در دهه ۱۹۶۰ ارتش های درگیر در مسابقه تسلیحاتی جنگ سرد برای جایگزین تانک های قدیمی خود دست به طراحی تانک های جدید زدند. انگلستان تانک چیفتن ،فرانسه تانک AMX-30 ،المان تانک لوئپارد۱ و امریکا تانک M60پاتن را وارد ارتش های خود کردند.ولی در میان این تانک ها این نسل در شرق تانکی ساخته شد که می توان به جرات ان را برترین تانک در بین این نسل دانست.این تانک همان T72بود .در واقع T72 را باید اولین نسل از تانک های  روسی دانست که تنها به داشتن زره کلفت  و توپ کارامد بسنده نکرده بلکه به سیستمهای الکتریکی مانند سیستم کنترول اتش بالستیک و مسافت یاب لیزری نیز تجهیز شدند .این تانک نسبت به همتایان غربی همه دوره خود دارای تحرک بالاتر و قدرت اتش بیشتری بود.اگرچه شهرت این تانک را باید تا حدی به خاطر تولید وسیع و به  خدمت گرفته شدن به صورت فزاینده ای نسبت به همتایان غربیش نیز دانست. تاریخچه T72 به سالهای اواسط دهه ۱۹۶۰ بر می گرد زمانی که ارتش شوروی نیاز به تانک جدید  برای مقابله با مدل های پیشرفته تر تانک پاتن یعنی نسخه جدید M60A3 نیاز داشت  که از مدل M60A2 به صورت چشم گیر برتر بود.ولی دلیل اصلی نیاز به یک تانک جدید  جایگزینی تانک T55 در کشورهای پیمان ورشو(و البته خود ارتش سرخ) بود. از این رو کارخانه Uralvagonzavod دست به توسعه طرحی بر اساس موتور V-46 زد که در ان زمان نام این طرح ، پروژه ۱۷۲ بود. سر مهندس این طرح اقایی Leonid Karchev  بود که قبل از این نیز در پروژه T64 در گیر بود.سر انجام مدل بهسازی شده ۱۷۲ با نام ۱۷۲M به مرحله ساخت ازمایشی رسید و بعد از تست های رزمی بین سال های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۳ این تانک در خط تولید جایگزین تانک های T55 شد .

T-72M1_2004_01

تی ۷۲  شباهت های بسیار از نظر فرم کلی بدنه با تانک های قبلی شوروی همچون تی ۶۲ دارد…برجکی نیم کروی با شیب مناسب  است . تانک دارای  سه خدمه است . راننده در جلوی تانک قرار دارد و  از طریق یک دریچه در بالای سرش وارد تانک می شود . دارای سه پیسرکوپ برای دید رو به بیرون است که میتوان  پیسرکوپ جلوی را به چشمی دید شبانه نسل اول  تجهیز کرد.  در برجک فرمانده و توپی قرار دارد. فرمانده سمت راست و توپ چی در سمت چپ. فرمانده دارای  یک دریچه در بالای سر خود است که بر روی دریچه یک نور افکن دید فروسرخ او یو -۳ جی کی ام  برای دید شبانه  نصب است. دارای  پنچر های کوچک بر روی دریچه خود است که میتواند دید ۳۶۰ درجه داشته باشد و همچنین  یک سایت برای دید رو به  جلو بر روی دریچه در اختیار دارد. توپ چی در سمت  چپ قرار دارد و دو سایت  یکی از نوع تی بی دی –کا۱  برای هدفگیری توپ ۱۲۵ م م  است و یک سایت  دید حرارتی تی پی ان – ۱-۴۹-۲۳  با توان درشت نمایی ۵٫۵ ایکس در اختیار  دارداین سایت توان درگیری در شب تا برد ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ متری را به توپ چی فراهم میکند . هر دو بر روی برجک بالای سر توپ چی قرار دارند که البته سایت هدفکیری توپ ۱۲۵ م م جلوتر است.سایت اتش اجازه درگیر در روز را در برد ۴۰۰۰ متر را میدهد اگرچه برد واقعی درگیر باتوپ  ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ متر است.

720px-T72_crew.svg

تانک در  برخی نسخه ها دارای  موتور دیزل  وی ۴۵ با توان ۷۸۰ اسب بخار بهره می برد ولی از نسخه بی به بعد دارای  موتور وی ۸۴ با توان ۸۴۰ اسب بخار بود. این موتور کارکرد خوبی و مصرف مناسبی دارد و با در نظر گرفتن وزن ۴۵ تنی تی ۷۲ در حالت سنگین دارای رانش به وزن ۱۸٫۸ اسب بخار بر تن با موتور ۷۸۰ اسب بخاری است که رقم بدی نیست

 توپ اصلی تانک یک توپ ۱۲۵ م م بدون خان با گلوله گذاری  خودکار از نوع ۲ ای ۴۶ بود . سری اول  این توپ بر روی تانک تی ۶۴ نصب شده بود . توپ دارای  توان شلیک انواع مهمات انفجار  شدید ضد زره   و  انرژی جنبشی  و موشک های ضد تانک لوله پرتاب را داشت. خشاب به صورت چرخفلکی  در زیر برجک قرار دارد.این توپ از تی ۶۴ تا تی  ۹۰ روی تمامی تانک های روسی نصب شد و بزرگترین مشکل  تانک های روسی است.  به دلیل شکل قرارگیری مهمات درون خشاب چرخفلکی زیر برجک، نفوذ مهمات دشمن از هر سمت بدنه میتواند باعث اتش سوزی و انفجار شدیدی شود  که  حتی برخی موارد باعث کنده شدن برجک تانک میشود. این مسئله از جمله به دلیل داشتن زره کم در دو طرف بدنه بسیار مشکل ساز بوده و باعث بد نامی تی ۷۲ است

توپ دارای خطای ۱ متر در ۱۸۰۰ متر است و برد نهایی ان ۹۱۰۰ متر است اگرچه برد  اتش با موشک لوله پرتاب ۴۰۰۰ متر است.با وجود اینکه توپ ۱۲۵ ، ۲ ای ۴۶ تی ۷۲ مشابه نسخه تی ۶۴ است ولی سامانه لودکننده گلوله در لوله   این دو با هم فرق دارد. در  خشاب ۲۲ گلوله قرار دارد و ۱۷ گلوله نیز در درون بدنه تانک ذخیره شده است.مهمات های مختلفی بر روی تی ۷۲ نصب می شود  ولی بر روی نسخه های تولید مهمات انرژی جنبشی ۳ بی ام ۴۴ با توان نفوذ در ۴۵۰ م زره صفر درجه و یا مهمات های حرج  گود با توان نفوذ در ۷۰۰ تا ۸۰۰ م م زره .. البته سه نمونه از توپ ۲ ای ۴۶ بر روی سری مختلف تی ۷۲ نصب شد که به ان خواهیم پرداخت

همچنین یک مسلسل ۱۲٫۷ م م سنگین روی برجک و یکی مسلسل ۷٫۶۲ م م  هماهنگ با توپ اصلی وجود دارد

توپ 125 م م 2 ای 46

توپ ۱۲۵ م م ۲ ای ۴۶

 تانک فاقد هر گونه سامانه دید حرارتی نسل دوم(سامانه جلونگر فروسرخ) است و تنها نسخه  های ارتقا یافته چنین سامانه ای را دارند. از  این رو تی۷۲ متکی بر سامانه دید نسل اول است که بر اساس    نورافکن فروسرخ عمل میکند  تا با تقویت  دمای محیط  بتوان با دوربین دی  شبانه مسافت بیشتری را دید  . دو نور افکن فروسرخ  در تانک وجود دارد یکی بر روی دریچه فرمانده که قابل چرخش است  در راستای  جرخش دریچه فرمانده است و دیگری در جلوی تانک برای راننده  و توپچی . تانک در دو طرف برجک دارای   نارنجک  انداز دودزا بود و در نسخه های اولیه دارای مسافت یاب نوری و در نسخه های دهه ۱۹۸۰ از مسافت یاب لیزری  بهره می برد   و در نسخه بی و نسخه های برگرفته  شده از ان دارای   رایانه  اتش بالستیک  و رایانه   کنترل اتش  بود

زره اکثر T72 موجود بهسازی شده است و به یک نسل بعد از تانکی چونT64 تعلق دارد . برجک تانک از زرهای مرسوم فولادی ساخته شده و از مواد ترکیبی و یا کامپوزیتی در ان استفاده نشده و تنها در نسخه های اخر تولید زره ترکیبی داشت   . بیشترین میزان  زره این تانک ۲۸۰میلیمتر و کمترین زره۸۰ میلیمتری می باشد. زره به صورت شیب دار کار گذاشته شده تا قطر نفوذ مهمات  افزایش پیدا کند.از این رو قطر زره ۲۸۰ میلیمتری این تانک حدود ۵۶۰ میلیمتر است.انواع صادراتی T72A که با نام T72M شناخته می شوند از زره به مراتب کمتری نسبت به مدل در خدمت ارتش روسیه استفاده می کند ولی بعدها در مدل صادراتی T72M1 قطر زره را به میزان۱۶ میلیمتری(به صورت شیب دار) در جلوی تانک افزایش داده شد تا تانک دارای ۳۲ میلیمتر زره بیشتر در مقابل کلاهک های HEAT و انرژی جنبشی  باشد.با وجود این در دهه ۱۹۸۰ کاملا مشخص بود این زره  در مقابل نسل جدید موشک های ضد تانک در حال تولید مجهز به کلاهک های دو مرحله ای به تنهای کافی نیست از این رو به سرعت این تانک به زره واکنش دهنده مجهز شده.زره های واکنش دهنده T-72 مانند تمامی تانک های جدید روسی از نوع حاوی مواد منفجره هستند که  شامل زره کنتاکت ۱ و در برخی مدلها کنتاکت ۵ بودند. در نسل بعدی این تانک یعنیT72B برجک پیشانی تانک تا حدی کوچک تر و باریکتر ساخته شد تا شعاع دید  برای هدفگیر تانک کمتر شود. همچنین در این مدل ۲۰میلیمتری زره شیب دار دیگر به جلوی تانک افزوده شد.  با وجود این ها مشکل بزرگ تی ۷۲ مانند تی ۶۴ و تی ۸۰ داشتن سامانه  ذخیره سازی چرخفلکی گلوله است. از انجای که این سامانه به جلوی  تانک بسیار نزدیک است در صورت نفوذ مهمات به درون تانک و برخورد  به مهمات  باعث انفجار  شدید تانک میشود. از این رو با وجود داشتن  زره مناسب دست کم برای دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ این مشکل باعث از دست رفتن تعداد زیادی تی ۷۲ در جنگ های مختلف  شده است.اگرچه زره واکنش دهنده کنتاکت۱ مقاومت بیشتری را در برابر خرج گود (موشک و راکت) ایجاد کرد ولی همچنان در برابر مهمات انرژی جنبیش مقاومت کمی داشت . تا زمانی که برخی نسخه های در اواخر دهه ۱۹۸۰ در شوروی مجهز به زره منتاکت ۵ شد همچنان این مشکل ادامه داشت اگرچه با وجود افزایش مقاومت با زره کنتاکت ۵ همچنان خطر نفوذ و برخورد مهمات دشمن به مهمات درون تانک به دلیل سامانه چرخفلکی وجود دارد .زره کنتاکت یک ۱۰۰ م م مقاومت در برابر مهمات انرژی جنبشی و ۲۰۰ تا ۲۵۰ م م در برابر خرج گود ایجاد میکند و کنتاکت ۵ ،  ۳۰۰ م م در برابر مهمات انرژی جنبشی و ۶۰۰ تا ۶۵۰ م م در برابر خرج گود.

جدول میزان مقاومت زره نسخه های مختلف تی ۷۲

مدل میزام مقاومت در برابر مهمات انرژی جنبشی از ناحیه برجک میزام مقاومت در برابر مهمات خرج گود از ناحیه برجک میزام مقاومت در برابر مهمات انرژی جنبشی از ناحیه جلوی بدنه میزام مقاومت در برابر مهمات خرج گود از ناحیه جلوی بدنه
تی ۷۲ اورال ۳۸۰ م م ۴۹۰ م م ۳۳۵ م م ۴۵۰ م م
تی ۷۲ ای(نسخه در خدمت شوروی) ۵۰۰ م م ۵۶۰ م م ۴۲۰ م م ۴۹۰ م م
تی ۷۲ ام(نسخه صادراتی مدل A) ۳۸۰ م م ۴۹۰ م م ۴۰۰م م ۴۹۰ م م
تی ۷۲ ام ۱(نسخه صادراتی برای اروپای شرقی) ۴۲۰ م م ۴۹۰ م م ۴۰۰ م م ۴۹۰ م م
تی ۷۲ بی با کنتاکت ۱ ۵۲۰ تا ۵۴۰ م م ۹۰۰ تا ۹۵۰  م م ۵۰۰ م م ۹۰۰ م م
تی ۷۲ و کنتاکت ۵ ۸۰۰ م م ۱۱۸۰ م م ۹۶۰ م م ۹۴۰ م م
زره کنتاکت1 در جلوی بدنه با فلش مشخص شده است

زره کنتاکت۱ در جلوی بدنه با فلش مشخص شده است

مدل های مختلف تی ۷۲

تی ۷۲ اورال(ابجکت ۱۷۲ ام سال ۱۹۷۳):   اولین نمونه تولیدی مجهز به توپ ۱۲۵ م م  ۲ ای ۴۶   . این نمونه فاقد مسافت یاب لیزری  است و از یک مسافت یاب نوری تی پی دی -۲-۴۹ بهره  می برد

تی۷۲ کا:نسخه فرمانده ای  ابجکت ۱۷۲ ام که در کنار رادیویی  ار ۱۳ دارای  یک رادیویی  اضافه ار ۱۳۰ است. این نمونه دارای  یک دکل  انتن ۱۰ متری بود.

تی ۷۲(ابجک ۱۷۲  ام ایی): نسخه صادراتی ابکت ۱۷۲ ام  مجهز به توپ ۱۲۵ م م ۲ ای ۴۶ با ۴۴ گلوله . این نسخه به عراق، سوریه و لهستان  صادر شد

تی۷۲ ابجک ۱۷۲-۲ام بوفالو: یک بسته ارتقا تی ۷۲ اورال در میانه دهه ۱۹۷۰ با زره  بیشتر در جلوی برجک به میزان ۳۰ م م،افزوده شدن زره جانبی اضافه به دو طرف بدنه و همچنین  تعویض موتور ۷۸۰ اسب بخایر با موتور ۸۴۰ اسب بخاری ،میزانم مهمات در این مدل ۴۵ گلوله افزایش یافت

تی ۷۲ اورال -۱ سال ۱۹۷۶: مجهز به توپ ۲ ای ۴۶ بهینه سازی شده

تی ۷۲وی:  نسخه قبلی ولی مجهز به زره واکنش دهنده  کنتاکت ۱ که میزان مقاومت را تا ۲۵۰ م م در برابر خرج گود افزایش داده است

تی۷۲ اورل: تعداد زیادی  از نسخه های قبلی در اوائل دهه ۱۹۸۰ به این نسخه ارقتاء یافتند. این ارتقا شامل  نصب نورافکن فروسرخ در  سمت راست برجک،مسافت یاب نوری بهینه سازی شده

تی۷۲ A ابجکت ۱۷۶ مدل سال ۱۹۷۹:نسخه  بر اساس  اورال ولی با زره بیشتر، نصب  سایت مسافت یاب لیزری تی پی دی –کا۱  به جای مسافت یاب نوری تی پی دی-۲-۴۹  که دارای  برد ۴۰۰۰ متر ،  اضافه شدن زره به دو طرف تانک (کنار قسمت بالای  چرخ ها)برای حفاظت از سیستم تعلیق و همچنین افزایش زره در ناجیه روبروی برجک و بدنه  با کمک زره کامپوزیت ، افزایش  حفاظت بیشتر از مخزن سوخت و همچنین افزایش شدن رایانه  کنترل اتش برای محاسبه  بهتر زاویه لوله توپ. با افزایش زره این نمونه سنگین تر شده  . این نمونه از موتور ۷۸۰ اسب بخاری مجهز است اگرچه برخی در دهه  ۱۹۸۰ به موتور ۸۴۰ اسب بخاری نیز مجهز شدند  . دو نسخه   دیگر از این مدل درسال ۱۹۷۹ و ۱۹۸۴ با زره بیشتر از ناحیه برجک تولید شد.

T-72A

T-72A

تی ۷۲ ای کا: نسخه فرمانده ای

تی ۷۲ ام: نسخه صادراتی  تی ۷۲ ای با زره کمتر و سامانه اتش ضعیفتر. این نسخه در لهستان  و چک اسلاواکی تولید شد و ده ها  کشور نیز صادر شد

تی ۷۲ ام کا:نسخه فرمانده ای صادراتی  بر اساس تی ۷۲ ام  با رادیو  و سامانه ناوبری بیشتر

تی ۷۲ ام۱: نسخه صادراتی   با شباهت بیشتر از نظر زره و سامانه اتش  به تی ۷۲ ای شوروی  مجهز به ۱۲ نارنجک انداز دود زا. این مدل نیز در لهستان  و چک اسلاواکی  تولید شد. بر اساس این مدل دو نسخه تی ۷۲ ام۱ کا نسخه فرمانده  و  تی ۷۲  ام۱ وی نسخه مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت ۱ و نسخه ام ۱ ام نسخه ارتقاء  یافته تی ۷۲ ام ۱ به نسخه تی ۷۲ بی که همگی صادراتی بودند نیز توسعه یافت.

تی 72 ام1

تی ۷۲ ام۱

تی ۷۲ ای وی: نسخه مجهز شده به زره کنتاکت۱ در دهه ۱۹۸۰

تی ۷۲ بی:نسخه بهبود یافته برای ارتش شوروی  مجهز به سامانه اتش ۱ ای ۴۰-۱  که اتش مستقیم دقیقتر  را ایجاد می کرد. این نمونه دارای  زره افزایش یافته  مجهز به زره کامپوزیت در ناحیه  برج و جلوی بدنه  شامل  ۲۰ م م زره بیشتر تکه دوزی شده به قسمت جلوی تانک بود .تی ۷۲ بی مجهز به توپ ارتقاء یافته ۲ ای ۴۶ ام اس با  توان شلیک موشک  هدایت لیزری لوله پرتاب  ای تی ۱۱ با برد ۴۰۰۰ کیلومتر و توان نفوذ در ۷۰۰ م م زره است . این موشک دارای  سامانه هدایت  نیم خودکار است  و تنها کاربر باید لیزر را روی هدف نگه  دارد. سایت هدفگیری ارتقا یافته برای  توپ چی  از نوع ۱ کا ۱۳ -۴۹  و موتور قویتر  ۸۴۰ اسب بخاری   از دیگر ویژگی های  این مدل است.تی۷۲ بی  در دهه ۱۹۸۰ برای نصب  زره واکنش دهنده  ارتقا یافت.

تی 72 بی مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت1

تی ۷۲ بی مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت۱

تی ۷۲ بی ای: به تی ۷۲ بی مجهز  ۲۲۷ قطعه  زره واکنش دهنده کنتاکت ۱ برای  مقابله با خرج گود  که در جدول بالا به ان اشاره  شده است . این نمونه  دارای  زره واکنش دهنده در دو طرف بدنه و برجک ، جلو بدنه و برجک و بر روی سر برجک است.  تی ۷۲ بی مجهز به زره واکنش  دهنده را تی ۷۲ بی وی نیز می خوانند . همچنین سایت هدفگیری  نیز  به نسخه ۱ ای ۴۰ -۱ ام و بعدها ام۲ ارتقا یافت

تی۷۲ بی کا: نسخه فرمانده ای

تی ۷۲ اس شیلدین ابجکت ام۱ام۱: نسخه صادراتی تی ۷۲ بی مجهز به ۱۵۵ بسته زره کنتاکت ۱ دارای  سامانه حفاظتی  ضد حملات  شیمیایی ساده تر. این نسخه همان مدلیاست که در ایران تحت امتیاز روسها تولید شد

تی 72 اس ایرانی

تی ۷۲ اس ایرانی

تی ۷۲ بی۱ ابجکت ۱۸۴ -۱: نسخه ای بدون توان شلیک موشک ضد تانک هدایت  لیزری و سایت هدفگیری تی ۷۲ ای

تی ۷۲ بی سال ۱۹۸۹: مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت  ۵ و زره کامپوزیت  بیشتر در برجک. میزان مقاومت این نمونه در جدول بالا  امده است . این مدل را تی۷۲ بی ام نیز میخوانند  که درست نیست. چندین مدل  دیگر از تی ۷۲ ابجکت ۱۹۹۰  نیز ساخته شد که دارای  ارتقاعات در موتور و سایت هدفگیری بودند

تی ۷۲ بی  ام: نسخه از تی ۷۲ بی مجهز به زره واکنش دهنده کنتاکت ۵ در دو  دور برجک  دو طرف بدنه و قسمت جلو و کنتاکت ۱ در بالا سر برجک  . چند صد عراده از  تی ۷۲ بی به این مدل ارتقا یافتند

تی 72 بی ام. در تصویر به خوبی دور برجک بلوک های بزرگتر کنتاکت 5 قابل دیدن است

تی ۷۲ بی ام. در تصویر به خوبی دور برجک بلوک های بزرگتر کنتاکت ۵ قابل دیدن است

تی ۷۲ بی۲ روگاتکا:یک بسته ارتقا برای تی ۷۲ بی در سال ۲۰۰۶ میلادی به نمایش گذاشته شد  شامل  سایت هدف گیری حرارتی نسل دوم بدون نیاز به نور افکن  فروسرخ با توان درگیر در ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متر در شب ، هشدار دهنده لیزری  ، توپ ۲ ای ۴۶ ام۵ نصب شده بر روی تانک تی ۹۰  با توان پرتاب  مهمات های  پر توان تر انرژی  جنبشی با توان نفوذ در ۶۵۰ م م زره ، این مدل همچنین دارای  نسل سوم  زره  واکنش دهنده ریلکت با توان بیشتر از زره کنتاکت ۵ است. گفته شده میزان مقاومت این زره دو برابر کنتاکت  ۵ است که بدین سان باید میزان مقاومت ان در برابر خرج گود به ۱۳۰۰ م م رسیده باشد. این نمونه دارای موتور ۱۰۰۰ اسب بخاری است. تعداد انگشت شماری در روسیه به این مدل ارتقا یافتند

تی 72 بی2

تی ۷۲ بی۲

تی ۷۲ بی۳:نسخه ارتقاء  یافته تی ۷۲ بی  شامل  سامانه اتش جدید برای توپیچی از نوع Sosna-U  با توان درگیر در روز و شب با سامانه حرارتی نسل دوم  و  رایانه کنترل اتش  جدید دیجیتال ، سنسور  باد برای محاسبه دقیق و اتش توسط رایانه کنترل اتش ، تعویض سایت دید  فرمانده و تجهیز ان به یک نسخه  جدید  ، نصب توپ ۱۲۵ م م ۲ ای ۴۶ ام۵   مشابه توپ ۱۲۵ م م تانک تی ۹۰  با توان پرتاب  مهمات انرژی جنبشی  با توان نفوذ در ۶۵۰ م م زره  و نصب  زره کنتاکت ۵ . زره کنتاک۵ در این تانک حفاظتی برابر با تی ۹۰ به این تانک داده است . تاکنون ۵۵۰عراده از این نمونه تحویل شده است. در سال ۲۰۱۴ نسخه ای با موتور ۱۱۳۰ اسب بخاره نیز  دیده شد. برد درگیری در این نسخه به ۲۲۰۰متر در روز و ۱۵۰۰ متر در شب افزایش یافته است(برد درگیر موثر ولی برد درگیری اسمی ۵۰۰۰ متر است).

تی 72 بی 3

تی ۷۲ بی ۳

تی۷۲ تانک پر مشتری  بود و با تیراژ بیش از ۲۵۰۰۰ عراده که در بیش از ۳۰ ارتش جهان خدمت میکند. در این میان برخی از ارتش ها  تعداد بیشتری از این تانک را به خدمت گرفتند که از جمله میتوان به هند با میزان ۱۹۰۰ تانک نسخه ام و ام۱ که بعدها انها را ارتقا داد ، عراق ۱۰۰۰ تانک از نسخه های ام  و ام۱،  لهستان  ۱۵۰۰ تانک از انواع ام و ام۱، سوریه ۱۶۰۰ تانک  از انواع ام، ام۱ و اس ،چک اسلاواکی بیش از ۱۷۰۰ عرادده . همچنن برخی  از کشورهای جداشده از شوروی تعداد زیادی  تی ۷۲ را در خدمت دارند مانند بلاروس ۱۵۰۰ تی ۷۲ ای و بی ، قزاقستان  ۱۰۰۰ تی ۷۲ بی. خود روسها  همچنان از تی ۷۲ به عنوان پر تعداد ترین تانک  خود بهره می برند  که شامل  ۱۰۰۰ عراده تی ۷۲ بی ای مجهز به کنتاکت ۵، ۳۰۰۰ عراده تی ۷۲ بی با کنتاکت ۱،  ۳۰۰ عراده تی ۷۲ بی ام  و گفته  شده قرار است ۱۰۰۰ عراده تی ۷۲ را به تی ۷۲ بی ام ارتقا دهند و همچنین ۲۷۰ تی ۷۲ بی ۳

تی ۷۲ تانک پر حاشیه ای بود. در دهه ۱۹۷۰ و میانه دهه ۱۹۸۰ یکی از پیشرفته ترین تانک های جهان بود و در جنگ ایران و عراق در برابر هم نسل های خود به خوبی ظاهر شد ولی در برابر تانک های نسل سوم غربی هیچ حرفی برای گفتن نداشت . طی جنگ خلیج فارس تی ۷۲ بهترین تانک عراقی ها بود ولی ۴۰۰ تا ۵۰۰ عراده ان طی سه روز درگیر  قربانی تانکی چون ابرامز شده در حالی که حتی ۸ ابرامز نیز از دست نرفت.مهمات های اورانیومی شلیک از ابرامز حتی در ۲۵۰۰ متری تی ۷۲ را شکار کرد و تی ۷۲ نشان داد نتنها به دلیل سیستم بارگذاری خودکار تانک خظر ناکی است بلکه زره و سامانه اتش ضعیفی دارد. زمانی که ابرامز با سامانه دید نسل دوم خود از ۲۰۰۰ متری تی ۷۲ را در شب شکار میکرد برد درگیری برای تی ۷۲  کمتر از ۸۰۰ متر بود

کنده شده برجک تی 72 بر اثر نفوذ مهمات

کنده شده برجک تی ۷۲ بر اثر نفوذ مهمات

تی 72 ارتش سوریه و انهدام توسط ار پی جی 29... نفوذ مهمات و اتش گرفتن مهمات درون تانک

تی ۷۲ ارتش سوریه و انهدام توسط ار پی جی ۲۹… نفوذ مهمات و اتش گرفتن مهمات درون تانک

بعد از ان تی ۷۲ در چند نبرد دیگر شرکت کرد ولی با اغاز جنگ داخلی در سوریه در برابر راکت ای چون ار پی جی ۲۹ و موشک ضد تانک کونکورس و تاو کارنامه بدی از خود به نمایش گذاشت و هر برخوردی با یک موشک ان را به نابودی می کشاند . تنها در یتویپ میتوان ده ها ویا شاید صدها فیلم از انهدام تی ۷۲ در سوریه دید که گهگاه با کنده شدن برجک همراه بود. در نهایت تی ۷۲  زمانی برای غرب کابوس بود ولی همکنون مانند شوخی در برابر تانک ها و موشک های نوین  است . تی۷۲ حتی در دهه ۱۹۸۰ نیز از زره کم در کنار بدنه، برد کم سامانه اتش که تنها به ۱۳۰۰ متر در روز  برد موثر واقعی برای انهدام هدف با یک اتش را داشت و  در همان زمان ام۶۰ ای ۳ تا ۲۰۰۰ متر و ابرامز تا ۲۵۰۰ متر و همچنین عدم داشتن مهمات مناسب رنج می برد

تی ۷۲ در ایران

 ایران اولین بار تعدادی تی ۷۲ را از عراق از نسخه  تی ۷۲ ام غنیمت گرفت . این تانک بهترین تانک جنگ ایران و عراق بود و ایرانها به ان علاقمند شدند و  بعد از جنگ طی قرار دادی  خواهان تولید ۱۰۰۰ عراده تی ۷۲ اس نسخه ای از تی ۷۲ بی شد ولی تنها ۴۲۲  عراده  تحویل ایران شد و تحت فشار امریکا به روسیه این قرار داد نیم کاره ماند. ایران در ادامه  در سال های ۱۹۹۴ تا  ۱۹۹۵ دست به دریافت ۱۰۴  عراده تی ۷۲ ام۱ دست دوم از لهستان زد و امروزه تی ۷۲ پرتعدادترین تانک موجود در ایران است انهم با همه مشکلاتش

مشخصات فنی تی ۷۲ بی

وزن:۴۶ تن

طول:۹٫۵۳ متر

ارتفاع:۳٫۵۹ متر

خدمه:سه نفر

سلاح اصلی:توپ ۱۲۵م م ۲ ای ۴۶ ام با ۴۴ گلوله  که۲۲ گلوله اماده شلیک است

مسلسل: یک مسلسل ۱۲٫۷ م م بر روی برجک   با ۳۰۰ گلوله و یک ملسل ۷٫۶۲ م م با ۲۰۰۰ گلوله هماهنگ با توپ اصلی

موتور: یک موتور دیزل ۱۲ سیلندر ۸۴۰ اسب بخاری

سرعت جاده:۶۰ کیلومتر بر ساعت

سرعت بیرون  جاده: ۳۶ کیلومتر بر ساعت

ظرفیت سوخت:۱۰۰۰ لیتر

برد:۵۵۰ کیلومتر

ترجمه:عبدالحمید تارخ

49+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
دسته بندی شده در:    

80 دیدگاه

  • با سلام جناب تارخ. با توجه به اینکه در دهه های اخیر تهدیدات جدیدی برای تانک ها ظاهر شده خصوصا تهدیدات هوایی مثل پهپاد هایی که در ارتفاع متوسط دور از دسترس مسلسل ۱۲٫۷ میلیمتری تانک ها هستند و یا افزایش تهدید بالگرد ها و موشک های ضد تانک دور برد تر و همچنین مقاوم شدن اکثر بالگرد ها در برابر کالیبر ۱۲٫۷ میلیمتر و یا خطر موشک های ضد تانک در محیط های شهری به نظرتون استفاده از توپ ۳۰ میلیمتری روی تانک ها مثل تانک T-72M2 Moderna اسلواکی البته با قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه ایده خوبی نیست؟

    • نویسنده

      سلام خوب نگاه اینکه پوشش هوایی بر ضد سامانه های پدافندی باشد تا خود تانک ها و باید نفربر مسلح هم تانک در میدان نبرد همراهی کند

    • ممنون از پاسختون جناب تارخ. اما خب موضوعی که هست اینه که سامانه های پدافندی در میدان نبرد برای هواگرد ها در اولویت انهدام  قرار دارند و با انهدام اون ها کل گروهان زرهی بدون پوشش میمونه خصوصا در کشوری مثل ما که توان هوایی مناسب برای ایجاد پوشش هوایی روی زرهی رو در میدان نبرد نداریم. همچنین نفربر های زرهی هم غالبا محافظت پایینی دارند و به راحتی مورد هدف قرار میگیرند. یک سوال هم دارم ازتون لطفا به این سوال هم جواب بدین اینکه نمیشه از این توپ ۳۰ میلیمتری با گلوله های انفجاری در سامانه های دفاع فعال روی تانک ها استفاده کرد به جای پرتابه های انفجاری؟

      • نویسنده

        سلام بله این مسئله هم است ولی در نهایت ترکیب زرهی همین است.. تانک تانک است نمیتوان به ان صدتا دستک دمبک به ان بست تا سنگین تر شود و ترجکش پایین امده و قیمتش بالا برود

  • با سلام جناب تارخ. ببخشید چرا ما با وجود اینکه از قدیم متحد سوریه هستیم تعداد محدودی از سیستم کنترل آتش نسل سوم ایتالیایی TURMS-T رو از سوریه نگرفتیم و با مهندسی معکوس تولید کنیم و هنوز هم در ارتقاهای نمایش داده شده از تانک هامون از همون سیستم نسل دوم کت ۷۲ استفاده میکنیم؟ البته میدونم که در کل مهندسی معکوس چندان هم ساده نیست و خیلی اوقات نمیشه این کارو کرد اما این چنین سیستم هایی جزء موارد ضروری برای زرهی ماست و ما در زمینه الکترواپتیک جندان وضع بدی نداریم پس اگه سرمایه گذاری میکردیم شاید تا الان تونسته بودیم نمونه مشابه درخوری رو بسازیم

  • با سلام، راستی قرار بود فیلم مربوط به انهدام آخری رو بزارید تو گروه هم من یادم رفت و هم شما خخخ 

  • سلام استاد در کانال آقای نوریخانی یک عکس از ارتقا تی ٧٢ توسط اکراین دیدم که محل ذخیره مهمات به خارج از برجک و پشت برجک منتقل شده بود و حالت بارگذار اتوماتیک هم شبیه تانک های غربی شده بود اگر اون رو دیدین نظرتون در موردس چیه و آیا ایران امکان ساخت چنین چیزی و اضافه کردنش به کرار که ارتقا تی ٧٢ است رو داره؟ چرا روسیه تا به حال همچین کاری رو نکرده؟

      • ببخشید زیاد سؤال میپرسم خب اکراین این سیستم رو با توپ ١٢٠ م م توسعه داده یعنی نمیشه این مجموعه رو با توپ ١٢۵ م م هماهنگ بکنیم؟ منظورم این نبود که از اکراین بخریم خودمون توسعه بدیم منظورم بود

        • نویسنده

          سلام نگاه کنید تا کنون گلوله گذاری زنجیره ای برای ۱۲۵ م م ساخته نشده یکمی از دلایلش جدا بودن خرج پرتاب از گلوله است در این نوع مهمات که گلوله گذاری زنجیره ای را ساخت میکند..

  • سلام استاد یه سوال داشتن فلسفه محافظ دور لوله توپ که متصل به برجکه در تانک کراره در چیه؟ برای حفظت از شلیک پرتابه ها از سمت دشمنه یا میخواهد جلوی انفجار خود لوله توپ که به اصطلاح گل درست شدن رو میخواهد بگیره؟

  • یلام استاد بنده هم مانند دیگر دوستمون در نت که جست و جو میکردم برخوردم به تانک روسی تی ٩۵ که هرگز تولید نشد به نظرتون ممکنه الخاماتی هم از اون مخصوصاً در برجک گرفته باشیم برای تانک کرار یا من دارم اشتباه میکنم ؟https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Ob’yekt_195.jpghttps://www.google.com/imgres?imgurl=http://image2.sina.com.cn/jc/p/2006-06-29/U1335P27T1D380204F3DT20060629073553.jpg

  • عجب من نمیدونستم بهترین سامانه کنترل آتش جهان متعلق به لگرک استبا این اوصاف به نظرتون ممکنه کشور ثالثی که مشکلی با غرب ندارد تانک لئوپارد٢آ٧ رو از آلمان با سامانه کنترل آتش فرانسوی(متعلق به تانک لگرک) سفارش بدهند ؟ یاممکن است آلمان یا فرانسه و یا هر دو مخالفت کنند؟

  • سلام در تصویر تی ٧٢ اس ایرانی که در این مقاله گذاشتین تانک مجهز به زره واکنش دهنده انفجاری کنتاکت ١ است یا کنتاکت ۵ ؟

  • به نظرتان تانک  ذوالفقار یک پروژه اثباتگر فناوری نبود؟؟ یعنی تجربه و علم حاصل از ان در کرار حل و ادغام شده باشد؟؟

    • نویسنده

      سلام خیر برنامه ذوالفقار۱ که برنامه ای بر اساسی شاسی ام۴۸ بود و ذولفقار۳ کاملا جدید محدودیت بودجه اجازه تولید نداد

  • وقت بخیر اگر کرار ارتقاء t72بود پس چرا چیفتن ها را ارتقاء ندادیم؟؟ایا ارتقاء سنگین چیفتن ها ،به نفه مان نبود تا ارتقاء  t72؟؟!!

    • نویسنده

      سلام زیرا چیفتن مشکل موتور و زره کم بدنه داره تی۷۲ مشکل نداره و از طرفی دست کم تعداد تی۷۲ ما شش برابر چیفتن است

  • باسلامولی خداییش دوره خودش تانک خوبی بوداین عکس آخری اصلا مربوط به هدف قرار گرفته با آر پی جی ۲۹ نداره نمی دونم شاید فیلمش رو دیده باشید اما از کنار تانک هدف قرار میگیره اید آر پی جی ۷ بود و راننده هم که جنازه اش اون کناره تروریست ها هدف قرار دادنش با کلاش و فرمانده تانک هم الفرار کرد

  • دوستان تانک ماشین نیست که بگی بندازش دور.مثلا تی۹۰ همون تی۷۲ هست فقط ارتقا پیدا کرده و در مدل اس ام در حد ابرامز هست.پس میشه با ارتقا تی۷۲ را تبدیل به یک تانک کاملا به روز کرد که در برابر هر تانکی مقاومت کنه.مثلا ابرامز مدام ارتقا پیدا کرده.اما روسها دیدن تانک تی۷۲ در نمونه تی۹۰ قابلیت ارتقای بیشتری نداره در نتیجه تانک ارماتا را ساختن که صد در صد بهترین تانک فعلی جهانه دلیلشم اینه که روسها تمام نقاط ظعف تی۹۰ و نقاط برتری ابرامز رو دیدن بعد ارماتا را ساختن.در باره تانک لکراک هم بدونین اشغالی بیش نیست مثل ماشین پژو

  • سلام ودرود اگر میتوانید یک قیاس بین t72b4 و type99وtype96bانجام دهید و بفرمایید کدام یک برتر است و کدام یک از این سه مورد ذکر شده برای ایران مناسب تر است.با تشکر

  • سلام اقای تارخ اگر قرار بود چیفتن از نظر زره ارتقا پیدا کنه به چه صورت باید انجام میشد یعنی لایه های زره از درون برجک باید اضافه بشه یا بیرون ؟ شیب افقی که تو تانک لیوپارد ۲ استفاده  شده قدری نامفهوم است؟ 

    • نویسنده

      سلام اول شیب ، شیب است افقی و عمودی ندارد هر دو یک تاثیر دارند… دوم برای چیفتن باید یا زره واکنشی روی ان نصب شود ویا برجک عوض شود

  • سلام استاد روزتون بخیر ببخشید که همه اش مزاحم هستم،اگر امکان دارد t72 b4 را با type96bمقایسه کنید .باتشکر

    • نویسنده

      سلام باز در مورد تایپ ۹۶ بی هم پوشش زرهیش یک دست تر است ولی خوب از میزان مقاومت زره و حفاظت زره اطلاعی در دست نیست

  • ببخشید آیران اگر قصد خرید زرهی را داشته باشد،بهترین گزینه تایپ ۹۶ بی هست یا t72b4 یا t 90 ms??با تشکر

    • نویسنده

      سلام این دو تقریبا مشابه هستند از نظر حفاظت زرهی در یک سطح هستند ولی در مورد سامانه اتش چون اطلاع دقیق از نمونه کا زد ندارم نمیتوانم بگویم.. البته سطح پوشش زرهی کازد یک دست تر است

    • نویسنده

      سلام نسخه بی ۴ نسخه ارتقا یاته بی۳ است و فرمانده مجهز به یک دید پانورماتیک شده مگه سامانه اتش و زره یک میزان است. به نظر می اید تی ۷۲ بی ۴ بهتر از تی ۸۰ یو دی دست کم از نظر سیستم اتش باشد و از نظر زرهی نیز به یک میزان است

  • با سلام و عرض ادب لطفا از مدل {بی ۴} هم مطلبی بیان بفرمایید و ایا اینکه «تی ۸۰ پلنگ برفی »بهتر است یا «تی ۷۲ بی ۴».باتشکر

  • سلام اگر ما بخواهیم کل ناوگان تی ٧٢ خودمان رو به استاندارد بی ٣ ارتقا بدیم تقریبا چقدر هزینه داره و چقدر طول میکشه؟‏b3 بین بسته های ارتقا موجود گزینه خوبی برای ایران هست؟

  • سلام اقای تارخ باشگاه خبرنگاران به نقل از یک منبع اسراییلی که مدعی تلفات سنگین نیروهای ارتش و فرار انها از حلب شده بود خبری را کار کرده بود میخواستم بپرسم ایا اینمطلب قال تایید است؟ و در اخر ارتش اسد میتونه حلب رو بگیره یا نه ؟  یا علی

    • نویسنده

      سلام والا دو روز خیلی در حلب داستان به نفع اسد نیست نشد محاصره کامل شده ولی فرار ارتش سوریه هم عجیب نیست

  • آیا روسیه برای ما تی ۷۲ هامونو به بی ۳ ارتقا میده و هزینش چقدره؟

  • با سلام . اقا تارخ با وجود سیستم های پیشرفته نظامی فعال دفاع از تانک که
    در مرکاوا و ارماتا و امبراز و لءوپارد ۲ نصب هست و قرار بعضی هاشون
    بروزرسانی شن  من شنیدم دیگه ار پی جی که هیچ موشک های ضد تانک هم قرار به
    تاریخ بپیوندند ایا راهی هست این تانک ها را زد ؟؟؟؟

  •  سلام،دوستان من این افتخار رو داشتم که در زمان جنگ با تانک های ۵۵-۵٩-۶٢ و البته تی٧٢  فعالیتی داشته باشم،برخلاف تصور خیلی از دوستان کاربری اولیه تانک ابهت وعظمت این دستگاه در کارزارهاست ،تانک با صلابتی که دارد خودش خیلی ترسناک میتونه باشه که اهمیت اصلی یک تانک میباشد حتی مدلهای قدیمی،تصور کنید یه جسم ۵٠ تنی در جنک به سمت شما میاد ودر حال شلیک دوشکا وتوپ خود هست . اما تمام این ادوات ضعیف تر از قدرت ایمان رزمندگان غیورمون بودند،

  • با این حساب T-72های ایران به چه دردی میخورن اگه واسه تانک های آمریکایی مثل شوخی هستن؟ امیدوارم ذولفقار شانس بیشتری داشته باشه.به نظرم T-72 یکی از بدترین تانک های دنیاست.

  • ایران چه تعداد t72 در اختیار داره؟ آیا ارتقا داده شده یا در ایران تولید میشه؟

    • نویسنده

      سلام .ایران حدود ۷۰۰ عراده تی ۷۲ در خدمت دارد که حدود ۵۰۰ عراده در ایران در دهه ۷۰ شمسی تولید شد و حدود ۲۰۰ عراده دست دوم از نسخه ام۱ از لهستان وارد ایران شد..برخی از تی ۷۲ مجهز به سنسور باد و رایانه اتش جدید شده اند و برخی هم مجهز به سایت اتش جدید کت ۷۲