موشک‌های کروز اوکراین علاقه داشت. در سال ۱۹۹۹ توافقی حاصل شد که طبق آن روسیه هشت فروند توپولف-۱۶۰، سه فروند توپولف-۹۵ام‌اس و ۵۷۵ موشک کروز خا-۵۵اس‌ام را دریافت میکرد. ارزش توافق حدود ۲۸۵ میلیون دلار بود که به‌جای پرداخت نقدی، از بدهی اوکراین بابت گاز روسیه کسر شد. انتقال هواپیماها از نوامبر ۱۹۹۹ آغاز شد و تا فوریه ۲۰۰۰ ادامه یافت.
سرنوشت ناوگان اوکراین به این ترتیب بود:
| تعداد | سرنوشت |
|---|---|
| ۸ فروند | انتقال به روسیه در سال‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰ |
| ۱۰ فروند | اسقاط و برچیده‌شدن |
| ۱ فروند | باقی‌ماندن به‌صورت غیرعملیاتی در موزه هوانوردی دوربرد پولتاوا |
| ۱۹ فروند | مجموع ناوگان اوکراین پس از فروپاشی شوروی |
این ماجرا یکی از مهم‌ترین نمونه‌های تغییر سرنوشت تسلیحات راهبردی پس از فروپاشی شوروی بود: بمب‌افکن‌هایی که در اوکراین به ارث رسیده بودند و قرار بود از میان بروند، در نهایت بخشی از توان موشکی دوربرد روسیه را تقویت کردند.
تکمیل بدنه‌های نیمه‌تمام و افزایش ناوگان روسیه
توقف تولید انبوه در دهه ۱۹۹۰ به این معنی نبود که تمام کارهای تولیدی توپولف-۱۶۰ در کارخانه کازان پایان یافته بود. تعدادی بدنه نیمه‌تمام در کارخانه باقی مانده بود و روسیه در سال‌های بعد، بسته به بودجه و نیاز عملیاتی، بخشی از آن‌ها را تکمیل کرد.در مه ۲۰۰۰، یک فروند توپولف-۱۶۰ که پیش از توقف تولید تقریباً تکمیل شده بود، به نیروی هوایی روسیه تحویل شد. پس از سقوط یک فروند در سال ۲۰۰۳، روسیه بار دیگر تکمیل یک بدنه باقی‌مانده را دنبال کرد و هواپیمای دیگری در آوریل ۲۰۰۸ تحویل داده شد. در دسامبر ۲۰۱۷ نیز یک بدنه تکمیل‌شده از ذخیره کارخانه به پرواز درآمد. این هواپیماها را باید از هواپیماهایی که کاملاً از ابتدا با خط تولید احیاشده ساخته شدند، متمایز کرد.
در این مرحله، لازم است سه دسته جداگانه در آمار روسیه در نظر گرفته شود:
-
هواپیماهای تولیدشده در دوره شوروی: شامل نمونه‌های آزمایشی و تولیدی که تا پایان مرحله اولیه تولید تکمیل شده بودند.
-
هواپیماهای تکمیل‌شده پس از فروپاشی شوروی: بدنه‌هایی که بخش مهمی از ساخت آن‌ها پیش‌تر انجام شده بود و در سال‌های بعد تکمیل شدند.
-
هواپیماهای جدیدساخت توپولف-۱۶۰ام: محصول احیای خط تولید با فناوری‌های جدید که نخستین نمونه آن در ژانویه ۲۰۲۲ پرواز کرد.
بنابراین، تکمیل یک بدنه قدیمی را نباید معادل تولید کامل یک هواپیمای جدید دانست؛ همان‌طور که ارتقای یک توپولف-۱۶۰ قدیمی به استاندارد جدید نیز به معنای افزایش تعداد هواپیماهای ناوگان نیست.
احیای تولید و برنامه توپولف-۱۶۰ام
روسیه در دهه ۲۰۱۰ تصمیم گرفت توانایی تولید توپولف-۱۶۰ را احیا کند. این برنامه فقط به بهسازی هواپیماهای موجود محدود نبود؛ کارخانه کازان باید بخشی از تجهیزات تولید، مستندات فنی، فناوری‌های ساخت قطعات بزرگ و فرایندهای ویژه کار با تیتانیوم را نیز دوباره فعال میکرد.
در ۱۲ ژانویه ۲۰۲۲، نخستین توپولف-۱۶۰ام جدیدساخت پرواز آزمایشی خود را انجام داد. طبق اعلام شرکت دولتی روستک، پرواز حدود ۳۰ دقیقه طول کشید و هواپیما در ارتفاع تقریبی ۶۰۰ متری پرواز کرد. این پرواز نقطه عطفی در برنامه احیای تولید بود، اما به‌خودی‌خود به معنای تحویل فوری هواپیما به یگان عملیاتی یا آغاز تولید انبوه با نرخ بالا نبود.
نسخه توپولف-۱۶۰ام از سامانه‌های به‌روزتر بهره میبرد. برنامه ارتقا شامل بهسازی سامانه‌های ناوبری و کنترل پرواز، تجهیزات ارتباطی، کابین خلبان، رادار و موتورهای بهسازی‌شده از خانواده ان‌کا-۳۲ است. هدف این است که هواپیماهای قدیمی بتوانند با سامانه‌های جدیدتر، موشک‌های دوربرد متعارف و هسته‌ای را با قابلیت اطمینان بیشتری حمل و شلیک کنند.
با وجود اعلام برنامه‌های بلندپروازانه برای افزایش تعداد هواپیماها، باید میان هدف برنامه تولید و تعداد هواپیماهای واقعاً تحویل‌شده تفاوت گذاشت. اعلام قصد ساخت ده‌ها فروند در آینده، مدرکی برای وجود همان تعداد در ناوگان فعلی نیست. منابع تخصصی همچنین نشان می‌دهند که احیای تولید به بازسازی زیرساخت‌های صنعتی و بازگرداندن فناوری‌های پیچیده نیاز داشته است.
سوانح و هواپیماهای ازدست‌رفته
در بررسی سرنوشت ناوگان توپولف-۱۶۰، دو سانحه تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارند. نخستین سانحه در سال ۱۹۸۷ رخ داد و یک هواپیمای آزمایشی بر اثر مشکل موتور از دست رفت. دومین سانحه در ۱۸ سپتامبر ۲۰۰۳ رخ داد؛ یک توپولف-۱۶۰ با نام «میخائیل گروموف» پس از تعمیر موتور در جریان پرواز آزمایشی سقوط کرد و هر چهار خدمه آن کشته شدند.
از دست رفتن هواپیمای سال ۲۰۰۳ برای روسیه مهم بود، زیرا ناوگان توپولف-۱۶۰ کوچک بود و تولید جایگزین سریع آن امکان‌پذیر نبود. تکمیل بدنه دیگری که در کارخانه کازان باقی مانده بود، در نهایت در سال ۲۰۰۸ به تحویل یک هواپیما منجر شد و شمار ناوگان روسیه را دوباره افزایش داد. با این حال، این جایگزینی به معنای بازگشت هواپیمای سقوط‌کرده نبود؛ بلکه یک بدنه دیگر تکمیل شد.
در عملیات پهپادی اوکراین علیه پایگاه‌های هوایی روسیه در ژوئن ۲۰۲۵، گزارش‌هایی درباره هدف قرار گرفتن بمب‌افکن‌های راهبردی منتشر شد. تصاویر ماهواره‌ای خسارات سنگینی به شماری از توپولف-۹۵ و توپولف-۲۲ام۳ را نشان دادند، اما درباره میزان خسارت به توپولف-۱۶۰ها گزارش‌ها و ادعاهای متفاوتی وجود داشت. به همین دلیل، بدون شواهد مستقل و قطعی نباید همه توپولف-۱۶۰های ادعاشده به‌عنوان هدف را هواپیماهای منهدم‌شده محسوب کرد. آنچه روشن است، حمله باعث پراکندگی و جابه‌جایی هواپیماهای راهبردی روسیه میان پایگاه‌های مختلف شد.
تعداد توپولف-۱۶۰های روسیه در سال ۲۰۲۶
بر اساس گزارشی که Defense Express در ۲۶ اوت ۲۰۲۶ منتشر کرد و به اطلاعات اداره اطلاعات دفاعی اوکراین استناد داشت، روسیه ۱۵ فروند توپولف-۱۶۰ در فهرست رسمی ناوگان خود دارد، اما فقط ۱۳ فروند از آن‌ها آماده عملیات ارزیابی شده‌اند. این ارقام در پاسخ اداره اطلاعات دفاعی اوکراین به درخواست خبرگزاری یونیان ارائه شده‌اند؛ بنابراین باید آن‌ها را به‌عنوان ارزیابی اطلاعاتی منتشرشده از سوی اوکراین معرفی کرد، نه آمار رسمی تأییدشده از طرف روسیه.
| شاخص | رقم گزارش‌شده |
|---|---|
| توپولف-۱۶۰ ثبت‌شده در ناوگان روسیه | ۱۵ فروند |
| توپولف-۱۶۰ آماده عملیات طبق ارزیابی اطلاعاتی اوکراین | ۱۳ فروند |
| اختلاف میان دو رقم | ۲ فروند |
این دو فروند اختلاف را نمی‌توان بدون اطلاعات بیشتر به‌طور قطعی «از خدمت خارج‌شده» یا «منهدم‌شده» نامید؛ ممکن است در تعمیر، نگهداری یا فرایند ارتقا باشند. همچنین آمار موجودی در طول زمان تغییر میکند و باید تاریخ گزارش کنار آن ذکر شود.
جمع‌بندی
سرنوشت توپولف-۱۶۰ نشان میدهد که شمارش یک بمب‌افکن راهبردی فقط با جمع‌زدن تعداد هواپیماهای تاریخی امکان‌پذیر نیست. حدود ۳۵ فروند تا پایان مرحله تولید شوروی تکمیل شده بود؛ ۱۹ فروند در اوکراین باقی ماندند؛ هشت فروند از آن‌ها در ازای تسویه بخشی از بدهی گاز به روسیه منتقل شدند؛ ده فروند اسقاط شدند و یک فروند در موزه باقی ماند. روسیه نیز بدنه‌های نیمه‌تمام را تکمیل کرد، یک فروند را پس از سانحه سال ۲۰۰۳ جایگزین کرد و سپس خط تولید نسخه ارتقایافته توپولف-۱۶۰ام را احیا کرد.
تا اوت ۲۰۲۶، یک ارزیابی اطلاعاتی اوکراینی از ۱۵ فروند در ناوگان روسیه و ۱۳ فروند آماده عملیات حکایت دارد. این آمار باید از شمار کل هواپیماهای ساخته‌شده و تعداد بدنه‌های تکمیل‌شده در دوره‌های مختلف جدا نگه داشته شود. مهم‌ترین نکته برای روایت تاریخی این است که تولید شوروی، تکمیل بدنه‌های باقی‌مانده پس از فروپاشی، احیای تولید جدید و آمادگی عملیاتی ناوگان امروز، چهار موضوع متفاوت‌اند و نباید در یک رقم واحد ادغام شوند.
برخی از مشخصات توپلوف 160 عبارت اند از طول 54.10 و ارتفاع 13.10 متر ،وزن خالی 110000 کیلوگرمی ،بیشترین سرعت 2.05 ماخ ، برد با شش موشک اتکی خا 55 و با سرعت زیر صوت 12000 کیلومتر ، سقف پرواز 15000 متر .این هواپیما از چهار موتور توربوفن سامارا ان کا 321 با توان 30000 پاوند بدون پس سوز و 55115 پاوند با پس سوز . توان حمل تا 40 تن سلاح شامل انواع بمب های سقوط ازاد و اتمی و موشک های کروز خا15/ 55/555/101 و 102 در نقش اتمی و متعارف
ترجمه:عبدالحمید تارخ
