در سال ۱۹۴۷، زمانی که هوانوردی جت تنها در مراحل ابتدایی خود بود، در آمریکا شاخهای جدا از ارتش از نیروهای مسلح تشکیل شد که نیروی هوایی ایالات متحده بود. پیش از این نیروی هوایی در امریکا وجود نداشت و هواپیماها در نیروی زمینی تحت عنوان هواپیمای نیروی زمینی استفاده می شود. شش سال بعد، در ۵ مه ۱۹۵۳، از گروهی از خلبانان باتجربه، اسکادران نمایشی شماره ۳۶۰۰ در ترکیب پایگاه هوایی لوک (Luke AFB) در ایالت آریزونا تشکیل شد. گروهی که نام «تاندربردز» را دریافت کرد، و با جنگندههای جت F-84 «تاندِرجِت» پرواز میکرد.
دههٔ ۱۹۵۰
اجرای نخست «نمایش هوایی » در اوایل ژوئن ۱۹۵۳ در پایگاه خانگیشان، پایگاه هوایی لوک برگزار شد و مردم امریکا برای نخستین بار همان سال در طی برگزاری یکی از قدیمیترین جشنها در آمریکا، Cheyenne Frontier Days، در شهر شایِن در ایالت وایومینگ، نمایش این گروه جدید را دید.تا ماه اوت، گروه ۲۶ نمایش هوایی برگزار کرد. نخستین فرمانده اسکادران، سرگرد ریچارد کَتلِدج (۱۹۵۳—۱۹۵۴) بود.جنگندهٔ F-84G تاندرجت نخستین هواپیمایی بود که «تاندربردز» با آن پرواز میکردند. از آنجا که تاندرجت یک جنگندهٔ تکصندلی بود،خلبانان امکان فیلمبرداری یا عکسبرداری از پرواز گروهی را نداشتند.این نقش را در طول دهههای ۵۰ و ۶۰ هواپیمای دوموتورهٔ آموزشی T-33 شوتینگ استار بر عهده داشت.
در سال بعد، «تاندربردز» شروع به اجرای نخستین نمایشهای هوایی خارج از کشور کردند. در طی تور آمریکای جنوبی و مرکزی، گروه تکپروازی انفرادی را به برنامهٔ خود افزود. در بهار ۱۹۵۵، زمانی که اسکادران را سروان جک بروتون (سپتامبر ۱۹۵۴ — فوریه ۱۹۵۷) فرماندهی میکرد، گروه شروع به تسلط بر جنگنده–بمبافکن F-84F تاندر استریک با طرح بال رو به عقب کرد. آنها ۹۱ اجرای نمایشی انجام دادند. افزون بر این، تاندربردز نخستین هواپیمای پشتیبانی لجستیکی خود، C-119 Flying Boxcar را دریافت کردند.
در ژوئن ۱۹۵۶، خلبانان گروه هوایی به جنگندهٔ F-100C سوپر سابر ، که قادر به پرواز با سرعت صوت بود، منتقل شدند. انتقال گروه به هواپیماهای جدید با جابجایی اسکادران به محل استقرار جدید همراه بود. خانهٔ جدید «تاندربردز» پایگاه هوایی نِلیس در ایالت نوادا شد. برنامهٔ اجرای اسکادران نیز تغییر کرد. برای نمونه، مانوری مانند «هشت کوبایی» حذف شد و اکنون گروه بر انجام عبورهای کمارتفاع بر فراز زمین همراه با غرش بلند موتور و نیز نمایش آمادهسازی پیش از پرواز تمرکز داشت. مدتی نیز، زمانی که برگزارکنندگان نمایشهای هوایی اجازه میدادند، خلبانان با گذر از سرعت صوت، اثر «شکست دیوار صوتی» ایجاد میکردند که تأثیری فراموشنشدنی بر تماشاگران داشت. با این حال، این بخش از نمایش زمانی لغو شد که ادارهٔ فدرال هوانوردی پروازهای فراصوت در بخش قارهای ایالات متحده را ممنوع کرد.
دههٔ ۱۹۶۰
در سال ۱۹۶۱، گروه مجبور شد برنامهٔ نمایشهای خود را اصلاح کند، زیرا مصوبهای از سوی ادارهٔ فدرال هوانوردی صادر شد که اجازه میداد اجرای مانورهای آکروباتیک فقط در صورتی انجام شود که بردار مانور به سمت جمعیت نباشد. تمام مانورها اکنون باید در یک منطقه خاص که به اصطلاح «جعبهٔ هوایی» به ان می گفتند انجام میشدند یک فضای هوایی مستطیلشکل که فاصلهٔ ویژه و ایمن تا همهٔ تماشاگران را تضمین میکرد. این محدودیتها و محدودیتهای دیگر نمایشهای هوایی آمریکا را بسیار ایمن کردند، بهطوری که در ایالات متحده بیش از ۵۰ سال است که حادثهٔ جدی رخ نداده است.
در سال ۱۹۶۲، برنامهٔ نمایشهای گروه هوایی با مانورهای پرواز دونفره تکمیل شد. پس از آنکه ناوگان اسکادران با جنگنده–بمبافکن F-105 تاندرچف جایگزین شد، نخستین اجرای «تاندربردز» در اروپا برگزار شد. با این حال، در سال ۱۹۶۴ بازگشتی به F-100C سوپر سابر قدیمی رخ داد، زیرا در هنگام فرود با F-105 در پایگاه هوایی همیلتون، کاپیتان جین دِولین سقوط کرد و جان باخت. همچنین به این نتیجه رسیدند که F-100 چابکتر است و برای نمایشهای هوایی مناسبتر میباشد. F-105 تاندر چف تا سال ۱۹۶۸ در خدمت باقی ماند. تا سال ۱۹۶۷، «تاندربردز» ۱۰۰۰ نمایش هوایی انجام داده بودند. در سال ۱۹۶۹، اسکادران جنگنده–بمبافکن بزرگتر اف4 فانتوم-2 را دریافت کرد، که تا سال ۱۹۷۳ با آن پرواز کردند. جالب اینکه در همان زمان، گروه آکروباتیک نیروی دریایی آمریکا «فرشتگان آبی» نیز از F-4 فانتوم استفاده میکرد، زیرا این هواپیما جنگندهٔ اصلی در نیروی هوایی و نیروی دریایی بود. رنگ فلزی بدون پوشش بخشهای داغ هواپیما به رنگ سفید مقاوم در برابر حرارت تغییر یافت. این رنگآمیزی تا امروز نیز روی هواپیماها باقی مانده است.
دههٔ ۱۹۷۰
بهدلیل بحران نفت سال ۱۹۷۳، گروه تنها در شش نمایش هوایی شرکت کرد و برای مدت طولانی پروازی انجام نداد. در سال ۱۹۷۴، اسکادران به هواپیماهای آموزشی کممصرفتر تی 38 تالون منتقل شد. پنج هواپیمای T-38 به اندازهٔ تنها یک F-4 فانتوم سوخت مصرف میکردند.
دههٔ ۱۹۸۰
در سال ۱۹۸۲، تاندربردز متحمل خسارات سنگینی شدند. در ۱۸ ژانویه، هنگام اجرای یک مانور آکروباتیک — الماس چهارفروندی ،تالون ها به برخورد با زمین در سرعت بالا رخ داد و هر چهار خلبان جان باختند: سرگرد نورمن لوری، فرمانده گروه کاپیتان ویلی مِیز، کاپیتان جوزف پترسون و کاپیتان مارک ملانکون. مقامات رسمی نیروی هوایی آمریکا دلیل سانحه را خرابی فنی در سامانهٔ هیدرولیک دستهٔ هدایت هواپیمای پیشرو اعلام کردند، که مانع از خروج بهموقع از مانور تند شد. این امر هواپیماهای همراه را گمراه کرد و در نتیجه برخورد دستهجمعی با زمین رخ داد. گزارش سانحه در ۱۷ مه ۱۹۸۲ در مجلهٔ Aviation Week & Space Technology منتشر شد.
بهمدت شش ماه، تا زمانی که تحقیقات ادامه داشت، پروازهای گروه متوقف شد. در سال ۱۹۸۲ اعلام شد که گروه نمایشی نیروی هوایی آمریکا «تاندِربردز» هواپیماهای T-38 تالون خود را با جنگندههای F-16 فالکن جایگزین خواهد کرد. این هواپیماها تنها دچار اصلاحات جزئی شدند؛ برای نمونه، توپ 20 میلیمتری والکان آنها باز و حذف گردید.
در سال ۱۹۸۶، «تاندربردز» در مراسم افتتاح مجسمهٔ آزادی بازسازیشده در نیویورک شرکت کردند و یک پرواز نمایشی انجام دادند. در سال ۱۹۸۷، اسکادران نخستین نمایش خود را در یک کشور کمونیستی اجرا کرد و به پکن، پایتخت چین، سفر نمود.
دههٔ ۱۹۹۰
در سال ۱۹۹۰، ۳۰۰۰ نمایش هوایی انجام شده بود. در سال ۱۹۹۱، «تاندربردز» به تور اروپایی رفتند و نمایشهایی در سوئیس، لهستان و مجارستان اجرا کردند. در سال ۱۹۹۶، تیم از رومانی، بلغارستان و اسلوونی دیدن کرد. در همین سال، اسکادران در مراسم افتتاح بازیهای المپیک آتلانتا شرکت کرد، مراسمی که حدود ۳٫۵ میلیارد نفر در سراسر جهان آن را تماشا کردند. ادارهٔ پست ایالات متحده، به افتخار پنجاهسالگی نیروی هوایی آمریکا بهعنوان شاخهای مستقل از نیروهای مسلح، در سال ۱۹۹۷ چاپ محدود تمبرهایی با تصویر گروه نمایشی «تاندربردز» را منتشر کرد.
دههٔ ۲۰۰۰
در سال ۲۰۰۵، «تاندربردز» موقتاً پرواز نمیکردند، زیرا منتظر پایان تحقیقات حادثهای بودند که در ۲۰ اوت، هنگام برگزاری Chicago Air & Water Show — بزرگترین نمایش هوایی و آبی در آمریکا — رخ داده بود. هنگام پرواز در آرایش «الماس»، دو هواپیما با یکدیگر تماس پیدا کردند و یکی از آنها دچار آسیب در سطوح افقی دم شد. نمایش فوراً متوقف شد. هواپیما همچنان قابل هدایت بود و به فرودگاه بینالمللی گری بازگشت.
در سال ۲۰۰۷، «تاندربردز» نخستین تور اروپایی پس از رویدادهای تروریستی ۱۱ سپتامبر را انجام دادند. در طول این تور، گروه نخستین نمایش خود را در ایرلند اجرا کرد. با وجود هوای نامساعد، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر از نمایش هوایی بازدید کردند. افزون بر این، برنامهٔ اسکادران شامل نمایشهایی در لهستان، رومانی، ایتالیا، فرانسه و همچنین انگلستان بود، جایی که «تاندربردز» در Royal International Air Tattoo — بزرگترین نمایش هوایی جهان — شرکت کردند. علاوه بر انجام پروازهای نمایشی، تیم در هشت ملاقات عمومی شرکت کرد و چندین برنامهٔ خیریه برگزار نمود و با کودکان کمبرخوردار در سراسر اروپا دیدار کرد.
در تمام سال ۲۰۰۸، اسکادران در آمریکای شمالی باقی ماند و در ایالات متحده و کانادا نمایش اجرا کرد. هنگامی که شهر کبک کانادا چهارصدمین سالگرد خود را جشن میگرفت، «تاندربردز» پرواز تشریفاتی را بر فراز شهر انجام دادند، همراه با گروههای نمایشی فرماندهی هوایی کانادا Snowbirds، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا «پیکان سرخ» و نیروی دریایی ایالات متحده «فرشتگان ابی ». کمی بعد، «تاندربردز» بار دیگر به کانادا رفتند و دو نمایش هوایی در اَبِتسفورد، استان بریتیش کلمبیا برگزار کردند.
سال ۲۰۰۹ با نمایشهای تیم در بسیاری از کشورهای منطقهٔ اقیانوس آرام همراه بود، از جمله استرالیا، مالزی، تایلند، ژاپن، کرهٔ جنوبی، همچنین هاوایی و جزیرهٔ گوام. بیش از ۱٫۲ میلیون نفر نمایشهای گروه را از نزدیک تماشا کردند و حدود ۱۲۰ میلیون نفر از طریق رسانههای ملی قادر به دیدن آن بودند. افزون بر نمایشهای هوایی، «تاندربردز» بهطور شخصی با کودکان کمبرخوردار و یتیم دیدار کردند و زمانی را با آنها گذراندند.
دههٔ ۲۰۱۰ — ۲۰۲۵
در سال ۲۰۱۰، «تاندربردز» در ۱۹ مارس در پایگاه هوایی «لوک» در ایالت آریزونا پروازهای خود را آغاز کردند. در سال ۲۰۱۱، پنجاهوهشتمین فصل نمایشهای گروه آکروباتیک «تاندربردز» آغاز شد، فصلی که برنامهٔ آن شامل اجرای نمایشهای متعدد در سراسر ایالات متحدهٔ آمریکا و اروپا بود.
تمام فصل پروازی سال ۲۰۱۳ پس از آن لغو شد که کنگره نتوانست برنامهای متوازن برای کاهش هزینهها و افزایش مالیاتها جهت مقابله با «لبهٔ مالی» در آمریکا تصویب کند. در ۶ دسامبر ۲۰۱۳، «تاندربردز» از ازسرگیری پروازهای نمایشی خبر دادند و برنامهٔ نمایشهای سال ۲۰۱۴ را اعلام کردند.
هواپیماها
هواپیماهای اولیه
Republic F-84G تاندرجت
از سالهای ۱۹۵۳ تا ۱۹۵۴ توسط «تاندربردز» استفاده میشد.
Republic F-84F تاندر استریک
گروه از ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۶ بر جنگنده–بمبافکن F-84F با بالهای رو به عقب پرواز میکرد.
North American F-100C سوپر سابر
با گذار به F-100 Super Sabre در سال ۱۹۵۶، تاندربردز نخستین گروه آکروباتیک جهان شدند که از هواپیماهای فراصوت استفاده میکردند. در همان سال، گروه به پایگاه هوایی «نِلیس» در نوادا منتقل شد که برای پشتیبانی فنی چنین هواپیماهایی مناسبتر بود. تیم از F-100C Super Sabre اصلاحشده از ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۳ استفاده میکرد.
Republic F-105B تاندر چف
گروه تنها ۶ نمایش هوایی را در سال ۱۹۶۴ با F-105 انجام داد، پس از آن این هواپیما با F-100D جایگزین شد.
North American F-100D سوپر سابر
F-100D Super Sabre از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۸ توسط گروه استفاده میشد.
McDonnell Douglas F-4E Phantom II
در سال ۱۹۶۹، اسکادران جنگنده–بمبافکن بزرگتراف4 فانتوم را دریافت کرد. این هواپیماها از ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳ در خدمت اسکادران بودند.
Northrop T-38 تالون
بهدلیل بحران سوخت اوایل دههٔ ۱۹۷۰، گروه هوایی به هواپیمای آموزشی–تمرینی کممصرفتر Northrop T-38 تالون منتقل شد. این هواپیما به نیروی نگهداری کمتری نیاز داشت و بهرهبرداری از آن سادهتر از F-4 فانتوم II بود.
پس از از دست رفتن چهار خلبان در سانحهٔ هواییای که در مطبوعات غربی با نام «سقوط الماسی» شناخته شد، در سال ۱۹۸۲ اعلام شد که گروه آکروباتیک نیروی هوایی آمریکا «تاندِربردز» هواپیماهای T-38 تالون خود را با جدیدترین جنگندههای اف16 Fighting Falcon جایگزین خواهد کرد. از ژوئن ۱۹۸۲، اسکادران آغاز به تسلط بر این هواپیماها کرد. از آنجا که گروه پس از تراژدی ۱۹۸۲ بهترین خلبانان خود را از دست داده بود، برای پشتیبانی از گذار به F-16، کهنهسربازانی که پیشتر در صفوف «تاندربردز» پرواز کرده بودند، فراخوانده شدند. از سال ۱۹۸۳، اسکادران بر روی نخستین نسخههای F-16A/B پرواز میکرد. گذار به F-16C در سال ۱۹۹۲ انجام شد. این هواپیماها تنها دچار اصلاحات جزئی شدند؛ بهویژه، توپ ۲۰ میلیمتری از آنها جدا شد.
General Dynamics F-16A/B Fighting Falcon
در مجموع، «تاندربردز» ۱۵ فروند F-16A دریافت کردند که از ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۱ بر روی آنها پرواز میکردند. در اختیار گروه همچنین یک فروند F-16B دونفره بود که برای آموزش خلبانان جدید و انجام مأموریتهای کمکی استفاده میشد.
Lockheed Martin F-16C/D Fighting Falcon (سری ۳۲)
از ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۸، «تاندربردز» بر نسخههای ارتقایافتهٔ F-16C و F-16D متعلق به تولید سالهای ۱۹۸۶ و ۱۹۸۷ پرواز میکردند. در زمان خروج از خدمت، این هواپیماها از قدیمیترین هواپیماهای عملیاتی در نیروها بودند.
Lockheed Martin F-16C/D Fighting Falcon (سری ۵۲)
در سال ۲۰۰۹، اسکادران به نسخهٔ مدرنشدهٔ F-16 منتقل شد. هواپیماهای بهروزرسانیشده دارای اویونیک بهتر و موتور قدرتمندتر Pratt & Whitney F100-PW-229 با افزایش ۱۶۳۲ کیلوگرم نیروی رانش بودند.
حوادث
«تاندربردز» در بیش از ۴۰۰۰ نمایش هوایی در سراسر جهان شرکت کردهاند و مانورهای فوقالعاده پُرانرژی اجرا کردهاند، که این موضوع نمیتوانست بر استحکام بدنهٔ هواپیماها و در نتیجه بر ایمنی بیتأثیر باشد. پرواز آکروباتیک با جنگندههای جت که دارای عملکردهای پروازی بسیار بالا هستند، ذاتاً خطرناک است، و هنگامی که در آرایش بسیار فشرده پرواز شود، احتمال بروز وضعیت اضطراری افزایش مییابد. گروه در طول اجرای نمایشها دو سانحهٔ بزرگ هوایی را تجربه کرده است.
نخستین سانحه در ۴ ژوئن ۱۹۷۲ در فرودگاه دالس و در جریان نمایشگاه Transpo 72 رخ داد و به مرگ سرگرد جو هاوارد انجامید. تثبیتکنندهٔ افقی هواپیمای F-4 Phantom II او از کار افتاد و در نتیجه کنترل هواپیما را از دست داد. سانحه در ارتفاعی بسیار کم رخ داد و خلبان فرصت کافی برای اجکتکردن نداشت. هیچکس روی زمین آسیب ندید.
دومین سانحه در ۹ مه ۱۹۸۱ در پایگاه هوایی «هیل» در ایالت یوتا رخ داد. کاپیتان دیوید «نیک» هاوک هنگام پرواز با T-38 در آرایش ششتایی «تاندربردز» پس از اجرای ناموفق یک مانور در سرعت پایین سقوط کرد. باوجود اینکه سانحه در نزدیکی تماشاگران رخ داد، کسی روی زمین آسیب ندید.
حوادث در نمایشهای هوایی
- ۲۴ سپتامبر ۱۹۶۱: عضو گروه آکروباتیک «تاندربردز» جان لِسو در نمایش هوایی در ویلمینگتن، کارولینای شمالی، هنگامی جان باخت که هواپیمای مربوط به تیم چتربازی «شوالیههای طلایی»، که او بهعنوان ناظر در آن حضور داشت، هنگام برخاست سقوط کرد.
- ۴ ژوئن ۱۹۷۲: سرگرد جو هاوارد بر اثر سقوط F-4 در نمایشگاه Transpo 72 در فرودگاه دالس در ایالت ویرجینیا جان باخت.
- ۹ مه ۱۹۸۱: کاپیتان دیوید هاوک با هواپیمای T-38 هنگام اجرای برنامه در پایگاه هوایی «هیل» جان باخت.
- ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۳: کاپیتان کریس استریکلین هنگام پرواز با F-16 در نمایش هوایی پایگاه «ماونتین هوم»، ایالت آیداهو دچار سانحه شد. او برای تکمیل مانور رول از ارتفاع کافی برخوردار نبود؛ هواپیما پس از کاهش شدید ارتفاع سقوط کرد. این سانحه که در برابر دیدگان چند ده هزار تماشاگر رخ داد، ناشی از خطای خلبان بود. او اختلاف ارتفاع بین پایگاهی که نمایش در آن برگزار میشد و پایگاه دائمی «تاندربردز»، یعنی پایگاه نِلیس، را لحاظ نکرده بود. خلبان موفق شد اجکت کند و جراحات جزئی برداشت. پس از این سانحه، مقرر شد خلبانان پیش از انجام مانور رول پس از برخاست، ۳۰۰ متر بیشتر اوج بگیرند
- ۲ ژوئن ۲۰۱۶: یک جنگندهٔ گروه آکروباتیک در جریان مراسم فارغالتحصیلی در پایگاه نیروی هوایی در ایالت کلرادو، در جنوب فرودگاه کلرادو اسپرینگز سقوط کرد. خلبان موفق شد اجکت کند و آسیبی ندید
عبدالحمید تارخ
مقالات مشابه
