جنگنده چند منظوره JF-17 تاندر

جنگنده چند منظوره JF-17 تاندر

برورسانی: شهریور 1405

در اواخر دهه 1980 پاکستان به دنبال  یک جنگنده چند منظوره برای جایگزینی جنگنده  های چون جی 7 و کیو5 و میراژ  3و 5 بود.این کشور در مرحله اول نظر خود را بر روی پروژه سوپر 7  نسخه ارتقا یافته اف7 جلب کرد که یک همکاری مشترک بین چین و گرومی  امریکا بود.این طرح در نهایت به دلیل تحریمات امریکا   در پی حوادث  میدان تیان‌آن‌من   در سال 1989 لغو شد.در سال 1991 چین به تنهای طرح سوپر 7 را پیش گرفت . در سال 1995 طی قرار دادی  بین چین و پاکستان قرار بر تکمیل جنگنده جدید بر مبنای سوپر 7 گرفته شد و کمپانی میگ روسیه نیز یکی از پیمانکاران این طرح شد.

پروژه  جدید اف سی 1 نام گرفت و در سال 1998 کمپانی کیلموف روسیه اعلام کرد نسخه ای از موتور توربوفن ار دی33 با نام  ار دی 93 به عنوان موتور اف سی1 توسعه خواهد داد.در سال 1999 پاکستان خواهان یک مناقصه برای تامین رادار، اچ یو دی و نمایشگرهای اف سی1 شد که در این میان چندین شرکت  از ایتالیا، فرانسه  و انگلستان در این پروزه شرکت کردند

از سال 1998 با ازمایش اتمی و تحریم های غرب سرعت توسعه طرح جدید را کاهش داد  ولی در نهایت کار از سال 2001 سرعت گرفت و اولین فروند در سپتامبر  سال 2002 ساخت اولین نمونه اغاز شد و در همان سال در نمایشگاه پاریس به نمایش گذاشته شد.در همین سال اولین  نسخه تولید موتور ار دی93 تحویل شد و اولین فروند امده پرواز شد. جنگنده در چین اف سی1 و در نسخه صادراتی جی اف17 نامید شده.با در نظر گرفتن توسعه همزمان  این طرح با طرح جی 10 برخی از فناوری ها پروژه  جی 17 روی این طرح نیز نصب شد که باعث کاهش چشمگیر  توسعه و قیمت نهایی این طرح شد.

در 31 نوامبر 2003 اولین نمونه اماده  شد و در اواخر ماه اوت اولین پرواز خود را انجام داد.این نمونه پی تی 01 نام گرفت و 7 اوریل 2004 بعد از 30 پرواز توسط یک خلبان پاکستاتی نیز در چین تست شد.در مارس 2004 پاکستان اعلام کرد قصد سفارش  200 فروند از این پرنده را دارد.

در پیش نمونه سوم که پی تی 03 نام داشت کمی تغییرات  انجام  شد و وزن  افزایش  پیدا  کرد و در پیش نمونه چهارم یا پی تی 04  در سال 2006 میلادی تجهیزات و الکترونیک مورد نظر پاکستان نصب شد.سر انجام بعد از تست های مختلف  روی شش پیش نمونه در سال 2008 پاکستان سفارش  50 فروند جی اف17 را داد .ولی قبل از اینکه به مراحل  مختلف  عملیاتی شدن جی اف17 بپردازیم در مورد این جنگنده بیشتر بدانیم

جی اف17 یک جنگنده چند منظوره  تک سرنشینه  تک موتوره  است که از بدنه ای الومنیومی  ساخته شده اگرچه در برخی نقاط از تیتانیوم و فولاد نیز استفاده شده است.بدنه  برای 4000 ساعت پرواز طراحی شده که حدود 25سال می شود و هر 1200 ساعت پرواز نیاز به تعمیرات  دارد. دارای  ارابه  فرود تک چرخ است و  ترمز هیدرولیک ضد سرش  است . طرح ورودی  هوا برای کاستن سرعت هوای ورودی با سرعت زیر صوت طراحی شده و در طراحی توان تامین  هوایی مورد نظر موتور را در مانورهای تند در نظر گرفته شده است. ورودی هوا یکی از موارد تفاوت  بین پیش  نمونه و نسخه تولیدی است و در پیش نمونه ورودی بزرگتر و مستطیلی  شکل شده بود ولی در نسخه تولید کوچکتر و حلالی شده  بود .دارای  بال دلتای برش خورده است و دارای  ریشه بالای کشیده  برای  افزایش  نیروی رو  به بالای بیشتر است که باعث افزایش چالاکی میشود. سکان عمودی و دو بالچه زیر موتور برای کنترول و پایداری  سمتی به کار میروندو  هواپیما دارای سامانه پروازی دیجیتال  با سیم است (FBW) و توسط رایانه هدایت میشود.

کابین خلبان دارای  یک دید کامل و 360  درجه است  و دارای دسته هدایت  در میان دو پای خلبان است. دارای  سیستم هوتاس در کابین برای تنظیم جریان سوخت بر روی دست گاز است  و خلبان بر روی صندلی پرتاب شونده صفر صفر مارتین بیکر سوار میشود و کابین دارای یک اچ یو دی ساخت ایتالیا  است و از سه نمایشگر رنگی چند منظوره بهره  میبرد  که تمامی  اطلاعات  پروازی را نمایش  می دهد .هر سه نمایشگر 20.3 در 30.5 سانتیمتر  ابعاد دارند.

نرم افزار رایانه جی اف17 شامل  یک میلیون خط اطلاعات بر اساس زبان برنامه نویسی ADA است که ان نیز توسط  زبان سی ++ نوشته شده است.این نرم افزار  مسئولیت اصلی هدایت سامانه کنترل پرواز دیجیتال  با سیم این هواپیما را دارد و یک سامانه هدایت چهار کاناله را  تحت کنترل دارد.همانند تمامی  هواپیما مجهز به این روش هدایت به صورت خودکار دست  به  کنترل هواپیما با کمک سطوح  متحرک هدایت می زند .

یک سامانه دفاعی  یکپارچه شامل  پرتاب کننده  پوشاله  و شراره  هشدار دهنده  رادار با پوشش 360 درجه،سامانه هشدار دهنده فروسرخ  با پوشش 360 درجه جهت  اخطار در مورد نزدیک شدن موشک و سامانه جنگ الکترونیک و ضد جنگ الکترونیک  می باشد  .

42 فروند جی اف17 اولیه تحویلی   به پاکستان  مجهز به رادار چینی کی ال جی7 می باشند  که نوع ساده تر رادار کی ال جی10 متعلق  به جنگنده جی10 بود. رادار کی ال جی7 دارای دیش  ارایه فازی است  و خود بر اساس پالاس داپلر کار میکند. این رادار با همکاری فازاترون روسیه طراحی شده و یکی از چندین نمونه رادار است که در صورت  سفارش مشتری  قابل نصب روی جی اف17 است.رادار دارای برد  کشف 130 تا  150 کیلومتر  بر ضد جنگنده ای با سطح مقطعی 5 متر مربع است (سوخوی30 و یا میراز 2000) و برد ان برد ضد یک میگ 29 و یا  یک اف16 60 تا 75 کیلومتر است. برد کشف در حالت نگاه به پایین 35 کیلومتر است و میتواند 40 هدف  را زیر نظر گرفته اطلاعات  ده هدف را پردازش و به دو هدف درگیر شود.رادار توان کشف و رهگیری اهداف دریایی و زمینی و توان نقشه برداری از سطح زمین با یک حالت مصنوعی  روزنه ساختگی و همچنین تعقیب عوارض و پستی و بلندی زمین  را دارا می باشد   و میتواند موشک های رادار فعال چینی اس دی 10 را شلیک کند و از طیف وسیعی  از موشک های هوا به هوای رادار فعال چون ار77 و یا میتئور میتوان پشتیبانی کند.برد این رادار بر ضد یک کشتی 150 کیلومتر عنوان شده است و دارای  وزن 120 کیلوگرم یکی از سبکترین رادارهای موجود است.

خلبان از یک کلاه  پروازی با یک سامانه الکترو نوری ساخت چین بهره میبرد . این سامانه مشابه سامانه های هدفگیری نصب شده  روی کلاه خلبانان روسی و امریکایی  است  که با نگاه کردن به هدف جستجوگر موشک فروسرخ را متوجه  هدف میکند تا تنها همان نقطه از اسمان  را جستجو کند.همچنین این سامانه به غلاف  دید حرارتی و نشان گذار لیزری نیز شیر است و خلبان با نگاه کرد به هر سمت  دوربین این دید حرارتی غلاف نیز به همان سمت بر میگردد.

از جمله دیگر تجهیزات  الکترونیک میتوان به غلاف جنگ الکترونیک کی جی 300 جی ساخت چین و غلاف نشان  گذاری و ناوبری شبانه دبیلو ام دی 7 اشاره کرد. این غلاف توان کشف یک هدف از 18 کیلومتری و نشان  گذاری لیزری ان از 13 کیلومتری را دارد

جی اف17 از موتور روسی ار دی 93 بهره می برد.این موتور بر اساس موتور ار دی 33 جنگنده میگ 29 طراحی شده و با ارتقائات  انجام  شده مصرف سوخت کمتردارد  .این موتور دارای قدرت 11510 پاوند بدون پس سوز و 19000 پاوند با پس سوز است و رانش به وزن 0.99 را برای این جنگنده با سوخت داخلی تامین میکند.این نمونه دارای  عمر 2200 ساعت است و چین  بر اساس این موتور با فناوری  پیشرفته تر موتور دبیلو اس 13 را توسعه داده است که در صورت سفارش مشتری قابل نصب بر روی جی اف 17 است.

دارای پنج  مخزن سوخت داخلی و  توان حمل سه مخزن سوخت خارجی شامل  دو مخزن  1100 لیتری زیر بال و یکی مخزن  800 لیتری زیر بدنه  است . همچنین دارای  لوله سوختگیری  هوایی قیفی  است و میتوان بر روی ان غلاف سوخت رسانی یار به یار  نیز نصب کرد.در سال 2013 نیروی هوایی پاکستان اعلام کرد امکانات سوخت رسانی یار به یار برای جی اف17 در نظر گرفته شده و به زودی این پرنده این امکان را پیدا خواهد کرد.

جی  اف17 دارای هفت جایگاه جنگ افزاری است. دو عدد زیر هر بال  یکی نوک هر بال و یکی در زیر بدنه. توان حمل 3629 کیلوگرم سلاح را دارد که شامل   انواع  سلاح های چینی روسی و غربی بسته به سفارش مشتری است.

جنگ افزار ثابت  یک توپ23 م م دو لول  مانند  تمامی جنگنده های چینی است که دارای 280 گلوله است. این توپ با سرعت اتش 3500 گلوله را دارد و بر اساس توپ روسی جی اس اچ 23 -2 طراحی شده و می توان ان را با نسخه دو لول  30 م م که بر روی سوخوی25 نصب است جایگزین کرد.

سلاح هوا به هوای این جنگنده شامل موشک فروسرخ  پی ال 5 ایی -2 و پی ال 9 و در صورت سفارش مشتری موشک سایندوندر  نسخه ال و یا ام است  که میتواند تا شش موشک هوا به هوای فروسرخ را حمل کند. موشک هوا به هوای فراتر  از میدان دید این جنگنده شامل  موشک رادار فعال چینی اس دی 10 نسخه صادراتی موشک پی ال 12  با برد حدود 50 کیلومتر است.نسخه ای دس 10 ای تحویلی  به چین دارای  برد 70 کیلومتر و وزن 199 کیلوگرم است . جی اف 17 میتواند  تا چهار تیره از این موشک  را حمل کند.می توان در صورت سفارش مشتری موشک روسی ار 77 و یا اسرائیلی دربی را نیز با این جنگنده هماهنگ کرد.در نسخه جی اف17 بلوک3 توان حمل و شلیک موشک هوا به هوای رادار فعال پی ال 15 با برد 185 کیلومتر در نسخه صادراتی را دارد

در بخش هوا به زمین  طیف وسیعی از تسلیحات  غربی وشرقی قابلیت همانگ سازی با جی اف17 را دارند.همکنون این جنگنده در ارتش پاکستان  بمب های سقوط  ازاد مارک 82 و 84 و بمب های خوشه ای را میتواند حمل کند در کنار ان بمب های لیزری امریکایی جی بی یو 10 و 12 ،بمب لیزری چینی ال تی2 سلاح دوربرد  اپتیکی اچ 2 با برد 60 و نسخه اچ 4 با برد 120 کیلومتر ساخت پاکستان و بمب هدایت ماهواره ای ال اس 6 ساخت چین .همچنین توان حمل موشک ضد کشتی سی 802و 803 و همچنین موشک کروز پاکستانی رعد با برد 350 کیلومتر را دارد.از جمله سلاح های قابل حمل توسط این جنگنده میتوان به موشک ضد کشتی مافوق صوت سی ام400 چینی با برد 5 ماخ و برد 100 تا240 کیلوتر بسته به ارتفاع پروازی است

شعاع انتقالی با سه مخزن سوخت خارجی بدون تسلیحات 3482 کیلومتر  و با چهار موشک و یه مخزن سوخت 1350 کیلومتر است

مدل های مختلف جی اف17

جی‌اف-۱۷ بلوک ۱ — نسخه تک‌سرنشین جنگنده جی‌اف-۱۷ تاندر که در بالا به ان اشاره شد. تولید در چین از ژوئن ۲۰۰۶ و در پاکستان از سال ۲۰۰۷ آغاز شد. سه سلاح چینی که ابتدا بر روی آن یکپارچه شدند عبارتند از: موشک هوابه‌هوای پی‌ال-۵ئی ۲، موشک هوابه‌هوای اس‌دی-۱۰، و موشک ضدکشتی سی-۸۰۲ای‌کی. به گفته سرتیپ جنید از نیروی هوایی پاکستان، هواپیماهای بلوک ۱ عملکردی “بهتر از حد انتظار” داشتند. تولید بلوک ۱ در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۳ با تحویل پنجاهمین فروند به پایان رسید که ۵۸ درصد از آن در پاکستان تولید شده بود. قیمت هر فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۱ تقریباً ۱۵ میلیون دلار آمریکا است.

جی‌اف-۱۷ بلوک ۲ — نسخه تک‌سرنشین جی‌اف-۱۷ تاندر. تولید از ۱۸ دسامبر ۲۰۱۳ آغاز شد و آزمایش‌های اولیه از ۹ فوریه ۲۰۱۵ شروع گردید. هواپیماهای بلوک ۲ از مواد کامپوزیتی در بدنه برای کاهش وزن، قابلیت سوخت‌گیری هوایی، رادار و اویونیک بهبودیافته، ظرفیت حمل بار بیشتر، دیتا لینک (ارتباط داده) و قابلیت‌های جنگ الکترونیک بهره می‌برند. رئیس شرکت هواپیمایی پاکستان، مارشال هوایی جاوید احمد گفت: “ما سالانه ۱۶ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۲ را به نیروی هوایی پاکستان تحویل خواهیم داد” و کارخانه تولیدی ظرفیت تولید ۲۵ فروند در سال را دارد. بر اساس گزارش رسانه‌های محلی، شرکت هواپیمایی پاکستان در دسامبر ۲۰۱۵ شانزدهمین فروند بلوک ۲ را تحویل داد که امکان تشکیل چهارمین اسکادران جی‌اف-۱۷ را فراهم کرد. قیمت هر فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۲ تقریباً ۲۵ میلیون دلار آمریکا است.

جی‌اف-۱۷بی بلوک ۲ — نسخه دو سرنشینه جی‌اف-۱۷ تاندر. نخستین پرواز در چنگدو، چین در ۲۷ آوریل ۲۰۱۷ انجام شد. تولید انبوه در چین و پاکستان از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ ادامه داشت. در مجموع ۲۶ فروند ساخته شد – چهار فروند اول در چنگدو و ۲۲ فروند باقیمانده در کامره (پاکستان) تولید گردید. نقش‌های چندگانه این نسخه شامل استفاده به عنوان (۱) مربی تبدیل برای جی‌اف-۱۷، (۲) مربی مقدماتی جنگنده (LIFT)، (۳) هواپیمای تهاجمی زمینی، و (۴) هواپیمای شناسایی است. علاوه بر دو صندلی، ستون فقرات پشتی بزرگتر و دم عقب‌تر، تفاوت دیگر بین جی‌اف-۱۷بی و جی‌اف-۱۷ این است که جی‌اف-۱۷بی در عمود‌دم خود سوخت ذخیره می‌کند، در حالی که جی‌اف-۱۷ چنین قابلیتی ندارد. جی‌اف-۱۷بی مانند اف-۱۶ دارای مخازن سوخت یکپارچه است. هر بال ۵۵۰ پوند و دم عمودی ۲۱۰ پوند سوخت ذخیره می‌کند که همراه با سوخت داخلی، مجموع سوخت به ۴۹۱۰ پوند می‌رسد. همراه با سه مخزن خارجی سوخت (قابل پرتاب)، هواپیما می‌تواند مجموعاً ۱۰۰۰۰ پوند سوخت حمل کند. جی‌اف-۱۷بی بلوک ۲ها به رادار کِل‌جی-۷ای از نوع آرایه اسکن الکترونیکی فعال (AESA) با خنک‌کننده هوایی (که تحت لیسانس در کارخانه تولید اویونیک شرکت هواپیمایی پاکستان در کامره تولید می‌شود) مجهز خواهند شد.

جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ — نسخه تک‌سرنشین پیشرفته جی‌اف-۱۷. نخستین پرواز در چنگدو، چین در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۹ انجام شد. تا دسامبر ۲۰۲۰، دو نمونه اولیه تحت آزمایش‌های پروازی قرار داشتند، یکی در چین و دیگری در پاکستان. تولید انبوه در شرکت هواپیمایی پاکستان در کامره از ۳۰ دسامبر ۲۰۲۰ آغاز شد. ویژگی‌های پیشرفته این مدل عبارتند از:

– رادار کِل‌جی-۷ای از نوع آرایه اسکن الکترونیکی فعال (AESA) با خنک‌کننده هوایی (تولید تحت لیسانس در پاکستان)

– سیستم کنترل پرواز دیجیتال سه‌محوره با سیم‌کشی (fly-by-wire)

– سیستم جستجو و ردیابی فروسرخ (IRST)

– سیستم نمایشگر و نشان‌گر روی کلاه‌خود (HMD/S) که به صورت مشترک توسط پاکستان و چین تولید شده است

– سامانه هشدار نزدیک‌شدن موشک (MAWS) مشابه آنچه در جی-۱۰ سی، جی-۱۶ و جی-۲۰ چین استفاده می‌شود

– نمایشگر دیدبالای هولوگرافیک جدید، بزرگتر و نازک‌تر (HUD) مشابه آنچه در جی-۱۰ سی و جی-۲۰ استفاده می‌شود

– سیستم مدیریت جنگ الکترونیک پیشرفته

– یک جایگاه (هاردپوینت) اضافی در زیر چانه

– استفاده بیشتر از کامپوزیت‌ها برای کاهش وزن بیشتر

– جایگزینی موتور کلیموف آر‌دی-۹۳ام‌ای با موتور گویژو دبلیواس-۱۳ با رانش بیشتر و نسبت رانش به وزن بهتر

رادار کِل‌جی-۷ای می‌تواند به طور همزمان ۱۵ هدف را ردیابی و ۴ هدف را درگیر کند. مقامات نیروی هوایی پاکستان جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ را یک جنگنده “نسل چهارم پلاس” توصیف کرده‌اند. انتظار می‌رفت اولین هواپیماهای جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ تولیدشده توسط پاکستان در اواخر سال ۲۰۲۱ از خط تولید خارج شوند. نیروی هوایی پاکستان سفارش ۵۰ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ را داده بود که تحویل آن‌ها از اوایل سال ۲۰۲۲ آغاز می‌شد. در اوایل ژانویه ۲۰۲۲، تصاویری از ۱۰ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ تولیدی پس از خروج از خط تولید در شرکت هواپیمایی پاکستان در کامره منتشر شد. اولین محموله از جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ در مارس ۲۰۲۳ به نیروی هوایی پاکستان تحویل داده شد.

مقاله ای کامل در مورد جی اف17 بلوک 3  را اینجا بخوانید

اپراتورها (استفاده‌کنندگان)

جمهوری آذربایجان

نیروی هوایی آذربایجان: ۹ فروند تحویل داده شده، ۳۱ فروند در دستور خرید

میانمار

نیروی هوایی میانمار: ۱۳ فروند تحویل داده شده، ۳ فروند در دستور خرید

نیجریه

نیروی هوایی نیجریه: ۳ فروند تحویل داده شده

پاکستان

نیروی هوایی پاکستان: 50 فروند بلوک1 ،  62 فروند بلوک 2 ،26 فروند جی اف17 بی،  42 فروند بلوک 3

 کاربران آینده

لیبی

نیروی هوایی لیبی: ۱۶ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ توسط ارتش ملی لیبی سفارش داده شده است

سومالی

نیروی هوایی سومالی: ۲۴ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ پس از مذاکرات فوریه ۲۰۲۶ و امضای قرارداد در آوریل ۲۰۲۶ سفارش داده شده است

پاکستان به عنوان شریک اصلی تولیدکننده و بزرگترین کاربر این جنگنده، ناوگان عظیمی از جی‌اف-۱۷ را در اختیار دارد. تا کنون ۱۸۰ فروند از این جنگنده به نیروی هوایی پاکستان تحویل داده شده و ۸ فروند دیگر نیز در دستور خرید قرار دارد. این جنگنده‌ها در هشت پایگاه هوایی مختلف در سراسر پاکستان مستقر شده‌اند و در اسکادران‌های متعددی به کار گرفته می‌شوند. اسکادران‌های فعال شامل اسکادران ۱۸ در پایگاه بولاری که به عنوان واحد آموزشی تبدیل خلبانان جی‌اف-۱۷ فعالیت می‌کند، اسکادران ۲ و ۸ در پایگاه مسرور (کراچی)، اسکادران ۱۶ در پایگاه مینهاس (کامره) که از سال ۲۰۱۱ فعال است، اسکادران ۲۶ در پایگاه پیشاور که قدیمی‌ترین اسکادران جی‌اف-۱۷ محسوب می‌شود و از سال ۲۰۱۰ فعالیت خود را آغاز کرده، اسکادران ۱۴ در پایگاه رفیقی (شورکوت) و اسکادران ۲۸ در پایگاه سامونگلی (کویته). همچنین یک پرواز آزمایش و ارزیابی ویژه در پایگاه مینهاس بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ مشغول به کار بوده است.

جمهوری آذربایجان یکی از مشتریان جدید و مهم این جنگنده به شمار می‌رود. این کشور تا کنون ۹ فروند از این جنگنده را تحویل گرفته و سفارش سنگینی برای ۳۱ فروند دیگر داده است که نشان‌دهنده عزم جدی باکو برای نوسازی نیروی هوایی خود با استفاده از جی‌اف-۱۷ است. آذربایجان با توجه به تنش‌های منطقه‌ای با ارمنستان، به دنبال تقویت توان هوایی خود با جنگنده‌های مدرن و مقرون‌به‌صرفه است.

میانمار نیز از دیگر کاربران آسیایی این جنگنده است که تا کنون ۱۳ فروند از آن را تحویل گرفته و ۳ فروند دیگر نیز سفارش داده است. این جنگنده‌ها در پایگاه هوایی مِیکتیلا مستقر شده‌اند و نقش مهمی در نوسازی ناوگان هوایی میانمار ایفا می‌کنند. میانمار که سال‌ها تحت تحریم‌های تسلیحاتی غرب قرار داشته، به جی‌اف-۱۷ به عنوان یک جایگزین مناسب برای جنگنده‌های قدیمی خود روی آورده است.

نیجریه به عنوان نخستین کاربر آفریقایی جی‌اف-۱۷، ۳ فروند از این جنگنده را در اختیار دارد که در پایگاه هوایی ماکوردی مستقر هستند. نیجریه با خرید این جنگنده‌ها، گام مهمی در مقابله با تهدیدات تروریستی و شورشی در منطقه برداشته است و احتمالاً در آینده سفارشات بیشتری برای این جنگنده خواهد داد.

در میان کاربران آینده، لیبی با سفارش ۱۶ فروند از نسخه پیشرفته بلوک ۳ توسط ارتش ملی لیبی، قصد دارد ناوگان هوایی خود را پس از سال‌ها جنگ داخلی بازسازی کند. همچنین سومالی پس از مذاکرات فوریه ۲۰۲۶ و امضای قرارداد در آوریل همان سال، ۲۴ فروند جی‌اف-۱۷ بلوک ۳ را سفارش داده است که نشان‌دهنده گسترش نفوذ این جنگنده در قاره آفریقا و تمایل کشورهای این منطقه به تنوع‌بخشی به منابع تسلیحاتی خود است.

به طور کلی، جی‌اف-۱۷ با قیمت مناسب، قابلیت‌های رزمی قابل قبول و ارتقاءپذیری بالا، موفق شده است جایگاه خود را در بازار جهانی تسلیحات تثبیت کند و کشورهای مختلف از آسیا تا آفریقا و قفقاز را به خود جذب نماید. استقبال گسترده از این جنگنده به ویژه در نسخه پیشرفته بلوک ۳، نشان می‌دهد که این محصول به یک گزینه جدی در رقابت با جنگنده‌های غربی و روسی در بازارهای نوظهور تبدیل شده است.

(((((در 21 جولای سال 2017 میلادی   یک فروند شاهد 129 توسط یک جنگنده جی اف17 ارتش پاکستان  بر فراز پاکستان به زیر کشیده شد داستان  بر میگردد به حملات چند باره گروه های مخالف جمهوری اسلامی از داخل  خاک پاکستان، و پرواز 24 ساعته شاهد بر فراز پاکستان برای رصد انها که با اعتراض چندین بار این کشور همراه بود و در نهایت انها تصمیم به سرنگونی یک شاهد گرفتند تا پرواز های بعدی شاهد کنسل شود))))

برخی از مشخصات جی اف17   عبارت اند از    طول و ارتفاع 92   .14  و 4.72  متر ،وزن خالی 6586  کیلوگرمی ،بیشترین سرعت  1.6  ماخ ، برد انتقالی با سه مخزن سوخت خارجی 3400 کیلومتر  ، سقف پرواز 17000  متر .این هواپیما از یک دستگاه موتور ار دی 93 با توان 11106 پوند بدون پس سوز و 19000 پاوند با پس سوز بهره می برد   .  جی اف17 دارای یک توپ داخلی دو لول 23 م م و 7 جایگاه جنگ افزاری شامل  دو جایگاه در زیر هر بال،یک جایگاه  نوک هر بال و یک جایگاه در زیر بدنه است با توان  حمل 3600 کیلوگرم سلاح شامل   موشکهای فروسرخ  چینی پی ال 5 و پی ال 9 ،موشک رادار فعال پی ال 12 ، موشکهای  سایندوندر و ماژیک ،موشک ضد کشتی سی 802 و سی803  ،موشک کروز رعد ساخت پاکستان  و انواع  بمب های لیزری  امریکا و چینی و بمبهای هدایت اپتیکی

ترجمه :عبدالحمید تارخ