سامانه پدافند هوایی NASAMS

امریکای ها به شکل سنتی برای حفظ پوشش هوایی به نیروی هوایی خود متکی هستند از این رو سامانه های پدافندی کمتری دست کم از نظر مدل ،به روسها دارند. از طرفی امریکا در میان اقیانوس ها قرار دارد و هر گونه حمله همه جانبه هوایی به امریکا را غیر ممکن کرده است و حتی روسیه نیز در بهترین حالت بتواند دست به عملیات انهم با تعداد نچندان زیاد بمب افکنهای خود بزند که در برابر صدها شکاری قرار خواهد گرفت. از این رو نبود خطر جدی چه در خود امریکا و حتی چه در خارج امریکا از ناحیه شکاری های دشمن باعث شده تا این کشور همواره نیاز کمتری به سامانه های پدافندی داشته باشد

امریکا در دهه 1960 تا دهه 1980 از سامانه پدافند هاوک در نقط موشک میان برد استفاد ه میکرد که بعد از ان ، با موشک پاتریوت ان را جایگزین کرد . پاترویت موشکی فوق العاده ای است ولی برای بسیاری از متحدین امریکا که تحدید سطح پایینی دارند زیادی گران و پیچیده است . این همان داستانی است که کشور نروژ در دهه 1990 با ان روبرو بود

نروژ دارای سامانه های ارتفاع پایین چون توپ 40 م م بوفورس و یا سامانه موشکی لیزری سوئدی RBS 70 بود و نیاز به جایگزین و تکمیل انها در خدمت وجود داشت. نروژ انتخاب های در اروپا برای ارتفاع پایین داشت مانند کورتال و راپییر ولی نیاز به برد بیشتر باعث شد تا به دنبال خرید سامانه جدید برود . در ان زمان طی پیشنهاد شرکت ریتون امریکا سازنده موشک هوا به هوای رادار فعال امرام به شرکت نروژه Kongsberg Defence & Aerospace یک سامانه موشکی جدید بر مبنایی موشک امرام به وجود امد

سامانه جدید با نام NASAMS شناخته می شود .

سامانه پدافندی NASAMS

یک سامانه برد متوسط است که همان طور که گفته شد بر اساس موشک رادار فعال امرام ساخته شده است. موشک امرام برای جایگزین اسپارو در دهه 1980 توسعه یافت و در سال 1991 وارد خدمت شد. این موشک دارای سه مدل اصلی شامل نسخه A با برد 50 کیلومتر، مدل سی با برد 105 کیلومتر و مدل دی با برد 180 کیلومتر است و دارای سامانه هدایت رادار فعال است اگرچه توان هدایت به روش غیر فعال و یا رادار نیم فعال را نیز دارد

سامانه دارای یک پست مرکزی هدایت سوار بر یک چیپ هاموی است که مرکز کنترل و هدایت کل سامانه است و با کابل و یا امواج رادیویی به دیگر واحدها قابل اتصال است . البته این مرکز و دیگر واحدها را میتوان روی هر خودروی نصب کرد کما اینکه در ارتش نروژ و یا فنلاند روی دو نوع کامیون متفاوت نصب شده است

سامانه از یک رادار AN/MPQ64F1 بهره می برد. این رادار یک رادار ارایه فازی سه بعدی است که توسط شرکت ریتون طراحی شده و در نقش جستجو و درگیر استفاده می شود. رادار در نسخه اف1 دارای برد کشف 75 کیلومتر است و میتواند تا ارتفاع 12000 متری را پوشش دهد و کارای کامل در ارتفاع پست دارد. رادار بسیار کوچک و سبک است و کل رادار روی یک شاسی دو چرخ کششی قرار دارد که توسط یک چیپ نیز قابل حمل است و به سرعت قابل نصب و به کار گیری است. این رادار برای این ساخته نشده و قبلا نیز در دسترس بود و به شکل گسترده ای به عنوان یک رادار میدانی هشدار دهنده مورد استفاده قرار میگردی. رادار در باند ایکس کار میکند و میتواند 360 درجه را با سرعت چرخش 30 دور بر بچرخد دهد . نسخه دیگری از این رادار با برد 40 کیلومتر نیز در دسترس است که البته روی این سامانه کاربرد ندارد . همان طور که گفته شد این رادار در نسخه معولی روی یک شاسی دو چرخ نصب می شود ولی برای این سیستم برای کشورهای چون اسپانیا و یا نروژ پشت یک کامیون نصب شده و کاملا متحرک است(البته همان نسخه کشش هم متحرک است ولی توسط یک خودرو یدک کشیده می شود)

همچنین یک سامانه اپتیکی دید حرارتی نسل سوم نیز وجود دارد که ان نیز پشت یک خودرو قرار دارد. این سامانه با برد کشف بین 15 تا 18 کیلومتر برای کشف غیر فعال هدف برای زمانی که جنگ الکترونیک شدید در منطقه است قرار دارد. این سامانه با رادار هماهنگ است و هر هدفی که توسط رادار کشف شود توسط این واحد نیز کشف می شود(البته در برد اپتیک)

سامانه مجهز به موشک امرام است که در لانچر های شش تایی قرار میگیرند. این لانچرها پشت یک کامیون نصب هستند که کامیون در محل استقرار این سیستم انها را زمین گذاشته و روی زمین مستقر می شوند . هر اتش بار میتواند تا 12 لانچر پرتاب یعنی تا 72 موشک را همراه خود داشته باشد و تعداد خودرو نیز حامل موشک وجود دارند. این سیستم زمانی که به نروز تحویل شده (سال 1998) مجهر به موشک امرام نسخه بی با برد 50 تا 75 کیلومتر بود ولی در دهه بعد مجهز به موشک امرام نسخه سی-5 با برد 105 کیلومتر شد و امروزه میتوان را با موشک امرام نسخه دی با برد 160 کیلومتر مجهز کرد . اگرچه برد درگیری عملا کمتر از این رقم و به برد رادار مربوط است. رادار توان درگیر همزمان با دو هدف را دارد برد موشک امرام نسخه بی در نقش پدافندی دارای برد 20 کیلومتر و نسخه سی حدود 50 کیلومتر و در نسخه دی حدود 80 کیلومتر است اگرچه تا کنون نسخه دی به شکل پدافندی تست نشده

نسخه جدید از موشک امرام با نام امرام نسخه ایی ار برای شلیک از این سامانه از سال 2019 تست شد.این نسخه هیچ شباهتی به نسخه قبلی امرام ندارد. در واقع این نسخه موشک پدافندی ناو پرتاب ریم162 است(بدنه و پیشرانه و کلاهک ریم162) که داری سیستم هدایت رادار فعال موشک امرام است..از نظر برد دارای برد 50 کیلومتری است و با نسخه فعلی امرام که در نقش پدافندی استفاده می شود هیچ تفاوتی در برد ندارد ولی ارتفاع عمل ان 10 کیلومتر بیشتر است

معرفی کامل سه نسل سامانه پدافند هوایی NASAMS

سامانه پدافند هوایی NASAMS که حاصل همکاری شرکت‌های کونگسبرگ نروژ و ریتئون آمریکا است، از زمان معرفی در سال ۱۹۹۸ تاکنون در سه نسل متمادی توسعه یافته است. هر نسل از این سامانه با ارتقاء چشمگیر در حوزه‌های راداری، ارتباطات، تنوع مهمات و قابلیت‌های عملیاتی، توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی میان‌برد جهان تثبیت کند. در ادامه به بررسی کامل هر سه نسل می‌پردازیم.(در بالا اشاره شد)

نسل اول: NASAMS 1

نسخه پایه‌ای سامانه NASAMS در سال ۱۹۹۸ به عنوان اولین سامانه‌ای که توانست موشک هوابه‌هوای AIM-120 AMRAAM را در نقش زمین‌پایه به کار گیرد، تحول عظیمی در پدافند هوایی میان‌برد ایجاد کرد. این سامانه که به صورت شبکه‌محور و توزیع‌شده طراحی شده بود، از سه جزء اصلی تشکیل می‌شد: مرکز کنترل آتش، رادار AN/MPQ-64 Sentinel و پرتابگرهای موشک. رادار Sentinel در نسخه اولیه خود قادر به شناسایی و ردیابی اهداف هوایی تا برد حدود ۷۵ کیلومتر بود. موشک AIM-120 AMRAAM که برای این سامانه زمینی‌سازی شده بود، دارای برد مؤثر حدود ۳۰ کیلومتر و سقف درگیری ۲۱ کیلومتری بود. این سامانه قابلیت درگیری همزمان با چندین هدف را داشت و به دلیل ماهیت شبکه‌ای خود، هر پرتابگر می‌توانست از داده‌های رادارهای دیگر استفاده کند.

نسل دوم: NASAMS 2

نسل دوم این سامانه در سال ۲۰۰۷ با تمرکز ویژه بر بهبود زیرساخت‌های ارتباطی و ارتقاء رادار معرفی شد. مهم‌ترین دستاورد NASAMS 2، افزودن **لینک‌های داده تاکتیکی از جمله Link 16** بود که به سامانه اجازه می‌داد تا به صورت یکپارچه با سایر سامانه‌های پدافند هوایی مانند پاتریوت هم‌کاری کند. رادار این نسل به نسخه بهبودیافته AN/MPQ-64F1 Improved Sentinel ارتقاء یافت که برد ردیابی آن به ۱۲۰ کیلومتر افزایش پیدا کرد. موشک‌های مورد استفاده در این نسل شامل نسخه‌های پیشرفته‌تر AMRAAM (C-5 و C-7) بودند که عملکرد بهتری در برابر اهداف با مانورپذیری بالا داشتند. برد و سقف درگیری موشک‌ها مشابه نسل اول (۳۰ کیلومتر و ۲۱ کیلومتر) باقی ماند، اما به لطف ارتقاء سیستم کنترل آتش، سرعت واکنش و دقت درگیری به طور محسوسی بهبود یافت. این نسل موفق شد تا قراردادهای متعددی را از کشورهای مختلف جهان جلب کند و به یکی از پرفروش‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی تبدیل شود.

نسل سوم: NASAMS 3

پیشرفته‌ترین نسخه این سامانه در سال ۲۰۱۹ به عنوان یک جهش کیفی در قابلیت‌های پدافند هوایی میان‌برد رونمایی شد. مهم‌ترین ویژگی NASAMS 3، تنوع بی‌نظیر مهمات آن است. این سامانه قادر به شلیک طیف گسترده‌ای از موشک‌ها از یک پرتابگر واحد است که هر کدام برای مقابله با تهدیدات خاصی طراحی شده‌اند:

– AMRAAM-ER: نسخه بردافزوده موشک AMRAAM که با بهره‌گیری از پیشرانه قوی‌تر، برد را به ۵۰ کیلومتر و سقف درگیری را به ۳۵.۷ کیلومتر افزایش داده است. این موشک برای مقابله با تهدیدات دوربرد و بالاترین سطوح طراحی شده است.
–AIM-9X Block II Sidewinder: یک موشک کوتاه‌برد با هدایت فروسرخ که برای درگیری با اهداف نزدیک و با مانورپذیری بالا مانند جنگنده‌ها و پهپادها بهینه شده است.
– IRIS-T SLS: موشک کوتاه‌برد دیگری که با هدایت فروسرخ تصویربرداری، دقت بسیار بالایی در رهگیری اهداف حرارتی دارد.

برای پشتیبانی از این تنوع مهمات، یک **پرتابگر جدید به نام Mk 2 Canister Launcher طراحی شد که امکان نصب و شلیک هر یک از این موشک‌ها را فراهم می‌کند. این پرتابگر که به صورت هوایی نیز قابل حمل است، انعطاف‌پذیری تاکتیکی فوق‌العاده‌ای به کاربران می‌دهد. رادار این نسل همان نسخه Improved Sentinel نسل دوم است، اما با به‌روزرسانی نرم‌افزاری، توانایی رهگیری تهدیدات با سطح مقطع راداری کوچکتر را پیدا کرده است.

SLAMRAAM

سیستم SLAMRAAM نیز در واقع همان سیستم NASAMS است با این تفاوت که موشک به شکل چهارتایی پشت یک چیپ هاموی نصب هستند. این سیستم هم از همان رادار استفاده میکند و توانایی مشابه دارد. البته طی نمایشگاهای مختلف این لانچر چهارتایی روی خودرو های دیگر نیز نصب شده است

سازنده NASAMS برای اینکه این سیستم بتواند همه ارتفائات را پوشش دهد از سال 2016 دست به نصب موشک سایدواندر نسخه ایکس روی لانچر این سامانه زده است. موشک سایدواندر یک موشک هوا به هوای تصویر ساز فروسرخ است که البته شهرت جهانی دارد . این موشک در حال پدافندی 9 کیلومتر برد دارد البته چند دهه است سایدواندر در نسخه های قبلیش در قالب سامانه چاپارد در نقش دفاع هوایی ایفای نقش میکند ولی این نسخه با داشت سامانه تصویر ساز فروسرخ در برابر پرتاب فلر برای فریبش بسیار مقاوم است. از این رو سامانه NASAMS میتواند ترکیبی از سایداندر و امرام حمل بکند

کاربران

سیستم موشکی NASAMS (سامانه زمین‌به‌هوای پیشرفته نروژ-آمریکا) به یکی از محبوب‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی میان‌برد در جهان تبدیل شده است و هم‌اکنون ۱۹ کشور از آن استفاده می‌کنند. این سامانه که توسط شرکت‌های کونگسبرگ نروژ و ریتئون آمریکا توسعه یافته، در نسخه‌های مختلف NASAMS-2 و NASAMS-3 عرضه شده و توانایی درگیری با اهداف هوایی تا برد ۴۰ کیلومتر را دارد.

استرالیا یکی از بزرگ‌ترین قراردادها را با خرید ۶ یگان آتش از نسخه NASAMS-۳ در سال ۲۰۱۷ به ارزش ۲.۵ میلیارد دلار استرالیا منعقد کرد. این سیستم‌ها به صورت محلی توسط ریتئون استرالیا مونتاژ شده و جایگزین سامانه‌های قدیمی RBS-70 شده‌اند. نخستین پرتابگرها در سال ۲۰۲۲ به استرالیا تحویل داده شد.

فنلاند با ۸ یگان آتش NASAMS-۲ یکی از بزرگ‌ترین کاربران اروپایی است. هر یگان شامل ۳ پرتابگر، یک مرکز کنترل آتش و رادار AN/MPQ-64F1 Improved Sentinel است. خودروهای حمل‌کننده این سامانه از نوع Sisu E13TP ۸×۸ هستند و همچنین یک خودروی مجهز به حسگر الکترواپتیکال MSP-600 نیز در هر باتری وجود دارد که قابلیت شناسایی اهداف تا فاصله ۴۰ کیلومتری را دارد.

مجارستان در سال ۲۰۲۰ سفارش ۷ یگان آتش NASAMS-۳ را به ارزش ۴۱۰ میلیون یورو ثبت کرد و علاوه بر آن ۱۸۰ موشک AMRAAM و ۶۰ موشک بردافزوده AMRAAM-ER نیز خریداری نمود. نخستین محموله شامل ۲ یگان آتش در نوامبر ۲۰۲۳ تحویل داده شد.

لیتوانی دو یگان NASAMS-۳ را در سال ۲۰۲۰ دریافت کرد و سپس سفارش‌های بیشتری به ارزش ۲۰۰ و ۲۳۴ میلیون یورو در دسامبر ۲۰۲۳ و اکتبر ۲۰۲۴ ثبت نمود. در حال حاضر حداقل ۳ سامانه کامل در اختیار دارد.

هلند دارای ۲ یگان NASAMS-۲ از سال ۲۰۰۶ است و در اکتبر ۲۰۲۴ سفارش ۶ یگان NASAMS-۳ را به عنوان بخشی از ابتکار دفاع هوایی CITADEL خود ثبت کرد. این یگان‌های جدید شامل رادار Ground Master 200 و موشک‌های AMRAAM-ER خواهند بود.

نروژ به عنوان کشور مبدأ، هر دو نسخه NASAMS-۲ و ۳ را در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که ۴۳ میلیارد کرون نروژ برای تقویت پدافند هوایی خود سرمایه‌گذاری می‌کند که بخش عمده‌ای از آن به ارتقاء سامانه‌های NASAMS اختصاص دارد. در دسامبر ۲۰۲۴ نیز دو باتری جدید و دو شبیه‌ساز سفارش داده شد.

عمان در ژانویه ۲۰۱۴ قراردادی به ارزش ۱.۲۸ میلیارد دلار برای خرید NASAMS-۲ امضا کرد. قطر در سال ۲۰۱۹ به جمع کاربران پیوست و اولین کشوری بود که موشک‌های بردافزوده AMRAAM-ER را برای این سامانه خریداری کرد. این سامانه‌ها در حفاظت از جام جهانی ۲۰۲۲ نیز نقش داشتند. اسپانیا ۴ یگان NASAMS-۲ را از سال ۲۰۰۳ در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۵ قرارداد نوسازی آنها به نسخه ۲+ را امضا کرد.

دانمارک یک یگان NASAMS را به صورت اجاره‌ای از کونگسبرگ دریافت کرد که در دسامبر ۲۰۲۵ عملیاتی شد و هم‌زمان سفارش خرید ۲ یگان جدید را در نوامبر ۲۰۲۵ ثبت کرده است. شیلی نیز از سال ۲۰۱۱ کاربر NASAMS-۲ است.

اوکراین بزرگترین دریافت‌کننده کمک‌های NASAMS در جریان جنگ بوده است. این کشور مجموعاً ۱۳ سامانه کامل، ۶ پرتابگر اضافی و ۲ سامانه فرماندهی و کنترل دریافت کرده است. از این تعداد، ۱۲ سامانه از آمریکا، یک سامانه از کانادا، ۴ پرتابگر و ۲ سامانه فرماندهی از نروژ و ۲ پرتابگر دیگر از لیتوانی تأمین شده‌اند.

در نهایت، آمریکا نیز از NASAMS همراه با سامانه Avenger برای حفاظت از اهداف حیاتی و حریم هوایی واشنگتن دی‌سی استفاده می‌کند. اندونزی نیز با ۲ یگان NASAMS-۲ در سال ۲۰۲۰ به جمع کاربران پیوست.

به طور کلی، NASAMS با ترکیب موشک‌های AMRAAM، رادارهای پیشرفته و قابلیت تحرک بالا، به یک استاندارد جهانی در پدافند هوایی میان‌برد تبدیل شده و حضور آن در اروپا، آسیا، خاورمیانه و آمریکا نشان از اعتماد گسترده به این سامانه دارد.

ترجمه:عبدالحمید تارخ

منابع

http://www.armyrecognition.com/norway_norwegian_army_missile_systems_vehicles_uk/nasams_norwegian_advanced_surface_to_air_missile_system_technical_data_sheet_pictures_video_12712158.html

https://en.wikipedia.org/wiki/NASAMS