جنگنده جنگ الکترونیک EA-18G گراولر
نیروی دریایی امریکا از سال 1944 تاکنون همیشه دارای یک هواپیمای جنگ الکترونیک اختصاصی بوده است که معمولا شامل تبدیل یک هواپیمای در خدمت در نقش جنگ الکترونیک بود.هواپیماهای چون اسکای ریدر ای1 و ای3 ، ای6 و یا اف18 سوپر هورنت بوده است.
در دهه 1960 کمپانی نروث روپ گرومی(سازنده جنگنده ای چون اف5) دست به توسعه نسخه جدید جنگنده تهاجمی ناونشین ای 6 ایندرودر زد که در نقش جنگ الکترونیک به کار میرفت.این نسخه شبیه اینتردار بود ولی تفاوت زیادی نیز داشت . اینترادر دارای دو خدمه در کنار هم بود ولی نسخه جدید دارای چهار خدمه بود که به شکل دو به دو در کنار هم قرار می گرفتند .دو خدمه عقبی مسئول جنگ الکترونیک بودند. نسخه جدید جنگ الکترونیگ پراولر نامیده شد که دارای برد و قابلیت های زیادی بود و زیر هر بال خود میتوانست دو غلاف در مجموع چهار غلاف جنگ الکترونیکی و یکی زیر بدنه در مجموعه پنج غلاف جنگ الکترونیک ALQ-99 را حمل کند. این پرنده از دهه 1980 مسلح به موشک ضد رادار نیز شد و در نقش سرکوب پدافند نیز مورد استفاده قرار گرفت.170 فروند از این هواپیما ساخت شده که نقش بسیار مهمی طی چهار دهه خدمت در نیروی دریایی داشت
نقش یک هواپیمای جنگ الکترونیک در چیست””1- گرداوری فرکانس های راداری دشمن 2- ایجاد پارازیت و اختلال روی رادار های دشمن و ارتباطات رادیویی دشمن 3-مشخص کردن موقعیت تجهیزات پدافندی ، ارتباطی و راداری دشمن4- انجام عملیات سرکوب پدافند با انهدام رادار و تجهیزات پدافندی5-پوشش الکترونیکی دیگر هواپیماهای خودی با ایجاد جنگ الکترونیک برای دیر کشف شدن و یا عدم قفل راداری دشمن روی انها””””
در سال 2001 میلادی نیروی دریایی از بوئینگ سازنده سوپر هورنت خواست تا بر اساس این هواپیما یک نسخه جنگ الکترونیک را توسعه دهد . بدون شک غیر سوپر هورنت گزینه دیگری در کار نبود زیرا سوپر هورنت در نیروی دریایی جایگزین دست کم 8 نوع هواپیما شده بود .بوئینگ به سرعت بر اساس اف18 اف سوپر هورنت نسخه دو سرنشینه اموزشی رزمی سوپر هورنت هواپیمای جدید را توسعه داد که اولین پرواز خود را در 22 اکتبر سال 2004 میلادی انجام داد که البته نسخه رسمی که با نام جدید EA-18G گراولر شناخته می شد در سال 2006 پرواز کرد و از سال 2008 میلادی به توان کامل عملیاتی رسید.اولین سری سفارش برای این هواپیما 90 فروند بود ولی در نهایت 100 فرند ان به خدمت گرفته شد
برای اشنایی با سوپر هورنت اینجا را کلیک کنید
بر اساس نیاز نیروی دریایی این پرنده نتنها باید بتواند با اقدام به جنگ الکترونیک سیستم های رادار دشمن را مختل کند بلکه باید بتواند به سکوهای رادار و پدافندی دشمن حمله کرده و انها را نابود کند
گراولر در 90% قطعات مشابه سوپر هورنت است ،دارای قطات یکسان است و از همان پلتفرم موتور و حتی رادار ارایه فازی فعال APG-79 مشابه سوپر هورنت استفاده میکند و حتی دارای همان سیستم مدیریت میدان نبرد و رایانه مرکزی داده مشابه است .در واقع پلتفرم سوپر هورنت انقدر کارایی دارد که این پرنده نیاز به تغییر زیادی برای پذیرش نقش جنگ الکترونیک نداشت و تنها باید به ان تجهیزات جنگ الکترونیک اضافه کرد
این تجهیزات شامل سیم کشی برای حمل غلاف جنگ الکترونیک ALQ-99 است. این پرنده همانند پراولر میتواند تا پنج غلاف شامل یکی زیر بدنه و دو تا زیر هر بال حمل کند . غلاف ای ال کیو99 در سال 1972 با پراولر عملیاتی شد یعنی حدود 50 سال سن دارد ولی این به معنی ناکارامد بودن ان نیست این غلاف دست کم 12 بار طی دوران خدمت خود از نظر سخت افزای و نرم افزاری تغییر کرده و فرکانسهای تمامی رادار های و پدافندی های جدید دشمن به ان داده می شود و همواره در حال ارتقا است اگرچه انواع جدید ان از سال 2004 میلادی کاملا نو ساز تحیول شده اند .بر اساس گفته سازنده این غلاف تمامی فرکانسهای را پوشش داده و میتواند به راحتی حتی روی ارتباط رادیویی نیز اختلال ایجاد کند.
اگرچه NGJ در حال جایگزینی آن است، AN/ALQ-99 همچنان اصلی‌ترین «سلاح» اخلال «گرولر» محسوب می‌شود. این سامانه‌ای کلاسیک است که از دهه ۱۹۷۰ در خدمت است. معمولاً روی بال‌ها نصب می‌شود و هر «گرولر» میتواند تا ۵ غلاف از آن را حمل کند. هر غلاف در قسمت جلویی یک توربین هوای رم‌جت (RAT) دارد؛ یک ملخ کوچک که برای تولید برق مورد نیاز فرستنده‌های پرقدرت داخل غلاف استفاده می‌شود. این سامانه میتواند اخلال نویزی و اخلال فریبنده را علیه رادارهای زمینی و هوایی اجرا کند و مأموریت‌های اخلال پشتیبانی دوربرد، اخلال همراه و اخلال خودحفاظتی را انجام دهد. محدوده اخلال آن باندهای EW ۱، ۲ و ۳ (۲۰ مگاهرتز تا ۱ گیگاهرتز) و فراتر از آن را پوشش میدهد. با این حال، این سامانه از فناوری آنالوگ استفاده میکند، نگهداری آن دشوار است و قابلیت اطمینان محدودی دارد.
AN/ALQ-218 هسته حسی کل سامانه جنگ الکترونیک «گرولر» است. این یک سامانه غیرفعال است و هیچ سیگنالی ارسال نمی‌کند؛ تنها وظیفه آن «شنیدن» کل طیف الکترومغناطیسی است. این سامانه همزمان نقش گیرنده هشدار راداری (RWR)، اقدامات پشتیبانی الکترونیکی (ESM) و جمع‌آورنده اطلاعات الکترونیکی (ELINT) را ایفا میکند. بارزترین ویژگی ظاهری آن، غلاف‌های نصب‌شده در نوک بال‌ها است که آن را از F/A-18F معمولی متمایز میکند. در سراسر بدنه نیز حدود ۶۰ آنتن توزیع شده که کل طیف فرکانسی را پوشش میدهد. این سامانه میتواند سیگنال‌های راداری را دقیقاً شناسایی، مکان‌یابی و تحلیل تهدید کند و تصویری بسیار دقیق از وضعیت الکترومغناطیسی میدان نبرد در اختیار خدمه قرار دهد. محدوده پوشش آن شامل باندهای RF ۰، ۱، ۲ و ۳ است و هم رادارهای پالسی و هم موج پیوسته را پردازش میکند.
NGJ آینده توان حمله الکترونیکی «گرولر» است و برای پیشی گرفتن و در نهایت جایگزینی کامل ALQ-99 طراحی شده است. این پروژه با توسعه افزایشی در سه مدل میان‌فرکانس (MB)، کم‌فرکانس (LB) و بالا‌فرکانس (HB) پیش می‌رود. NGJ-MB از فناوری آرایه اسکن الکترونیکی فعال (AESA) با نیترید گالیوم (GaN) استفاده میکند که توان مؤثر بالاتر و برد اخلال بیشتر را فراهم می‌آورد. این مدل (با نام AN/ALQ-249) تحویل و در عملیات واقعی به کار گرفته شده است؛ برای نمونه، «گرولر»های نیروی هوایی استرالیا از آن استفاده می‌کنند. در عملیات علیه ایران، «گرولر»های آمریکایی از ترکیب یک غلاف NGJ-MB و یک غلاف ALQ-99 استفاده کردند که نشان‌دهنده مرحله گذار از نسل قدیم به جدید است. هزینه هر غلاف NGJ-MB حدود ۴۵ میلیون دلار است.
اگر ALQ-218 مسئول «شنیدن» رادارهاست، AN/ALQ-227 وظیفه «شنیدن» و «اخلال» در ارتباطات را بر عهده دارد. این یک سامانه جنگ ارتباطی (CCS) است که میتواند سیگنال‌های مخابراتی را رهگیری، پردازش، اخلال و جهت‌یابی کند. این سامانه پوشش ۳۶۰ درجه دارد و دامنه حمله الکترونیکی را از طیف راداری به طیف ارتباطی (بخش پایینی طیف الکترومغناطیسی) گسترش میدهد. این توانایی برای شکستن «زنجیره کشتار» دشمن حیاتی است، به‌ویژه هنگام عملیات مشترک با نیروهای زمینی که میتواند پیوندهای فرماندهی و کنترل دشمن را قطع کند. پشتیبانی نرم‌افزاری و سیستمی این سامانه توسط شرکت ریتئون انجام می‌شود.
گره اطلاعاتی: گیرنده ترمینال تاکتیکی مشترک (JTT-R)
JTT-R کلید تبدیل «گرولر» به یک گره شبکه‌محور است. این یک ترمینال دریافت ارتباط ماهواره‌ای است که داده‌های تهدید و اطلاعات هدف را به‌صورت زمان‌واقعی از سکوهای اطلاعاتی ملی و منطقه‌ای (مانند ماهواره‌ها و هواپیماهای شناسایی) دریافت میکند. این امکان به خدمه «گرولر» میدهد تا تهدیدات فراتر از برد دید را «ببینند»، стратеژی اخلال را از پیش برنامه‌ریزی کنند و به‌عنوان مدیر نبرد الکترونیکی، حملات الکترونیکی را در کل منطقه هماهنگ نمایند.
گرولر دارای همان رادار سوپر هورنت است .رادار این پرنده همان رادار ای پی جی 79 جنگنده سوپر هورنت است. این رادار ارایه فازی فعال دارای 1362 گیرنده و فرستند است و میتواند یک هدف 10 متر مربعی را از برد 228 کیلومتری و یک هدف 1 متر مربعی را از 120 کیلومتر کشف کند. این رادار دارای حالت نقشه برداری سه بعدی با دقت کمتر از نیم متر است و میتواند با هشت هدف درگیر شود.
یکی از برتری گراولر بر پراولر توان تهاجمی بالای ان است. گراولر توان تهاجمی برابر با سوپر هورنت را دارد زیرا میتوان سلاح های مشابه ای حمل کند.در حالی که پرولر تنها برای انجام عملیات ضد رادار توان حمل موشک هارم را داشت ولی گراولر میتواند مانند یک شکاری موشک امرام و سایدواندر و یا برای تهاجم زمین نواع بمب های لیزری و ماهواره ای و یا انواع موشک کروز را حمل کند از این رو به خوبی میتواند از ان در نقش یک جنگنده چند منظوره استفاده کرد( البته به دلیل نقش این هواپیما به شکل عملی تنها موشک هارم را حمل و شلیک میکند ولی برای حمل دیگر سلاح‌ها نیز سیم کشی شده تنها در بهار سال ۲۰۲۴ برای مقابله با پهپادهای حوثی‌ها تصمیم گرفته شد تا بر روی آن موشک سایدواندر نسخه ایکس نصب شود) . این نسخه میتواند غلاف شناسایی دید حرارتی و یا غلاف شناسایی با توان حمل رادار ارایه فازی برای نقشه برداری راداری را حمل کند.البته وظیفه این هواپیما جنگ الکترونیک و سرکوب پدافند(شامل اتش بارهای پدافند و رادار ها) است ولی میتواند در نقشهای دیگر نیز به کار رود
گراولر در سال 2008 میلادی رسما وارد خدمت شد و تا سال 2015 با خروج از خدمت پراولر کاملا جایگزین ان شد و طی خدمت برای عملیات بر ضد حکومت سرهنگ غزافی در سال 2011 در لیبی به کار رفت که دست کم سه سایت پدافندی شامل موشک های سام3 و5(اس200) این ارتش را از بین برد.گرولر صادر نشده است و البته بدون شک برای صادر کردن ان نیز سختگیری بسیار خواهد شد. استرالیا از دارندگان هورنت و سوپر هورنت در سال 2008 هنگامی که دست به سفارش 24 فروند سوپر هورنت زد با پرداخت در مجموع 35 میلیون دلار 12 فروند سوپر هورنت خود را برای حمل تجهیزات جنگ الکترونیک و غلاف های لازم سیم کشی کرد اگرچه برای تجهیز همه انها تجهیزات لازم را خریداری نکرد.
گرولر خطر بسیار بزرگی است از جمله برای هر شبکه پدافندی زیرا ترکیبی از جنگ الکترونیک قوی و سلاح های قدرتمند است. در حالی که نسل قبلی جنگ الکترونیک های امریکا مانند EF111 اصلا سلاح نداشتند و یا پراولر تنها مسلح به هارم بود ولی گرولر به خوبی نیز مسلح شده است. حتی در رزم هوایی نیز سطح بالای جنگ الکترونیک میتواند باعث شود بسیار دیر کشف شود و یا نتوان اصلا روی ان سلاحی را قفل کرد.172 فروند گراولر به خدمت ارتش امریکا در امد که نیروی عظیمی را تشکیل میدهد
برای اشنایی با اف18 هورنت اینجا را کلیک کنید
برای اشنایی با اف18 ادونس اینجا را کلیک کنید
عبدالحمید تارخ
