هویتزر خود کششی ام-109
با ورود رادار های توپخانه که وظیفه انها تعقیب مسیر گلوله باران توپخانه دشمن بود، این امکان به وجود امد که توپخانه دشمن به سرعت دست به اتش متقابل بزند و توپخانه طرف مقابل را از بین ببرد. در سال 1952 کنفرانسی در امریکا برای تعیین مشخصات اینده توپخانه ناتو شکل گرفت که در انین تصمیم گرفته شد که ناتو برای مقابله با اتش ضد اتش دشمن نیاز به توپخانه متحرک خود کششی دارد.
«««««توپخانه برای نیروی زمینی مسئله مرگ و زندگیست.توپخانه میتواند در حالی که نیروی های خودی مورد هجوم دشمن قرار گرفتند با شلیک صدها گلول پیشروی دشمن را کند و یا متوقف کند ویا در حالی که نیروی خودی در حال پیشروی است با گلوله باران مواضع دشمن انها را ضعیف و یا نابود کندتوپخانه میتواند خطوط ارتباطی دشمن را ناامن کند ویا عقبه و تاسیسات دشمن را در برد اتش خود هدف قرار دهد
شاید اتش هوایی نیز بتواند چنین کند ولی توپخانه همیشه در میدان حاظر است و هزینه بسیار بسیار کمتر است»»»»»
در همان زمان ارتش امریکا روی طرحی با نام تی 196 کار می کرد که یک توپ خود کششی 156 م م بزرگ بود . این طرح به مشکلاتی مواجع شد که نتیجه ان تغییر در کالیبر و استفاده کالیبر 155 م م بود زیرا این نوع مهمات در ان زمان به راحتی در ر دسترس بود و برنامه از سال 1954 پی گیری شد و در نهایت درسال 1956 پیش نمونه اول ساخته شد که روی یک شاسی شنی دار بنزینی قرار داشت ولی همچنان با نام تی 196 شناخته می شد . درسال 1959 ارتش امریکا خواهان استفاده از یک شاسی متحرک دیزل شد زیرا مصرف دیزل کمتر بود سوختش ارزانتر از این رو شاسی نفربر ام113 برای توپ جدید انتخاب شد و در همان سال با نام ام 109 به ارتش امریکا معرفی شد و با سفارش اولیه 247 عراده درسال 1962 تحویل به ارتش اغاز شد
توپ155 م م ام 109 بر روی شاسی بر گرفته شده از نفربر ام113 ساخته شده است که از شنی استفاده کرده و قدرت بالای برای عبور از موانع سخت دارد. این شاسی دارای یک موتور دیزل هشت سیلندر 2 زمانه خنک شونده با اب است و 405 اسب بخار قدرت داشت . خودرو دارای یک گیربکس شش دنده با چهار دنده رو به جلو و دو دنده رو به عقب است. خودرو دارای سرعت 56 کیلومتر بر ساعت و بیشترین برد 350 کیلومتر می باشد
توپ155 م م نصب شده روی این سیستم ، توپ 155م م ، ام 126 است که برای این سیستم طراحی شد. این توپ روی یک برجک متحرک نصب شده که قابلیت چرخش 360 درجه دارد و میتواند لوله را تا منفی 5 درجه به طرف پایین و مثبت 75 درجه به طرف بالا حرکت کند. همان طور که گفته شد توپ ام 126 روی این سیستم نصب شد ولی بعدها روی نسخه های بعدی نمونه ارتقا یافته این توپ نصب شد که برد اتش را از 14600 تا 18100 متر افزایش یافت . همچنین میتوان از این توپ مهمات هدایت لیزری ایکس کالیبر که از سال 2001 معرفی شد را شلیک کرد که با خرج کمکی تا 37 کیلومتر برد دارد .
گلوله گذاری با دست انجام می شود و در توپ خرج پرتاب از خود گلوله جا است و اول گلوله در لوله لود می شود و بعد از ان خرج پرتاب پشت ان قرار می گیرد.
خودرو دارای شش خدمه است که شامل راننده که در جلوی خودرو قرار دارد، دو توپچی که وظیفه هدفگیر را دارد و در دو طرف برجک قرار دارند ، دو گلوله گذاری و دو سرباز است. یکی از گلوله گذارها وظیفه لود گلوله و دیگری وظیفه لود خرج پرتاب را دارد. خودرو در پشت برجک خود محل نگهداری 34 گلوله و خرج پرتاب را دارد که از طریق دریچه ای در بیرون و پشت برجک میتوان گلوله و خرج را درون عقب برجک قرار میدهند خدمه از درون برجک به انها دسترسی داشته باشد
مدل های مختلف
نسخه M109: نسخه اولیه دارای توپ ام 126 که یک توپ لوله کوتاه بود و برد ان به 14100 متر نیز می رسید. این توپ دارای 28 گلوله در عقب برجک بود و روی برجک نیز از یک مسلسل دفاعی 12.7 م م با 500 گلوله با خود حمل میکند.
نسخه M109A1: نسخه ارتقا یافته با توپ بهبود یافته و بلند تر M126A1 . یک نسخه دیگر از همین توپ با توپ ام 185 نیز تولید شد
نسخه M109A2: این نسخه دارای توپ ام 185 بود و میتواند 27 گلوله را در عقب برجک خود حمل کند. همچنین این توپ دارای یک سیستم عقب نشینی بهتر برای کاهش لگد شلیک است . این نسخه در سال 1978 وارد خدمت شد
نسخه M109A3: ارتقا نسخه ای1 به نسخه ای 2
نسخه M109A4: این نسخه یک ارتقا نسخه ای2 و ای 3 با افزایش فیلتر لازم برای مقاومت در حملات شیمیایی برای خدمه درون ان بود.
نسخه M109A5: این نسخه بر اساس استاندارد های نسخه ای4 تولید شد و دارای توپ دوربرد تر ام 284 با توان اتش در 30000 متری است از این رو برد اتش به شدت افزایش یافته است و همچنین سامانه اتش نیز رایانه ای شده و محاسبه اتش با یک رایانه بالستیک انجام می شود و دقت بشدت بالا رفته است . با در نظر گرفتن افزایش وزن خودرو موتورنیز در این نمونه تقویت شده است و قدرت ان به 440 اسب بخار رسیده است . این نسخه دارای ظرفیت حمل 36 گلوله در پشت برجک است
نسخه M109A6 Paladin
M109A6 که با نام «Paladin» شناخته میشود، نتیجهٔ یک برنامهٔ جامع ارتقاء توپخانه بود که در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ آغاز شد و تبدیل به جایگزینی فراتر از برنامهٔ سادهٔ «افزایش عمر» (Extended Life) برای خانوادهٔ M109 شد. این نسخه (در ابتدا با کد M109A3E2 توسعه یافته) قابلیتهای بقا و آتش را بهطور چشمگیری بهبود بخشید: زره تقویتشده، بازطراحی داخلی برای نگهداری امنتر مهمات و تجهیزات، ارتقای موتور و تعلیق، و بهینهسازی گلولهزن M284 و پایهٔ M182A1. برجستهترین نوآوری Paladin اما بهکارگیری سامانهٔ ناوبری اینرسیال، حسگرهای تعیین جهت اسلحه، سطحی از خودکارسازی و یک سامانهٔ ارتباطی دیجیتال رمزگذاریشده با جهش فرکانسی بود که هم نقشهٔ شبکهای میدان را پشتیبانی میکرد و هم امکان ارسال سریع موقعیت شبکهای و ارتفاع به مرکز هدایت آتش (FDC) را فراهم میساخت. این یکپارچگی باعث شد Paladin بتواند از حرکت بایستد، در کمتر از ۳۰ ثانیه آتش کند و سپس مجدداً حرکت کند (shoot-and-scoot) — قابلیتی که بقای توپخانه را در برابر مقابلهٔ آتش و تهدیدات هوایی و زمینی بسیار افزایش میدهد. ظرفیت نگهداری مهمات داخلی از ۳۶ به ۳۹ گلوله ارتقا یافت. تولید و تحویل مدل از اواخر دههٔ ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ ادامه یافت و تا ژوئن ۱۹۹۹ آخرین دستگاههای سفارششده به ارتش آمریکا تحویل شدند؛ در سالهای بعد نیز سفارشاتی برای گارد ملی ثبت شد. از می ۲۰۲۲ فرایند بازسازی M109A6ها به استاندارد M109A7 آغاز شده است تا این پلتفرم نیز از مزایای ارتقاءات مدرن بهرهمند گردد.
نسخه M109A7:
M109A7 (که پیشتر با نام M109A6 Paladin Integrated Management یا PIM شناخته میشد) جدیدترین نسخهٔ توپخانهٔ خودکششی خانوادهٔ M109 برای خدمت در ارتش ایالاتمتحده است. مهمترین رویکرد در طراحی A7 ایجاد همکاری و «اشتراک قطعات» با نفربر رزمی بردلی است؛ این اشتراک شامل موتور، گیربکس و سامانهٔ تعلیق و زنجیرهاست تا هزینههای تولید، لجستیک و نگهداری کاهش یابد.
تغییر فنی برجستهٔ M109A7، بهرهگیری از سامانهٔ برقِ داخلی ۶۰۰ ولت و انتقال از سیستمهای هیدرولیک به محرکها و اجزای الکتریکی است؛ محرک الکتریکی برجک و رامر الکتریکی گلوله (که از توسعههای اولیهٔ XM1203 وام گرفته شدهاند) باعث حرکت سریعتر برجک، برخورد یکنواختتر گلوله در لوله، پایداری سرعت خروجی و دقت بهتر میشوند. این پلتفرم برای پذیرش فناوریهای شبکهمحور و بستههای الکترونیکی آینده طراحی شده است.
از منظر عملکرد، M109A7 میتواند نرخ شلیک «پایدار» یک گلوله در دقیقه و حداکثر تا چهار گلوله در دقیقه را پشتیبانی کند. وزن عملیاتی آن حدود ۷۸,۰۰۰ پوند (حدود ۳۵ تُن) است و ظرفیت وزن تا ۱۱۰,۰۰۰ پوند پیشبینی شده است؛ باوجود افزایش وزن، این مدل از نسخههای پیشین سریعتر (حدود ۳۸ مایل بر ساعت / ۶۱ کیلومتر بر ساعت) و مانورپذیرتر عمل میکند.
فرآیند تولید و بهکارگیری شامل مرحلهٔ تولید محدود اولیه (LRIP) و قراردادهای بعدی بود: تصمیم برای آغاز تولید LRIP در ۲۰۱۳ تصویب و تحویلهای LRIP از ۲۰۱۵ آغاز شد؛ قرارداد تولید با نرخ کامل (FRP) در دسامبر ۲۰۱۷ امضاء گردید. برنامهٔ ارتش تدارک صدها دستگاه و در مجموع ارتقای حدود ۶۸۹ دستگاه Paladin به استاندارد A7 را در نظر دارد.
قابلیتهای آتش و مهمات نیز در حال توسعهاند: معرفی گلولهٔ XM1113 با پیشران راکتی (RAP) برد مؤثر را به حدود ۴۰ کیلومتر میرساند و از مواد منفجرهٔ «حساسیتپایین» استفاده میکند تا ایمنی مهمات افزایش یابد. همچنین پروژههایی برای افزودن بارگذار خودکار (autoloader) جهت افزایش نرخ پایدار آتش تا حدود ۶–۱۰ گلوله در دقیقه و استفاده از پیشرانهای فوقشارژشده که نیازمند بازطراحی بخش توپخانه برای تحمل فشارهای بالاتر هستند، پیگیری میشود.
در مجموع، M109A7 نتیجهٔ بهروزرسانیهای مهندسی و لجستیکی است که خانوادهٔ قدیمی M109 را برای میدان نبرد شبکهمحور و نیازهای مهمات دوربرد نوین آماده میکند؛ تمرکز آن بر افزایش پایداری، دقت، قابلیت حمل و نگهداری مؤثر در کنار پر کردن ظرفیتهای آتش آیندهنگر است.
نسخه ام109 KAWEST: این نسخه برای سوئیس تولید شد و دارای توپ ال 47 با کالیبر 155 م م است نسخه کششی ان که به کامیون بسته می شود نیز در این ارتش خدمت میکرد. این نمونه توان اتش شش گلوله بر دقیقه دارد و انبار مهمات ان 36 گلوله را حمل میکند . دارای سامانه هدایت ماهواره است سامانه کنترل اتش و محاسبه اتش رایانه ای و سامانه دید حرارتی برای رزمی شبانه و اتش مستقیم است
نسخه ام 109 ال 52: نسخه توسعه یافته به صورت مشترک توسط المان و هلند مجهز به توپ PzH 2000 المانی. این نسخه توان اتش تا ده گلوله بر دقیقه را دارد و انبار مهمات ان 35 گلوله ای است
کا55: نسخه تولید شده ام 109 ای2 در کره جنوبی دارای سامانه اتش ساخت سامسونگ است . این نسخه دارای نمایشگر رنگی، رایانه اتش دیجیتال، جی پی اس و واحد برق کمک است . 1040 عراده ان تولید شد
ام992: خودرو پشتیبانی توپخانه که در واقع محل نگهداری مهمات برای اتش بار ام 109 است. این خودرو دارای همان شاسی ام 109 است ولی فاقد برجک و توپ است و در درون خود 110 گلوله و 116 خرج پرتاب حمل میکند . همه مشتریان ام 109 این نمونه را خریداری نکردند
ام109 یکی از فراگیر ترین توپ های خود کششی جهان است که در بیش از 30 ارتش جهان به خدمت گرفته شد و همکنون بیش از 2000 عراده ان در ارتش امریکا در خدمت است که 950 عراده در دست نیروی زمینی امریکا می باشد و بعید است تا سال 2050 نیز جایگزینی برای این توپ باشد.
از جمله دارندگان این توپ در منطقه خاورمیانه میتوان به عربستان شامل انواع ام2 و ام7 (بیش از 400 عراده)،پاکستان 300 عراده از انواع ای 5، مصر 400 عراده از انواع ای2 و ای 5، اسرائیل 600 عراده از نوع ای5، اردن 350 عراده از نوع ای 3،عراق 24 عراده از نوع ای 5 اشاره کرد
ام 109 در ایران. ایران در زمان رژیم گذشته 440 عراده از نسخه ای 1 را تحویل گرفت و در جنگ از انها به خوبی استفاده کرد. ایران بعد از جنگ نسخه ای از این توپ را با نام رعد 2 تولید کرد که شامل توپ 155 م م بر روی شاسی تی72 است
مشخصات
طول: 9.1 متر
وزن 27 تا 35 تن بسته به مدل
خدمه:4 تا 6 نفر
توپ:155 م م
خزانه مهمات: 27 تا 39 گلوله بسته به مدل
سرعت اتش :4 تا 10 گلوله بسته به مدل
برد اتش : بسته به مدل 18 تا 30 کیلومتر
قدرت موتور شاسی: 405 تا 450 اسب بخار بسته به مدل
سرعت: 45 تا 61 کیلومتر بر ساعت
برد شاسی:350 کیلومتر
ترجمه: عبدالحمید تارخ
منابع:
http://www.globalsecurity.org/military/systems/ground/m109-intro.htm
